🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 35ـ یک بهانه‌جویی شگفت (تکه‌ی 2 از 2)
در این زمینه بیشتر از این نمی‌نگارم. این یكی از دشواریهاییست كه درباره‌ی‌ دین پدید آمده و همگی را ناتوان و درمانده ساخته بود و شما دیدید كه ما همه‌ی اینها را از میان برداشتیم. ما معنی درست فرستادگی را نشان داده گفتیم دلیل راستی یك فرستاده خود او و كارهای اوست و هرگز نیازی بچنین داستانهای بیپا نیست. نیز ناسازگاریهای دیگری كه دین را با دانش و خرد بود بر كنار گردانیدیم. ما گفتیم در دین جایی برای گفتگو از موسا و عیسا نیست. دین راه زندگانیست. دین برای اینست كه زندگان بخوشی و رستگاری زیند نه برای آنكه همه گفتگو از مردگان نمایند. گفتیم دین آنست كه امروز شما را از این گرفتاریها رهایی بخشد و باید بیكبار از داستانهای گذشته چشم پوشید و آنها را فراموش سازید.
كنون می‌خواهم ببینم شما باینها چه می‌گویید؟!. آیا آن هستید كه از در راستی‌پرستی درآیید و بگمراهی خود و همراهان خود خَستُوان گردیده با روی باز براه رستگاری شتابید؟!.
می‌خواهیم بدانیم آیا شما ایستادگی بر سر گمراهی و پشت پا زدن براستیها را گناه می‌شمارید یا نه؟!. می‌خواهیم بدانیم آیا شما دلتان بتوده‌تان می‌سوزد و درپی رهایی آن می‌باشید یا نه؟!. این آزمایشهاست كه می‌خواهیم از شما نماییم و شما را نیك شناسیم.

ما در شماره‌های امسال پیمان زیر عنوان «بیماریها» از بدخوییهایی كه گریبانگیر مردم است سخن می‌راندیم ، ولی چون بپاسخ خرده‌گیریهای حقیقتگو پرداختیم ناگزیر آن را ناانجام گزاردیم و امیدواریم در شماره‌های سال دیگر آن را بپایان رسانیم ، و در اینجا برای آنكه گفته‌هامان در دلها جایگیرتر گردد برخی از آن بیماریها را كه یكسره از پریشانی كار دین پدید آمده و نتیجه‌ی آلودگی كیشهاست یاد می‌نماییم و برای آنكه زمینه نیك روشن باشد بسخنانی در پیشرو آن می‌پردازیم ، و این جستاریست از تاریخ سی سال ایران و از كارگر افتادن آن در اندیشه‌ها و باورهای ایرانیان و خود چیزهاییست كه ما امروز می‌دانیم و می‌توانیم نوشت. ولی در آینده كسانی این را نخواهند دانست و در داوری‌ای كه در تاریخ خواهند كرد باین نگارش ما نیاز خواهند داشت :

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 26

🔸 پس از وي قيصر گاليوس1 را فرستاد كه دوباره با كلئوپترا سخن گويد. او نيز جلو در آمده و براي قصدي كه داشت سخن دراز براند و در اين ميان پروكوليوس نردبان بلندي بر آن پنجره كه گفتيم آنتونيوس را از آنجا بالا كشيدند گزارده و با دو تن از كسان خود بالا رفته و بدرون شد و راست بسوي آن در كه كلئوپترا از پشت آن با گاليوس سخن مي‌گفت شتافت. يكي از آن دو زن كه همراه كلئوپترا بودند او را ديده داد زد : «بدبخت كلئوپترا! همين اكنون دستگير مي‌شوي!» از اين صدا كلئوپترا بازگشته و همينكه چشمش به پروكوليوس افتاد خنجري را كه همراه خود براي چنين هنگامي آماده داشت بركشيد. پروكوليوس بسوي او دويده و با دو دست او را گرفته داد زد : «شرم كن اي كلئوپترا! تو بر خود ستم مي‌كني و بر قيصر بيشتر. كسي كه مي‌خواهد نيكو سرشتي خود را نشان بدهد تو مجالي براي او بازنمي‌گزاري و سرداري را كه بهترين و پاكدلترين مردي است بجهانيان مرد كينه‌جوي و بدسرشتي نشان مي‌دهي» اين گفته خنجر را از كف او بيرون مي‌كشيد. سپس نيز رختهاي او را جستجو كرد كه اگر زهري در آنها نهان كرده پيدا نمايد. سپس قيصر ايپافرودیتوس2 را كه از آزادكردگان خود بود فرستاد كه از كلئوپترا پاسباني نمايد و سفارش داد كه با وي مهرباني كنند و نيز هوشيار باشند كه خودكشي ننمايد.
در اين ميان قيصر به شهر الكساندريا درآمد و آرييوس3 فيلسوف را همراه خود داشت كه دست او را گرفته و با وي سخن مي‌گفت و خود خواستار آن بود كه الكساندريان ببيند چه احترامي بهمشهري ايشان نموده مي‌شود و چون بميدان مشق رسيد كه بر روي بلندي‌ای كه براي او در اينجا پديد آورده بودند رفت. مردم شهر در آنجا گرد آمده و از ترس جان و مال خود در برابر او بخاك مي‌افتادند. وي بمردم خطاب كرده چنين گفت : از روي زمين برخيزيد سپس گفت كه از نكوهش آنان چشم مي‌پوشد. نخست براي الكساندر كه آن شهر را بنا كرده ، دوم براي خود شهر كه جايگاه بزرگ و زيبايي است ، سوم براي دوست خود آرييوس.
اينبود اندازه احترامي كه آرييوس از قيصر مي‌ديد و او با ميانجيگريهاي خود بسيار كسان را آزاد ساخت. از فرزندان آنتونيوس آنتولوس4 كه زاييده از فلويا بود پرستارش تئودوروس5 خيانت ورزيده او را بكشتن داد و چون سپاهيان سر او را مي‌بريدند تئودروس طمع در يك گوهري كه آنتولوس برخت خود نزديك گردن مي‌زد كرده فرصت جسته آن را دزديد و سپس كه ازو پرسيدند انكار نمود ولي تهمت ثابت گرديده او را بدار آويختند. اما فرزندان كلئوپترا آنان را همراه پرستاران خود نگهداشته و هيچگونه نوازش دريغ نمي‌ساختند. گيسريون (قيصريون) كه او را پسر قيصر ديكتاتور مي‌شمردند مادرش پولي باو داده از راه ايثيوپيا روانه‌ی هندوستان گردانيد. ولي پرستار او كه در نامردي همپايه‌ی ثئودوروس بود او را فريب داد كه قيصر بتو پادشاهي خواهد داد و او را از راه بازگردانيد. قيصر از آرييوس رأي خواست كه درباره‌ی او چه كند. آرييوس در پاسخ اين جمله را گفت : «قيصر بيش از اين شايسته نيست.» اينبود كه چون كلئوپترا مرد اين را هم كشتند.
بسياري از پادشاهان و سركردگان بزرگ درباره‌ی جنازه‌ی آنتونيوس از قيصر خواهش كردند از حق خاك‌سپاري بي‌بهره نباشد. ولي قيصر نخواست آن را از دست كلئوپترا درآورد و بخود او اجازه داد كه به هر نحوي كه مي‌خواهد او را بخاك بسپارد.
كلئوپترا هم شكوه شاهانه‌ی بزرگي آماده ساخته آن جنازه را از ميان برداشت. در اينهنگام بود كه از فشار غم و از بس كه بر سينه‌ی خود كوفته و آن را زخمي ساخته بود دچار تب سختي گرديد و از آن پيشامد خرسند گرديده خواست آن را بهانه گرفته از خوردن و نوشيدن خودداري نمايد تا بدينسان مرگ او را دريابد. خود او طبيبي بنام اولومپوس6 داشت كه اين راز را با وي در ميان نهاد چنانكه آن طبيب در نگارشهاي خود كه در زمينه اين داستانها نوشته اين موضوع را هم ياد مي‌كند. ولي قيصر قصد او را يافته پيامهايي برايش فرستاد و فرزندان او را دستاويز ساخته بيمها داد. كلئوپترا از رهگذر فرزندان خود بترس افتاده راضي شد كه هر خوراك يا درمان كه بدهد بخورد.


