‌منتشر شده در مجموعهٔ در اقلیم هنر
زیر نظر امیر مازیار

۱. «اکتشاف هنر اسلامی»
پژوهشگران، مجموعه‌داران، مجموعه‌ها
استیون ورنوا
ترجمهٔ ولی‌الله کاووسی
▫️بخشی از کتاب

۲. «کاخ مدحت‌سرایی و شاه‌میوه‌های روزگار»
الگوهای توصیفی در جنات عدنِ عبدی‌بیگ شیرازی
پال ای. لزنسکی
ترجمهٔ مژده مخلصی
▫️بخشی از کتاب

۳. «قاب بستن نگاه خیره در کاخ‌های عثمانی، صفوی و گورکانی»
گلرو نجیب اغلو
ترجمهٔ نسترن نجاتی
▫️بخشی از کتاب

‌
‌رابطه با مرگ خودم به معنای شناخت یا تجربه نیست. حتی اگر فقط به معنای دلشوره و پیش‌آگاهی باشد. کسی به آن آگاهی ندارد، کسی نمی‌تواند شاهد نیست شدنِ خود باشد (با فرض این‌که مرگ در حکم نیست شدن باشد) ــ و این امر فقط به این دلیل نیست که نیستی نمی‌تواند خود را به عنوان رخدادِ قابل‌مضمون‌سازی ارائه دهد (اپیکور را به یاد آورید: «اگر تو هستی، مرگ نیست؛ اگر مرگ هست، تو نیستی»). رابطۀ من با مرگ خودم قسمی نا ـ شناخت از خودِ مردن است، نا ـ شناختی که با این حال به منزلۀ فقدان رابطه نیست. آیا می‌توان این رابطه را توصیف کرد؟
آنچه زبانْ مرگ می‌نامدش ــ و به منزلۀ پایان فرد درک می‌شود ــ پیشامدی نیز هست که به خودِ من قابل‌انتقال است، انتقالی که مکانیکی نیست، بلکه به طرح و تمهید  یا درهم‌تنیدگیِ خودِ ـ من تعلق دارد، و جریانِ دیرندِ مختصِ من را قطع می‌کند یا گرهی در آن می‌اندازد چنان که گویی زمانِ دیرندِ من طولانی می‌شود.

از کتابِ «خدا، مرگ و زمان»
گردآوری، پانوشت‌ها و پی‌گفتار از ژاک رولان
امانوئل لویناس
ترجمهٔ احسان قاسم‌خانی

‌
‌وقتی که انسان پیر می‌شود، آشکارا و بدون تردید درمی‌یابد که مرگ نزدیک است. اما اگر فرد در طول عمر بلندش هنوز درنیافته باشد که مرگ موضوع مهمی نیست، به‌واقع فرد بداقبالی است. در این‌جا دو امکان در کار است: یا مرگ روح انسان را به طور کامل از میان می‌برد، که در آن صورت قابل‌اعتنا نیست؛ یا روح را به جایگاه حیات جاودانه می‌رساند ــ که در آن صورت در رسیدن آن بسیار مطلوب است. هیچ شق سومی در کار نیست. در آن صورت اگر پس از مرگ، من یکسره [به نحوی سلبی] از هرگونه رنج و اندوهی پیراسته باشم یا حتی به نحوی ایجابی از شادی بهره‌مند باشم، آن وقت مطلقاً‌ هیچ دلیلی برای ترسیدن ندارم.
علاوه بر آن، حتی جوان‌ترین افراد هم نباید شتابزده گمان کنند که تا شامگاه زنده خواهند ماند! حقیقتاً جوانان در عمل بیش از افراد سالخورده در معرض مرگ‌های تصادفی‌اند: ایشان آسان‌تر بیمار می‌شوند، بیماری‌شان شدیدتر است، و دوران نقاهت‌شان دردناک‌تر است. از این روست که شمار اندکی از ایشان به دوران پیری می‌رسند.

