نشر اندیشه‌های استاد مصطفی محقق داماد

دکترمحقق‌داماد: فهم اقتصاد دیگر یک امر تخصصی نیست؛ وظیفه‌ای همگانی است

آیت‌الله سیدمصطفی محقق‌داماد با تأکید بر ضرورت گسترش سواد اقتصادی در جامعه گفت: سیاست‌گذاری اقتصادی باید به متخصصان سپرده شود، اما شناخت مبانی اقتصاد برای تشخیص برنامه‌های درست از شعارهای عوام‌پسندانه، به یکی از مسئولیت‌های اساسی شهروندان تبدیل شده است.

به گزارش اطلاعات آنلاین، آیت‌الله دکتر سیدمصطفی محقق‌داماد در یادداشتی با عنوان «فهم اقتصاد وظیفه‌ای همگانی است»، با اشاره به افزایش فشارهای معیشتی و کوچک‌تر شدن سفره مردم، بر لزوم توجه جدی جامعه، مسئولان و به‌ویژه طلاب علوم دینی به دانش اقتصاد تأکید کرد.

وی با بیان اینکه اقتصاد یک دانش تخصصی است و سیاست‌گذاری در این حوزه باید توسط افراد صاحب‌صلاحیت انجام شود، تصریح کرد که تخصصی بودن اقتصاد نباید به کناره‌گیری مردم، نخبگان و صاحبان رأی از شناخت مسائل اقتصادی منجر شود.

محقق‌داماد برای توضیح این موضوع، اقتصاد را با دانش پزشکی مقایسه کرد و نوشت: همان‌گونه که مردم پزشک نیستند، اما برای تشخیص پزشک متخصص از مدعی و پیگیری روند درمان باید حداقلی از آگاهی پزشکی داشته باشند، جامعه نیز برای شناخت اقتصاددانان، ارزیابی سیاست‌ها و تشخیص برنامه‌های واقعی از وعده‌های غیرعلمی، به فهم مبانی اقتصاد نیازمند است.

سه پایه سیاست‌گذاری صحیح

به اعتقاد محقق‌داماد، سیاست‌گذاری درست بر سه پایه اصلی استوار است: حکمت و اخلاق، فقه و حقوق و در نهایت علم اقتصاد.

وی توضیح داد که اخلاق، اهداف و ارزش‌های جامعه را مشخص می‌کند؛ فقه و حقوق، سازوکارهای قانونی و نهادی را در اختیار سیاست‌گذار قرار می‌دهد و علم اقتصاد نیز نحوه عملکرد واقعی پول، بازار، بانک و تولید را آشکار می‌سازد.

به گفته او، حذف هر یک از این پایه‌ها می‌تواند سیاست‌گذاری را با شکست مواجه کند؛ زیرا «اقتصاد بدون اخلاق، هدف را گم می‌کند و اخلاق بدون اقتصاد ممکن است با وجود نیت خیر، به نتایجی برخلاف مقصود منتهی شود.»

محقق‌داماد کمک‌های مقطعی و صدقه‌محور را نمونه‌ای از سیاست‌هایی دانست که ممکن است با نیت خیر آغاز شوند، اما در صورت بی‌توجهی به سازوکارهای اقتصادی، به جای ایجاد اشتغال پایدار و حفظ کرامت مردم، به وابستگی بیشتر آنان منجر شوند.

ضرورت آموزش اقتصاد در حوزه‌های علمیه

این استاد حوزه و دانشگاه همچنین خواستار توجه جدی‌تر طلاب و فقها به مبانی علم اقتصاد شد.

به گفته وی، حوزه‌های علمیه طی قرن‌ها در زمینه حکمت، فقه و حقوق فعالیت کرده‌اند، اما برای بررسی مسائل جدیدی مانند بانکداری، تورم، خلق پول، نقدینگی و ماهیت پول، آشنایی با دانش اقتصاد نیز ضروری است.

او تأکید کرد فقیهی که سازوکار پول و بانکداری جدید را نشناسد، ممکن است در تشخیص دقیق موضوعات اقتصادی و صدور حکم درباره آن‌ها با مشکل مواجه شود؛ چراکه «حکم، فرع بر تشخیص موضوع است.»

محقق‌داماد افزود هدف از آموزش اقتصاد به طلاب یا عموم مردم، تبدیل آنان به اقتصاددان حرفه‌ای نیست، بلکه باید آن‌قدر از مبانی این دانش آگاه باشند که بتوانند سخنان متخصصان را بفهمند و میان دیدگاه‌های مختلف داوری کنند.

مشکل اقتصاد ایران کمبود اندیشه نیست

محقق‌داماد در بخش دیگری از این یادداشت، این تصور را که ایران با کمبود اندیشه و متخصص اقتصادی مواجه است، رد کرد.