1ـ Gallius
2ـ Epaphroditus
3ـ Areius
4ـ Antyllus
5ـ Theodorus
6ـ Olympus

امیران آرتش در زمان رضاشاه

از راست : سرتیپ افخم ابراهیمی ، سرتیپ زاهدی ، سرلشگر احمد معینی ، سرلشگر دکتر آتابای ، سرلشگر ایرج مطبوعی. (به یاری روزشمار تاریخ دکتر عاقلی)
آنکه با رخت سیاه دست چپ ایستاده سرلشگر احمد نخجوان است.

✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی ششم)

🔸باید جدایی میانه‌ی نیك و بد گزاشت
(بخش 1 از 3)

یك مرده با یك زنده فرقهایی دارد و یكی از آن فرقها اینست كه زنده نیك و بد فهمد و جدایی میانه‌ی خوشی و ناخوشی گزارد. مثلاً اگر كسی باو احترام كرد یا نوازش نمود یا در روز درماندگی دستگیری دریغ نگفت ازو خشنود میگردد و مهر او را به دل سپارد. برعكس اگر كسی باو بی‌احترامی نمود و یا زباندرازی كرد و یا خیانتی نشان داد او را دشمن دارد و كینه‌اش را در سینه جا دهد.

اینها خاصیت یك زنده است. ولی مرده هیچ جدایی میانه‌ی نیكی و بدی نتواند گزاشت. كسی اگر دلش باو سوخت و بالا سرش ایستاده گریست ، و دیگری بی‌احترامانه او را لگدمال ساخت ، هر دو یكی باشد و از مرده خشنودی و ناخشنودی پدیدار نگردد.

در توده‌ها نیز چنین است. در توده‌ها برخی زنده‌اند و خواص زندگانی توده‌ای را دارا میباشند و برخی مرده‌اند و خواص چنان زندگی از میانشان برخاسته.

یك توده‌ی زنده فرق میان نیكیها و بدیها گزارد. كسی را كه نیكی كرد اگرچه یك فرد گمنامی ‌باشد بزرگ گرداند و آنكه بدی نمود خوارش دارد و نابودش گرداند.

🔸یكی از حالات غم‌انگیزی در توده‌ی ایران همینست كه حس فرق‌گزاری میانه‌ی نیك و بد بسیار ضعیف گردیده ، و این یكی از علاماتست كه این توده‌ی بدبخت بیمار است و حس زندگانی در آن كمتر گردیده.

ما می‌بینیم كسانی باین كشور خیانت كرده و از راه خیانت پول اندوخته‌اند و مردم با آنكه سیاهكاریهای آنان را می‌شناسند باز با آنان آمد و شد دارند ، در مجالس راهشان میدهند.

می‌بینیم كسانی كه دیروز در زمان شاه گذشته در ستایشگری اندازه نمی‌شناختند و صد چاپلوسی میكردند همینكه او رفت بیكبار زبان برگردانیده بدگویی آغاز كردند ، و چنین شناعتی از صدها كسان سرزده! ولی مردم پروا نمی‌نمایند و هیچ نمیخواهند از این بدكاران بازخواستی كرده بگویند : آن ستایشگری دیروزی چه بود و این نكوهشگری امروزی چیست؟!..

