🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 اين هنگام جنگ و كشاكش هرچه سختتر گرديده بود و هر دو سوي سخت مي‌كوشيدند. ولي زمان هرچه درازتر مي‌شد زيان آنتونيوس فزونتر مي‌گرديد. زيرا گرسنگي لشكر را بيم مي‌داد و اينزمان بيرون رفتن براي آذوقه‌كشي جز زخمي شدن يا كشته گرديدن نتيجه‌ی ديگري نداشت. از آنسوي فراهات چون مي‌ديد كه روميان در گرد شهر پافشاري مي‌نمايند بيم مي‌كرد كه چون آفتاب از نقطه‌ی اعتدال پاييزي گذشته است ناگهان سرما برسد و آنزمان سپاهيان هر كدام به زمستانگاه خود رفته او را در بيابان تنها بگزارند. براي جلوگيري از چنان پيشامدي نيرنگي بدينسان انديشيد كه دستور بكسان خود داد هر كسي كه با يكي از روميان آشنايي دارد چون براي آذوقه‌كشي بيرون مي‌آيد سختگيري نكرده راه براي بردن آذوقه باز كند وآنگاه دليري روميان را ستايش كرده چنين بگويد : بي‌جهت نيست كه پادشاه ما سپاهيان رومي را بهترين سپاهيان جهان مي‌شناسد. چون اين كار پرداخته شد و ميانه‌ی سپاهيان اشكاني با روميان مهرباني پديد آمد اشكانيان سوار شده و به روميان نزديك رفته و با آنان بگفتگو پرداخته از آنتونيوس بدگويي مي‌نمودند و چنين مي‌گفتند : فراهات آشتي را بيش از همه خواستار است و بر جان اينهمه سپاهيان دلير دريغ مي‌گويد. ولي آنتونيوس عناد ورزيده هرگز گامي بسوي آشتي برنمي‌دارد و چندان ايستادگي خواهد كرد كه فردا دو دشمن جان‌سِتان ، زمستان و گرسنگي با هم برسند كه ديگر راه چاره‌اي باز نباشد و از دست ما اشكانيان هم كاري براي رهايي شما برنيايد. اين گفتگوها كم‌كم بگوش آنتونيوس رسيده اندكي اميدوار گرديد و از كساني كه اين خبرها را از اشكانيان مي‌آوردند پرسشها مي‌كرد كه آيا اين سخنان راست است؟ و چون آنان راست بودن آنها را تأكيد كردند اميدواريهاي نوين در دل او پيدا گرديد و اينبود چند تن از دوستان خود را نزد پادشاه اشكاني فرستاده بار ديگر خواهش پس فرستادن درفشها و دستگيران را نمود و اين براي آن بود كه گفته نشود از فيروزي نوميد است و بتنگنا افتاده و مي‌خواهد تهيدست بازگردد. پادشاه اشكاني پاسخ داد : درباره‌ی درفشها و دستگيران رنج بيهوده نبايد كشيد. اما درباره‌ی بازگشت اگر او خواستار است مي‌تواند آسوده و ايمن بازگردد. روميان چند روزي را براي بستن بنه بسر برده سپس آهنگ بازگشت نمودند و با آنكه آنتونيوس در خطابه‌خواني براي انبوه مردم و رام ساختن سپاهيان بدستياري سخن يگانه‌ی روزگار خود بود اينزمان از شرمندگي و دل‌شكستگي در خود ياري چنين كاري نديده دومتيوس آينوباربوس1 را براي اين كار برگماشت. برخي سپاهيان مي‌پنداشتند مگر آنتونيوس ارجي بآنان نمي‌گزارد. ولي بيشتر ايشان چگونگي را دريافته و دلشان بحال وي سوخته بيش از ديگر هنگامها كه بسردار خود احترام مي‌نمودند و فرمانبرداري آشكار مي‌ساختند.


1ـ Domitius Aenobarbus

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی هفدهم)

🔶 ما به کار از راهش درآمده‌ایم
(تکه‌ی 4 از 5)

آن لاتی كه می‌نشیند و وعده‌ی تأسیس بانك میدهد پیداست كه معنی بانك را نمیداند! آن حزبسازانی كه در مرامنامه‌هاشان می‌نویسند : «اصلاح دین» ، بیگمانست كه معنی دین را نفهمیده‌اند. اگر فهمیده بودند بچنین سخنی گستاخی نمی‌نمودند.

موضوع دین بماند ، در آن زمینه‌ی «وحدت ملی» گفتگو كنم. این یك چیزیست از سالها بزبانها افتاده. از سالها این آرزو درمیانست كه توده‌ی ایران همگی یكی گردند و درمیانشان جدایی و پراكندگی نباشد. ما نیز آن را آرزو میكنیم. ولی باید دید مقصود چیست و از چه راه میتوان بآن رسید؟..

برای روشنی مطلب باید موانع آن یگانگی را شرح دهیم : در ایران امروز چند چیز است كه توده را از هم پراكنده و پریشانی بمیان ایشان انداخته : یكی از آنها كیشهاست ، در ایران شمرده‌ایم چهارده مذهب هست كه پیروان هر مذهبی از هم جدا میباشند. دیگری از آنها زبانست. در این كشور زبانهای بسیاری هست (از تركی و عربی و ارمنی و آسوری و فارسی) و اینها خود مایه‌ی جدایی و كینه‌توزی میباشد. دیگری از آنها پریشانی اندیشه‌هاست كه شما چهار تن را با یك اندیشه پیدا نتوانید كرد.

اینها موانع یگانگیست و ما كه چاره میخواهیم باید با یكایك اینها در نبرد باشیم ، و این كاریست كه ما از نُه سال پیش بآن برخاسته‌ایم و میكوشیم. در این نُه سال ما از یكسو با این موانع نبرد كرده و به هر كدام حمله‌های سختی كرده‌ایم و از یكسو بنشر حقایق و روشن گردانیدن معنی درست زندگی تلاش نموده‌ایم.

🔸مثلاً دیروز از مخالفتی كه با شعرا كرده‌ایم سخن راندم. آن مخالفت را چرا كرده‌ایم؟... چه نتیجه از آن میخواستیم؟ برای این كرده‌ایم كه یكی از علل پریشانی اندیشه‌ها شعرهای همان شاعران میباشد. اینان در زمان مغول در دور بدبختی و زبونی ایرانیان برخاسته و هرچه شنیده و اندیشیده‌اند ـ از كج و راست و سودمند و زیانمند ـ برشته‌ی نظم كشیده برای آیندگان یادگار گزارده‌اند.

