🔶 در پاسخ حقیقتگو

(تکه‌های ۲۱ تا ۲۵)

🔸 احمد کسروی

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 30ـ نیک و بد از دیده‌ی پیشرفت كار جهان (تکه‌ی 1 از 3)
اما بدیها از دیده‌ی پیشرفت كار جهان در این باره بسخن گشادتری نیاز است ، اگر كسانی نگارشهای ما را درباره‌ی كار و پیشه [1] خوانده‌اند می‌دانند كه ما زندگانی را به چه معنی می‌گیریم و كار و پیشه را تا چه اندازه ارجمند می‌شناسیم. اگر بسخن كوتاهی بسنده كنیم باید گفت آفریدگار مردم را كه آفریده دربایستهای آنان را در طبیعت آماده نهاده. این زمین و این هوا و این تابش آفتاب ـ اینها سرچشمه‌ی زندگی هستند و آدمیان آنچه نیاز دارند در اینها بسیجیده شده. چیزی كه هست باید همه كوشند تا دربایستهای زیستن را از خوراك و پوشاك و دارو بسیجند و دیگر چیزها را آماده گردانند.
این خود رازیست كه آفریدگار آدمیان را بیكار نخواسته است و این قانونِ خداییست كه هر كسی باید در پیشرفت كار زندگی دست دارد و هر كسی باندازه‌ی شایستگی خدادادی و باندازه‌ی كوششی كه بسود توده می‌كند از داده‌های خدایی بهره‌مند گردد.
از اینجا پیداست كه بیكاری و مفتخواری و همچنین كارهایی كه سودی از آنها بتوده نتواند بود از خواست خدا بیرونست و خود گناه می‌باشد. نخست از بیكاری سخن می‌رانیم : امروز كمتر كسانی این را گناه می‌شمارند و اگر برخی با زبان چنان سخنی می‌گویند بیگمان دلهاشان آن را نمی‌پذیرد. باین دلیل كه بیكاران را خوار نمی‌دارند و خودشان اگر بیكارند شرمنده نمی‌شوند.
بیكاری گذشته از آنكه ستمگریست زیرا كسی كه بیكار می‌نشیند خود می‌خواهد بی‌آنكه كوششی كند از توشه‌ی زندگی كه دیگران آماده ساخته‌اند بهره جوید این زیان را هم با خود دارد كه كسی كه كار و یا پیشه‌ای پیش نگرفته چون راه روزی درستی نمی‌دارد ناگزیر است بكارهای ناروایی برخیزد. بدینسان كه اگر مرد بی‌باكیست بدزدی و جیب‌بری و كلاه‌برداری پردازد و اگر نیست از در سالوسی درآید و با فریبكاریها پول از مردم گیرد ، و یا چاپلوسانه خود را بتوانگران بندد ، و یا به نیرنگبازیهایی از فالگیری و دعانویسی و مانند این برخیزد.
اینها زیان بیكاریست و شما آن را ببینید كه از هزار سال باز همیشه كسانی بیكاری را دلیل نیكی و پارسایی شمرده‌اند كه نه تنها زشتی آن را از میان برده‌اند بلكه نیكش نیز جلوه داده‌اند. اینست همیشه مردان باكار را از برزگران و بازرگانان و بازاریان و دیگران خوار می‌داشته‌اند و كتابها پر از نكوهش بازار و بازاریان می‌باشد تا آنجا كه بازار را جایگاه شیطان خوانده‌اند.

[1] : بنگرید به کتاب «کار و پیشه و پول» ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 21

🔸 اما كشتيهاي او در آكتيوم پس از ايستادگي بسياري كه گزندهاي فراوان از رهگذر دست راست يافتند تنها در ساعت چهار پس از ظهر بود كه از جنگ دست برداشته خود را به قيصر سپردند. ولي تا اين هنگام بيشتر از پنجهزار مرد از ايشان كشته بود و چنانكه خود قيصر مي‌نگارد سيصد كشتي بدست او رسيد. تا آنزمان تنها كسان اندكي گريختن آنتونيوس را دانسته بودند و كساني كه آن را مي‌شنيدند نخست باور نمي‌كردند. زيرا سخت دشوار مي‌نمود كه سرداري كه نوزده لگيون درست و دوازده‌هزار سواره در كنار دريا دارد همه‌ی آنها را گزارده و بگريزد. بويژه سرداري كه آنهمه ورزيده‌ی كار بوده و در هزار جنگ تغييرهايي را كه ناگهان در چگونگي حال دو سوي روي مي‌دهد با چشم ديده است. سپاهيان او هنوز چشم براه وي داشتند كه ناگهان از يك گوشه یا كناري پديد آيد و چندان وفاداري بخرج مي‌دادند كه با همه‌ی خبرهاي پياپي كه قيصر درباره‌ی گريختن وي مي‌فرستاد آنان هفت شبانه‌روز از هم جدا نگرديده و اعتنايي بآن خبرها نمي‌كردند. ولي پس از هفت روز چون ديدند كه كانيديوس فرمانده خود آنان هم شبانه از لشكرگاه گريخته و همه‌ی سركردگان آنان را رها كرده و رفته‌اند ناگزير گرديده خود را بدست قيصر سپاردند. پس از اين كارها قيصر سفري از دريا به آتن كرده در آنجا سامانهايي بكارهاي يونانيان داد و گندمهايي را كه آنتونيوس براي لشكرهاي خود فراهم كرده و انبار نموده بود آنچه را كه از آنها بازمانده بود در ميان شهرهاي يونان بخش نمود. چه اين شهرها اينزمان حال بسيار بدي داشت و مردمان همه چيز خود را از پول و گندم و برده (غلام) و چهارپا از دست داده بودند. پدربزرگ پدر من نيكارخوس1 هميشه مي‌گفت كه همه‌ی مردم شهر ما را ناگزير ساخته بودند كه هر كسي فلان اندازه گندم را بدوش خود كشيده بكنار دريا بنزديكي انتيكورا2 برسانند و كساني را در راهها برگمارده بودند كه تازيانه بمردم زده آنان را بدويدن و شتافتن وادارند. اينان سفري بدينسان كرده و گندمهاي خود را تحويل داده و برگشته بودند و چون دوباره گندم كشيده و براي سفر دومي آماده شده بودند بهنگامي كه مي‌خواستند بارها را بدوش بردارند ناگهان خبر شكست آنتونيوس رسيد و مردم خايرونيا3 از آسيب و رنج آسوده گرديده و چون همه كسان و سپاهيان كه در اينجا بودند بگريختند مردم گندمها را كه گرد آمده بود در ميانه‌ی خود بخش نمودند.
آنتونيوس چون به آفريكا درآمد از پاراايتونيوم4 كلئوپترا را به مصر روانه ساخته خويشتن تا اندازه‌اي كه آرزويش بود بتنهايي و كناره‌گيري پرداخت كه جز از گردش و روز گزاردن كاري نداشت و دو تن بيشتر از دوستان همراه وي نبود. يكي اريستوگراتيس5 دانشمند علم بديع كه يوناني بود و ديگري لوكليوس6 كه رومي بود و ما در جاي ديگري نام او را برده گفته‌ايم كه در فيليپي7 چون بروتوس8 را دنبال مي‌كردند اين لوكليوس بنام جانسپاري خود را بروتوس ناميد كه دنبال‌كنندگان او را بگرفتند. از آنسوي بروتوس فرصت يافته بگريخت. و چون لوكليوس را نزد آنتونيوس آوردند بر وي بخشيد. لوكليوس هم وفاداري كرده و تا اينزمان از آنتونيوس جدا نگرديد.