می‌بینیم كسانی از سركردگان سالها از وزارت جنگ حقوقهای گزاف گرفته و همیشه بنام سرلشگری یا سرتیپی یا سرهنگی ریاست كرده ، و همیشه با اتومبیلهای شیك دولتی در گردش بوده ، و همیشه در خیابانها و مجلسها بمردم برتری فروخته‌اند ، و چون پس از سالیانی یك آزمایش[ی] پیش آمد و هنگام آن رسید كه این سربازان عالیمقام انجام وظیفه نمایند بیكبار همه چیز را فراموش كردند و با یك رسوایی فراموش نشدنی رو بسوی تهران آورده بگریختند؟

آن سرلشگر محتشمی ‌بود كه از خراسان چنان گریخته كه آدم از شنیدن داستان آن شرمنده میگردد. آن سرلشگر مطبوعی و سرهنگ صفوی [1] بود كه از تبریز با آن شرحی كه بارها نوشته‌ایم رو بگریز آوردند ؛ آن سرتیپ قادری بود كه همینكه خطر رو نموده عده را بافسران زیردست سپرده و خود از میان دررفته و از اردبیل رو بتهران آورده. آن سرتیپ پوریا بود كه بسربازان دستور داده اسلحه را بریزند و بگریزند و خود نیز رو بگریز آورده.

كسانی كه گناهی باین بزرگی كرده‌اند مردم چندان پروایی نمیكنند و چندان جدایی میان آنان با آن افسران غیرتمندی كه ایستادند و كشته و یا دستگیر گردیدند نمیگزارند.

دریغا! یك افسر و گریختن از جنگ؟!.. یك افسر و اسلحه دادن بدست راهزنان؟!.. دریغا! صد دریغا!

اینها چیزهاییست كه اگر می‌شنیدیم بآسانی باور نمیكردیم. ولی آمد روزی كه با دیده‌ی خود دیدیم.

🔸كنون از آن بدتر این را می‌بینیم كه مردم باین سیاهكاریها با دیده‌ی عادت می‌نگرند و چندان پروایی نمی‌نمایند. در اینجاست كه می‌فهمیم این توده سخت بیمار است و خواص زندگانی توده‌ای را از دست داده.

ما می‌شنویم در این پیشامدها در پیرامون مراغه شرارتهایی پیدا شده و كسانی در اینجا و آنجا سوارانی بگرد سرآورده براهزنی پرداخته‌اند و پس از آنكه مدتها مایه‌ی شرارت بوده‌اند و دارایی مردم را برده‌اند ، امنیه[=ژاندارمری] بر سر آنها رفته و با جنگ دستگیرشان گردانیده ولی شبانه رهاشان كرده و چنین شهرت داده كه گریخته‌اند.

می‌شنویم صفرنامی را كه چون امنیه اقدام نمیكرده خود مردم سوارانی ترتیب داده و بر سرش رفته و پس از جنگ و كشته شدن ، كسان او را شكسته‌اند كه ناگزیر گردیده تسلیم شود و اسلحه سپارد ولی در همان هنگام ، ناگهانی رئیس امنیه‌ی مراغه خود را بآنجا رسانیده و بدخالت پرداخته و بنام آنكه صفر بمن ملتجی گردیده و دیگر شرارت نخواهد كرد سواران را بازگردانیده و بدین سان راهزن را از دست مردم گرفته و آزاد گردانیده.

یك چنین خیانت آشكاری از یك مأمور دولتی سرزده ، و این بدتر كه مردم نیز بخاموشی گراییده‌اند و در برابر چنین زشتكاری‌ جز بی‌پروایی از خود نشان نمیدهند.

