فایل صوتی جلسهٔ دیدار و گفت‌وگو با شهلا حائری

پیرامون ترجمهٔ دو نمایش‌نامهٔ «رامسس دوم» نوشتهٔ سباستین تیری و «سوءتفاهم» نوشتهٔ آلبر کامو
با همراهیِ رضا بهرامی


ویدئوی جلسه: https://www.youtube.com/watch?v=RsNs1NcpvLw

‌
‌در دست انتشار
«کشف ایران»
تقی ارانی و جهان‌وطن‌گرایی رادیکال او
نوشتهٔ علی میرسپاسی
ترجمهٔ رامین کریمیان

کشف ایران، با هدف کشف دوبارهٔ «ایدهٔ ایران» از خلال مطالعهٔ زندگی و آثار تقی ارانی، بنیان‌گذار مجلهٔ دنیا، به بازنگری تاریخ ملی‌گرایی (ناسیونالیسم) ایرانی می‌پردازد. کمال مطلوب ارانی این بود که ایران آینده با تنوع و تکثر مردمانش پا در راه پیشرفت‌های علمی و جهان مدرن بگذارد. در اندیشهٔ ملی‌گرایانهٔ او، که در میان جمعی کوچک ولی پرنفوذ از اندیشمندان ایرانی مقیم شهر برلین شکل گرفته بود، قرائتی خاص از مارکسیسم با نوعی اخلاق جهان‌وطن‌گرایانه برای پیشرفت کشور تلفیق شده بود. او ایرانیان را به «مراقبت از میهن» دعوت می‌کرد. در ذهن او وطن‌پرستی عبارت بود از این‌که: «تودهٔ مردم از زمین و آب و آفتاب و معدن یک سرزمین حیات خود را تأمین می‌کنند و در آن سکنا دارند و بدان علاقه دارند.» شاید بتوان گفت ملی‌گرایی ارانی ملی‌گرایی مدنی و در ادامهٔ مطالبات عصر مشروطه بود.
علی میرسپاسی تا به‌حال کتاب‌های متعددی در حوزهٔ تاریخ و جامعه‌شناسی اندیشه در ایران معاصر نگاشته که برخی از آن‌ها به فارسی هم ترجمه و منتشر شده‌اند...