1ـ Nicharchus مقصود پدربزرگ خود پلوتارخ است.
2ـ Anticyra جايي در يونان
3ـ Chaeronea شهري در يونان كه زادگاه پلوتارخ است.
4ـ Paraetonium
5ـ Aristocrates
6ـ Lucilius
7ـ Philippi
8ـ Brutus اين كس يكي از كشندگان قيصر بزرگ بوده كه پس از كشتن او گريخته بوده و داستان او بسيار دراز است.

✴️ یک سند از درآمدن ترکان به آذربایجان

🔸کانال : خوانندگانی که دفتر آذری را خوانده‌اند میدانند که کسروی ، آن یگانه مرد ، از دو راه تاریخ و زبانشناسی نشان داد که آذربایجانیان ترک نبوده‌اند و زبانشان آذری بوده.

امروز هنوز بیشتر مردم ، زبان آذری را همان ترکی آذربایجان می‌دانند. تنها کسانی که اهل مطالعه بوده و در این زمینه جستجوهای دانشورانه کرده‌اند میدانند که آذری از گویشهای پهلویست.

ریشه‌ی اشتباه مردم از یادداشت نویسنده در دیباچه‌ی آن دفتر دانسته میگردد :
«پیش از آن[چاپ دفتر آذری] برخی از نگارندگان اروپایی «آذری» را ترکی آذربایگان شناخته بودند. چنانکه در انسیکلوپیدی اسلامی در حرف الف که پیش از دفترچه‌ی من چاپ شده آذری را بهمین معنی آورده. لیکن سپس در حرف تاء در گفتگو از تبریز که پس از دفترچه‌ی من چاپ شده آذری بمعنی درست خود آمده».
از اینجا میتوان ریشه‌ی آن اشتباه مردم را دانست. زیرا افسوسمندانه هنوز هم گروهی از نویسندگان ایران ، یک دانشمند اروپایی را به یک ایرانی برتری میدهند و هر گفته‌ی او را مدرک و درخور اعتماد میدانند. همانا آنها بوده‌اند که آذری را به پیروی از نویسندگان اروپایی ترکی شناسانیده‌اند.

پس از آنکه کسروی آن کتاب را نوشت ، کسان بسیاری از آذربایجانیان یا دیگران از خود ناباوری نشان دادند و برخی نیز زباندرازیها کردند. لیکن دانش نه آنست که با زباندرازی چند تنی از پیشرفت بازایستد. اینبود دیده شد دانشوران بسیاری پس از آن کتاب ، هر یک از گوشه‌ای به این جستار پرداخته به پژوهشهای فراوانی دست زدند و گفتارها و دفترهایی به فارسی و نیز بزبانهای اروپایی پدید آوردند. (چنین نوشته‌هایی به زبان فارسی و انگلیسی در بخش کتابشناسی زبان آذری در پایان دفتر آذری آمده)

بدینسان صد مدرک و سند در درستی و بیگفتگو بودن نوشته‌های آن دفتر بدست آمد و این یقین گردید آذری زبان باستان آذربایجان بوده که درپی درآمیختن ترکانی که به آذربایجان کوچیدند از میان رفته و ترکی جانشینش گردیده.

سند زیر را نیز آقای وحید بهمن امروز در کانالشان آورده‌اند. ما به این جوان کوشا سپاس میگزاریم. و از سوی دیگر خوانندگان دلبسته به این جستار را به دنبال کردن نوشته‌های کانال ایشان می‌خوانیم. 👇👇

📜🕯🖋 سندی مهم از اشغال آذربایجان توسط ترکان مربوط به اواخر قرن نهم هجری قمری

✅ وحید بهمن/ شمس‌الدین سخاوی تاریخ‌نگار نامدار قرن نهم هجری در کتاب
التحفه اللطیفه فی تاریخ المدینه الشریفه از اشغال منطقه‌ی مغانِ آذربایجان توسط ترکان در اواخر قرن نهم هجری به ما آگاهی داده است.