[1] : درباره‌ی سرهنگ صفوی اشتباه از گزارشگر رخ داده و دو شماره بعد در روزنامه پوزشخواهی و نوشته شده كه او نه تنها از گریختگان نبوده بلكه ایستادگی نموده و دستگیر گردیده بود كه اخیراً با دیگران آزاد گردیده.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 36ـ چگونه پراکنده‌اندیشی در ایران فزونی گرفت (تکه‌ی 1 از 2)
جنبش مشروطه در ایران از بزرگترین پیشامدهای تاریخی این كشور می‌باشد ، و این جنبش با آنكه ناانجام ماند نتیجه‌های بسیاری را ـ از بد و نیك ـ بیرون داد و در حال كنونی ایران بیش از همه چیز ، آن جنبش كارگر است. پیش از مشروطه انبوه مردم ایران دیندار می‌بودند و در اندیشه و در همه‌چیز پیروی از كیش خود می‌نمودندی و كمتر كسی خودسرانه می‌زیستی. آری در آن زمان نیز ـ همچون اكنون ـ بیش از ده كیش جداگانه در این كشور رواج می‌داشت و مردم بیش از ده بخش می‌بودند و دشمنی درمیانه بیش از اكنون می‌بود. هرچه هست در آن هنگام پراكندگی باندازه‌ی امروز نمی‌بود و باری پیروان یك كیش اندیشه و باور یكی می‌داشتند و باهم یکدل و یكزبان می‌بودند.
لیكن چون جنبش مشروطه پیش آمد و تكانی در اندیشه‌ها پیدا شد و مردم معنی پیشرفت یك كشور و راه آن را دانسته و كیشها را جلوگیر آن شناختند ، و از آنسوی دانشهای سودمند اروپا ، با بدآموزیهای زهرآلود آن ، هر دو باهم ، رو به ایران آوردند ، و اینها هر یكی از راه دیگری با دین دشمنی می‌نمودند ـ بدینسان كه دانشها با پندارهای بیهوده‌ی كیشها نمی‌ساخت ، و بدآموزیها بنیاد دین را برمی‌انداخت و هر یكی بنوبت خود مایه‌ی دلسردی مردم از دین می‌گردید ، نیز چون جنبش مشروطه با تكان غیرت ایرانیگری توأم می‌بود و این خواه و ناخواه داستانهای آغاز اسلام و خونریزیهای عرب و عجم را بیادها می‌آورد و ناگزیر مایه‌ی رنجیدگی مردم از اسلام و كیشهایی كه از آن جدا گردیده می‌شد. پس از همه‌ی اینها چون اروپاییگری رواج یافت و مردم چشم باروپا دوخته چنان دانستند كه برای پیشرفت باید گام بگام پی اروپاییان را گیرند و نیك و بد و سود و زیان همه چیز آنان را فراگیرند و قانونهای اروپا را یكایك در شرق روان گردانند ـ این كجراهی كه خود آسیب بزرگی بود بر خواری دین افزود.
از این پیشامدها نتیجه آن بدست آمد كه انبوه مردم در شهرها و میان درسخواندگان از دین سخت رمیدند و آن را مایه‌ی پس ماندن كشور شماردند. بویژه پس از آنكه یك دسته از ملایان در تهران و دیگر جاها بدشمنی مشروطه برخاستند ، و چیزهای بسیار بیهوده و بی‌ارجی را از دین شمرده و بدستاویز آنها با جنبش مشروطه كه آزادی و وارستگی كشور را دربر می‌داشت نبرد كردند و آن بدكاریها را از خود نشان دادند كه از یكسو آن بدكاریها بر خواری دین در پیش مردم افزود و از یكسو دشمنی كه درمیانه پدید آمد زبان مردم را ببدگویی از دین باز گردانید. بویژه پس از خونهایی كه درمیانه ریخته گردید ، و بویژه پس از ننگین‌كاریهایی كه ملایان و دیگر هواداران دین پس از چیرگی روس نمودند و چنان دشمن بی‌زینهاری را پشتیبان خود گرفته و بنام نگهداری دین با كَنَنده‌ی بنیاد كشور سازش و دوستی نمودند و دعا و ستایش آشكار دریغ نگفتند. در سالهای هفتم و هشتم مشروطه دشمنی مردم با دین باندازه‌ای بود كه بسیاری چون می‌خواستند نام و آوازه‌ای پیدا كنند در یك روزنامه‌ای بدگویی زشتی از دین می‌نمودند و هنوز هستند آن كسانی كه از این راه بنام گردیده‌اند و توانگر شده‌اند.

✴️ حافظ و «روز حافظ»

🔸کوشاد کانال : کسانی امروز را در گاهشمار ایرانیان «روز حافظ» نهاده‌اند. برای آنکه بدانیم از چنین کاری چه خواستی دارند گفتار زیر را اینک می‌آوریم.

1ـ «ما كه نخواهیم توانست در برابر دیگران با قوه و قدرت عرض اندام كنیم. برای ما یك راه باز است ، و آن اینكه ادبیات و تمدن قدیم خودمان را بگوش دنیا برسانیم و جلب احترام برای خود كنیم. در اروپا ما را با سعدی و حافظ و خیام و فردوسی می‌شناسند. باید ما نیز هرچه می‌توانیم باینها اهمیت دهیم».
اینها سخنانی بوده كه پرفسور صدیق در 1297 که از اروپا بازمیگشت در تبریز در سالن دبیرستان دولتی بزبان آورده و چنین گفته بود : «بهمین جهت من در اروپا با پرفسور براون همدست می‌بودم و بنشر ادبیات ایران میكوشیدیم». یك بار هم این سخن را محمدعلی فروغی گفته بوده.

2ـ در این روزگار هر چندگاه یک اختراع نوینی وارد زندگی ما می‌شود. همه می‌بینند و می‌دانند چون ما دارنده‌ی آن دانش و صنایع و تولیدات نیستیم باید ارز داده و آنها را بخریم و اگر نخریم و از آنها استفاده نکنیم از همگامی با توده‌های جهان بازمی‌مانیم.
دستگاههای نوینی که در صنایع چاپ ، معدن ، ذوب فلز و آلیاژسازی ، نخریسی و پارچه‌بافی ، رنگ ، راه‌سازی ، آزمایشگاههای صنعتی و پزشکی و دارویی ، تشخیص و درمان ، استخراج نفت و گاز و پالایشگاهها ، نیروگاههای برق و شیشه و سرامیک و صد مانند اینها بکار می‌رود و از چشم مردم عادی دور است بکنار ، همین دستگاههای اداری ـ همچون فتوکپی و پرینتر و کامپیوتر و مانندهای آن ـ یا گوشی موبایل و دستگاه خودپرداز و کارتخوان و تلویزیون و اجاق میکروویو که هر روز همگان با آن سروکار دارند ، کار را بجایی کشانیده که نا‌آگاهترین کسان نیز به بدبختی و عقب‌ماندگی ایران پی برده و از افسوس خوردن بحال این توده‌ی درمانده و اینکه دیگر کشورها یکایک از ما پیشی گرفته‌اند و ایران همچنان عقب‌مانده است خودداری نمی‌توانند.