از کتابِ «دربارهٔ پیری»
مجموعه مقالات فلسفی
ترجمهٔ آرش نراقی

‌
‌آسیب‌شناسی دانشی است درباره‌ی پیشنهادِ رهنمود یا تجویز بر پایه‌ی شناخت یا معاینه‌ی پدیده‌ها برای یافتن راه بهبود و درمان. از این‌رو آسیب‌شناسی می‌باید بخش بزرگی از دانش سیاست را دربر گیرد. اما در دانشِ سیاسیِ امروز، روی‌هم‌رفته، پیوند دانش و پژوهش با نیازها و خواسته‌ها و ارزش‌های ما به‌دست فراموشی سپرده شده و در نتیجه پیوند میان دانشِ سیاست و زندگی سیاسی از هم گسیخته شده است. در فلسفه یا دانش سیاسی دیرین، معنای حکمتِ سیاست، به عنوان دانش، در پیوند آن با زندگیِ سیاسیِ بهتر و آرمان‌های انسانی نهفته بود، اما با علمی و اثباتی‌شدن سیاست به عنوان دانشی تجربی، فلسفه و هدف آن گم شد و دانشِ سیاست به پژوهش تجربی صرف و بی‌علاقه به زندگی عملی و آرمان‌های انسانی بدل شد…
از دیدگاه سیاست، به عنوان دانشِ آسیب‌شناسی، هرگونه معاینه و یا گفت‌وگویی از «آنچه هست» باید ابزار و مقدمه‌ای باشد برای گفت‌وگو از «آنچه باید باشد». دانش سیاسی آسیب‌شناس و چاره‌اندیش است و معاینات تجربی یا علمی را در راه ازمیان‌برداشتن آسیب‌های جامعه به‌کار می‌برد.

«از این‌جا تا ناکجا»
دیباچه‌ای بر آسیب‌شناسی سیاسی
حسین بشیریه

‌
‌همان‌طور که روسو پی برده بود، هیچ نظام سرکوبگری نگران رفاه حال سرکوب‌شدگان نیست؛ هرچه وضع سرکوب‌شدگان فلاکت‌بارتر باشد یوغ سرکوب آسان‌تر بر گُرده‌شان خواهد نشست.
از همین حالا می‌توان تصور کرد یک رژیم دیکتاتور دیوان‌سالار چه نوع جو اخلاقی‌ای به وجود خواهد آورد. تنها هدف نظام سرمایه‌داری سوءاستفاده از کار تولیدی است؛ نظام سرمایه‌داری جز در مورد تلاش کارگران برای آزادی در تمامی زمینه‌های فعالیت برای خلاقیت، پژوهش آزاد، ابداع و نبوغ به افراد آزادی کامل داده است. از طرف دیگر، دستگاه دیوان‌سالاری که هرگونه زیرکی و نبوغ را طرد می‌کند ذاتاً میل به تجمیع قدرت در خود دارد، لذا این دستگاه هر عنصر ارزشمندی را که از یک رژیم بورژوا به جا مانده باشد تهدید به نابودی می‌کند. در چنین فضایی به جای تضارب آراءِ مخالف، در همۀ موضوعاتْ باوری رسمی حاکم می‌گردد که هیچ‌کس قدرت سرپیچی از آن را نخواهد داشت.

از کتابِ «آزادی و سرکوب»
سیمون وی
ترجمهٔ بهزاد حسین‌زاده

‌
‌نوشتار و تفاوت مجموعه‌ای از نخستین مقالات دریدا است که در سال ۱۹۶۷ منتشر شد و در میان آثار او جایگاهی ممتاز دارد. دریدا در هریک از این مقالات، که نوعی سکوی پرتاب شمرده می‌شوند، بعضی درون‌مایه‌های بنیادی و روش‌های کلیدی اندیشمندان بزرگ عصر خویش (روسه، فوکو، ژابس، هوسرل، هایدگر، لویناس، ارتو، فروید، باتای، لوی استروس و …) را مورد سنجش قرار می‌دهد. از خلال این سنجش، خطوط و عناصر شکل‌دهنده‌ی فضای اندیشهٔ دریدایی اندک‌اندک چهره می‌نمایند تا در آثار بعدی او سیمای مشخص‌تری پیدا کنند. تنوع، غنا و اهمیت مسائل مطرح‌شده، شیوهٔ پرسش‌گری و نقد دریدا در این جستارها تولد اندیشمندی را بشارت می‌داد که برای ماندن آمده بود و تأثیر انکارناپذیرش بر اقلیم فلسفی زمانه‌اش گواه آن بوده است.

