پول گرم و پول سرد در فرآیند توان افزایی محلی به چه معنایی است؟
در فرآیند توان افزایی محلی، زمان هایی پیش می آید که اعضای گروه محلی یا اعضای یک صندوق محلی یا کسانی که در اجتماع محلی فعالیت می کنند، به دنبال منابع مالی هستند که خارج از روستا یا محله آنهاست. آنان این پول یا این منابع را نیاز دارند تا کار خود را گسترش دهند. همواره این پرسش مطرح است که آیا با رویکرد توان افزایی محلی، باید منابعی را از خارج از روستا وارد کرد یا نه. طبیعی است که در نگاه نخست به نظر می آید که این کار می تواند در جهت افزایش توان محلی باشد. شایسته است که در اینجا به دو مفهوم پول گرم و پول سرد بپردازیم تا بهتر بتوانیم در چنین موقعیت هایی به عنوان تسهیلگر عمل کنیم.
پول گرم حاصل دسترنج افراد است. تصور کنید که من امروز کاری را آغاز کرده ام و به واسطه انجام آن، دستمزدی به من پرداخت شده است. این دستمزد حاصل فعالیت عملی یا فکری من بوده است. از اینکه این دستمزد را به دست آورده ام خوشحالم و همین ممکن است انگیزه ای باشد که من کارم را ادامه دهم. کشاورزی که محصولات مازاد خود را در بازار می فروشد، دامداری که پنیر خود را به فروش می رساند، یا فردی که صنایع دستی - که حاصل فعالیت دست های اوست - می فروشد، پول گرم به دست می آورد. پول گرم، انرژی بخش است و باعث می شود که با دل گرمتری به آن فعالیت معیشتی ادامه دهیم.
پول سرد پولی است که از بیرون از اجتماع محلی به اجتماع یا اعضای آن تزریق می شود. مثلا امروز من موفق می شوم وامی بگیرم یا اینکه دوستی به من قرض می دهد یا اینکه بنیادی تصمیم می گیرد که به کمکی به صندوق محلی کند، اینها می تواند نمونه هایی از پول سرد باشد. بابت پول سرد زحمتی کشیده نشده است و اثر آن به ویژه در بلندمدت حس وابستگی است. این پول، درونزایی را ندارد و می تواند باعث سردی فعالیت ها شود.
زوبیر مینایی (Zubair Meenai) در کتاب خود تحت عنوان توان افزایی زنان روستایی، رویکرد توان افزایی زنان از طریق گروه های همیار اعتبارات خرد، چنین می نویسد:
"دلیل آن هر چه می خواهد باشد، این واقعیت پذیرفته ای است که وقتی زنان از منابع مالی خود، از پول خود، از حسن نیت خود، وام می گیرند، احساس مسئولیت بیشتری می کنند. این موضوع مفهوم پول گرم و پول سرد را به میان می کشد. دیده شده است که در مراحل اولیه وقتی که گروه از منابع ذخیره ای خود - به اعضای خود وام می دهد، اعضا پول را با دقت مدیریت می کنند و تمام الزامات وام را با دقت بررسی می کنند، و به دقت نیز بازگشت پول را پایش می کنند. وقتی که گروه بالغ تر می شود، و با بانک ها یا سایر مؤسسات مالی مرتبط می شود، این مؤسسات مبالغی را در اختیار گروه قرار می دهند تا گروه به کار گیرد. منابع خارجی دیگر ممکن است از ادارات دولتی، طرح ها یا اهدای کمک های مالی یا حتی برنامه های سازمان های غیردولتی باشد. دیده شده است که گروه به تدریج و به مرور با وام های ناشی از این منابع و کمک ها با بی دقتی رفتار می کند... نرخ بازگشت کاهش می یابد... پول خود گروه، پول گرم است و پولی که از خارج از گروه به گروه وارد می شود پول سرد است. از آنجا که پول گرم به خودشان تعلق دارد، در مقایسه با پول سرد، اعضا به دقت آن را مدیریت می کنند، در حالی در مقابل پول سرد، آزادانه تر رفتار می کنند زیرا به آنان تعلق ندارد."(1)
اینک می توانیم انتخاب کنیم که آیا لازم است که بر روی آتش گرم حاصله از درآمدهای محلی سردی را روان کنیم. باید دقت کرد. علاوه بر این، تسهیلگر تا می تواند باید در فرآیند یافتن پول سرد، کمترین مشارکت را داشته باشد و در این مورد عمیقا با اعضای گروه محلی صحبت کند و تلاش کند که آنان خوب متوجه شوند که چگونه باید مدیریت کنند. این نکته مهمی است و امیدوارم کسانی که درگیر فرآیندهای اجتماع محور و توان افزایی محلی هستند بتوانند مسیر درستی را برای توان افزایی محلی طی کنند.