شما اگر یك دیوان شاعری را باز كنید و با یك دقتی آن را جستجو نمایید ، در هر صفحه چند مطلب متناقص هم بنظم كشیده شده : تعلیمات دینی ، فلسفه‌ی یونان ، بدآموزیهای خراباتیان ، پندارهای صوفیان ، گمراهیهای باطنیان ، خرافات بنی‌اسرائیل ، بافندگیهای منجمان و بسیار مانند اینها همه به هم درآمیخته ، و با یك زبان خوش و شیوایی برشته‌ی شعر آورده گردیده. اینست كسانی كه بآن دیوانها انس دارند مغزهای آنها آکنده از اندیشه‌های متناقض میباشد و در نتیجه‌ی همین آكندگی مغز ، اراده‌هاشان سست و اخلاقشان آلوده است. اینست علت مخالفت ما با آن شعرها و دیوانها.

این یك موضوعیست كه باید بسیار مشروحتر از این بنویسیم. در اینجا مقصود آنست كه در این نُه سال ما همه در راه یگانگی توده ، یا بگفته‌ی دیگران «وحدت ملی» كوشیده‌ایم و كنون هم در همان زمینه میكوشیم. اینهمه گفتارهای پیاپی برای نشر حقایق است كه ‌اندیشه‌ها بهم نزدیك گردد.

ما این را خود دانسته‌ایم و میكوشیم. ولی دیگران تنها بنوشتنش در مرامنامه بس میكنند كه نه معنایش را میدانند و نه كمترین كوششی را در آن راه بكار خواهند برد. بلكه همین رفتار بیخردانه‌شان كه هرچند تنی یك حزبی پدید می‌آورند خود دلیل است كه كمترین علاقه را باین موضوع ندارند. زیرا اگر علاقه داشتند خودشان به پراكندگی نمیكوشیدند. اگر علاقه داشتند با یك شوق و دلخواه بما پیوسته همدستی می‌نمودند.

داستان اینان داستان آن كودكیست كه در كودكستان جمله‌هایی یادش داده بودند كه یكی هم این بود : «چون پدر و مادرمان خوابیده صدا نكنیم ...». كودك این را یاد گرفته بود و هنگام ظهر كه پدر و مادرش خوابیده بودند با آواز بلند آن را میخواند.

اینان در بیشعوری از آن كودك كمتر نیستند. «اتحاد» و «اتفاق» و «وحدت ملی» و اینگونه عنوانها را یاد گرفته‌اند ولی خودشان یگانگی را بهم زده هر چهار تنی یك حزبی می‌سازند.

كوتاه سخن آنكه ما از راه نشر حقایق پیش آمده‌ایم و مقصودمان آنست كه یك رشته حقایق روشن گردد و یك دسته مردان باغیرت ـ از دور و نزدیك ـ در پیرامون آنها همدستی نمایند و راهنمای اندیشه‌های توده باشند.

🔸ما در ایرانیان یك بیچارگی غریبی حس كردیم. در این جهان پرحوادث این مردم بیچاره نمیدانند چه كار كنند و رو بكدام سو آورند. همچون غریقی كه به سیل افتاده دست پا زنان میروند و نمیدانند كارشان بكجا خواهد انجامید.

سالهاست در ایران راهی برای زندگانی نیست و مردم همه سرگردانند و نمیدانند رو بكجا برگردانند. یك دسته گوش بسوی اروپا دوخته‌اند كه یك آوازی از آنسو بشنوند و فهمیده و نافهمیده دنبالش را گیرند ، و هرچه در اروپا هست از دمكرات ، و سوسیال دمكرات ، و ناسیونال سوسیالیست ، و كمونیست ـ در ایران شبیهش را سازند. یك دسته‌ی دیگری چشم از جهان پوشیده و خود را بدامن اندیشه‌ی كهن ـ از صوفیگری ، خراباتیگری و مانند آن ـ می اندازند و با اینها خود را سرگرم می‌سازند. یك دسته‌ی دیگری سرگردانی را با بی‌حمیتی توأم گردانیده به بیگانگان میگرایند و خود را افزار دست آنان میگردانند.

✴️ گواهی پاکدلانه

این در همیشه باز خواهد بود. كسانی كه زیر این عنوان چیزهایی نویسند تا توانند بسادگی كوشند و خواستشان تنها بازنمودن اندیشه و فهم خودشان باشد و از ستایش بیجا و از گزافه خودداری نمایند. اگر گفته‌های ما را براست میدارند بنام گواهی پاكدلانه و برای راه نمودن بدیگران از نوشتن بازنایستند. (پیمان)

نوشته‌ی : طیبه‌ی چهره‌سا (رشت)
🔸چگونه پاكدین شدم

من در یك خانواده‌ی خرافی متولد شده و مطابق عقائد بیپای كیش شیعی پرورش یافتم در هفت سالگی مرا بمدرسه گزاشتند اگرچه پدرم سخت مخالفت می‌ورزید ولی با اصرار زیاد مادرم راضی شد زیرا در نظر پدرم رفتن دوشیزگان بمدرسه كفر لایغفر [=گناه نابخشودنی] بود دوره‌ی ابتدایی را باتمام رسانیدم و مایل بودم چندی هم مشغول تحصیل باشم ولی پدرم بیش از این اجازه نداده در ایام تحصیلی و پس از آن یگانه آرزویم رفتن بپای منبر فلان آخوند یا دیدن نمایشهای محرمی و دیگر وحشیگریها بود چندین سال از عمرم بنادانی و درماندگی گذشت تا آنكه به تهران آمدم و بعضی اوقات در اثناء سخن برادرم چیزهایی می‌گفت كه تا آن وقت برای من عجیب می‌نمود ازو درخواست كردم كه كتابهای پاكدینی را بمن بدهد تا مطالعه نمایم اولین دفعه كتاب پرارج « خواهران و دختران ما» را بدستم داد خواندم و به بسیاری از رازها كه اطلاعی بر آنها نداشتم واقف گردیدم پس از آن چند كتاب دیگر را هم بپایان رسانیدم و از خواندن كتابهای پاكدینی سود بسیار بردم. تو گویی كه من در لجنزار خرافات غوطه‌ور بودم و دستی مرا از آن گرداب نجات بخشید آن دست نجات دهنده كتابهای پاكدینی بودند كه بمن آموختند كه برای درمان درد نباید نزد دعانویس رفته به مفتخواری او كمك نمود بلكه نزد پزشك باید رفت یا اینكه اشك دروغی برای رفتن به بهشت بیاد امام حسین نباید ریخت بلكه باید عوض ریختن اشك (كه چشم را از بینایی می‌اندازد) در فكر چاره‌ی اساسی كشور و بهبود حال توده بود ، بمن فهمانید كه نباید در مساجد پای منبر ملایان یاوه‌گو نشست و برای سكینه و زینب دل سوزانید بلكه باید در مجالسی حاضر شد كه برای نبرد با خرافات و بهبود حال توده گامهای استواری بجلو می‌گزارند امروزه كتابهای پاكدینی ما را از خواب غفلت و نادانی كه چندین قرن پدران ما دچار آن بوده‌اند رهایی بخشید دانستم كه این ملایان جز دربند شكم خود نیستند.

