بامداد امید صبا

📕#دروغ_اراده_ی_آزاد

✒#سام_هریس

ترجمه :خشایار دیهیمی

🔺دروغ چیست؟

فریب می تواند شکل های مختلفی به خودش بگیرد، اما هر عمل فریب دهنده ای دروغ نیست. حتی اخلاقی ترین آدم ها هم بعضاً تلاش می کنند ظاهر را از واقعیت جدا نگه دارند. زنی که آرایش می کند می خواهد با این آرایش جوان تر یا زیباتر از آنی که هست به نظر بیاید. اما صداقت ایجاب نمی کند که مرتباً اعلام کند ـ «می بینم که به چهره ام نگاه می کنید: لطفاً آگاه باشید که من صبح که از خواب بلند می شوم چهره ام این شکلی نیست...». شخصی که عجله دارد ممکن است تظاهر کند که متوجه آشنایی که در خیابان از کنارش می گذشته نشده است. میزبانی مؤدب معمولاً به روی مهمانش نمی آورد که حرف بسیار احمقانه ای زده است. وقتی از ما می پرسند، «چطوری؟» اکثراً بی آنکه فکر کنیم و به شکلی انعکاسی می گوییم خوبم، چون می دانیم که این سؤال صرفاً نوعی سلام و علیک است و نه باز کردن سر صحبت در مورد مشکلات کاری مان، مشکلات زناشویی مان، یا وضع مزاجمان. طفره رفتن و ناگفته گذاشتن هایی از این دست می توانند اشکالی از فریب باشند، اما دروغ به حساب نمی آیند. ما در چنین مواقعی حقیقت را دور می زنیم، اما عامدانه دروغی تحویل طرفمان نمی دهیم.
🔺مرز میان دروغ و فریب غالباً مبهم است. درواقع، حتی ممکن است با گفتن حقیقت هم کسی را فریب داد. مثلاً، من می توانم در پیاده روی جلوی کاخ سفید بایستم و با موبایلم به دفتر مرکزی فیس بوک زنگ بزنم و بگویم: «سلام، من سام هریس هستم. من از کاخ سفید به شما زنگ می زنم و می خواهم با مارک زوکربرگ صحبت کنم.» این حرف های من، یه یک معنا، راست است ـ اما معلوم است که حرف هایی است حساب شده به قصد فریب دادن. آیا دروغ گفته ام؟ بسیار قریب به واقع، بله.
دروغ گفتن یعنی عامدانه دیگران را گمراه کردن، آن هم زمانی که آنها انتظار سخنی صادقانه دارند. این معیار شعبده بازان، پوکربازان، و دیگر فریبکارانی از این دست را معاف می کند، درعین حال چشم اندازی اجتماعی و روانشناختی به دست می دهد که شکل کلی اش را به راحتی می توان بازشناخت. افراد دروغ می گویند برای آنکه دیگران را به باورهایی برسانند که حقیقت ندارند. هر چه عواقب این باورها بیشتر و بزرگتر باشد ـ یعنی هرچه خوشی و آسایش شخصی بستگی بیشتری به درکی درست از جهان داشت باشد ـ آن دروغ هم عواقب ناگوار بیشتر و بزرگتری خواهد داشت.
🔺اما همانگونه که سسیلیا بوک، فیلسوف امریکایی، یادآور شده است ما نمی توانیم در این موضوع خیلی پیش برویم، مگر آنکه نخست معیاری برای تمیز گذاشتن میان راستی و راستگویی مشخص کنیم ـ چون ممکن است شخصی جداً راستگو اما در عین حال در اشتباه باشد. راستگویی یعنی عیان کردن دقیق باورهای خویش. اما خلوص نیت هیچ تضمینی برای این نیست که باورهای کسی درمورد جهان صادق و درست باشند. همچنین اقتضای راستگویی این نیست که فرد کلّ حقیقت را بازگو کند، چون اطلاع رسانی کامل در مورد هر واقعیتی در هر موضوعی تقریباً هرگز نه مفید است و نه حتی ممکن.
@omidesaba
www.omidesaba.com

116 views08:44