بُعد پنهان باغ ایرانی
آزاده شاهچراغی
برای من باغ ایرانی آنجایی رمزآلود میشود که تلاش طراحان در بازآفرینی باغ را دشوار و ناکامل مییابم.
به بیانی سادهتر، آنچه در اغلب آثار معاصری که نگاه یا نیمنگاهی به باغ ایرانی داشتهاند (و حتی به مناسبتهایی تقدیر شدهاند) عیان است، تکرار هندسه کالبدی باغ است که گاه با دقت و وسواس در اجرای جزییات انجام شده است. اما آچه حاصل شده فضایی مشابه باغ ایرانی است و نه خود آن!
امروزه «لذت بصری» چنان اهمیت یافته است که گاهی تصاویر مکانها و فضاها همانند سایر محصولات مصرفی برای تولید و استفاده زودگذر آشکار میشوند ... تأکید بیش از حد بر لذت بصری باعث شده است که معماری امروز به جای انعطاف وجودی و تجربه فضایی، خود را بر استراتژی روانشناختی تبلیغات و تحریکهای لحظهای منطبق کند.
این موضوع، معماران و فرآیند طراحی آنان را نیز از خود متأثر کرده است. گاهی به نظر میرسد معماری معاصر به هنر تصاویر چاپی بدل گشته است که با چشمان شتابزده دوربین عکاسی تثبیت شدهاند، صرفا برای آنکه نوعی لذت بصری را به واسطه مجله، کتاب و نمایشگر رایانه به ارمغان ببرند.
اما با باغ ایرانی نمیتوان چنین کرد! زیباییهای باغ ایرانی بسیار فراتر از تصویر است. اگر شناخت ما از باغ تنها به آنچه در تصویر و صفحه دوبعدی کاغذ منعکس میشود محدود گردد، هرگز آن را دوباره نخواهیم داشت و نخواهیم توانست که داشته باشیم. تصویر نمیتواند درکی از بُعد پنهان باغ را با خود به بیننده انتقال دهد.
اما آوای باغ ایرانی، رایحۀ آن، طعم آن و لمس آن است که تجربۀ بودن در آن را کامل میکند. بودن در باغ موجب ادراک فضای آن و تجربۀ حس مکان میشود. محیط باغ و معماری حواس آن است که ذهن آگاه باشنده در خود را، هم محصور و هم محسور خود میگرداند.
تمامی حواس انسان را مملو از نشاط میکند. وقتی میگوییم "تمامی حواس انسان" صرفا منظورمان پنج حس مشهور یا شش حس انسان و یا دوازده حس و یا حتی تمامی چهل و پنج نوع حس انسان است که (تاکنون) شناخته شده است!
در باغ ایرانی تحت تأثیر دادن حواس بینایی، شنوایی، بویایی، لامسه و چشایی، بر اساس خواست انسان، به صورت هدفمند و با به کارگیری تکنیکهای مشخص، به طرز متمایز و تشدید یافتهای نسبت به طبیعت بِکر به کارگرفته میشود. در واقع حواس پنجگانه در باغ ایرانی، پیکرهمند است. نظام معماری باغ ایرانی، انتظام دادن و پیکرهمند کردن به همۀ حواس انسان در باغ را بر عهده دارد.
نظام معماری باغ ایرانی که تمامی نظامهای کالبدی، یعنی نظام ساختار هندسی، نظام کاشت، نظام آب، نظام استقرار ابنیه، نظام سایه، نظام منظر و نظام آواها را ساماندهی میکند و انتظام میبخشد، در محیط باغ نظام تمرکز حواس را نیز پدید میآورد. در واقع تمامی نظامهای کالبدی یادشده، بر حواس انسان تأثیر مستقیم، مشخص و تعریف شدهای دارد. اما نکتۀ قابل توجه و مهم اینجاست که این نظامهای کالبدی به طور همزمان با هم تحریک حواس انسان را به طور مطلوبی تشدید میکنند.
http://images.kojaro.com/2015/12/3ed721e6-3b9a-48d6-b134-2608d2c914ea-5.jpg
آزاده شاهچراغی
برای من باغ ایرانی آنجایی رمزآلود میشود که تلاش طراحان در بازآفرینی باغ را دشوار و ناکامل مییابم.