نوشتار و تفاوت؛ ژاک دریدا؛ ترجمهٔ عبدالکریم رشیدیان
اثر شایستهٔ تقدیر در سی‌و‌پنجمین دورهٔ کتاب سال، بخش فلسفهٔ غرب (۱۳۹۶)

‌
‌داشت يكى از آن لحظه‌هاى نادر زندگى را از سر مى‌گذراند كه در آن به حقيقت عادى و رايجى پى مى‌بريم كه متفاوت است با آنچه تصور مى‌كنيم، همان‌طور كه منظرهٔ آب‌ها بر زمين متفاوت است با سرابى كه براى خنك كردن لب تشنه‌مان به كار نمى‌آيد. «همه بايد بميريم» حقيقتى است عادى، اما همين حقيقت اگر ناگهان تبديل شود به «من بايد بميرم... و خيلى هم زود»، آن‌گاه مرگ بر ما چنگ مى‌اندازد، آن هم با پنجه‌هايى بى‌رحم! بعد شايد بيايد و ما را در آغوش گيرد، مانند مادرمان، و آخرين لحظه نگاه مبهم خاكى‌مان شايد شبيه اولين لحظه باشد. آقاى كازابن گويى ناگهان خود را بر سكوى رودخانه‌اى تاريك مى‌ديد و صداى پارو را در آب مى‌‏شنيد كه نزديك مى‌شد، اما شكل‌‏ها را تشخيص نمى‌داد و فقط منتظر بود او را فرابخوانند. در چنين لحظه‌هايى، ذهن مسيرى را كه يك عمر پيموده است تغيير نمى‌دهد، بلكه آن را در خيال ادامه مى‌دهد تا برسد به آن‌سوى مرگ، و بعد به گذشته چشم مى‌دوزد... شايد با آرامش آسمانى خيرخواهانه، شايد هم با اضطراب‌‏هاى حقير خودمحورانه.

از رمانِ «میدل مارچ»
داستان یک شهر
جورج الیوت
ترجمهٔ رضا رضایی

‌
کیرکگور بی‌چون‌وچرا از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اندیشمندان قرن نوزدهم بود. کتاب ترس و لرز کیرکگور هم در تاریخ اندیشهٔ فلسفی و هم در تاریخ اندیشهٔ دینی یک متن کلاسیک به شمار می‌رود. این کتاب، به‌دلیل ارائهٔ چشم‌انداز فلسفی اصیل دربارهٔ مفاهیمی نظیر عشق، تنهایی، شهامت، حقیقت، خدا، ایمان و آزادی، حتی امروز هم فیلسوفان، متألهان و خوانندگان عادی را به درنگ و پرسش وامی‌دارد. کلر کارلایل راهنمایی روشن و موجز دربارهٔ این کتاب نگاشته است. او، گذشته از بررسی مضامین اصلی و زمینهٔ تاریخی، الهیاتی و فلسفی متن کیرکگور و بحث در باب تأثیر آن بر فیلسوفان دیگر، نقشه‌ای مبسوط و مشروح و خوانشی جزءبه‌جزء از خود متن فراهم کرده است تا خواننده را در گذر از مسیر دشوار خواندن ترس و لرز و به‌دست‌آوردن فهمی دقیق و جامع از آن یاری رساند. خواندن ترس و لرز کیرکگور به یاری این کتاب برای همهٔ علاقه‌مندان به اندیشهٔ سورن کیرکگور، همهٔ اساتید و دانشجویان فلسفه و الهیات و مهم‌تر از همه، برای تمام کسانی که در رابطه با خود، خدا و دیگران به پارادوکس برخورده‌اند امری ضروری است.