كوتاه سخن : كتابهای پاكدینی تیشه‌ای بود كه بر دستگاه مفتخواری این دسته وارد آمد عجبتر آنكه خودشان را پیشوایان دین و رهبر توده می‌دانند در حالی كه در تمام دوره‌ی تاریخ جز زیان بتوده كاری انجام نداده‌اند.

تاریخ بهترین و بارزترین سندی است كه زیان این یاوه‌گویان خداناشناس را واضح می‌نماید با مخالفت همین آخوندها بود كه كارخانه‌ی قند پیش از زمان رضاشاه بنیاد نیافت با مخالفت ملایان بود كه مشروطه با حالی زار از آب درآمد با تیره‌درونی اینان بود كه مردان دانشمند و روشنفكر كشور از گفتن اینكه باران از ابر پدید آید مرتد و كافر و از توده رانده شده بودند.

خلاصه با هر چیز تازه‌ای از مدرسه و اتومبیل و رخت یکسان و باز شدن روهای زنان مخالفت ورزیدند ، زیانهایی كه اینان بتوده رسانیده‌اند اگر نوشته شود كتابی بسیار بزرگ خواهد بود ولی امروز زمان مفتخواری و یاوه‌گویی بپایان رسیده و با پراكنده شدن كتابهای پاكدینی راز دینداری و دینفروشی آنها فاش گردید.

گذشته است آنكه دیگر بتوانید با عناوین مختلف از توده پول بگیرید یا اینكه با سخنان سراپا یاوه‌ی خودتان توده را گمراه نمایید امروز پای‌منبرنشینانِ شما آقایان مجتهدان و ملایان ، جز یك عده بازرگانهای محتكر و انباردار كه برای شستن گناهان خود بمساجد رو می‌آورند و یا اینكه پیره‌زنهای دست از جهان شسته‌ای كه بطمع رفتن به بهشت و مسكن كردن در خانه‌های بهشتی و خوردن از غذاهای لذیذ آن بسخنان سراپا بیپایتان گوش میدهند آیا توان دیگری را سراغ کرد؟ خودتان بهتر حس كرده‌اید كه مردم شما گرگان میش‌نما را شناخته‌اند و از قرب و منزلتتان بطور فاحشی كاسته شده ولی خواهد رسید آن روزی كه دکان مفتخواریتان تخته گردد و توده از شر زیان شما راحت شود.

در پایان گفتار می‌گویم ما پاكدینان راهی را كه شادروان كسروی راهنمای ارجمند ما باز كرده است تا آخر پیموده و در راه ورجاوندش از جان و داراك خواهیم گذشت.

پاینده باد پاكدینی . نیست باد مفتخواری

خردادماه 25

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 21ـ آیا ارج برانگیختگان به نیارَستنیها است؟ (تکه‌ی 3 از 3)
گذشته از اینها در این هزار و سیصد سال كه از آغاز اسلام گذشته بسیار بنیادهای بیپا نهاده شده ، و اگر كسی از «علم كلام» آگاه است می‌داند كه بنیادگزاران آن چه معنایی بفرستادگی داده و چه بندهایی از پیش خود بفرستاده بسته‌اند. چنانكه در «راه رستگاری» نوشته‌ام برانگیختگی یا فرستادگی كه یك پیشامد تاریخی بوده و اینان می‌توانستند آن را از راه تاریخ جستجو كنند و نیك دانند كه یك فرستاده چگونه برخیزد و از چه راه بكار آغازد و چگونه كار خود را پیش برد. بجای جستجو از تاریخ ـ به پیروی از فلسفه‌ی یونان ـ از پیش خود پندارهایی بافته‌اند و پایه‌هایی (قاعده‌ها) پدید آورده‌اند كه بسیاری از آنها بیپاست. اینها نیز همچون فلسفه سنگ راه خردهاست و ما خواستیم با دلیلِ روشنی بیپایی آنها را بازنماییم. زیرا آنان نیز نشان راستگویی یك فرستاده را كارهای نیارَستنی شمارده‌اند و شما می‌بینید كه این یك لغزش آشكاری بیش نیست. كسانی چون نام غزالی و زَمَخشَری و كُلینی و مفید و صدوق و نصیرالدین و ملامحسن و مجلسی و مانند اینها را می‌شنوند بسیار بزرگشان می‌دارند و این برایشان دشوار است كه باور نمایند آنان از راه بدور بوده‌اند و معنی دین و خدا و فرستاده را نمی‌شناخته‌اند. ما خواستیم این دشوار را هم آسان گردانیم.
اینها نتیجه‌هاییست كه از آن سخن می‌خواستیم و بیگمان در دست خواهد بود ، هر كسی كه بهره از خرد و راستی‌پرستی می‌دارد و دلش را تیرگی فرانگرفته همین یك مثل بسست كه او را تكان دهد و براه بازآورد. این یك دلیل بسست كه از خواب بیدارش كند و از كشاكش و ایستادگی با نگارشهای پیمان بازدارد. این نتیجه‌ایست كه از پاكدلان ما امید می‌داریم و خواهد بود. لیكن چه باید گفت به تیره‌دلانی كه بجای تكان خوردن و پیش آمدن پستر می‌روند و بر گمراهی و نادانی می‌افزایند و در برابر دلیلهای بآن روشنی چنین می‌گویند : «می‌خواهد پیغمبران را كوچك گرداند».
یكی نمی‌گوید : آنچه پیمان درباره‌ی پیغمبران نوشته اگر راست نیست شما پاسخ دهید. اگر راست است این دلیل ناپاكی شماست كه از گفته‌ی راست می‌رنجید و بچنین سخنان نابجایی برمی‌خیزید. آیا مثل شما مثل آن مرد ناسپاس بیخرد نیست كه بجای كلاه ، پوست‌پاره‌ای بسر گزارَد و مردم را بخود خندانَد و چون یكی او را بیاگاهانید بجای خرسندی و مهربانی از در پرخاش درآید؟!.. آخر شما نمی‌اندیشید كه در چنین زمانی كه دانشها پیش رفته و صدها راز نهان طبیعت بیرون افتاده این پندارهای بیهوده‌ی عامیانه كه شما بنام دین در دل جا داده‌اید جز مایه‌ی ریشخند نخواهد بود؟!.. نمی‌اندیشید كه در زمانی كه بدستیاری دانشها از صدها هزار فرسنگ ستاره‌های نهان را (از اُرانوس و نپتون و دیگرها) پیدا می‌كنند چیزهای بیرون از آیین طبیعت را كسی از شما نخواهد پذیرفت؟!.. نمی‌اندیشید كه در زمانی كه تاریخ پایه‌ی استواری پیدا كرده و رویه‌ی دانش بخود گرفته هیچ كس باور نخواهد كرد كه داستانهای بس شگفت و بزرگی همچون مرده زنده گردانیدن و شتر از سنگ درآوردن و آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانیدن و مانند اینها روی دهد و نشانی از آن در تاریخ پدیدار نباشد؟!.. نمی‌اندیشید كه در نتیجه‌ی همین باورهای عامیانه‌ی رسواست كه غربیان شما را خوار می‌گیرند و یك‌مشت مردم پندارپرستتان شناخته شایسته‌ی زندگانی آزادتان نمی‌شمارند.
ای درماندگان چه می‌خواهید؟!.. آیا می‌خواهید به دین یاری كنید؟! باید بگویم كه از این یاری شما جز زیان در دست نخواهد بود و این بسیار خطاست كه شما برانگیختگی یا فرستادگی را كه یكی از رازهای شگفت و پرارج طبیعت است و برای خود بنیاد استواری می‌دارد بچیزهایی بندید كه نه خرد می‌پذیرد و نه تاریخ آن را می‌رساند و نتیجه‌ی این خطای شماست كه امروز ملیونها كسان برانگیختگی را نیز جز یك چیز بیپایی نمی‌انگارند و بیفرهنگانه با برانگیختگان زباندرازی می‌نمایند.
شما آن دوستان نادانید كه بدتر از دشمن می‌باشید و مثل شما مثل آن بیخردیست كه ارجمندانی را بمیهمانی خوانَد و برای ایشان خانه‌ای كه پردازد بنیاد آن را بروی یخ گزارَد كه همینكه روز گرم شد و آفتاب بتافت یخها آب گردد و خانه بر سر میهمانان فرود آید. آن بدتر كه با چنین خطایی كه می‌دارید ما چون می‌خواهیم آن را درست گردانیم بجای خشنودی و سپاسگزاری بزباندرازی می‌پردازید و من نمی‌دانم بر درماندگی و نادانیتان افسوس بیشتر خورم یا بر بدنهادی و بیفرهنگی‌تان.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 7