3ـ فسوسا عامیان بلکه برخی از برجستگان توده اندیشه بکار نمی‌برند و اندازه‌ی عقب‌ماندگی کشور و اینکه باید تا دیر نشده به این بدبختی چاره‌ای کرد را نمی‌فهمند. شاید کسانی از اینان گمان میکنند که دست یافتن به چنان دانش و تکنولوژی آسان است. این آسان‌پنداری را زمانی پیروان کیش ‌شیعی داشتند : در زمان محمدرضاشاه ندانسته و نیندیشیده به هر کاری ایراد میگرفتند و می‌پنداشتند همینکه حکومت را بدست گیرند چنان با گامهای تندی پیشرفت خواهند کرد که همه‌ی عقب‌ماندگیهای یکی دو قرن گذشته جبران خواهد شد. سپس هم که به حکومت رسیدند یک دسته به بانکداری غربی ایراد میگرفت و در آرزوی «بانکداری اسلامی» بود. دیگری صنعت را در آن زمان «مونتاژ» و در نتیجه وابسته به غرب می‌نامید و آرزو داشت که ایران خود دارنده‌ی صنعت باشد. دسته‌ی دیگر آرمانش «جامعه‌ی بی‌طبقه‌ی توحیدی» بود که میخواست به آن دست یابد. .. یک نام «خودکفایی» بزبانها افتاده بود و گمان داشتند درخت آرزو میوه دارد و همینکه آرزو کردند آن درخت به بار خواهد نشست.

4ـ امروز خردمندان کشور کمابیش دریافته‌اند که این توده دچار گرفتاریهاییست که او را از همگامی با دیگر کشورها بازمیدارد. دریافته‌اند که این راهش نیست نفت و گاز از چاهها بیرون آوریم و بفروشیم و با آن گذران زندگی کنیم. چنین کاری تا کی خواهد پایید؟! آیا این نابودی استعدادهای ایرانی را نتیجه نخواهد داد؟! آیا این مفتخوریها توده را به پستی و خواری نخواهد کشانید؟! امروز خواری و درماندگی کشور در دانش و صنعت و تولید ، پوچ بودن رجزخوانیهایی را که از پیشرفت ایران در دهه‌های گذشته می‌شد‌ به آشکار آورده. امروز همه دانسته‌اند که راه زندگی یک توده آن نیست که پرفسور صدیقها و فروغیها بگوش مردم میخوانده‌اند. امروز دانسته‌اند که آن گمراهیست.

5ـ از دسته‌ی بدخواهان بارها سخن رانده‌ایم و شما آنها و همچنین افزارهای بدخواهیشان را می‌شناسید. چنانکه بارها با دلیلهای بسیار نشان داده‌ایم «ادبیات» میدانگاه پهناوری برای بدخواهیهای آنان و افزار مؤثری برای آشفته‌گردانیدن مغزهای جوانان بوده. «سرگرمی» زهرآلودی برای تباه گردانیدن و نابود ساختن جوانی و فرسودن نیروهای کارآمد توده بوده.

6ـ هنگامی که کسروی دفترچه‌ی کم‌برگ «حافظ چه میگوید؟» را نوشت ، روزگار دیگری بود. در آن زمان هنوز دانش و صنعت و تولیدات بدینسان شتاب نگرفته و بدینسان چهره‌ی زندگانی را دیگر نگردانیده بود. هنوز کشورهای کوچک آسیا از خواب عقب‌ماندگی بیدار نشده از ایران پیشی نگرفته بودند. از هیاهوی شعر و شاعری که دسته‌ی بدخواه پس از جنبش قهرمانانه‌ی مشروطه براه انداخته بودند تا اثر آن را از میان برند ، زمان درازی نمی‌گذشت. زیرا کسروی آن را در 1321 نوشت ولی مستی آن هیاهو که در 1313 به اوج خود رسید هنوز در سرها می‌بود.

✴️ (دنباله‌ی حافظ و «روز حافظ»)

اینبود هیاهوی دیگری بر سر آن براه افتاد که به شاعر بلند آوازه‌ی ما ، به «لسان‌الغیب» توهین شده. این هیاهوها تا امروز نیز گاهگاهی شنیده می‌شود. ولی اثر چندانی ندارد. زیرا چنانکه سخنش رفت مردم امروز عقب‌ماندگی کشور را نیک دریافته‌اند و میدانند که شعر و شاعری به این درد چاره‌ای نمی‌کند.

7ـ سخن کسروی و ما تنها این نیست که شعر و شاعری بکار دانش و صنعت و بهبود اقتصاد نمی‌آید. بلکه میگوییم این کشور به گمراهیهای بزرگی دچار است. گمراهیها و بدآموزیهایی که شماها پروا ندارید زیرا که به آنها خو کرده با دیده‌ی عادی می‌بینید وگرنه از هر زهری کشنده‌ترست.
یکی از آنها اندیشه‌های خراباتیگریست. دیگری اندیشه‌های صوفیگریست. دیگری مادیگریست. آن دیگری جبریگریست. بماند کیشها که از گفتگو از آنها در اینجا درمی‌گذریم. اینها پابندهای بزرگی این توده را بوده و هست. همان جبریگری زهر کشنده‌ایست که کمتر به آن پروا شده است. کسی تا نداند جبریگری یک مردمی را به بیغیرتی ، بیخردی ، تنبلی و تسلیم‌پذیری می‌راند چگونه میتواند بدآموزیهای شعرهایی که پر از جبریگریست بفهمد؟! این گمراهیها باعث بدبختی و درماندگی این توده شده. دشمنی نمودن با آن شعرها هم از آنجاست که آنها آلوده‌ی این بدآموزیهایند.
پس چه اندازه این اندیشه کودکانه است که کسانی بگویند : «عقب‌ماندگی که صد علت دارد حالا چه شده یک شاعر را باعث آن نشان میدهید؟!». این کسان غافلند که آدمی را اندیشه‌هایش راهبر است. یک توده‌ای که همه‌ی داشته‌هایش ادبیات زمان مغول می‌باشد و مغزهاشان پر از اندیشه‌های جبریگری و خراباتیگری و صوفیگری و مادیگریست هرگز نمی‌توانند همگام توده‌هایی گردند که اینها را نداشته‌اند یا بکنار گزارده‌اند.