سعید نوری نشاط، تهران، بیست و یکم شهریور یکهزار و سیصد و نود و نه
== = = = =
Meenai, Z. (2003). Empowering rural women: An approach to empowering women through credit-based self-help groups. Aakar Books
برای خواندن متن و مطالب دیگر به وب لاگ من مراجعه کنید :
http://ourassets.blogfa.com/post/30
در فرآیند توان افزایی محلی، زمان هایی پیش می آید که اعضای گروه محلی یا اعضای یک صندوق محلی یا کسانی که در اجتماع محلی فعالیت می کنند، به دنبال منابع مالی هستند که خارج از روستا یا محله آنهاست. آنان این پول یا این منابع را نیاز دارند تا کار خود را گسترش دهند. همواره این پرسش مطرح است که آیا با رویکرد توان افزایی محلی، باید منابعی را از خارج از روستا وارد کرد یا نه. طبیعی است که در نگاه نخست به نظر می آید که این کار می تواند در جهت افزایش توان محلی باشد. شایسته است که در اینجا به دو مفهوم پول گرم و پول سرد بپردازیم تا بهتر بتوانیم در چنین موقعیت هایی به عنوان تسهیلگر عمل کنیم.
پول گرم حاصل دسترنج افراد است. تصور کنید که من امروز کاری را آغاز کرده ام و به واسطه انجام آن، دستمزدی به من پرداخت شده است. این دستمزد حاصل فعالیت عملی یا فکری من بوده است. از اینکه این دستمزد را به دست آورده ام خوشحالم و همین ممکن است انگیزه ای باشد که من کارم را ادامه دهم. کشاورزی که محصولات مازاد خود را در بازار می فروشد، دامداری که پنیر خود را به فروش می رساند، یا فردی که صنایع دستی - که حاصل فعالیت دست های اوست - می فروشد، پول گرم به دست می آورد. پول گرم، انرژی بخش است و باعث می شود که با دل گرمتری به آن فعالیت معیشتی ادامه دهیم.
پول سرد پولی است که از بیرون از اجتماع محلی به اجتماع یا اعضای آن تزریق می شود. مثلا امروز من موفق می شوم وامی بگیرم یا اینکه دوستی به من قرض می دهد یا اینکه بنیادی تصمیم می گیرد که به کمکی به صندوق محلی کند، اینها می تواند نمونه هایی از پول سرد باشد. بابت پول سرد زحمتی کشیده نشده است و اثر آن به ویژه در بلندمدت حس وابستگی است. این پول، درونزایی را ندارد و می تواند باعث سردی فعالیت ها شود.