🔸 خود آنتونيوس مي‌خواست از راهي كه آمده بودند و دشت همواره و بي‌درختي بود بازگردند. ولي يك تن ماردي1 نزد او آمده و اين مرد بآيين و عادت مادان آشنا ولي هوادار روميان و در سر جنگ منجنيق‌ها جانسپاري از خود نموده بود. اين هنگام نیز دلسوزي به روميان كرده به آنتونيوس چنين مي‌گفت : كه از راه كوهستان كه در سمت راست او و بسيار نزديك بود روانه شده سپاهيان سنگين‌ابزار خود را در دشت هموار بگير سوارگان چابك و تيراندازان ماهر اشكاني نياندازد. نيز مي‌گفت : فراهات با نويد و فريب شما را از گرد شهر تكان داده تا در بازگشت فرصت بدست آورده بآساني گزند بر شما برساند. ولي من شما را بيك راه نزديك و فراوان آذوقه‌اي راه مي‌نمايم كه زودتر از چنگال آنان رهايي يابيد. آنتونيوس در اينجا بانديشه فرو رفت و اين برو سنگين مي‌آمد كه بپيمان اشكانيان اعتماد ننمايد و بهرحال اين پيشنهاد را پسنديد كه لشكر خود را از راهي كه كوتاهتر و آذوقه‌اش فراوانتر است راه ببرد. ولي از مرد ماردي ضمانت خواست تا بتواند بر وي اعتماد كند. ماردي گفت : مرا بند كنيد تا هنگامي كه شما را آسوده بجاي ايمني برسانم. او را بند نمودند و دو روز در بند راه مي‌نمود. روز سوم كه آنتونيوس ديگر پروايي از دشمن نداشت و گستاخ و بيباك راه مي‌پيمود و سپاهيان سامان و صف خود را بهم زده آزادانه راه مي‌پيمودند راهنما ناگهان رودي را كنار راه ديد كه ديوار آن را شكسته و آب را براه سر داده بودند و خود پيدا بود كه اين كار را با دست كرده‌اند. از اينجا راهنما بترس افتاده دانست كه دشمن نزديك است و آن كار را براي همين كرده‌اند كه پيشرفت روميان را ديرتر گردانند. چگونگي را به آنتونيوس خبر داده يادآوري كرد كه بايد آماده و هوشيار باشيد. آنتونيوس بيدرنگ بكار پرداخته فلاخن‌اندازان و كمانداران را بفاصله‌هايي كه بايستي داشته باشند گزارد و سپاه را بسامان آورد. هنوز سرگرم اين كار بود كه ناگهان دشمن از هر سوي پديدار گرديد و همه بر آن مي‌كوشيدند كه روميان را گرد فرو گيرند و آنان را از هم بپراكنند. سوارگان سبك‌ابزار بر دشمن تاختند ، از آنسوي هم تيرباران آغاز گرديد. فلاخن‌اندازان و كمانداران رومي سخت كوشيده با تير و سنگ گزند بسيار بر دشمن مي‌رسانيدند و اينبود كه اشكانيان ديگر نايستاده بدور رفتند. ليكن پس از اندكي دوباره پديد آمده به روميان تاختند و دسته‌ی سوارگان گااول بجلو شتافته مردانه جنگ نمودند و بار ديگر آنان را دور راندند كه آن روز هرگز بازنگشتند.
چون شيوه جنگ و هجوم اشكانيان دانسته شد ، آنتونيوس ديگر نخواست كه كمانداران و فلاخن‌اندازان تنها در دنباله‌ی لشكر باشند بلكه بر دست راست و دست چپ نيز از آنان برگماشت و بدينسان آراسته و آماده راه مي‌پيمود. بدستور او سوارگان بايستي جلو دشمن را بگيرند ولي نبايستي از دنبال آنان رفته توده از لشكر دور بيافتند. در چهار روز ديگر چندان هجومي از دشمن نشد و از انبوهي آنان هم كاسته بود. زيرا زمستان كه فرارسيده بيشتر ايشان روانه‌ی زمستانگاه‌ها شده بودند.


1ـ Mard ماردان تيره‌ي بزرگي بودند كه در ايران و ارمنستان نشيمن داشتند و آنان را آمارد نيز مي‌گفتند و چون زماني در مازندران نشيمن داشتند كلمه‌ی «آمل» براي شهر معروف آنجا يادگار نام ايشان است. نيز نامهاي ماردستان كه جايي در ميانه‌ی ارمنستان و آذربايگان بوده و ماندستان كه جايي در جنوب ايران بوده بازمانده از نامهاي ايشان است. و گويا اين مردم نژاد آري نداشته از بازماندگان بوميان پيشين پشته‌ی ايران بوده‌اند.