8ـ همه‌ی آنهایی که تاکنون با آن دفترچه دشمنی نشان داده‌اند ، این نفهمیده‌اند که نویسنده ، آن یگانه‌مرد ، این را از سر دشمنی با یک شاعری که از مردنش چندین سده میگذرد ننوشته. هیچگاه دیگر نوشته‌های این بزرگمرد را نخوانده‌اند تا بدانند او خود بارها ناخشنودی از این نموده که نکوهش از مردگان کند. از این ناخشنود بوده که سخن از شناختگان یک توده براند و ایرادها به آنان بگیرد. درنیافته‌اند که چنانکه میگوید : او را چه کار با شاعری که صدها سال از درگذشتش میگذرد؟!. از خود یک بار نپرسیده‌اند که بزرگمردی همچون او که برای گرفتن حق یک گروه دهقانان با دربار رضاشاهی درافتاد و در نتیجه ناچار گردید از دادگستری و شغل بلندجایگاهی مانند قضاوت دست بکشد و زندگانیش به سختی افتد ، چه علت داشته که به حافظ بپردازد و او را نکوهش کند؟!.

9ـ باید دانست چنان کسانی یا از سر تعصباتی که داشته‌اند یا از سستی خرد و تیره‌دلی یا از روی بدخواهیها این را درنیافته یا نخواسته‌اند بپذیرند کوششی که در آن دفترچه بکار رفته برای نشان دادن بدآموزیهاییست که نه تنها حافظ بلکه هر کسی چه به نثر چه به شعر سروده می‌باشد. خواست از آن بیداری مردمست. خواست از آن آماده کردن زمینه برای دست شستن از گمراهیها و هموار گردانیدن راه نیکیهایی همچون دمکراسی ، میهن‌پرستی ، رواج دانش ، صنعت ، بهبود تولید و بکار انداختن یک اقتصاد دادگرانه و مانند اینهاست. خواست از آن دفتر رسوا ساختن و از نیرو انداختن سیاست بدخواهانه‌ایست که در پشت ستایش از حافظ و شعر و شاعری نهفته می‌باشد.
بیچارگان یک دفترچه‌ی سی صفحه‌ای را در بهترین حال تا آخر میخوانند و آنگاه بی‌آنکه به کُنه خواست نویسنده پی برند رگهای گردنشان برمی‌جهد و فریادها برمی‌آورند که بمفاخر ملی ما توهین شده.
دفتر حافظ چه میگوید؟ در بالا گزارده شده. اکنون از خوانندگان درخواست داریم خود بخوانند و اندیشه بکار برده داوری کنند.

10ـ آنهایی که باد به آتش هیاهوی شعر و شاعری میزنند ، ما کسانیشان میدانیم که میان مردم و رستگاری دیوار گردیده‌اند. اینان همه از روی خواست و اندیشه به این راه درنیامده‌اند. بیشتر آنان فریب هیاهوی «ادبیات» و شعر و شاعری و ستایشهای شرقشناسان را خورده‌اند. چون سخن از شرقشناسان و نقشه‌هایی که کشورهای آزمند برای شرق بدیده دارند جستار جدایی است در روزهای آینده جداگانه به آن خواهیم پرداخت.

✴️ باز هم حافظ

🔸کوشاد کانال : یکی از یاران دو بیت زیر را از یک غزل حافظ فرستاده تا این شاعر بهتر شناخته شود.
ما از کسانی که حافظ ‌پرستند می‌پرسیم :

اکنون لسان‌الغیب را چگونه می‌یابید؟! آیا باز هم از در انکار خواهید درآمد؟!..

عاشق روی جوانی خوش نوخاسته‌ام
وز خدا دولت این غم به دعا خواسته‌ام
عاشق و رند و نظربازم و می‌گویم فاش
تا بدانی که به چندین هنر آراسته‌ام