زوبیر مینایی (Zubair Meenai) در کتاب خود تحت عنوان توان افزایی زنان روستایی، رویکرد توان افزایی زنان از طریق گروه های همیار اعتبارات خرد، چنین می نویسد:
"دلیل آن هر چه می خواهد باشد، این واقعیت پذیرفته ای است که وقتی زنان از منابع مالی خود، از پول خود، از حسن نیت خود، وام می گیرند، احساس مسئولیت بیشتری می کنند. این موضوع مفهوم پول گرم و پول سرد را به میان می کشد. دیده شده است که در مراحل اولیه وقتی که گروه از منابع ذخیره ای خود - به اعضای خود وام می دهد، اعضا پول را با دقت مدیریت می کنند و تمام الزامات وام را با دقت بررسی می کنند، و به دقت نیز بازگشت پول را پایش می کنند. وقتی که گروه بالغ تر می شود، و با بانک ها یا سایر مؤسسات مالی مرتبط می شود، این مؤسسات مبالغی را در اختیار گروه قرار می دهند تا گروه به کار گیرد. منابع خارجی دیگر ممکن است از ادارات دولتی، طرح ها یا اهدای کمک های مالی یا حتی برنامه های سازمان های غیردولتی باشد. دیده شده است که گروه به تدریج و به مرور با وام های ناشی از این منابع و کمک ها با بی دقتی رفتار می کند... نرخ بازگشت کاهش می یابد... پول خود گروه، پول گرم است و پولی که از خارج از گروه به گروه وارد می شود پول سرد است. از آنجا که پول گرم به خودشان تعلق دارد، در مقایسه با پول سرد، اعضا به دقت آن را مدیریت می کنند، در حالی در مقابل پول سرد، آزادانه تر رفتار می کنند زیرا به آنان تعلق ندارد."(1)
اینک می توانیم انتخاب کنیم که آیا لازم است که بر روی آتش گرم حاصله از درآمدهای محلی سردی را روان کنیم. باید دقت کرد. علاوه بر این، تسهیلگر تا می تواند باید در فرآیند یافتن پول سرد، کمترین مشارکت را داشته باشد و در این مورد عمیقا با اعضای گروه محلی صحبت کند و تلاش کند که آنان خوب متوجه شوند که چگونه باید مدیریت کنند. این نکته مهمی است و امیدوارم کسانی که درگیر فرآیندهای اجتماع محور و توان افزایی محلی هستند بتوانند مسیر درستی را برای توان افزایی محلی طی کنند.
سعید نوری نشاط، تهران، بیست و یکم شهریور یکهزار و سیصد و نود و نه
== = = = =
Meenai, Z. (2003). Empowering rural women: An approach to empowering women through credit-based self-help groups. Aakar Books
برای خواندن متن و مطالب دیگر به وب لاگ من مراجعه کنید :
http://ourassets.blogfa.com/post/30
<-تسهیلگری اجتماع محور - سعید نوری نشاط->
پول گرم و پول سرد در فرآیند توان افزایی محلی به چه معنایی هستند؟
در فرآیند توان افزایی محلی، زمان هایی پیش می آید که اعضای گروه محلی یا اعضای یک صندوق محلی یا کسانی که در اجتماع محلی فعالیت می کنند، به دنبال منابع مالی
فرایند تسهیلگری اجتماع محور
برای هفته ای که گذشت، تمرکزمان در آموزش روی فرایند تسهیلگری اجتماع محور بود. تاکید کنم روی "فرایند" بود. هنوز به درستی نمی دانم که آیا شرکت کنندگان در دوره به خوبی آن را متوجه شده اند، یا نه. مسئله فقط طراحی یا ترسیم فرایند نیست بلکه درک فرایندنجوری است، زنجیره ای از فعالیت ها و خروجی ها که به طور منطقی به هم مرتبط هستند.
اگر ساده بخواهم توضیح دهم، باید از همین مثال شروع کنیم که فرض کنید امروز قرار است جلسه ای سه ساعته را در محله یا روستا تسهیل کنید. فرایند آن ترسیم کنید. بگویبد که در این سه ساعت چه خواهد گذشت. گاهی ممکن است لازم یک یا دو صفحه هم در باره جلسه و هذف آن بنویسید. این ترسیم فرایند کمک می کند که بدانید به عنوان تسهیلگر چه می کنید.
اما دقت کنیم. ماجرا به اینجا ختم نمی شود. یک پرسش مهم تر پیش رویمان است. فرایند این جلسه خود بخشی از یک فرایند دیگر است: فرایند تسهیلگری اجتماع محور در محله یا روستا. حالا باید بدانیم که آیا این فرایند را هم کشیده اید. لازم است که این طراحی یا ترسیم صورت گیرد. در این صورت، من تسهیلگر می دانم که در چه فرایند بزرگتری، فرایند این جلسه سه ساعته را طراحی کرده ام. این کار باعث می شود که تسهیلگر کار بی ربط انجام ندهد و بهتر متوجه باشد چه می کند.