✴️ حزب و گمراهیهای سیاسی
(تکه‌ی هجدهم)

🔶 ما به کار از راهش درآمده‌ایم
(تکه‌ی 5 از 5)

ببینید بیچارگی بكجا رسیده : در این كشور خونها ریخته شد و پس از سالها كوشش مشروطه (یا حكومت ملی) برپا گردیده و هنوز سی و چند سال نگذشته دسته‌های انبوهی از آن دلسردی مینمایند ، و ما چون می‌پرسیم : «علت این دلسردی چیست؟!..» می‌بینیم پاسخی نمی‌توانند ، و علتی جز سرگردانی و نافهمی‌ برایش پیدا نمی‌كنیم.

این سرگردانی و بیچارگی توده ، من و یارانم را برآن وامیدارد كه بمیان آییم و مردان غیرتمند را از دور و نزدیك بیاری خود خوانیم و باین سرگردانی و بیچارگی چاره‌اندیشیم. برآن وامیدارد كه یك رشته حقایق زندگانی را بمیان آورده و یک راهی باز كرده و همه‌ی آزادگان و غیرتمندان را بهمراهی دعوت نماییم.

ما نیك میدانیم در این كشور مردمان خونگرم باغیرت فراوانند ـ فراوانند آن مردان گردنفرازی كه خواری و زبونی توده آنان را دلسوخته گردانیده و برای كوشش و جانفشانی در این راه آماده‌اند.

🔸این دسته مردان فراوانند ، ولی از هم پراكنده‌اند و به هم مربوط نمیباشند. هر یكی به تنهایی در آتش درد می‌سوزند ، هر یكی به تنهایی می‌اندیشند و چاره‌ای نمی‌توانند. ما میخواهیم آنان را بهم مربوط گردانیم. میخواهیم همه را بیک راه كشانیم. بآنانست كه آواز برداشته میگوییم :
🔸بیایید ای غیرتمندان ، بیایید ای دلسوختگان ، بیایید هم‌اندیشه باشیم و بچاره‌ی دردها كوشیم ، بیایید از دور و نزدیك دست بهم دهیم و این توده‌ی گرفتار را رها گردانیم.
🔸رستگاری ایران با دست شما تواند بود. ولی باید بیک راهی درآیید و همگی اندیشه و آرزو یكی گردانید. باید از دور و نزدیك خود را بما بشناسانید و با ما ارتباط پیدا كنید برای همین مقصود ما روزنامه را بنیاد گزارده‌ایم.

ما چنانكه گفته‌ایم شانزده موضوع را برگزیده‌ایم كه بتدریج بگفتگو گزاریم. اینها برنامه‌ی ماست. ما كه شما را بهمدستی میخوانیم برنامه‌ی خود را برای شما شرح میدهیم.

ما پیش از همه میخواهیم هواداری از مشروطه[=دمکراسی] كنیم. چنانكه گفته‌ایم مشروطه یا سررشته‌داریِ توده بهترین شكل حكومت است. میباید بكوشیم و این را در ایران استوار گردانیم و نگاهش داریم. كسانی كه از این دلسردی می‌نمایند دلیلی جز هوسمندی یا نافهمی ندارند. آنانكه میگویند : «آزموده شد این توده شایسته‌ی مشروطه نیست» باید پرسید : این را كه آزموده؟..
🔸در این كشور هنوز مشروطه اجرا نگردیده تا كسی بیازماید مردم شایسته آن نمیباشند. هنوز انبوه مردم معنی مشروطه را نمیدانند. هنوز جز نامی از مشروطه در ایران نمیباشد.

دوم ایرانیان قدر كشور خود را نمیدانند. این سرزمین با این آب و هوا و با این باردهی ، یك نعمت گرانبهاییست كه باید قدر آن را بدانند و با كاشتن و آباد كردن و كان بیرون آوردن از آن بهره‌مندی نمایند. از آنسوی همیشه بنگهداری آن كوشند و در این راه جانفشانی دریغ نگویند.

چنانكه میگویند ایران شش برابر خاك فرانسه است. در حالی كه نفوس ایران یك نیم مردم فرانسه میباشد از سنجش این ارقام می‌توان نتیجه گرفت كه این سرزمین برای زندگانی دوازده برابر نفوس كنونی كفایت دارد. در جایی كه با حال كنونی برای زندگانی مردمِ كم خود كفایت ندارد و ما ناگزیر گردیده از دیگران غله خریداری میكنیم.

این خود نتیجه‌ی ندانستن معنی زندگانی و پی نبردن بحقایق است. ما در این باره میخواهیم حقایق را روشن گردانیم و از راهی كه نشان داده‌ایم دست بهم داده و به نگهداری این سرزمین ، و همچنین به بهره‌مندی از آن كوشیم.

سوم یكی از گرفتاریها در ایران درهم‌آمیختگی كارها و پیشه‌ها و شناخته نبودن معنی آنهاست. ایرانیان معنی درست كار و پیشه را نمیدانند و اینست به مفتخواران و بیكاران كه خود گناهكارند و باید خوارشان داشت احترام میگزارند. یك رشته كارهای بیهوده‌ای را (از قبیل دست بدست گردانیدن كالاها و مانند آن) مشروع می‌شمارند و از آنسوی كار كردن در ادارات دولت را كه نیاز سختی بآن داریم نامشروع می‌انگارند.[1]

اینها گذشته از آنكه نادانیست و برای یك توده مایه‌ی ننگ میباشد خود اختلال بزرگی در پیشرفت زندگی پدید می‌آورد. اینست ما معنی حقیقی كار و پیشه را روشن گردانیده میكوشیم این زمینه را بحقیقت خود برگردانیم.