معرفی نمایش‌نامه‌ی خواب‌نامه، نوشته‌ی محمد چرمشیر
از مجموعه‌ی جهان نمایش

✏️ به قلمِ رضا بهرامی

«سیرداغ فراوان می‌ریزند به درون دیگی که هنوز نگذاشته‌اند سر آتش»
حرف زدن برای نگفتن. بسیار حرف زدن. از در و دیوار و شاه و گدا و اندرونی و بیرونی چیزهایی در این خوابنامه قطار می‌شود پشت هم که نه برای بردن باری از جایی به جایی روی ریلی باشد، بلکه انگار برای ساختن دیواری باشد از کوپه‌های متصل به هم و جلوی چشمت را بگیرد تا هرآنجا که افق گسترده باشد که نبینی. نفهمی پشتشان چیست؟ اصلا برای چه این همه آسمان و ریسمان؟
شب قتل ناصرالدین شاه است و جنازه شاه شهید را به وصیت خودش آورده‌اند به این خانه(این خانه که نه، خانه کناری، ولی چون کناری ویرانه شده آورده‌اند اینجا!)
اتابک وزیر جنازه را می‌گذارد اینجا و می‌رود تا فردا صبح بیاید ببینند چه خاکی باید بر سر کنند.
اینها اما واقعا اتفاق نیافتاده.‌ بلکه تصاویری است از خواب ابراهیم‌خان جواهرچی، ابوی ارجومند اسماعیل‌خان، که حالا به خواب فرزند آمده و از او خواسته که این خواب ملوکانه را طی نامه‌ای به عرض اخوین لومیر برساند چرا که شنیده آنها دستگاهی اختراع کرده‌اند به نام سینماتوگراف و این تصاویر باید به سمع و نظر همگان برسد.
همین است که ساختار نمایشنامه، بیشتر به فیلمنامه شبیه شده چرا که ابراهیم خان گویا از آن دنیا و در خواب پسر، اطلاعاتی به روز دارد از نحوه‌ی فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی و حتی هدایت بازیگر. و برای همین جا به جا توضیح صحنه‌هایی هست که بعضاً با «عرض به پیوست» و یا حتی دخالت مستقیم ابوی از توی خواب به پسرش گفته می‌شود. که اینجا مثلا خوب است تیتراژ بیاید یا آنجا بهتر است قدری از داخل اندرونی تصاویری داده شود یا مثلا اینجا نیاز به صحنه‌ای عاشقانه هست میان ما و والده مکرمه و...
چرمشیر در نوشتن و خرج کلمه دست و دلباز است اما در دادن ذره‌ای اطلاع از چیستی و چرایی واقعه خسیس.
اغلب داستان‌ها و نمایشنامه‌هایی او (به شیوه‌ای ایرانیزه از شیوه‌ی بِکتی) پر است از لفاظی اشخاص و معمولا قُپی‌های مردانگی قهرمان‌ها و یک عالم خرده داستانهایی که برای نگفتن داستان اصلی، آورده می‌شود.
درام چرمشیری، همزمان که درباره‌ی مرد ایرانی، زن ایرانی، زبان ایرانی و خلق‌وخوی خاص ایرانیان در زمانه‌های سخت و درشت و ریز و نازک است؛ درباره‌ی خود درام هم هست. درباره خود داستان و ماهیت و کارکرد قصه. انگار توی هر متن تازه‌اش تلاشی دوباره می‌کند برای آزمون و خطا با روان خواننده‌ی مستتر توی کارهایش. یعنی هرلحظه به او یادآوری می‌کند که فلانی غرق نشوی توی اینها که دارم برایت سر هم می‌کنم. اینها قصه است. اما ببین که چطور غرق می‌شوی. ببین که قصه چه‌کار می‌تواند بکند اگر بخواهد. مرگ شاهی صاحبقران را هم می‌تواند قلب کند. تاریخ نه چندان دور تو را هم می‌تواند کم و زیاد کند و کک کسی هم نگزد؛ سهل است خارش خوشایند احتمال تغییر گذشته را خوش خوشان خواننده هم می‌کند.
نوعی قدرتنمایی توی کارهای چرمشیر است. نه از جنس تکبر و تفرعنِ «می‌بینی؟! می‌توانم پس می‌کنم»، بلکه از جنس «چه‌ها که نمی‌شود کرد، ببین!».
فروتنانه و از جنس پیش‌کشی که خادم کلمه، خدمتگزار داستان و ادبیات بخواهد پیش ارباب معرفت و خواهندگان حقیقت بگذارد.
نشان دادن مرز لغزان خواب و بیداری است این نمایشنامه. اشاره به بی‌بنیادی و حتی بی‌اهمیتی واقعیت در برابر قصه و کلام مکتوب است. دست‌انداختن شاه و حکومت و قانون و سلامت و قطعیت و راستی و اِهنّ و تُلپ مردانگی است ( و اینها همه نامهای دیگر واقعیت‌اند) در برابر اغواگری و ظرافت و مه‌آلودی و تعلیق و دروغ و جنون و جذابیت زنانگی، که نام‌های دیگر قصه‌اند.

سیرداغ فراوانی که درون دیگی ریخته شود که هنوز سر آتش گذاشته نشده، به‌درد نخورد نیست. به کار می‌آید. راستش از تمام آن حبوبات و ادویه و گوشت و سبزیجاتِ آن آشِ‌بعدازاین هم خوش رنگ و بو و مزه تر است، چون نیست. هنوز نیست و احتمالاً هیچ وقت هم نباشد و همین غیبتش قدرتی خدایگانی به او می‌دهد. قدرتی که از امکان وقوعش در هر لحظه می‌آید. از نبودنش هنوز. از امکان بودنش.

‌
چاپ دوم منتشر شد
«گادامر: هرمنوتیک، سنت و عقل»
جورجیا وارنکه
ترجمه‌ی اصغر واعظی