تا اینجا دو فرایند را نام برده ایم. موضوع مهم این است که فرایند بزرگتری هم هست که لازم است آن را نیز درک کنیم و آن فرایند پروژه / سازمان / نهاد / انجمن است که این فعالیت تسهیلگری در چارچوب آن صورت می گیرد. حتی اگر چنین فرایندی ترسیم نشده است، خوب است از آن تصویری در ذهن داشته باشیم. فرایند دیگری هم که لازم است به آن دقت داشته باشیم، فرایند مدیریت دانش است که جداگانه به آن خواهیم پرداخت.
برای اینکه بیشتر با فرایند آشنا شویم، گزارش کارگاه آنلاین در باره فرایند در چارچوب هشت هفته با تسهیلگری را، در وب لاگ خود به نشانی زیر آورده ام :
http://ourassets.blogfa.com/post/31/
همچنین می توانید ویدئوی مرا در آپارات در باره فرایند تسهیلگری اجتماع محور ببینید:
https://www.aparat.com/v/dx8cz/
و این هم آخرین پست اینستاگرام مرتبط با فرایند
https://www.instagram.com/p/CFp439NAc1s/?igshid=194bc8m9acyak
برای هفته ای که گذشت، تمرکزمان در آموزش روی فرایند تسهیلگری اجتماع محور بود. تاکید کنم روی "فرایند" بود. هنوز به درستی نمی دانم که آیا شرکت کنندگان در دوره به خوبی آن را متوجه شده اند، یا نه. مسئله فقط طراحی یا ترسیم فرایند نیست بلکه درک فرایندنجوری است، زنجیره ای از فعالیت ها و خروجی ها که به طور منطقی به هم مرتبط هستند.
اگر ساده بخواهم توضیح دهم، باید از همین مثال شروع کنیم که فرض کنید امروز قرار است جلسه ای سه ساعته را در محله یا روستا تسهیل کنید. فرایند آن ترسیم کنید. بگویبد که در این سه ساعت چه خواهد گذشت. گاهی ممکن است لازم یک یا دو صفحه هم در باره جلسه و هذف آن بنویسید. این ترسیم فرایند کمک می کند که بدانید به عنوان تسهیلگر چه می کنید.
اما دقت کنیم. ماجرا به اینجا ختم نمی شود. یک پرسش مهم تر پیش رویمان است. فرایند این جلسه خود بخشی از یک فرایند دیگر است: فرایند تسهیلگری اجتماع محور در محله یا روستا. حالا باید بدانیم که آیا این فرایند را هم کشیده اید. لازم است که این طراحی یا ترسیم صورت گیرد. در این صورت، من تسهیلگر می دانم که در چه فرایند بزرگتری، فرایند این جلسه سه ساعته را طراحی کرده ام. این کار باعث می شود که تسهیلگر کار بی ربط انجام ندهد و بهتر متوجه باشد چه می کند.
تا اینجا دو فرایند را نام برده ایم. موضوع مهم این است که فرایند بزرگتری هم هست که لازم است آن را نیز درک کنیم و آن فرایند پروژه / سازمان / نهاد / انجمن است که این فعالیت تسهیلگری در چارچوب آن صورت می گیرد. حتی اگر چنین فرایندی ترسیم نشده است، خوب است از آن تصویری در ذهن داشته باشیم. فرایند دیگری هم که لازم است به آن دقت داشته باشیم، فرایند مدیریت دانش است که جداگانه به آن خواهیم پرداخت.
برای اینکه بیشتر با فرایند آشنا شویم، گزارش کارگاه آنلاین در باره فرایند در چارچوب هشت هفته با تسهیلگری را، در وب لاگ خود به نشانی زیر آورده ام :
http://ourassets.blogfa.com/post/31/
همچنین می توانید ویدئوی مرا در آپارات در باره فرایند تسهیلگری اجتماع محور ببینید:
https://www.aparat.com/v/dx8cz/
و این هم آخرین پست اینستاگرام مرتبط با فرایند
https://www.instagram.com/p/CFp439NAc1s/?igshid=194bc8m9acyak
<-تسهیلگری اجتماع محور - سعید نوری نشاط->
در باره فرایند تسهیلگری بیشتری بدانیم (هشت هفته با تسهیلگری - هفته ششم)
پیش از این توضیح داده ایم که وظیفه تسهیلگر این است که به فرایند بپردازد. اینک می خواهیم بدانیم در تسهیلگری، این فرایند به چه معنایی است.