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 27

🔸 چند روز پس از آن خود قيصر بديدن او رفت كه دلداري بدهد. كلئوپترا اين هنگام بر تختخواب كوچكي خوابيده و رخت بر تن خود نداشت و چون قيصر درآمد و او از تختخواب برخاست جز يك پيراهن رخت ديگري نداشت و بدان حال خود را بپاهاي قيصر انداخت. موهاي او پريشان و چهره‌اش پژمرده بود و چشمهايش بگودي افتاده صدايش مي‌لرزيد. آن مشتهايي كه بر سينه‌ی خود كوفته هنوز جاي آنها پيدا بود و رويهم‌رفته تن او همچون جانش دردمند و رنجور ديده مي‌شد. با اينهمه هنوز ناز و عشوه در رفتار او و زيبايي رخسارش پاك از ميان نرفته و با آن رنجوري و دردمندي زيبائيش نمايان و ناز و عشوه‌اش هويدا بود. قيصر چون مي‌خواست او آسوده باشد پهلويش بنشست و او فرصت بدست آورده گفتگو در زمينه‌ی بيگناهي خود مي‌كرد. بدينسان كه هر آنچه كرده از راه ناچاري و از ترس آنتونيوس بوده و چون قيصر بر گفته‌هاي او ايراد مي‌گرفت و او ديد كه گناهكاريش آشكار مي‌گردد ناگهان زبان لابه و نياز باز كرد كه تو گويي مقصودي جز از زنده نگاهداشتن خود ندارد. پس از اين گفتگوها كلئوپترا فهرستي از گنجينه‌هاي خود درآورده بدست قيصر داد. سليوكوس1 كه يكي از حكمرانان شهرهاي او و اين هنگام در پهلوي وي ايستاده بود گفت پاره‌ای چيزها در آن فهرست ياد نشده و او را متهم ساخت كه آن چيزها را پنهان داشته. كلئوپترا از جاي خود جسته و از موهاي او گرفته چندين سيلي بر روي او زد. قيصر لبخندي زده و برخاسته او را پس كشيد كلئوپترا مي‌گفت : «قيصر! آيا ننگ نيست كه در جایی كه شما سرفرازم كرده با اين حالي كه دارم بديدنم آمده‌اي يكي از نوكران در خانه‌ام مرا متهم مي‌سازد از اين جهت كه چند تكه آرايش‌ابزار زنانه را نگاهداشته‌ام؟! من اين كار را كرده‌ام نه براي آنكه اين تن بخت برگشته‌ی خود را بيارايم بلكه براي آنكه به اوكتاويا و ليوياي2 شما هديه سازم. بلكه در سايه‌ی ميانجيگري آنان دل شما با من مهربان باشد.» قيصر از اينگونه سخن گفتن او خرسند گرديد زيرا چنين دانست كه در آرزوي زيستن است و با او گفت : «آنچه را كه نگاهداشته‌اي هرچه مي‌خواهي بكن. رفتار من درباره‌ی تو بهتر از آن خواهد بود كه خودت اميد مي‌داري.» اين گفته بيرون رفت و چنين مي‌پنداشت كه برو فيروزي يافته است ولي خود را فريب مي‌داد.
در ميان همراهان قيصر جوان گرانمايه‌اي بود بنام كورنيليوس دولابيلا3 كه از كلئوپترا هواداري داشت و او در نهان پيامي براي كلئوپترا فرستاد كه قيصر باين زودي از راه سوريا باز خواهد گشت و مي‌خواهد تا سه روز ديگر تو را با فرزندانت از اينجا بيرون بفرستد. كلئوپترا چون اين پيام شنيد از قيصر خواهش كرد باو اجازه دهند قربانيهايي براي آنتونيوس بگزارد و چون اين اجازه را دريافت دستور داد او را بر سر خاك آنتونيوس بردند و چون همراه زنان خود بآنجا رسيد آن گور را در آغوش كشيده اشك از ديدگان ريخت و فريادي زده چنين گفت : «عزيزم آنتونيوس! هنوز چند روز بيشتر نگذشته كه تو را با اين دستهاي خود بخاك سپردم. آن روز اين دستها آزاد بود ولي اكنون من دستگيرم و اين آخرين سوگواري را بر سر گور تو همراه پاسبانان انجام مي‌دهم. اينان مي‌ترسند كه غصه و اندوه تن مرا كاهيده و براي نمايشي كه شكستن تو برپا خواهند نمود شايسته نباشد. ديگر قرباني بر سر خاكت از من چشم مدار. اين آخرين كاريست كه كلئوپترا در راه تو توانسته و اينك او را از اينجا خواهند برد. در زندگاني هيچ چيز نتوانست ما را از هم جدا گرداند. ولي مرگ جدايي در ميانه انداخت. تو يك زاده‌ی روم هستي كه در مصر بزير خاك رفتي ولي من يك زاده‌ی مصر بايد مرگ را در خاك روم ديدار نمايم. اگر خداياني كه در آن پايين هستند و تو اكنون با آنان مي‌باشي مي‌توانند و مي‌خواهند كاري انجام دهند (زيرا خدايان بالايي ما را رها كرده‌اند) از آنان بخواه كه زنت را زنده نگزارند. بخواه كه نگزارند مرا در جشن فيروزي بتماشا گزارده تو را سرشكسته گردانند. مرا با خود بزير خاك بكش. زيرا از همه‌ی بدبختيهايم اين يكي دلگدازتر است كه از تو دورم».


1ـ seleucus گويا اين آن سيلوكوس كه در پيش نامش برده گفت شهر پيلوسيوم را بدست قيصر داد نباشد.
2ـ livia لويا زن قيصر و اوكتاويا هم خواهر اوست كه زن آنتونيوس بوده و بارها نامش را برده‌ايم.
3ـ Cornelius Dolabella

نقشه‌ی دولت هخامنشی و یونان

بخش جنوبی یونان به رنگ آبی روشن شبه‌ جزیره‌ایست که نام اسپارت را در آن می‌توان خواند.
در شمال شرق آن شهر آتن نهاده شده. ثبس یا ثبیس در شمال غرب آتن می‌باشد.

✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هفتم)

🔸باید جدایی میانه‌ی نیك و بد گزاشت
(بخش 2 از 3)

من ناگزیرم در اینجا بیك داستان تاریخی پردازم. خوانندگان نام اسپارت و آتن و یونان باستان را شنیده و داستان جنگهای آنان را با دولت هخامنشی دانسته‌اند ، این خود یك داستان شگفت‌آوریست كه یك كشور كوچكی در یونان با دولت جهانگیر بزرگی همچون دولت هخامنشی جنگ كرد و در برابر آن ایستادگی توانست. این داستان چون شگفت است بسیاری از دانشمندان را واداشته كه درباره‌ی زندگانی یونانیان باستان رسیدگی و جستجوی بسیاری كنند و راز این فیروزی را بدست آورند. اینست در اروپا تاكنون هزارها كتاب درباره‌ی تاریخ یونان و قانونهای یونانی و اخلاق و عادات مردم آنجا نوشته شده و رویهم‌رفته
🔸بسیاری از كارها و رفتارهای یونانیان دستور و سرمشق اروپاییان میباشد.

اینك من در اینجا رفتاری را كه در اسپارت با گریختگان از جنگ كرده می‌شده می‌آورم تا دانسته شود توده‌های زنده با بدكاران چه رفتاری میكرده‌اند.