‌«ترس و لرز کیرکگور؛ راهنمای خواننده»
کلر کارلایل
ترجمۀ علی حسن‌زاده

‌
‌«تروتسکی: زوال یک انقلابی»
برتراند پتنود
ترجمهٔ حسن گلریز

حدود ساعت چهار صبح، صدای رگبار گلوله آرامش شب را شکست. تروتسکی که از خواب عمیق پریده بود، فکر کرد صدای آتش‌بازی است و مکزیکی‌ها یکی از اعیادشان را جشن گرفته‌اند. به خودش که آمد، متوجه شد «انفجارها خیلی نزدیک و درست درون اتاق بود، کنارم و بالایِ سرم. بوی باروت تندتر و نافذتر شد. آنچه همیشه منتظرش بودیم اتفاق افتاه بود و به ما حمله شده بود.»
تروتسکی، مردی که سخنرانی‌های آتشینش در جریان انقلاب اکتبر ۱۹۱۷، کشوری را به حرکت وامی‌داشت، کمیسر جنگ، نامی هم‌طراز لنین.
بعدها دشمنی‌های دنیای سیاست او را چهره‌ای خائن به مردم و کشورش معرفی کرد. در فاصله‌ای کوتاه، دشمن و رقیب قدرتمند او، استالین، مقدمات اخراجش از حزب و سپس تبعیدش از کشور را فراهم کرد.
دوستان و اعضای خانواده‌اش یک به یک تاوان نزدیکی و وفاداری به او را به بهای رنج، تبعید، یا مرگ‌شان پراختند. این کتاب، با نگاهی به گذشته، به سال‌های پایانی زندگیِ در تبعید تروتسکی می‌پردازد. و شاید در پایان پرسشی پنهان را مطرح می‌کند؛ آیا از سر گذراندن تمام آن رنج‌ها، مخاطرات، تبعیدها و مرگ‌ها ناگزیر بود؟

‌
‌آیا هرگز عاشق شده‌اید؟ آیا وحشتناک نیست؟ عشق شما را بسیار آسیب‌پذیر می‌سازد، سینه‌تان را می‌شکافد و قلب‌تان را باز می‌کند و این یعنی کسی می‌تواند وارد وجودتان شود و شما را به هم بریزد. شما همهٔ این دیوارهای دفاعی را به‌پا می‌کنید، یک زره تمام قد می‌سازید تا هیچ چیز نتواند به شما صدمه برساند. سپس احمقی که فرقی با دیگر احمق‌ها ندارد سرزده وارد زندگی احمقانه‌ٔ شما می‌شود و در آن پرسه می‌زند... شما بخشی از وجودتان را به آن‌ها می‌دهید. آن‌ها این را از شما نخواسته‌اند. بلکه یک روز کار احمقانه‌ای مثل بوسیدن شما یا لبخندزدن به شما کرده‌اند و سپس دیگر زندگی‌تان مال خودتان نیست. عشق گروگان می‌گیرد. وارد وجودتان می‌شود. شما را می‌بلعد و رهای‌تان می‌کند تا در تاریکی مویه کنید. عبارت بسیار ساده‌ای شبیه این‌که «شاید بهتر باشد فقط با هم دوست باشیم» تبدیل به ترکی در شیشه‌ٔ قلب‌تان می‌شود. عشق صدمه‌رسان است. نه فقط به تخیل‌تان، نه فقط به ذهن‌تان، بلکه به روح‌تان صدمه می‌زند. عشق دردی است که وارد وجودتان می‌شود و پاره‌پاره‌تان می‌کند. شخصاً از عشق بیزارم.
[نیل گیمن]

از کتابِ خشونت
اسلاوی ژیژک
ترجمه‌ٔ علی‌رضا پاکنهاد

🎭 بازگشتِ فرهاد ناظرزاده‌کرمانی به صحنه‌ی ادبیات نمایشی

بعد از سال‌ها، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تئاتر ایران با نمایشنامه‌ای تازه بازگشته است.

📖 خواجگانِ شاهین‌ـ‌اژدها اثری فلسفی و خیال‌انگیز است که در مرز میان اسطوره و واقعیت، نبرد قدرت، ایمان و میل انسان را بازمی‌نماید.
اثری از نویسنده‌ای که دهه‌ها در اندیشه‌ی نمایش و معنا زیسته است.