مستندسازی و تسهیلگری
در هفته پیش، به موضوع مستندسازی پرداختیم. تلاش کردیم که ابتدا ارتباط بین مستندسازی و مدیریت دانش را روشن کنیم و تأکید کردیم هدف از مستندسازی صرفا این نیست که برای رؤسای خود گزارشی بنویسیم که مثلا کاری انجام شده است بلکه هدف این است که آنچه انجام شده است ثبت گردد و بدانیم دقیقا چه کرده ایم و در عین حال بتوانیم به آنچه انجام داده ایم خوب فکر کنیم تا بتوانیم متوجه شویم که چه درس هایی گرفته ایم یا چه ارزش های تازه ای را به کارمان اضافه کرده ایم.
در باره شکل های متنوع مستندسازی صحبت کردیم و متوجه شدیم که شکل های متنوعی از اسناد وجود دارد که می تواند در جریان فرایند توان افزایی اجتماع محور تولید شود. شاید ساده ترین سند، همان صورتجلسه است. البته می توان حتی برای تولید یک صورتجلسه ساده هم ابتکار به خرج داد و حتی اجرای آن را نوآورانه تسهیل کرد. صورتجلسه هم می تواند ابزار پیگیری برای تصمیمات جلسه باشد، و هم مسیر جلسات را ثبت خواهد کرد و هم می توان آن را به گونه ای شکل داد که حتی درس های آموخته هم در این صورتجلسات درج گردد. در باره درس های آموخته پیش از این در وب لاگ نوشته ام.
در باره عکس و فیلم، تصور می کنم که می توان اطلاعات بسیاری را در باره آنها در اینترنت یافت. می توان براحتی متوجه شد که یک عکس مستند یا یک فیلم کوتاه چه ویژگی های فنی باید داشته باشد اما مهم تر از این ویژگی ها، این است که چگونه این تولید عکس و فیلم از جلسات محلی یا در باره اقدامات محلی را به دست خود محلی ها بسپاریم. این کار را می توان آهسته آهسته انجام داد اما فراموش نکنیم که ویدئوی مشارکتی می تواند یک روش مستندسازی مشارکتی باشد که توسط خود محلی ها صورت می گیرد. باید اول خودمان تمرین کنیم که چگونه این کار به آنان بسپاریم. محلی ها هم باید با اصول تولید این ویدئو آشنا باشند.
مستندسازی فقط به این عکس یا فیلم یا گزارش یا صورتجلسه یا حتی پوستری که در جریان جلسات مشارکتی تولید می شود محدود نمی شود. اشکال دیگری از مستندسازی وجود دارند که می تواند در جریان فرایند توان افزایی محلی به فراخور موضوعات و با توجه به توان محلی ها تولید گردد. فراموش نکنیم که این تولیدات می تواند به افزایش توان محلی نیز کمک کند.
قصه های موفقیت از جمله این مستندسازی هاست که می تواند توسط محلی ها تولید گردد. برای مثال یک اقدام محلی صورت گرفته است و با موفقیت به پایان رسیده است. خوب است که قصه آن توسط خود محلی ها نوشته شود. لازم است که همه بخش های فرایند با دقت نوشته شود. اما گاهی در میان مردم، کسانی هستند که قلم شیوایی دارند یا به خوبی می توانند تصویرسازی کنند. این قصه ها معمولا روی مخاطب اثر دوچندانی می گذارند.
برای اینکه بیشتر با مستندسازی آشنا شویم، نگاهی به گزارش جلسه مستندسازی در چارچوب دوره هشت هفته با تسهیلگری، در وب لاگ سعید به نشانی زیر بیاندازید :
http://ourassets.blogfa.com/post/32/
همچنین می توانید ویدئوی مرا در آپارات در باره مستندسازی و تسهیلگری اجتماع محور ببینید:
https://www.aparat.com/v/grim9
و این هم آخرین پست اینستاگرام مرتبط با مستندسازی
https://www.instagram.com/p/CGK6RavgrE3/
در هفته پیش، به موضوع مستندسازی پرداختیم. تلاش کردیم که ابتدا ارتباط بین مستندسازی و مدیریت دانش را روشن کنیم و تأکید کردیم هدف از مستندسازی صرفا این نیست که برای رؤسای خود گزارشی بنویسیم که مثلا کاری انجام شده است بلکه هدف این است که آنچه انجام شده است ثبت گردد و بدانیم دقیقا چه کرده ایم و در عین حال بتوانیم به آنچه انجام داده ایم خوب فکر کنیم تا بتوانیم متوجه شویم که چه درس هایی گرفته ایم یا چه ارزش های تازه ای را به کارمان اضافه کرده ایم.