این چند چیز از مقاصد ما آنهاییست كه تاكنون شرح كرده‌ایم و من در اینجا بطور خلاصه آوردم. بازمانده را هم بیاری خدا شرح خواهیم كرد. برای همدستی در پیرامون اینهاست كه همه‌ی نیكمردان و غیرتمندان را میخوانیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 69 ، 70 و 71)

[1] : امروز ما از این سخن در شگفت می‌شویم. ولی خوبست بدانیم زمانی که ملایان دستشان از حکومت کردن کوتاه بود ، مردم را به حکومت با اینگونه سخنان بدگمان میگرداندند. چون حکومت را حق خود میدانستند میگفتند : این دولتها که می‌آیند و میروند همه «جائر» و «غاصب»اند. نیمه‌آشکار و نیمه‌پنهان میگفتند : تنها حکومت امام زمان عادل است که در نبودن آن ، حق حکومت ما راست که جانشین اوییم. اینست استخدام شدن به چنین حکومتهایی ، «عمله‌ی ظلم» شدنست. این سخنان همچنان می‌بود و مردم دهها سال دل با حکومت صاف نداشتند و ملایان نیز همچون آب زیر کاه نیمه‌نهانی به نفوذ در دلهای مردم می‌پرداختند. آن ادعاها همانست که سپس برویه‌ی «ولایت فقیه» به آشکار درآمد و شد مرامنامه‌ی حزب‌الله. و پیشامدهای سال 57 نتیجه‌ی آنست.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 22ـ نیكی در آنجهان جز با نیكی در اینجهان نتواند بود (تکه‌ی 1 از 2)
سخن دیگری كه می‌خواهیم پاسخ بنگاریم اینكه كسانی گفته‌اند پیمان دین را تنها برای اینجهان می‌خواهد و بجهان دیگر ارج نمی‌گزارد و از آن بگفتگو نمی‌پردازد. نیز گفته‌اند : پیمان به «روحانیت» ارج نمی‌نهد و اینست از نماز و روزه و نیایش سخن نمی‌راند.
نخست باید گفت این سخنان دلیل است كه آنان هنوز بیماری و گرفتاری خود را درنیافته‌اند و هنوز خود را دانا و پیشوا می‌شمارند و بفهم و دانش خویش می‌نازند و با آنهمه لغزشها كه ما از آنان شمرده‌ایم باز شكست بخود راه نداده‌اند. این درست بدان می‌ماند كه بیماری كه در بستر افتاده و چندین درد او بهم آمیخته با پزشك سربسر گزارد و چنین گوید : «آقای دكتر شما هیچ از میوه‌های ویتامین‌دار بمن نمی‌دهید كه بخورم و نیرومندتر گردم؟!» و هیچ نیندیشد كه من بیمارم نه پزشك وآنگاه من اگر چیزی دانستمی چرا باین حال افتادمی؟!.
اینان نیز نمی‌اندیشند كه اگر آنچه ما درباره‌ی دین فراگرفته‌ایم چیزهای پایه‌دار و سودمندی بوده پس چرا نتیجه‌ای از آن در دست نیست؟!. اگر این را اندیشیدندی بیگمان بچنان سخنانی برنخاستندی. هرچه هست ما باینان پیام فرستاده می‌گوییم : اگر این راه را ما خواهیم پیمود نیك می‌دانیم كه چه گامهایی برداریم و چگونه پیش رویم. اگر شما خواهید پیمود اینك این راه و این
شما ، گامی بردارید و كاری انجام دهید.
دوم چنانكه در جای خود گفته‌ایم ما روان را جاویدان می‌شماریم و بیگمان درپی اینجهان جهان دیگری می‌باشد. ولی یك مردم تا اینجهانشان درست نباشد آنجهانشان درست نخواهد بود. آیا آبادی آنجهان با چیست؟!. نه با نیكی و پیراستگی است؟!.. من از شما می‌پرسم یك‌مشت مردم آلوده و پراكنده و زبون را از نیكی چه بهره تواند بود و بآبادی آنجهان چه امیدی توانند بست؟!.
باید دین پیش از همه برای نیكی اینجهان باشد و مردمان را از پراكندگی و پندارپرستی بازدارد و خود از این راه است كه زندگانی آنجهانی نیز نیك خواهد گردید. این خطای بسیار بیهوده‌ایست كه كسانی پروای زندگانی نكنند و به هر پستی و زبونی گردن نهند و دلهای خود را با آن شاد كنند كه بآبادی آنجهان می‌كوشند. چنین كسانی جز مردم پستنهادی نخواهند بود.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 8

🔸 اما در روز پنجم فلاويوس گالوس1 كه يكي از سركردگان و خود جوان غيرتمندي بود و دسته‌ی بزرگي را زير فرمان داشت نزد آنتونيوس آمده ازو خواستار گرديد كه دسته‌اي از پيادگان دنباله‌ی لشكر و دسته‌اي از سوارگان جلو لشكر را برگزيده باو بسپارند كه بدستياري آنان كار ارجداري را انجام دهد و چون آنتونيوس خواهش او را پذيرفت با آن سپاه بر دشمن تاخته و چون آنان را دور راند دوباره بازپس نگشته (بدانسان كه ديگران مي‌كردند) بلكه در ميدان ايستاده همچنان بجنگ و نبرد پرداخت و دليريها از خود مي‌نمود. سركردگان كه در دنباله‌ی لشكر بودند چون از دور او را مي‌ديدند كه همچنان پيش رفته از توده‌ی لشكر بسيار دور مي‌افتد كسي نزد وي فرستاده يادآوري كردند كه بازگردد ولي او توجهي باين يادآوري نكرد. گفته‌اند كه تيتيوس2 دفتردار بدرفشها چسبيده آنان را برگردانيد و به گالوس بد گفت و نكوهش كرد كه بخيره آنهمه دلاوران را بكشتن مي‌دهد. گالوس پاسخ او را بدشنام داده بسپاهيان فرمان ايستادگي داد. تيتيوس برآشفته و سپاهيان را برداشته و بازگشت. ولي گالوس بدشمن هجوم برد و چون دسته‌هايي از پشت سر او آمدند بمحاصره افتاد و كس فرستاده ياري خواست. ولي سركردگان دسته‌هاي پياده كه يكي از ايشان کانيديوس3 دوست خاص آنتونيوس بود سهو بزرگي كردند. بدينسان كه بجاي حمله‌ی يكبارگي دسته‌ی كوچكي از سپاه را فرستادند و چون آنان شكست يافته بازگشتند دسته‌ی كوچك ديگري را فرستادند و همچنين كه نزديك بود سامان همه‌ی لشكر بهم بخورد كه خود آنتونيوس از پيشروي لشكر چگونگي را دريافته با لگيون سوم بياري شتافت و از ميان گريختگان گذشته با دشمن روبرو گرديد و جلو آنان را بازداشت.
در اين گير و دار سه‌هزار تن كشته شده و پنجهزار تن زخمي بلشكرگاه آورده شد و يكي از زخميان همان گالوس بود كه چهار تير به تنش رسيده بود و با همان زخمها درگذشت. آنتونيوس از چادري بچادر ديگر رفته حال زخميان را مي‌پرسيد و از حال زار آنان متأثر گرديده اشك مي‌ريخت. ولي سپاهيان با چهره‌هاي باز دست او را گرفته خرسندي مي‌نمودند و ازو خواستار مي‌شدند كه بچادر خود بازگردد و او را سردار و امپراتور خود ناميده مي‌گفتند : اگر شما تندرست باشيد ما آسوده و تندرست هستيم. يك كلمه مي‌توان گفت كه تاريخ هرگز چنين سرداري را بر سر چنان لشكري نشان نداده. همه‌ی نيكيها از جواني و زور بازو و شكيبايي و توانايي بر كوشش و نفرسودن از راهپيمايي درو گرد آمده بود. اما فرمانبرداري سپاهيان و دلبستگي‌ای كه باو داشتند و احترامي كه بزرگ و كوچك از سركرده و سپاهي برو مي‌نمودند و جانها و هستيهاي خود را در راه خرسندي او هيچ مي‌شماردند در اين‌باره روميان باستان هم برتري بر آنتونيوس و سپاه او نداشتند. آنتونيوس نجابت خاندان و شيوايي زبان و سادگي رفتار و گفتار و دهش و پاكي دل را در يكجا داشت و با هر كسي فروتنانه سخن گفته آشنايي مي‌نمود و به هر كسي دلسوزي نشان مي‌داد و از بيماران دلسوزي دريغ نداشته هرچه آنان نياز داشتند مي‌داد. چنانكه با بيماران و زخمياني كه بيشتر از ديگران در راه او جانفشاني مي‌نمودند.
بهرحال اين چيرگي آخر كه دشمن را رويداد آنان را چندان دلير ساخت كه بجاي سستي و بي‌پروايي كه تاكنون مي‌نمودند اينزمان سخت كوشيده تا مي‌توانستند به روميان نزديك مي‌شدند و سراسر شب را در پيرامونيان چادرها و بنه‌هاي روميان بسر مي‌بردند باين اميد كه روميان آنها را خواهند گزارد و آنان تاراج خواهند كرد و چون روز شد دسته‌هاي انبوه ديگري نيز رسيدند كه شماره‌ی همگي آنان ـ چنانكه گفته‌اند ـ به چهل‌هزار سواره مي‌رسيد. پادشاه اشكاني پاسبانان خود را نيز فرستاده بود و از اينجا بود كه او فيروزي را يقين كرده. زيرا خود پادشاه هرگز در جنگي حاضر نمي‌شود. آنتونيوس مي‌خواست نطقي براي سپاهيان بكند و براي آنكه اثر آن بيشتر باشد جامه‌ی سوگواري در تن خود كرد. ولي دوستان او نپسنديدند و اينبود كه با جامه‌ی ارغواني سرداري بيرون آمد و نطقي كرده و از سپاهيان آناني را كه در جنگ ايستادگي نموده بودند ستايش كرده و آناني را كه گريخته بودند نكوهش نمود كه آن دسته پاسخ بسپاسگزاري دادند و اين دسته پوزش خواسته گفتند : به هر سزايي كه شما سزاوار بدانيد ما آماده‌ايم. اگرچه كشتن ده تن يكي يا هر سزاي ديگري باشد. تنها اين خواهش را از شما داريم كه اين خطاي ما را فراموش كرده دل خود را رنجيده مداريد. آنتونيوس اين شنيده دستهاي خود را بآسمان برداشته از خدايان خواستار گرديد كه اگر در برابر آنهمه نوازشهايي كه ازو دريغ نداشته‌اند اكنون شكنجه‌هايي برو روا مي‌شمارند همه‌ی آنها را بر خود او تنها روا داشته سپاه او را هميشه فيروز گردانند.