📚 منتشرشده در نشر نی

🛒 پیش‌فروش از طریق فانوس

@faunooss

‌
‌کسی که تابه‌حال شکنجه نشده است، هیچ تصوری ندارد که آیا ضربه را تاب خواهد آورد یا نه. گاهی شجاع‌ترین افراد فرومی‌پاشند و کسانی که فکرش را نمی‌کنیم، مثلاً افراد آسیب‌پذیر، به‌طرز خارق‌العاده‌ای دوام می‌آورند. نمی‌دانیم. وضعیت حدی واقعاً وضعیتی است که در آن، در آخرین لحظه متوجه می‌شوم ـ‌ـ و گاهی خیلی دیر ـ‌ـ که به چه توانا بوده‌ام. آنچه به آن توانا بوده‌ام، چه خوب چه بد. اما از قبل نمی‌توان گفت. خیلی آسان است که بگوییم: «من؟ عمراً آن را انجام دهم!» و از قضای روزگار، زمانمان را صرف انجام کارهایی شبیه آن می‌کنیم؛ اما از کنار چیزی که واقعاً به آن تواناییم، می‌گذریم. بسیاری از آدم‌ها می‌میرند بی‌آنکه هرگز بدانند به چه توانا بودند. تکرار می‌کنم: در مواردی افتضاح، در مواردی خیلی خوب. این‌ها اتفاق‌هایی غافل‌گیرکننده‌اند، باید خود را غافل‌گیر کرد. با خود می‌گوییم: «ای دل غافل! هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم که این کار را انجام دهم.» ما مدام دربارۀ این حرف می‌زنیم که چگونه ـ‌ـ این یک اسپینوزیسم بسیار پیچیده است، چون مدام از این حرف می‌زنیم که افراد چگونه خودشان را نابود می‌کنند.

از کتاب جهان اسپینوزا
ژیل دلوز
ترجمهٔ حامد موحدی

‌
سوژه، استیلا و قدرت در نگاه هورکهایمر، مارکوزه، هابرماس و فوکو به بررسی مقایسه‌ای دیدگاه‌های این چهار فیلسوف در مورد سوبژکتیویته و رابطه‌ی آن با قدرت می‌پردازد. از یک سو، قدرت مقوله‌ای تلقی می‌شود که صرفاً از طریق سرکوب سوبژکتیویته عمل می‌کند و قدرت نهایتاً سوبژکتیویته را خُرد و نابود می‌کند و در نتیجه، رهایی و آزادی سوژه به معنای فروپاشی و محو قدرت است. چنین مفهومی از قدرت با انگاره‌ی استیلا تعریف می‌شود. در مقابل، فوکو تصویر کاملاً متفاوتی از قدرت ارائه می‌دهد که نه با سرکوب سوبژکتیویته، بلکه با ارتقا، پرورش و بارورکردن آن عمل می‌کند. پیتر میلر (استاد فلسفه‌ی سیاسی) در بخش اول کتاب، آثار سه اندیشمند بزرگ مکتب فرانکفورت را دراین‌باره بررسی می‌کند و در بخش دوم کتاب به آثار مهم فوکو می‌پردازد.

‌«سوژه، استیلا و قدرت»
در نگاه هورکهایمر، مارکوزه،‌ هابرماس و فوکو
پیتر میلر
ترجمهٔ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده

‌
‌لاکان با نیچه و فروید در این نکته اشتراک عقیده دارد که عدالت به‌مثابه برابری ریشه در رشک دارد: رشک ما به دیگری که چیزی را دارد و از آن لذت می‌برد که ما نداریم. تقاضای عدالت نهایتاً تقاضایی است برای آن‌که از خوشی مفرط دیگری کاسته شود، به‌طوری که همگان دسترسی برابری به خوشی و لذت داشته باشند. پیامد ضروری این تقاضا، طبعاً، ریاضت‌کشی است: از آن‌جا که نمی‌توان خوشی را به تساوی تقسیم کرد، پس باید نهی را به صورت مساوی تحمیل کنیم. بااین‌حال، نباید فراموش کرد که امروزه در جامعه‌ی به‌اصطلاح همه ـ رواـ دارِ ما این ریاضت‌کشی دقیقاً به شکل وارونه‌اش ظاهر می‌شود، یعنی به شکل فرمانی عمومی که می‌گوید: «لذت ببر!» همه‌ی ما زیر طلسم این فرمان هستیم، و در نتیجه لذت بیش از پیش محدود شده است. شاید منظور نیچه از مفهوم «واپسین انسان» همین بود ــ فقط امروزه است که در پس نقاب ریاضت‌کشی خوشباشانه‌ی غالب، خطوط اساسی چهره‌ی واپسینْ انسان را می‌توان تشخیص داد.

از کتاب چگونه لاکان بخوانیم
اسلاوی ژیژک
ترجمهٔ علی بهروزی