❎ شمس‌الدین سخاوی [ تولد: ۸۳۱ ه‌ق، وفات: ۹۰۲ ه‌ق] در جلد دوم کتابش بنام تحفه اللطیفه بمناسبت شرح حال شیخ عبدالحمید بن علی مغانی [وفات: ۷۲۷ ه‌ق] از دانشمندان و صوفیان ایرانی مقیم مدینه گزارشی از شهر مغان داده است بدین شرح:

" موغان - بالضم والغين المعجمة - هكذا ينطق به العجم والصواب موقان بالقاف - وهو نسبة إلى ولاية فيها قرى وبروج يحتلها التركمان للرعي وهي بأذربيجان"

🔸 ترجمه‌ی بخش مذکور به پارسی:

"موغان _ بضم میم و غین_ اینچنین ایرانیان (العجم) تلفظش می‌کنند_ و درستش موقان بقاف است و بخشی از آذربایجان می‌باشد. ولایتی است دارای قریه‌ها و قلعه ها که ترکمانان آنجا را بجهت چرای [احشامشان] دارند اشغال می کنند. "

🔸 نکته‌ی مهمی که در این متن قابل توجه است استفاده از فعل مضارع (زمان حال) برای روند اشغال مغان توسط ترکان، از طرف شمس‌الدین سخاوی است. بکار بردن فعل مضارع (زمان حال) نشانگر این است که در اواخر قرن نهم هجری نیز روند حملات ترکان به آذربایجان ادامه داشته است.



🔸 همچنین شمس‌الدین سخاوی به روشنی ترکان را اشغالگر نامیده است و فعل اشغال کردن را برای ترکان بکار برده است که گواه تاریخی دیگری است بر غیر بومی بودن ترکان در آذربایجان و تاییدی است بر تقابل تاریخی ایرانیان آذربایجانی با ترکانی که همواره به جهت یغما و تاراج به آذربایجان حمله‌ور می‌شدند.

❇️ تصویر بخش مذکور از کتاب سخاوی پیوست متن می‌باشد.

https://goo.gl/5gp8dB

🔹 از طریق لینک زیر تصویر برگ آغازین کتاب را مشاهده بفرمایید.👇

https://goo.gl/yrGzXT

🌐 همراهان گرامی می‌توانید از طریق لینک زیر بخش مذکور از کتاب التحفه اللطیفه را در سایت عربی الشامل به صورت آنلاین مطالعه بفرمایید.👇

http://shamela.ws/browse.php/book-7434/page-597

💠 در پایان جا دارد تشکر و قدردانی ویژه‌ای داشته باشم از یکی از اساتید دانشمند دانشگاه تهران که قبول زحمت نموده و متن عربی را به پارسی ترجمه نمودند.

🆔 @Ir_Bahman

✴️ حقایق زندگی
تکه‌ی یکم : خرده‌گیری و پاسخ آن

🔸کوشاد کانال تلگرام : تاکنون از روزنامه‌ی پرچم گفتارهای دسته‌بندی‌ شده‌ای آوردیم تا خواستهای شانزده‌گانه‌ی آزادگان را نشان دهیم. نخستین آنها مشروطه (دمکراسی) و معنی آن بود و دومی حزب و گمراهیهای سیاسی». سومین دسته را سزاست «حقایق زندگی» نامید.
بسیاری از مردم از شنیدن این عبارت ناخشنود میگردند. می‌پندارند همه‌ی حقایق زندگی را میدانند و بهتر است به زمینه‌های دیگر پردازند. لیکن چنین نیست. دانشمندان جهان نیز همه نیازمندند چیزهای دیگری یاد گیرند. یادگیری حقایق نه تنها کمک میکند اندیشه‌ها به هم نزدیک گردد و در نتیجه از جدایی میان مردم و پراکندگی ایشان و کینه‌جوییها و دشمنیها میانشان بکاهد ، از این دیده نیز ارجدارست که راه یگانگی در یک توده را هموار می‌سازد و به نیرومندی ایشان می‌انجامد.
از امروز به دسته‌ی سوم گفتارها با عنوان «حقایق زندگی» می‌پردازیم.

🔸خرده‌گیری و پاسخ آن
آقای صباح كازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیك باشیم؟» كه در شماره‌ی 5 پرچم نشركردیم شرحی نوشته بخلاصه آنكه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یك جمله گفته شده : «همه باید نیك باشیم» و در دیگری گفته شده «نیك و بد دانسته نیست. یك پایه یا یك قاعده‌ای برای نیك و بد درمیان نمی‌باشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و میخواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.

میگویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست میباشد. این یك حقیقتی است كه «نیك و بد دانسته نیست و پایه ای برای آنها درمیان نمی‌باشد».

🔸شما اگر نیك سنجید هر كسی یا هر دسته‌ای یك چیزهای دیگری را نیك یا بد می‌شمارند و به چیزهای دیگری ارج می‌گزارند.

🔸شما یك روزنامه‌نویس را با یك واعظ در نظر بگیرید كه اگر پرسیده شود : «نیكیها چیست؟» هركدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیكی خواهد شمرد. در حالی كه تنها روزنامه‌نویس و واعظ نیست. پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است كه هر یكی در راه دیگری هستند و نیك و بد را بنحو دیگری تشخیص میدهند.

🔸امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیده‌های گوناگون درباره‌ی آن هست. همان مشروطه كه با صد رنج و فداكاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن كوششها رفته اكنون دسته‌های چندی هر یكی از راه دیگری آن را نمی‌پسندند.

میهن‌دوستی كه یك چیزیست در طبیعت هر كس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز كسان بسیاری بآن ریشخند میكنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون میریزند.

دروغگویی كه بدیش از بدیهیات شمرده می‌شود امروز هزاران كسانی آن را بد نمی‌شمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه می‌پندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز میدانند. بلكه راستگویی را دلیل ضعف یك كسی می‌شمارند.

شرم كه یكی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامه‌های تهران گفتارها نوشتند كه بعقیده‌ی فلان پرفسور شرم خود بیماریست كه باید بچاره‌ی آن كوشید.

از اینگونه چندانست كه بشمار نیاید و این خود یك موضوع بزرگیست كه بنیاد و پایه‌ای برای نیك و بد نمانده و اینكه ما درباره‌ی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بكنار بیفتیم.

از آنسوی نباید این كار ما را از نیك شدن باز دارد. ما خواهیم توانست نیكیهایی را كه میخواهیم یكایك بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازكنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یك رشته مقاصدی را در نظر گرفته‌ایم كه در توده رواج دهیم و آنها را یكایك عنوان كرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانكه از شماره‌ی شش بآن آغاز كرده‌ایم و نخست در پیرامون مشروطه سخن میرانیم.