هرمنوتیک فلسفی با هایدگر پایه‌ریزی شد و با گادامر به اوج رسید. گادامر با انتشار کتاب حقیقت و روش در سال ۱۹۶۰ فصلی نو را در تاریخ هرمنوتیک رقم زد و طیف گسترده‌ای از مسائل مرتبط با فهم و تفسیر را بررسی کرد. اندیشه‌های نو و چالش‌برانگیز او بازتاب وسیعی در علوم مختلف و حتی ارزیابی دوباره‌ی خود فلسفه داشت.
این کتاب از آثار ارزشمندی است که روایتی دقیق و معتبر از مهم‌ترین آرای هرمنوتیکی گادامر ارائه می‌کند. نویسنده‌ی کتاب، جورجیا وارنکه، با ایجاد تقابل میان مواضع هرمنوتیکی گادامر و دیگر فیلسوفانی چون شلایرماخر، دیلتای، هرش، اپل، هابرماس و رورتی، نقاط اشتراک و اختلاف گادامر با آن‌ها را برجسته می‌کند.
کتاب حاضر می‌تواند کاستی منابع معتبر و روزآمد درباره‌ی هرمنوتیک فلسفی و آرای گادامر را تا حدی جبران کند و برای دانشجویان و دانش‌پژوهان رشته‌هایی چون فلسفه، الهیات، هنر، حقوق، تاریخ و جامعه‌شناسی سودمند باشد.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌ابن‌سينا از ارسطو چه دريافته بود؟ اينكه هستى لزوماً وجود دارد و براى دستيابى بدان اين‌گونه استدلال مى‌كرد: آفرينش نياز به آفريننده‌اى دارد، اما آفريننده نيز براى آن‌كه احساس آفريدگار بودن كند نياز به آفرينش دارد والّا چه آفريننده‌اى خواهد بود؟
به عقيده ابن‌سینا انسان دو روح دارد نه يک روح: يكى با كيفيت پايين‌تر موسوم به «روح منفعل»، كه موجوديتش موكول به وجود جسم و اتكايش به تناسخ است، ديگرى روحى زيباتر به‌نام «روح فعال» كه كيفيت برتر دارد و هنگامى كه نَفَس آخر را كشيديم، همراه با ارواحِ برگزيدگان يكسره به روح خدا مى‌پيوندد.
در ديدگاه نخست، من هيچ‏وقت به تناسخ عقيده نداشته‌ام. از خود مى‌پرسم: چه فايده دارد كه من پانصد سال پيش لئوناردو داوينچى بوده باشم، اگر حتى نتوانم اين را به ياد آورم! و اما در ديدگاه دوم، از اين افتخار كه نصيبم خواهد شد بسيار ممنونم، اما چيزى كه مرا دچار وحشت مى‌كند خستگى است: زندگى ابدى با آن همه ارواح ديگر، كه روى هم انباشته شده‌اند و هيچ كارى هم ندارند، حتى نمى‌توانند خودكشى كنند، مرا تا حد مردن خسته مى‌كند.

از کتابِ «فیلسوفان بزرگ قرون وسطا»
لوچانو دِ کرشنتزو
ترجمهٔ عباس باقری

‌
‌در دست انتشار
«آزادی و ضرورت در تفکر مارکس»
میلاد عمرانی

مارکس در پروژهٔ فکری خود کوشیده به فهمی دیالکتیکی از سیر حرکت اقتصادی جامعهٔ مدرن دست یابد. او در مسیر فهم اقتصاد جامعهٔ مدرن قانونمندی‌هایی را کشف کرده که بر اقتصاد سیاسی جامعهٔ سرمایه‌داری حکمفرماست. اساسی‌ترین پرسشی که در این‌جا مطرح می‌شود این است که «سرنوشت این قوانین چیست؟» آیا مارکس نیز همچون گالیله و نیوتن به وجود روابطی علّی و معلولی در اقتصاد سیاسی جامعهٔ سرمایه‌داری پی برده است؟ آیا او نیز به این نتیجه رسیده که مبنای ایجابی آن روابط، قانون‌های عام اقتصاد سیاسی جامعهٔ سرمایه‌داری است و قانونمندی‌های این قلمرو نیز مانند قانونمندی‌های علوم طبیعی واجد خصلتی ضروری‌اند؟ آیا تلقی جبرگرایانه از اندیشهٔ مارکس درست است؟ و با فرض چنین تفسیری، نقش آزادی و ارادهٔ آدمی را چگونه می‌توان تبیین کرد؟ پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم بررسی تبیین مارکس از مقولات تصادف و اتفاق در آثارش، از رسالهٔ دکتری گرفته تا آثار دوران پختگی، است. باید نقش اتفاق را در نگاه مارکس به سازوکار عالم دریافت و مخالفت او را با هرگونه طرح غایت‌شناختی در باب عالم فهم کرد.

‌
‌‌اگر هنر در درجۀ اول بازتاب جهد ما برای آزادی است، اما این جهد به‌واسطۀ بازشناسی متقابل «منقضی» شده، دیگر کاری برای هنر باقی نخواهد ماند. اگر این ادعا درست می‌بود ــ یعنی اگر بازشناسی محقَّق شده بود و هنر این چنین به پایان رسیده بود ــ بنا به تعبیر به‌یادماندنیِ دانتو هنر «مرخص» بود. اما همان‌گونه که پیپین به‌درستی می‌گوید، چون ادعای نیالودگی زندگی اخلاقی مدرن به «خردگریزیِ پسمانده آشکارا خطاست»، لازم است نظریۀ هنر هگل برای تبیین تکامل هنر از زمان حیات او بدین‌سو را تصحیح کنیم.
اگر استدلال هگل به‌واقع این بود که جهد آدمی برای آزادی و نتیجتاً نیاز به هنر پایان یافته، نظر پیپین دربارۀ این عامل به‌منزلۀ یکی از دلایل زوال هنر درست می‌بود. اما طبق دفاع پیپین از فلسفۀ عملی هگل، او برخلاف ظاهر امر هگل را در این زمینه مقصر نمی‌داند و شواهد مبسوطی عرضه می‌کند از این‌که هگل می‌دانست هنوز کار بسیاری باید صورت گیرد و وضعیت هنوز آن‌گونه که باید نیست.