در باره شکل های متنوع مستندسازی صحبت کردیم و متوجه شدیم که شکل های متنوعی از اسناد وجود دارد که می تواند در جریان فرایند توان افزایی اجتماع محور تولید شود. شاید ساده ترین سند، همان صورتجلسه است. البته می توان حتی برای تولید یک صورتجلسه ساده هم ابتکار به خرج داد و حتی اجرای آن را نوآورانه تسهیل کرد. صورتجلسه هم می تواند ابزار پیگیری برای تصمیمات جلسه باشد، و هم مسیر جلسات را ثبت خواهد کرد و هم می توان آن را به گونه ای شکل داد که حتی درس های آموخته هم در این صورتجلسات درج گردد. در باره درس های آموخته پیش از این در وب لاگ نوشته ام.
در باره عکس و فیلم، تصور می کنم که می توان اطلاعات بسیاری را در باره آنها در اینترنت یافت. می توان براحتی متوجه شد که یک عکس مستند یا یک فیلم کوتاه چه ویژگی های فنی باید داشته باشد اما مهم تر از این ویژگی ها، این است که چگونه این تولید عکس و فیلم از جلسات محلی یا در باره اقدامات محلی را به دست خود محلی ها بسپاریم. این کار را می توان آهسته آهسته انجام داد اما فراموش نکنیم که ویدئوی مشارکتی می تواند یک روش مستندسازی مشارکتی باشد که توسط خود محلی ها صورت می گیرد. باید اول خودمان تمرین کنیم که چگونه این کار به آنان بسپاریم. محلی ها هم باید با اصول تولید این ویدئو آشنا باشند.
مستندسازی فقط به این عکس یا فیلم یا گزارش یا صورتجلسه یا حتی پوستری که در جریان جلسات مشارکتی تولید می شود محدود نمی شود. اشکال دیگری از مستندسازی وجود دارند که می تواند در جریان فرایند توان افزایی محلی به فراخور موضوعات و با توجه به توان محلی ها تولید گردد. فراموش نکنیم که این تولیدات می تواند به افزایش توان محلی نیز کمک کند.
قصه های موفقیت از جمله این مستندسازی هاست که می تواند توسط محلی ها تولید گردد. برای مثال یک اقدام محلی صورت گرفته است و با موفقیت به پایان رسیده است. خوب است که قصه آن توسط خود محلی ها نوشته شود. لازم است که همه بخش های فرایند با دقت نوشته شود. اما گاهی در میان مردم، کسانی هستند که قلم شیوایی دارند یا به خوبی می توانند تصویرسازی کنند. این قصه ها معمولا روی مخاطب اثر دوچندانی می گذارند.
برای اینکه بیشتر با مستندسازی آشنا شویم، نگاهی به گزارش جلسه مستندسازی در چارچوب دوره هشت هفته با تسهیلگری، در وب لاگ سعید به نشانی زیر بیاندازید :
http://ourassets.blogfa.com/post/32/
همچنین می توانید ویدئوی مرا در آپارات در باره مستندسازی و تسهیلگری اجتماع محور ببینید:
https://www.aparat.com/v/grim9
و این هم آخرین پست اینستاگرام مرتبط با مستندسازی
https://www.instagram.com/p/CGK6RavgrE3/
<-تسهیلگری اجتماع محور - سعید نوری نشاط->
مستندسازی و تسهیلگری (هفتمین هفته از هشت هفته تسهیلگری)
خواه برای دوستان تسهیلگری که در چارچوب یک پروژه فعالیت تسهیلگری انجام می دهند، خواه برای کسانی که در دفاتر تسهیلگری کار می کنند یا کسانی که مستقل فعالیت