آن دو عبارت مثل اینست كه كسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یك اشكالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود كه «باید راه را باز كنیم و جلو رویم».

در پایان بآقای صباح سپاس میگزاریم كه این خرده را گرفته‌اند و من نه تنها از اینگونه خرده‌گیری‌ها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شماره‌ی 8)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 30ـ نیک و بد از دیده‌ی پیشرفت كار جهان (تکه‌ی 2 از 3)
این یك نمونه‌ایست كه چگونه نیك و بد بهم آمیخته و رنگ وارونه بخود گرفته است. در اینجا داستانی هست كه می‌باید یاد كنیم. نیك می‌دانیم كه تا بیست و سی سال پیش در ایران ریش تراشیدن رواج نداشت و كسانی كه رو تراشیده بودند تردامنشان (فاسق) می‌شماردند و اگر مرد ریش‌تراشیده‌ای پیش ملایی رفته می‌خواستی گواهی درباره‌ی یك گفتگویی دهد بیگمان او را نپذیرفتندی ولی اگر مرد بیكاری رفتی بَرو ایراد نگرفتندی و گواهیش را پذیرفتندی. بلكه بیكاری او را دلیل پارساییش گرفته ارج بیشتر بگواهی او گزاردندی. این چیزیست كه بارها رخ دادی و همگی آن را می‌دانیم.
كنون شما داوری كنید كه ریش تراشیدن چرا گناه بوده و آیا چه زیان ازو تواند برخاست؟! وانگاه آیا چه پیوستگی میانه‌ی ریش تراشیدن و دروغ گفتن توان پنداشت كه گواهی او را نپذیرند؟! از آنسوی این را بیندیشید كه بیكاری نزدیكترین پیوستگی را با دروغگویی دارد. زیرا دروغ بیش از همه میوه‌ی نیاز است و مرد بیكار چون تهیدست است همیشه نیازمند باشد و بآسانی توان او را به هر دروغی واداشت. اگر كارها از راهش بودی بایستی گواهی او را نپذیرفتندی. این نمونه‌ی دیگری از بهم آمیختن نیك و بد و برافتادن پایه‌ی آنهاست.
آن كسانی كه بیكاری را نیك شمارده‌اند ما اگر زیان آن را درباره‌ی خود ایشان بسنجیم اندازه‌ی بدیش را خواهیم دریافت. زیرا اینان كه بنام پارسایی از كار كناره جسته‌اند نتیجه آن شده كه برای زیست خود بكارهای بسیار ناروایی برخیزند. ما اگر از آنان و كارهای آنان سخن رانیم به هر گروهی كه پردازیم باید ده یا بیست صفحه را سیاه سازیم. در اینجا تنها صوفیان را یاد كرده و بخوانندگان راه می‌نماییم كه كتاب اسرارالتوحید را كه چند سال پیش چاپ یافته بخوانند. زیرا آن كتاب بیاد گرفتن فارسی كمك می‌كند و از آنسوی خواننده داستانهای شگفتی را از صوفیان آموخته و براه و شیوه‌ی زیست ایشان آشنا گردد.
گروه دیگری آنانند كه پندآموزی و راهنمایی را راه روزی گرفته‌اند و بهتر است ما حال ایشان را بسنجیم. همه می‌دانیم كه اینان با دعوی پندآموزی و راهنمایی چون در كردار و گفتار آزاد نبوده‌اند ناگزیر بوده‌اند كه دربند خشنودی مردم باشند و كسی را از خود نرنجانند تا بتوانند بهره از دهش ایشان جویند از اینرو همیشه راستی را فدای سود خود كرده‌اند. خدا می‌داند كه از همین راه چه گزندی بتوده‌ها رسانیده‌اند.
گذشته‌ها گذشته ـ شما همین سی و اند سال دوره‌ی مشروطه را بگیرید و رفتار این گروه را بیاد آورید. در این دوره كه صدها چیزهای كهن برافتاده و صدها چیزهای نو پدید آمده همیشه اینان پیرو مردم بوده‌اند. بدینسان كه یك چیزی تا تازه بوده و بیشتر مردم از آن می‌رمیده‌اند اینان از در ایستادگی درآمده‌اند. ولی همانكه اندك پیشرفتی رو داده و بیشتر مردم آن را پذیرفته‌اند اینان نیز پذیرفته و آن را سرمایه‌ی دیگری برای خود ساخته‌اند. هنوز فراموش نكرده‌ایم كه در سی و اند سال پیش كه گفتگوی كره بودن زمین و گردیدن آن بگرد آفتاب و پدید آمدن باران از بخار و این گونه سخنان تازه رواج می‌یافت و انبوه مردم از آنها می‌رمیدند اینان ـ این پیشوایان ـ بجای آنكه مردم را بجای خود نشانند باد بآتش نادانی ایشان می‌زدند و خود به پیروی از آنان هیاهو برمی‌انگیختند و آشكاره شاگردان دبستانها را بیدین خوانده مردم عامی را بآزار و گزند آنان وامی‌داشتند. لیكن چون كم‌كم دانشها رواج بیشتر یافت و هر كسی آشنا بآنها گردید و این زمان بیشتر مردم خواهان و خریدار گفتگو از آنها شدند اینان نیز رنگ سخن را دیگر كرده و گفتگو از آنها بمیان آوردند و بلكه چنین گفتند كه امامانشان از این دانشها آگاهی داده بوده‌اند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 22