1ـ Flavius Gallus
2ـ Titius
3ـ Canidius

🔶 معنی مشروطه (دمکراسی)

(همه‌ی گفتارها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتارهایی از پرچم روزانه)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 22ـ نیكی در آنجهان جز با نیكی در اینجهان نتواند بود (تکه‌ی 2 از 2)
اینكه كسانی اینجهان را دشمن‌داشته‌ی خدا می‌پندارند و چنین می‌دانند كه می‌باید از خوشبختیهای این زندگانی دامن درچید و همه در اندیشه‌ی آن زندگانی بود و خشنودی خدا و آبادی آنجهان را در نپرداختن باینجهان می‌انگارند اینها سراپا نادانیست. می‌باید از اینان پرسید : آیا اینجهان را جز خدا پدید آورده؟!..
آری یك روز بود كه مردمان در تاریكی نادانی فرورفته و چون از معنی جهان و زندگی آگاهی نمی‌داشتند چنین می‌پنداشتند در جهان دو دستی یا دو نیرویی كارگر است ـ یكی از آن نیكیها و دیگری از آن بدیها یا یكی یزدان و دیگری اهریمن ـ و بسیاری از ایشان اینجهان را پدیدآورده‌ی اهریمن می‌شماردند و اینست آن را خوار می‌گرفتند و دشمن‌داشته‌ی یزدان می‌انگاشتند. چنانكه پیش ازین گفته‌ایم این بیهوده‌پندارِ كهن هر زمان رنگ دیگری بخود گرفته و با فلسفه و صوفیگری درآمیخته و بهمه‌ی كیشها درآمده است. امروز هم این سخنان كه می‌شنویم جز نتیجه‌ی آن نمی‌باشد. از آنسوی این بیهوده‌پندار دستاویزی بدست دغلكاران و نیرنگبازان داده كه چنانكه می‌دانیم امروز ـ در این روزگار مادّیگری ـ هنوز ملیونها كسان از راه اینكه بآبادی آنجهان می‌كوشند مفتخواری می‌نمایند و پیداست كه چنین بدنهادانی بآسانی دست از دغلكاری نخواهند كشید و این بزیان آن بهشت‌فروشان دغلكار است كه ما می‌گوییم دین باید در گام نخست كارهای این زندگانی را درست كند. می‌گوییم : دین آنست كه امروز توده‌ها را از این درماندگی و پراكندگی رها گرداند. می‌گوییم : باید این كوره‌راهها را بست و این دكانهای بهشت‌فروشی را درچید.
درباره‌ی «روحانیت» ما نمی‌دانیم از آن چه می‌خواهند. این از كلمه‌هاییست كه روزنامه‌ها پدید آورده‌اند و معنای درستی ندارد و ما هیچگاه این گونه كلمه‌ها را بنگارشهای خود راه نمی‌دهیم. اگر خواستشان از آن پاكی روانست ما همیشه از آن گفتگو می‌داریم و اینهمه كوششهای ما برای آنست. این را ما كرده‌ایم كه روان را دستگاه جداگانه نشان داده می‌گوییم باید درپی نیرومندی آن بودن. پس چه جای آنست كه بگویند ما به «پاكی روان» یا بگفته‌ی آنان به «روحانیت» ارج نمی‌گزاریم؟!.. اینان از هر چیزی تنها نامش را شناسند ، و اگر كسی نام یك چیز را نبرد و بكارش پرداخت آن را ندانند و زبان بگله گشایند و مثل اینان مثل آن روستایی ساده است كه شنیده بود در شهر خیابانهای درازی هست و چون معنی خیابان را نمی‌فهمید دانسته نیست چه معنای دیگری در اندیشه‌ی خود گرفته بود كه بشهر آمده و خیابانها را گردیده می‌گفت : «من شنیده‌ام در شهر خیابانهای درازی هست پس كجاست؟!..» یكی نمی‌گوید : «بسیار خوب ، پیمان بروحانیت ارج نمی‌گزارد. آن روحانیت كه شما می‌دارید كدامست؟.. آن را بما بازنمایید». بدبخت مردمی كه بهزار آلودگی و پستی تاب آورند و همین اندازه خواهند كه زبانشان از كار نیفتد و شكست بخود راه ندهند!