از کتابِ «زیباشناسی هگل»
هنر ایدئالیسم
لیدیا مالَند
ترجمهٔ محمدرضا ابوالقاسمی

‌
‌همزمان با نمایشگاه کتاب
۱۷ تا ۲۷ اردیبهشت

۲۰ درصد تخفیف خرید حضوری در کتابفروشی نشر نی
۱۰ درصد تخفیف خرید آنلاین از سایت نشر نی (با پست رایگان)

(برای تمام کتاب‌های نشر نی)

نشانی کتابفروشی: خیابان فاطمی، خیابان رهی معیری، نبش خیابان فکوری، ساختمان نشر نی، پلاک ۲۰، طبقهٔ اول، هر روز (به‌استثنای جمعه)، ساعت ۹ تا ۲۰

سایت نشر نی: www.nashreney.com

‌
‌‌در دست انتشار
«دکتر»
اقتباسی از رمان پروفسور برناردی اثر آرتور اشنیتسلر
رابرت آیک
ترجمه‌ی آناهیتا آقاطاهر
نمایش‌نامه؛ از مجموعه‌ی جهان نمایش (۷۳)

ــ پس امکان داره تا یه ساعت دیگه بمیره. درمان هم نمیشه. اما همچنان می‌گین نمی‌شه آخرین مراسم مذهبی براش برگزار بشه؟
ــ اسم من بالای تخت اون دختره. وظیفه‌ی من اینه که از مریضم محافظت کنم.
ــ در برابر چی؟
ــ و بر اساس مصلحتش عمل کنم…
ــ در برابر چی ازش محافظت کنین؟
(از متن نمایش‌نامه؛ صفحه‌ی ۲۳)

جهان نمایش مجموعه‌ای است از متن‌هایی که برای صحنه‌ی نمایش یا درباره‌ی آن نوشته شده‌اند. انواع نمایش‌نامه، چه برای اجرا و چه صرفاً برای خوانده شدن، از جمله نمایش‌نامه‌هایی با اقتباس از آثار ادبی یا سینمایی، و نیز متن‌های نظری در حوزه‌ی درام و نقد آثار نمایشی، در این مجموعه جای می‌گیرند.

من در چهار برکۀ جنون آبتنی کرده‌ام، جنون ساعت‌ها نشستن و خیره شدن به صفحه‌ای خالی، جنون خراشیدن عمیق ذهن و جان، جنون پیچیدن کلمات در صحنه‌ای تاریک، جنون دیدن جهان به سان نمایشی. حالا قریب سی سال است که به هر‌سو نگاه می‌کنم نمایشی دارد اجرا می‌شود. اگر در تاکسی و اتوبوس و مترو هستم، اگر در خانۀ دوستی مهمانم، اگر سر کلاس حرف را به حرف وصله می‌کنم، هر کجا که هستم و هر کاری که می‌کنم انگار خیره‌ام به صحنه‌ای بزرگ که من و دیگران بازیگرش هستیم و هر کدام در حال بازی نمایشی. قریب سی سال است که تمام ایده‌ها اول به صورت نمایش‌نامه و برای زنده شدن بر روی صحنه به ذهن من می‌آیند. من اسم این مرض را می‌گذارم «جنون صحنه». آن‌چه در این بازی اشباح بر این کرۀ خاکی می‌گذرد، بیشتر به نمایش شبیه است تا سینما یا هر چیز دیگری. می‌آید، می‌رود و تمام می‌شود. درست مانند نمایشی که در شروع همۀ صحنه را تسخیر می‌کند و در پایان هیچ‌چیز از آن نمی‌ماند.