🔸 پس از ديري سركرده‌اي كه آنتونيوس در آفريكا داشت و اين هنگام اختيار همه‌ی نيرو و سپاهش بدست وي بود او نيز از آنتونيوس برگشته با همه‌ی سپاهيان نزد قيصر شتافت. آنتونيوس چندان متأثر گرديد كه مي‌خواست خود را بكشد ولي دوستانش جلوگيري كردند. و چون از آنجا به الكساندريا بازگشت كلئوپترا را ديد كه بيك كار بزرگ و شگفتي دست زده : بدينسان كه فاصله‌اي از خاك كه در ميان درياي سرخ (قلزم) و درياي بزرگ كنار مصر است1 و آن را مي‌توان سرحد آسيا و افريقا شمرد و پهناي آن در باريكترين جاي خود بيش از چهل ميل نمي‌باشد بر روي اين تنگه‌ی خاكي كلئوپترا اين نقشه را داشت كه كشتيهاي خود را از آنسوي از درياي بزرگ به اينسوي بخليج عرب2 بياورد تا بدستاري آنها بتواند با سپاهيان و گنجينه‌هاي خود از مصر بجاي دوري رفته و از جنگ و بندگي آسوده گردد3 ولي چون نخستين دسته از كشتيها را كه بدانسوي برده بودند عرب پترا آتش زدند و آنتونيوس هنوز مي‌پنداشت لشكر او در اكتيوم پافشاري دارند از اين جهت كلئوپترا از آن قصد خود بازگشت و چنين فرمان داد كه راههايي را كه به مصر مي‌آمد استوار گردانند. اما آنتونيوس چشم از زيستن در شهر و درآويختن با دوستان پوشيده و در ميان دريا بنزديكي فاروس تپه‌ی ‌كوچكي پديد آورده نشيمن بر روي آن ساخته خود را بآنجا كشيد و از آميزش با هر كسي پرهيز جسته مي‌گفت : آرزويي جز از آن ندارم كه همچون تيمون4 زندگاني كنم. چه حال او اينزمان حال تيمون بود و در نتيجه‌ی بي‌وفاييها كه از دوستان خود مي‌ديد از سراسر جنس آدمي مي‌رميد و همگي را دشمن مي‌داشت.
اين تيمون مردي بود آتني كه نزديك بزمان جنگهاي پلوونيسوس5 مي‌زيست و نام او در بازيهاي خنده‌آور (كوميدي) آريستوفانيس6 و افلاطون آمده كه در آنجا او را دشمن جنس آدمي نشان داده و بر او ريشخندهايي كرده‌اند. چه از همه كس دوري مي‌گزيد و كسي را بنزد خود راه نمي‌داد. با اين‌ حال آلكبياديس را كه در آنزمان جوان بود ديده دست بگردن او انداخت و او را بوسيده نوازش بسيار كرد. و چون آپيمانتوس7 علت آن كار را پرسيد پاسخ داد : مي‌دانم روزي اين جوان گزندهاي بسياري بمردم آتن خواهد رسانيد.8
تيمون كسي را بهمراهي خود نمي‌پذيرفت. مگر اندك زماني همين آپيمانتوس را همراه خود داشت و این برای آن بود که آپيمانتوس نيز خوي او را داشت و در طرز زندگاني پيروي از شيوه‌ی او مي‌نمود. در يك روز جشني كه اين دو تن با هم جشن داشتند آپيمانتوس باو گفت : «چه شام گوارايي داريم تيمون!» تيمون پاسخ داد : «زماني گواراست كه تو در اينجا نباشي.» روزي تيمون در انجمني بپشت تريبون رفته و چون مردم از آن كار او در شگفت شده همگي خاموش گرديدند لب بسخن باز كرده چنين گفت : «اي مردم آتن ، من در زمين خود درخت انجيري دارم كه بسيار كسان از آتنيان خود را از آن آويخته و كشته‌اند و چون مي‌خواهم خانه‌اي بر روي آن سرزمين بسازم و بايد درخت را براندازم اينست خبر مي‌دهم كه اگر كسي بخودكشي مايل است تا فرصت از دست نرفته مبادرت نمايد.» ـ تيمون چون بمرد در هالاي9 در كنار دريا بخاك رفت و چون پس از ديري شكافتگي در زمين پديد آمد آب گور او را فراگرفت كه اكنون دسترسي بآن نيست. بر آن گور شعري نوشته بود كه مضمونش اينست :
«من روزهاي تيره‌ی زندگي را بسر برده در اينجا بخاك رفتم.
نپرس من كيستم. چه من بر همه‌ي شما نفرين مي‌فرستم.»


1ـ مقصودش همانجاست كه اكنون كنده و كانال سويس را پديد آورده‌اند.
2ـ همان درياي سرخ يا قلزم.
3ـ چون از قيصر بيم داشت كه لشكر به مصر آورده و او را دستگير نمايد آهنگ گريز داشت. مقصودش از بندگي همان دستگيري بدست قيصر مي‌باشد.
4ـ Timon
5ـ مقصود آن جنگهايي است كه ميانه‌ی اسپارت و آتن رويداده كه در سرگذشت اردشير دوم بآنها اشاره كرديم.
6ـ Aristophahnes
7ـ Apemantus
8ـ داستان الكبياديس را در بخش يكم آورده‌ايم. مقصود اشاره بشكست آتنيان در جنگ سوراكوس مي‌باشد كه يكي از بدبختيهاي تاريخي آتنيان بشمار مي‌رود و باعث آن كناره‌جويي الكبياديس و رفتن او بنزد اسپارتيان بوده.
9ـ Halae

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی دوم )

🔸 باید از بدان چشم نپوشید

دیروز از نیكیهای شادروان سرلشگر امین سخن راندیم. همان داستان كشته شدنش دلیل دیگری بنیكی اوست. زیرا چنانكه نوشته شده برای آنكه یك عده سواران در دست اشرار نمانند خود را بكشتن داده. اینست نمونه‌ی جوانمردی او.

دیروز یكی از افسران آذربایجانی داستانی گفت كه باید در اینجا بیاورم. گفت : چند سال پیش كه سرلشگر محتشمی در تبریز بود روزی دیدم از سرلشگر امین كه آن زمان رتبه‌ی سرتیپی داشت گله آغاز كرد و چنین گفت : این سرتیپ شما راضی نیست یك نفر افسر فارسی در آذربایجان باشد. گفتم : جای افسوس است كه عبارت ترك و فارس را از زبان تیمسار می‌شنوم. دیگر سخنی نگفت. ولی دانستم كه باحترام و جایگاه سرتیپ امین رشك میبرد و همین بود كه بتهران گزارشهای شكایت‌آمیزی داد و چندی نگذشت كه سرتیپ امین را به تهران خواسته و به مکران فرستادند.