وی گفت اقتصاددانان و پژوهشگران متعددی در کشور حضور دارند و درباره موضوعاتی مانند منشأ تورم، رشد نقدینگی، سیاست‌های پولی و شیوه مدیریت درآمدهای نفتی، بحث‌های علمی و جدی در جریان است.

با این حال، به اعتقاد او مشکل اصلی آن است که این مباحث عمدتاً در دانشگاه‌ها و نشریات تخصصی باقی مانده و نتوانسته است به زبان عمومی جامعه و فرایند تصمیم‌گیری سیاسی راه پیدا کند.

او با اشاره به تجربه‌های گذشته در زمینه افزایش نقدینگی و تورم، نوشت گاهی کارشناسان نسبت به پیامدهای یک تصمیم هشدار داده‌اند، اما نتوانسته‌اند اهمیت موضوع را به‌درستی به تصمیم‌گیران منتقل کنند و در نهایت جامعه هزینه این ناتوانی در انتقال مفاهیم اقتصادی را پرداخته است.

سیاست اقتصادی بدون حمایت اجتماعی پایدار نمی‌ماند

محقق‌داماد با بیان اینکه تصمیم اقتصادی تنها یک مسئله فنی نیست، افزود: هر برنامه اقتصادی برای اجرا و تداوم، به حمایت مردم، نخبگان و صاحبان نفوذ نیاز دارد.

به گفته وی، حتی یک برنامه علمی و درست نیز اگر برای جامعه قابل فهم نباشد، در برابر نخستین فشار اجتماعی یا سیاسی کنار گذاشته می‌شود و با تغییر دولت‌ها، سیاست‌های اقتصادی نیز پی‌درپی تغییر می‌کنند.

او تأکید کرد نبود زبان و فهم مشترک اقتصادی، امکان گفت‌وگو و اجماع‌سازی را از بین می‌برد و زمینه را برای گسترش شایعه، توهم و شعارهای غیرکارشناسی فراهم می‌کند.

محقق‌داماد نوشت: شهروندی که با مفاهیمی مانند تورم، نقدینگی، کسری بودجه، خلق پول و نرخ سود آشنا نباشد، در زمان انتخابات نمی‌تواند میان برنامه‌های اقتصادی انتخاب کند و ناچار میان نام‌ها، الفاظ و شعارها دست به انتخاب می‌زند.

نامزدهای انتخابات باید برنامه اقتصادی ارائه کنند

وی از مردم خواست در انتخابات آینده، نامزدها را وادار کنند تا برنامه‌های اقتصادی خود را به‌صورت شفاف و قابل سنجش ارائه دهند.

به اعتقاد محقق‌داماد، نامزدها باید توضیح دهند که با درآمدهای نفتی چه خواهند کرد، خلق پول را چگونه مهار می‌کنند، سیاست آن‌ها درباره نرخ سود بانکی چیست و نظام مالیاتی را بر چه مبنایی اداره خواهند کرد.

او تأکید کرد در چنین شرایطی، مردم به یک «سیاست مشخص» رأی خواهند داد، نه صرفاً به یک فرد یا نام سیاسی.

دعوت از جوانان و اقتصاددانان

محقق‌داماد در پایان، دو گروه را مورد خطاب قرار داد؛ نخست جوانان، دانشجویان، طلاب و شهروندانی که خود را در سرنوشت کشور سهیم می‌دانند.

او از این گروه خواست مبانی اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، پول و بانکداری را نه برای دریافت مدرک، بلکه برای ایفای مسئولیت اجتماعی و شهروندی فراگیرند.

دعوت دوم او خطاب به اقتصاددانان بود. محقق‌داماد از متخصصان خواست در کنار پژوهش‌های علمی، آموزش عمومی و توضیح ساده مفاهیم اقتصادی را نیز بخشی از مسئولیت خود بدانند.

وی تأکید کرد علم اقتصاد باید از دانشگاه‌ها، سمینارها و نشریات تخصصی خارج شود و به مدارس، رسانه‌ها، خانه‌ها و زندگی روزمره مردم راه پیدا کند.

به اعتقاد محقق‌داماد، سیاست‌گذاری اقتصادی همچنان باید در اختیار اهل فن باشد، اما در جامعه‌ای که سرنوشت سیاست‌ها با رأی و مشارکت عمومی تعیین می‌شود، فهم مبانی اقتصاد دیگر تنها وظیفه متخصصان نیست، بلکه مسئولیتی همگانی است.

https://ettelaat.com/x3nzX

🆔@ostad_mohagheghdamad

3.15K viewsedited 10:21