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 9

🔸 روز ديگر روميان آماده‌تر و آراسته‌تر راه مي‌پيمودند و اشكانيان كه گستاخ شده چنين مي‌پنداشتند بيشتر براي تاراج آمده‌اند تا براي جنگ برخلاف اميد خود امروز ايستادگي بيشتر ديدند. چون روميان تير مي‌باريدند ناگزير شدند خود را دور بكشند و چون ديدند دشمن دل نباخته خود آنان دلباخته گرديدند. ليكن در پايين آمدن از پشته‌اي كه بر سر راه بود باز دو دسته بهم رسيدند و چون روميان آهسته گام برمي‌داشتند اشكانيان تير بر روي آنان مي‌باريدند. پيادگان سنگين‌ابزار روي بدشمن برتافته دسته‌هاي سبك‌ابزار را در ميان گرفتند. صف پيشين ايشان سپرها را جلو گرفتند و صف دوم سپرهاي خود را بر سرهاي آنان بازداشتند و صف سوم سپرهاي خود را بر سر اينان بازداشتند و همچنان تا آخر صفها كه بدينسان روي صفها را بپوشانيدند بدانسان كه سقف خانه‌اي را بپوشانند. كوتاهسخن بدين تدبير خود را از گزند تيرها نگاهداشتند كه هرچه مي‌رسيد بر سپرها مي‌خورد بي‌آنكه آسيبي بكسي برسانند. اشكانيان كه از آن بالا نگاه مي‌كردند چون روميان را ديدند كه زانو بزمين نهاده‌اند پنداشتند مگر اينان فرسوده گرديده و درمانده‌اند. اينبود كه كمانها را دور انداخته و نيزه‌ها را بدست گرفته بهجوم پرداختند. روميان اين ديده با خروش و غريو از جا جهيدند و با آنان جنگ دست بدست كرده گروهي را دور راندند. پس از اين هر روز آن نمايش برپا بود و بدينسان روميان روزانه جز اندك مسافتي نمي‌پيمودند. از آنسوي گرسنگي در ميان ايشان پديد آمده بود. زيرا گندم بسيار كم بدست مي‌آمد و بر سر اين مقدار كم نيز بايستي جنگ كنند. پس از همه آنها ابزار براي آرد كردن و نان پختن نداشتند. زيرا همه‌ی آنها ابزارها را در پشت سر گزارده بودند و اسبهاي آنها بسياری مرده و بازمانده را هم براي كشيدن زخميان و بيماران بكار مي‌بردند. خوردني در لشكر چندان كمياب گرديده بود كه هر «كوارتر» آتني1 از گندم به پنجاه درهم فروش مي‌رفت و هر قرصي از نان جوين با نقره‌ی بسنگيني خود آن سودا مي‌شد. و چون مي‌خواستند گياه بخوردند گياهي كه آدميان مي‌خورند كمتر پيدا مي‌كردند و اينبود به گياههاي ديگر پرداختند. از جمله گياهي بود كه هر كه مي‌خورد نخست هوش خود را مي‌باخت و سپس مي‌مرد. اين كس از همه‌ی چيزهاي جهان بي‌خبر مي‌گرديد و تنها كاري كه مي‌نمود سنگهاي بزرگ را از اينجا بآنجا مي‌برد و اين كار را چنان با شوق و دلخواه انجام مي‌داد كه تو گويي نتيجه‌ی مهمي را از انجام آن انتظار دارد. در همه لشكرگاه كه نگاه مي‌كردي چيزي ديده نمي‌شد. مگر اين كسان كه سنگها را از زمين كنده و از اينسو بآنسو مي‌كشيدند. سپس هم افتاده مي‌مردند. مي كه پادزهر مشهور است آن نيز چاره‌ بدرد اينان نمي‌كرد. آنتونيوس چون اينان را مي‌ديد كه افتاده مي‌ميرند و از آنسوي اشكانيان هنوز دنباله را داشتند چند بار بحسرت گفت : «اي ده‌هزار تن!» و بر آن ده‌هزار تن يوناني همراهان کسنفون كه راهشان بس دورتر و دشمن ايشان بس نيرومندتر از اين روميان بود و با اينهمه آسوده و بي‌گزند به يونان بازگشتند آفرين مي‌خواند.
اشكانيان چون مي‌ديدند كه نمي‌توانند سپاه روم را از هم بپراكنند يا سامان جنگي ايشان را بهم بزنند و آنهمه ايستادگي از آنان ديده و آسيب مي‌يافتند بار ديگر با آذوقه مهرباني آغاز كردند و كمانها را باز كرده نزد اينان آمدند و چنين مي‌گفتند : ما بخانه‌هاي خود مي‌رويم و ديگر كشاكشي با شما نخواهيم داشت. تنها چند دسته‌ی مادي از دنبال شما خواهند آمد و اين نه براي آزار شما بلكه براي پاسباني پاره‌ای آباديهاست. اين گفته روميان را بآغوش مي‌كشيدند و بمهرباني پدرود مي‌گفتند. از اين كار بار ديگر روميان دل پر از اميد كردند و چون شنيده بودند كه در كوهستان آب پيدا نمي‌شود بار ديگر بر آن سر شدند كه راه دشت را پيش گيرند. و چون بسيج آن راه مي‌كردند ناگهان مثرادات نامي پسر عموي مونايسيس (آنكه گفتيم پناه نزد روميان جست و آنتونيوس سه شهر باو پيشكش داد) بلشكرگاه آمد و چون بآنجا رسيد كسي را كه زبان اشكاني يا سرياني بداند بترجماني خواست كه بدستياري او سخن خود را بگويد. الكساندر انتيوخي (انطاكي) را كه يكي از دوستان آنتونيوس بود نزد وي آوردند و او نخست نام خود را برده سپس مونايسيس را ياد كرد و گفت كه او هميشه خواستار نيكي از بهر روميان مي‌باشد. پس از آن يك رشته پشته‌ها را كه از دور نمايان بود نشان داده چنين گفت : «همه‌ی سپاه اشكاني در آنجا گرد آمده چشم براه شما دارند.


1ـ كوارتر بمعني «چارك» است ولي در اينجا مقصود وزن خاصي است كه براي گندم و مانند آن معمول بوده.