این داستان را نوشتم تا دانسته شود كه در این كشور با یك افسر پاكدامن و غیرتمند چه رفتاری می‌شده. آقای محتشمی چشم دیدن یك چنان سركرده‌ی درستكار و غیرتمند را نمیداشته ، و چون او را مانع آرزوها و امیدهای خود می‌شمارده بهانه‌ی ترك و فارس را پیش میكشیده ، و خدا میداند كه در شكایت خود بتهران چه سخنانی نوشته و چه تهمتهایی زده.

كنون شما ببینید همان سرلشگر محتشمی در پیشامد شهریورماه در خراسان بود ، و چنانكه میگویند همینكه جنگ آغاز گردید بی‌آنكه اندك تقیدی بوظیفه‌ی خود داشته باشد همه را گزارده بگریخت و تنها اموال و اثاث خود را همراه آورد.

ما از دارایی آقای محتشمی آگاهی نداریم و بگفته‌های مردم نیز اعتماد نمیكنیم. اما شادروان سرلشگر امین دارایی او را دانستیم. پس از سالها كه همیشه در مأموریتهای مهم بوده ، داراییش یك خانه‌ایست كه در تهران بنا میگزارده و در برابر آن 220000 ریال یا بیشتر قرض دارد. در حالی كه خود از یك خاندان توانگری بوده و خانه و ملك در تبریز داشته كه آنها را نیز فروخته است.

اینهاست چیزهایی كه باید نوشته شود. اینهاست دردهایی كه باید گفته شود.

چند روز پیش یك نوشته‌ای بدفتر پرچم رسیده كه نویسنده‌ی آن رفتار افسران را در پیشامد شهریورماه گذشته شرح میدهد. خلاصه‌ی آن نوشته اینست كه یك دسته از افسران بهنگام شروع جنگ فرار و استفاده هر دو را در نظر گرفتند باین معنی كه خواستند هم بگریزند و جان بدر برند و هم فرصت را از دست نداده استفاده‌هایی كنند. اینست برخلاف دستور تهران به محض بیرون آمدن از سربازخانه ، با گرفتن پولهایی ، سربازان را آزاد گردانیدند ، و از اسلحه مقداری را فروخته و مقداری را در كوه و بیابان ریخته برای دزدان و راهزنان بازگزاردند و خود با رخت ناشناس و از راه قاچاق بتهران آمدند و با آن خطاهای آشكار بیم از مسئولیت نداشته خود را بمركز معرفی كردند. مینویسد برخی از اینها در آنجاها كه بودند دیه‌ها را تاراج كردند و از ستمگری بازنایستادند.

ولی از آنسوی یك دسته دیگری وظیفه‌ی خود را بكار بسته هر یكی در مركز خود ایستادگی نموده و گزندها و آسیبها دیدند و سرانجام اسیر افتادند كه مدتها در اسارت بودند و زنان و فرزندانشان بی‌سرپرست در تهران و دیگر جاها روز میگزاردند.

كنون هر دو دسته در تهرانند و خود را بمركز معرفی كرده‌اند و نویسنده‌ی این شرح گله میكند كه جدایی درمیانه گزارده نمی‌شود و بازپرس از بدان بعمل نمی‌آید.

ما دوست میداریم این نوشته دستینه میداشت و نویسنده‌اش را می‌شناختیم و آن را در پرچم بچاپ میرسانیدیم. این داستانها در پرده نباید مانَد. ما نمیدانیم این داستانها چه صورتی در وزارت جنگ پیدا كرده و چه رسیدگیهایی در این زمینه بجا آورده شده.

آن كاریست درجای خود. ما دوست میداریم نیكان و بدان درمیان توده شناخته گردند و باری یك جدایی درمیان آنان گزارده شود. باری زمینه برای داوری تاریخ آماده گردد.

تنها افسران و سپاهیان نیستند. همه‌ی كاركنان دولت در آن پیشامد ، نیكان از بدان شناخته گردند. این بسیار بد است كه كسانی دیروز وظیفه‌ی خود را فراموش كرده و مردم را در آن گرفتاری بگزارند و بگریزند و امروز دوباره بازگشته به همان مردم چیرگی نمایند.

🔸این قضایا اگر بخاموشی گذرد برای آینده تأثیر بسیار شومی را دربر خواهد داشت و بیكبار مایه‌ی نومیدی مردم خواهد بود و بیكبار رشته‌ی ارتباط میان كاركنان دولت و دلهای مردم بریده خواهد گردید.

چنانكه شنیده می‌شود چون در برخی جاها پس از گریختن فرماندار یا مأمورین دیگری ، كسانی از خود مردم ، در آن روزهای سخت بنگهداری بازارها و دكانها پرداخته و چندگاهی رشته‌ی فرمانروایی را در دست گرفته‌اند ، مأمورین دولت پس از بازگشتن ، بكینه‌جویی از آنان میكوشند و با یك زبان تلخی بنكوهش می‌پردازند.
👇

از جمله از مراغه آقای ضیاء مقدم نامه‌ای فرستاده كه در آن ، پیشامدهای شهریور ماه مراغه را مینویسد و گرفتاریهایی كه رخ داده[را] شرح میدهد. در مراغه روز پنجم یا ششم شهریور چون نظامیان شوروی بآنجا درآمده‌اند فرماندار كه بایستی در اندیشه‌ی نگهداری شهر و مردم باشد بیش از همه اندیشه‌ی جان خود را كرده و گریخته ، و این پیشامدها باعث شده كه دزدان و تاراجگران از بیرون شهر و از درون آن بقصد تاراج بازار گرد آمده‌اند در چنان هنگامی آقای ضیاء و دیگران خود را بخطر انداخته و برای جلوگیری از تاراج بكوششهایی برخاسته‌اند و برای بازار نگهبانانی گمارده‌اند و بدینسان سرمایه و دارایی مردم را نگه داشته‌اند و چون چند روز گذشته و ایمنی رخ داده در این هنگام بوده كه آقای فرماندار بشهر بازگشته و باز آغاز بچیرگی و فرمانروایی كرده.