به بیانی سادهتر، آنچه در اغلب آثار معاصری که نگاه یا نیمنگاهی به باغ ایرانی داشتهاند (و حتی به مناسبتهایی تقدیر شدهاند) عیان است، تکرار هندسه کالبدی باغ است که گاه با دقت و وسواس در اجرای جزییات انجام شده است. اما آچه حاصل شده فضایی مشابه باغ ایرانی است و نه خود آن!
امروزه «لذت بصری» چنان اهمیت یافته است که گاهی تصاویر مکانها و فضاها همانند سایر محصولات مصرفی برای تولید و استفاده زودگذر آشکار میشوند ... تأکید بیش از حد بر لذت بصری باعث شده است که معماری امروز به جای انعطاف وجودی و تجربه فضایی، خود را بر استراتژی روانشناختی تبلیغات و تحریکهای لحظهای منطبق کند.
این موضوع، معماران و فرآیند طراحی آنان را نیز از خود متأثر کرده است. گاهی به نظر میرسد معماری معاصر به هنر تصاویر چاپی بدل گشته است که با چشمان شتابزده دوربین عکاسی تثبیت شدهاند، صرفا برای آنکه نوعی لذت بصری را به واسطه مجله، کتاب و نمایشگر رایانه به ارمغان ببرند.
اما با باغ ایرانی نمیتوان چنین کرد! زیباییهای باغ ایرانی بسیار فراتر از تصویر است. اگر شناخت ما از باغ تنها به آنچه در تصویر و صفحه دوبعدی کاغذ منعکس میشود محدود گردد، هرگز آن را دوباره نخواهیم داشت و نخواهیم توانست که داشته باشیم. تصویر نمیتواند درکی از بُعد پنهان باغ را با خود به بیننده انتقال دهد.
اما آوای باغ ایرانی، رایحۀ آن، طعم آن و لمس آن است که تجربۀ بودن در آن را کامل میکند. بودن در باغ موجب ادراک فضای آن و تجربۀ حس مکان میشود. محیط باغ و معماری حواس آن است که ذهن آگاه باشنده در خود را، هم محصور و هم محسور خود میگرداند.
تمامی حواس انسان را مملو از نشاط میکند. وقتی میگوییم "تمامی حواس انسان" صرفا منظورمان پنج حس مشهور یا شش حس انسان و یا دوازده حس و یا حتی تمامی چهل و پنج نوع حس انسان است که (تاکنون) شناخته شده است!
در باغ ایرانی تحت تأثیر دادن حواس بینایی، شنوایی، بویایی، لامسه و چشایی، بر اساس خواست انسان، به صورت هدفمند و با به کارگیری تکنیکهای مشخص، به طرز متمایز و تشدید یافتهای نسبت به طبیعت بِکر به کارگرفته میشود. در واقع حواس پنجگانه در باغ ایرانی، پیکرهمند است. نظام معماری باغ ایرانی، انتظام دادن و پیکرهمند کردن به همۀ حواس انسان در باغ را بر عهده دارد.
نظام معماری باغ ایرانی که تمامی نظامهای کالبدی، یعنی نظام ساختار هندسی، نظام کاشت، نظام آب، نظام استقرار ابنیه، نظام سایه، نظام منظر و نظام آواها را ساماندهی میکند و انتظام میبخشد، در محیط باغ نظام تمرکز حواس را نیز پدید میآورد. در واقع تمامی نظامهای کالبدی یادشده، بر حواس انسان تأثیر مستقیم، مشخص و تعریف شدهای دارد. اما نکتۀ قابل توجه و مهم اینجاست که این نظامهای کالبدی به طور همزمان با هم تحریک حواس انسان را به طور مطلوبی تشدید میکنند.
http://images.kojaro.com/2015/12/3ed721e6-3b9a-48d6-b134-2608d2c914ea-5.jpg
❤3