«مکاشفات جادو»
مجموعهٔ سی نمایش‌نامه از نغمه ثمینی

‌
‌«پایه‌گذاران نثر جدید فارسی»
حسن کامشاد

در میان کارهایی که در سال های اخیر در این زمینه، چه به زبان فارسی و چه به زبان‌های دیگر، پدید آمده، کوشش کامشاد در خور ادبیات ایران است. کامشاد سزاوار سپاس و ارج‌دانی است زیرا توانسته دوستانی در خارج برای ادبیات منثور فارسی فراهم آورد.
Mittellungen des Instituts fur Orientforsehung, vol. XIV, No. 2, 1968.

کتاب دکتر کامشاد که محتوی کتاب‌شناختی باارزشی است دانش‌پژوهان زبان فارسی را حتماً تشویق خواهد کرد بیش از پیش به این ادبیات توجه کنند.
The Times Literary Suppliment, March 24, 1966.

دکتر کامشاد خدمت ارزنده‌ای انجام داده، چون بررسی او کاری است ابتکاری و پیشگام. این نخستین اثر مشروح به انگیسی درباره‌ی نثر جدید فارسی است و برای هم دانشجویان و هم مدرسان ادبیات تطبیقی جالب توجه و سودمند خواهد بود.
Roman k. Singh, Studies in Short Fiction (USA), June, 1968.

‌
‌جنون دن کیشوت دقیقاً عبارت است از این‌که آن‌جا که همه فرق می‌گذارند او به این تفاوت‌ها تن نمی‌دهد: استاد پیتر و عروسک‌هایش، که ماجراهاشان موجب وجد و سرور تماشاگرانی می‌شوند که به زمان ـ مکان خاص نمایش پا گذاشته‌اند و می‌دانند که دردسرهای شاهزاده‌خانم و وحشی‌گری‌های عرب مغربی صرفاً محض خنده ترتیب داده شده‌اند؛ مهمانخانه‌داری که موقع استراحت دروگرها رمانس شوالیه‌ای می‌خواند و افسون نهفته در این رمانس‌ها را تصدیق می‌کند، اما می‌داند که دیگر شوالیۀ پرسه‌گردی در کار نیست؛ و کشیشی که قبول دارد خواندن کتاب‌های خوب می‌تواند مفید باشد. دن کیشوت اما اصرار دارد که از فرق گذاشتن میان کل کتاب‌های عالم بر حسب مجوز انتشارات سلطنتی و جدا کردن کتاب‌های حقیقت‌نشان از کتاب‌های مطرود دروغ‌نشان سر باز زند. افراط‌کاری این شوالیه ــ که شوالیه‌ای با شمایل غمگین خوانده می‌شود ــ افراط‌کاری «تقلیدی» است بدون نمونه و مثال: تقلید از شکوه، شرارت، شجاعت یا ترس نیست که ژانرهای بازنمایی در پی‌اش هستند، بلکه تقلید از کتاب بماهو است، تقلید از تکثیر سادۀ برابریِ نوشتار.

از کتاب «کلام خاموش»
ژاک رانسیر
ترجمهٔ مهدی امیرخانلو
ایده‌های رادیکال

‌
‌‌در دست انتشار
چهار پرتره از مادران و حراج اثاث خانه و چه بر سر بتی لمون آمد؟ و زن دیگر
آرنولد وسکر
ترجمه‌ی ماندانا مجیدی، پریسا رستمی‌بالان، مریم خراسانی، نگین عربی
نمایش‌نامه؛ از مجموعه‌ی جهان نمایش (۷۵)

سروران من، خانم‌ها و آقایان، تندرست یا علیل، سالم یا بیمار، چه اون‌ها که وجودشون به نور سلامتی مزیّنه و چه کسانی که از درد صورت‌شون جمع شده… من یک عمو داشتم ــ بله،‌ حتی پیرزن‌ها هم ممکنه یه زمانی عمو داشته باشن ــ یه عمو داشتم که وقتی تو دورهٔ نقاهت سومین جراحی قلبش بود به‌م گفت: «تو فکر می‌کنی دنیا به طبقات اجتماعی تقسیم شده، آره؟» گفت: «تو به عنوان سوسیالیست فکر می‌کنی تقسیم‌بندی بزرگ زندگی بین داراها و ندارهاست؟ خب، بذار به‌ت بگم که اشتباه می‌کنی.» گفت: «دنیا تقسیم شده بین اون‌هایی که سلامتی دارن و اون‌هایی که سلامتی ندارن. این تنها تقسیم‌بندی‌ایه که به حساب می‌آد.»
(از متن نمایش‌نامه)

جهان نمایش مجموعه‌ای است از متن‌هایی که برای صحنه‌ی نمایش یا درباره‌ی آن نوشته شده‌اند. انواع نمایش‌نامه، چه برای اجرا و چه صرفاً برای خوانده شدن.