آقای ضیاء مینویسد : در یك مجلسی كه من ناچار شدم و بآقای فرماندار ایرادی گرفتم دیدم ناخشنود گردیده و با یك لحن طعن‌آمیز غریبی چنین گفت : «می‌فرمایید من از جای فرمانداری برخیزم و شما بنشینید».

ما باین موضوعها اهمیت میدهیم و برآنیم كه در پرچم آنها را دنبال كنیم. این خیانتها كوچك نیست و نباید باین سادگی و آسانی در زیر پرده بماند و از میان برود.

كسانی كه آن پستیها را كرده‌اند چنین می‌پندارند كه كاریست گذشته و رفته. ولی چنین نیست زیرا گذشته از آنكه هیچ خیانتی را در‌باره‌ی كشور و توده فراموش نباید كرد اساساً هنوز زیانهای آن پستیها از میان نرفته و نتیجه‌های شوم آنها هنوز در جریانست.

آیا همین داستان دلسوز كشته شدن سرلشگر امین ، نتیجه چیست؟.. آیا نه آنست كه برخی افسران بیغیرت بدنهاد اسلحه‌ی دولتی را باشرار فروخته و یا داده‌اند و بدینسان در كردستان و دیگر جاها آتش افروخته‌اند؟.. آیا رواست كه پست‌نهادانی چنان آتش افزوزند و مردان دلیر و گرانمایه‌ای در آن سوزند و در این میان هیچ بازپرسی درمیان نباشد؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 18)

شادروان سرلشکر محمود امین که گفتار امروز به ستودگیها و سرگذشت او پرداخته است.
در پرچم روزانه شماره‌ی 18 جدا از گفتار «باید از بدان چشم نپوشید» به سرگذشت او نیز پرداخته. امیدمندیم در هنگامی دیگر آن را نیز در کانال بیاوریم.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (تکه‌ی 3 از 3)
شما كه روا می‌شمارید از اندك ناسازگاری‌ای‌ كه میانه‌ی آن سخن و این سخن ما پنداشته‌اید (آری پنداشته‌اید!) چشم نپوشید و آن را داستانی ساخته برخ ما كشید چرا بخود نمی‌گویید : «آخر من دانش اندوخته‌ام و خود مردی پنجاه و اند ساله‌ام چگونه با راستیهایی باین روشنی نبرد می‌نمایم؟!.» نمی‌گویید : «من كه روزانه ده بار زبان گشاده از خدا درخواست «راه راست» می‌نمایم چگونه از راهی باین راستی می‌گریزم؟!.» نمی‌گویید : «پس پاسخ خدا را چه خواهم داد؟!.» ، نمی‌گویید : «من كه آنهمه پندارهای بیهوده و بیپا را بی‌هیچ دلیلی پذیرفته و در دل جا داده بودم كنون چگونه با سخنانی كه سراپا راستی و سراپا رستگاریست از در نبرد می‌آیم ، و چون در این زمینه درماندم بزمینه‌ی دیگری می‌شتابم؟!.» ، نمی‌گویید : «این كار با مردمی و آدمیگری من چه سازش دارد؟!.»
نمی‌گویید : «آخر من درپی چه هستم و چه می‌خواهم؟!. آیا می‌خواهم براستیها پی برم ، می‌خواهم معنی جهان و زندگی را شناسم ، می‌خواهم بآفرینش و آفریدگار راه یابم ـ آیا اینها را می‌خواهم یا یك رشته سخنان پست بیهوده‌ای را ـ سخنانی كه خرد و دانش از آنها بیزار است ـ فراگرفته‌ام و می‌خواهم بر سر آنها ایستادگی كنم؟!.»
آقای خرده‌گیر : تو عبدالوهاب حقیقتگو یا محمدعلی شاهین یا هر كس دیگری می‌خواهی باش و دادگر و راستی‌پژوه باش. اگر فراموش نكرده‌اید كار شما در دین بجایی رسیده بود كه بگویید : «خردهای ما نارساست» شما همین جمله را در گفتار خود نوشته‌اید. راهی را در دین پیش گرفته بودید كه سراپا بیخردانه است و ناگزیر شده بودید خردهای خود را نارسا شمارید. من از شما می‌پرسم : كسی كه خردش نارساست او چه تواند راست از دروغ و نیك از بد بازشناسد؟!. من اگر بشما پاسخی نمی‌دادم و می‌گفتم : «كسی كه خردش نارساست او را چه كار كه بگفتگوهای خردمندانه درآید و به چون و چرا پردازد؟!.» شما چه گله از من توانستید داشت؟!. آیا كسی كه از یكسو بنارسایی خرد خَستُوانست و از یكسو نیز گفتگو از راست و دروغ میراند داستانش داستان ملانصرالدین نیست كه می‌گفته من با آنكه پیرم زور جوانیم بجاست. زیرا سنگ بزرگی را در خانه‌مان كه در جوانی نمی‌توانستم از زمین برداشت كنون هم نمی‌توانم؟!.
آیا این درماندگی یك دسته نیست كه یك رشته پندارهای بیهوده را از افسانه‌های جهود و دروغبافیهای سیاستگران عرب و مانند این بگیرند و آنها را دین شمارند و چون ببینند با خرد نمی‌سازد بجای دست كشیدن از آنها بگویند خردهای ما نارساست؟!. وآنگاه كنون كه كسی برخاسته و دین را بروی خرد و دانش استوار گردانیده و آنهمه پندارهای بیهوده را دور رانده آیا ناسپاسی نیست كه همه با او از در خرده‌گیری و كارشكنی درآیند؟!.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 23

🔸 داستانهاي تيمون بسيار است باين اندازه بسنده مي‌كنيم. كانيديوس اينزمان نزد آنتونيوس رسيده نابودي سپاه را در آكتيوم خبر آورد. در همان زمان خبرهايي نيز رسيد كه هيرود پادشاه یوديا با چند لگيون بسوي قيصر رفته و همچنين ديگر پادشاهان و شاهزادگان همگي ازو برگشته‌اند كه جز از مصر جاي ديگر براي او بازنمانده. ليكن اين خبرها بجاي آنكه مايه‌ی اندوه آنتونيوس باشد باعث دل‌آسودگيش مي‌گرديد و تو گويي از اين پيشامدها سبكبارتر مي‌شد. بهرحال از آن گوشه‌گيري در دريا كه خود او «تيمونگري» مي‌ناميد دست كشيده بشهر درآمد و كلئوپترا او را در كوشك خود پذيرفته بار ديگر باده‌خواريها و شادكاميها از سر گرفتند و بدستاويزهاي گوناگوني پياپي جشن برپا ساخته سراسر شهر را بجوش و جنبش درآوردند1 ، از آنسوي كلئوپترا بكار شگفتي دست زده درمانهاي زهرناك را از هرگونه گرد آورده و هر يكي را مي‌آزمود تا بداند كدام يكي كم‌آزارتر است و براي آزمايش زندانيان كشتني را برمي‌گزيد. از آن كار اين نتيجه را برداشت كه هر زهر كه زودكش است آزار آن تندتر و بيشتر مي‌باشد و زهرهايي كه آزار كم كردن دارد كار آن هم كند مي‌باشد. سپس بآزمايش جانوران گزنده پرداخت كه آنها را بجان جانوران ديگر انداخته و با چشم خود گزيدن آنها را تماشا مي‌نمود. اين كار همه روزه‌ی او بود تا بدين نتيجه رسيد كه هيچ جانور زهرداري بپاي افعي مصري نمي‌رسد. چه او چون كسي را مي‌زند نه پيچ و تابي پيداست و نه ناله‌اي از او شنيده مي‌شود بلكه بخواب سنگيني رفته و عرق خوشايندي بر رخساره‌ی او مي‌نشيند و حواس او كم‌كم از كار مي‌افتد بي‌آنكه هرگز دردي بفهمد و رنجي ببرد بلكه همچون آدم خواب‌رفته از بيدار كردن رنجيده مي‌شود.
در اين ميان هر دوي آنها آنتونيوس و كلئوپترا فرستادگان به آسيا نزد قيصر فرستادند. كلئوپترا خواهش مي‌كرد كه پادشاهي مصر بنام فرزندان او شناخته شود. آنتونيوس هم خواستار بود كه قيصر باو اجازه دهد در مصر همچون يك مرد زندگي بسر دهد و اگر آن را روا نشمرد اجازه‌ی رفتن به آتن بدهد و چون بيشتري از دوستان او كنار گرفته و چند تني كه مانده بود درخور اعتماد نبودند از ناچاري ايوفرنيوس2 آموزگار فرزندان خود را روانه‌ی اين سفر گردانيد. آلكساس3 از مردم لائوديكيا كه بسفارش تيماگنيس4 در روم با آنتونيوس آشنايي يافت و نزد او چندان احترام داشت كه هيچ يوناني ديگر نداشت و از اين جهت هميشه ابزار كار كلئوپترا بود كه هر هنگام كه انديشه‌ی پاكدلانه‌اي در دل آنتونيوس پيدا شده و بياد اوكتاويا مي‌افتاد و كلئوپترا آن حال را درمي‌يافت بدستياري آلكساس بچاره مي‌كوشيد. اين مرد را آنتونيوس نزد هيرود فرستاده بود كه نگزارد او هم روگردان شود. ولي آلكساس خيانت كرده نزد هيرود بماند و باعتماد هواداري او بي‌باكانه بجلو قيصر درآمد. ليكن هيرود هواداري ازو نتوانست و قيصر همينكه او را ديد فرمان داد بندش نموده بكشور خود فرستادند و در آنجا بدستور قيصر نابودش گردانيد. آلكساس اين كيفر خيانت خود را زماني يافت كه آنتونيوس هنوز زنده بود.
باري قيصر هيچگونه اعتنايي بپيام آنتونيوس و درخواست او نكرده تنها به كلئوپترا پاسخ داده چنين پيام فرستاد كه اگر شما آنتونيوس را كشته يا از مصر بيرون برانيد اميدوار همه‌گونه مهر از جانب من ‌توانيد بود. نيز همراه اين فرستادگان يكي را از آزادكردگان خود بنام ثورسوس5 به مصر فرستاد و اين مرد هوشياري بود و نيك مي‌دانست كه از جانب سردار جوان نزد زني فرستاده شده كه همه‌گونه غرور از جواني و زيبايي خود دارد و مي‌دانست بايد چگونه رفتار نمايد. با اينهمه پذيرايي باشكوهي كه كلئوپترا ازو كرد و اين نوازشهايي كه نمود باعث رشك و خشم آنتونيوس گرديد و اينبود كه او را گرفته و چوب زد و با آن حال نزد قيصر بازفرستاده باين مضمون ‌نامه باو نوشت : «رفتار پست و ناشايسته‌ی اين مردم مرا بخشم آورد. من در چنين هنگامي شكيبا نمي‌توانم بود. با اينهمه اگر اين كار شما را خشمناك گرداند چون آزاد كرده‌ی من هيپارخوس6 در دست شماست مي‌توانيد باو تازيانه زده خود را با من يكسان گردانيد.» ولي كلئوپترا از آن تهمت بيزاري جسته هميشه مي‌كوشيد رشك و خشم آنتونيوس را فرونشاند و همواره پاس او را داشت. در روز زاييده شدن خود جشني كه گرفت درخور حال بخت‌برگشتگي خودشان بود. ولي چون روز زاييده شدن آنتونيوس رسيد جشن بسيار پرشكوهي گرفت كه بيشتر ميهمانان چون فرونشستند بيچيز بودند و چون پس از جشن از آنجا برخاستند توانگر بودند.


1ـ پلوتارخ در اينجا داستانهايي آورده كه ما از ياد آنها چشم پوشيديم.
2ـ Euphronius
3ـ Alexas از مردم ‌Laodiea كه جايي در يونان بوده.
4ـ Timagenes
5ـ Thyrsus
6ـ Hipparchus