اسپارت یك شهری بود ولی خود كشوری شمرده می‌شد و سپاهیان او همیشه در جنگها فیروز درآمدندی تا آنجا كه «سپاهیان شكست‌ناپذیر» پنداشته می‌شدند ، و علت این ، گذشته از دیگر موجبات ، آن سختگیری‌ای بود كه قانون درباره‌ی گریختگان از جنگ داشت ـ زیرا از روی قانون اسپارت كسی كه از جنگ میگریخت از بسیاری از حقوق قانونی محروم بود. مردم او را سخت خوار میگرفتند. دختر دادن باو و دختر گرفتن ازو ننگ شمرده می‌شد. اگر كسی در كوچه باو برمیخورد از روی قانون حق داشت او را بزند و آزار دریغ نگوید ، و او حق دفاع از خود نداشت. میبایست خود را نشوید و پاكیزه نباشد و رختهای خوب در بر نكند ، و بجامه‌های خود وصله‌های رنگارنگ ناجور زند و نیمی از ریش خود را تراشیده و نیمی را بازگزارد تا شناخته باشد و هر كس بتواند كینه از او بجوید. این بود دستور قانون اسپارت درباره‌ی گریختگان از جنگ. كنون شما این را با حال توده‌ی خود بسنجید.

از اسپارتیان یك داستان دیگری بنویسم : در یونان هر شهری استقلال داشت و حكومت باین معنی كه ما امروز میگوییم و در سراسر كشور یك حكومتی برپاست نزد یونانیان شناخته نبود. درمیان آن شهرها آتن و اسپارت از دیگران بزرگتر بود و هر كدام بیك رشته شهرها نفوذ داشت و چنانكه گفتیم این دو شهر شایستگی بسیاری از خود نشان داده و با دولتی همچون دولت هخامنشی جنگ كردند و ایستادگی نمودند.

تا سالیانی این دو شهر رشته‌ی اختیار همه‌ی یونان را در دست داشتند. ولی چون با یكدیگر بجنگ و دشمنی برخاستند و سی سال كمابیش كشاكش و خونریزی درمیان آنان میرفت در نتیجه هر دو ناتوان افتادند. و در این میان یك شهر دیگری بنام ثبیس [1] سر برافراشت كه با اسپارت بدشمنی سختی برخاست.

در اسپارت در این زمان رشته‌ی اختیار در دست آگیسیلاوس [2] پادشاه آنجا بود كه خود یكی از سرداران جنگ آزموده و بنام شمرده می‌شد. سپاه ورزیده‌ی اسپارت با چنین سرداری گمان شكست باو نمیرفت. ولی اپامینونداس [3] سردار ثبیس تغییراتی در صف‌بندیهای جنگی داده و درسایه‌ی این اختراع جنگی خود بسپاه اسپارت چیره درآمده آنان را بشكست ، و این مایه‌ی شهرت او در سراسر یونان گردید.

شكست اسپارت بر آن گران بسرآمد. زیرا اپامینونداس لشگر برداشته بر سر شهر آمد ، و این نخستین بار بود كه زنان اسپارت دشمن را در كنار شهر خود میدیدند ، و آنچه ترس آنان را بیشتر میكرد این بود كه اسپارت بارویی در دور خود نداشت و شهر بی‌دیوار و مانع در برابر دشمن می‌ایستاد. اسپارتیان از غروری كه داشتند و خود را شكست‌ناپذیر می‌شماردند به بارویی در دور شهر خود نیاز ندیده و نكشیده بودند.

باری ثبیسیان هجوم آوردند و جنگ درگرفت. اسپاتیان جانبازانه میكوشیدند و از این كوچه بآن كوچه دویده دشمن را بیرون میراندند. آگیسیلاوس خود كوشش بسیار میكرد و در نتیجه‌ی دلیری و از جانگذشتگی او و زیردستانش ثبیسیان كاری نتوانسته و از شهر بیرون رفتند.

در این جنگ یك داستان شگفتی رخ داد : اساداس نامی از جوانان نه تنها بی‌زره و سپر بلكه با تن نیمه لخت جنگ كرد و دلیریها از خود نشان داد : چه او بشیوه‌ی آن زمان روغن بتن مالیده و درخانه نشسته بود كه ناگهان هیاهوی جنگ برخاست. اساداس نایستاده با همان حال شمشیر بیك دست و نیزه‌ای بدست دیگر گرفته بی‌ باك و بیم بیرون شتافت و از گرد راه بجنگ پرداخت كه هر كه را میدید شمشیر بر سرش می‌نواخت یا نیزه بسینه‌اش فرومی‌برد. بدینسان دلیریها از خود نشان داد و این شگفت كه هیچ زخمی ‌برنداشت.

[1] : Thebes (ثبس)
[2] : Agesilaus
[3] : Epaminondas (اپامینوداس)

✴️ زیارت (به مناسبت راهپیمایی اربعین) ، تکه‌ی ۱ از ۷

🔸 گفتاری از احمد کسروی

هفتم : آن بارگاهها که در مشهد و قم و عبدالعظیم و بغداد و سامره و کربلا و نجف و دیگر شهرهاست و شیعیان بزیارت روند خود جداگانه داستانیست. اگر دیده‌اید ، هر یکی بتخانه‌ی باشکوهی می‌باشد : از صدها فرسنگ راه بزیارت می‌آیند ، با گردنهای کج و چشمهای نمناک در برابر در می‌ایستند ، سیدی یا ملایی پیش افتاده بانگ برمی‌دارد : «أ أدخل یا الله ، أ أدخل یا رسول الله ...» سپس بدرون می‌روند ، گِرد صندوق آهنین یا سیمین می‌گردند ، آنها را میبوسند ، سر پایین آورده می‌نیایند[=نیایش می‌کنند]. آیا این بت‌پرستی نیست؟!.
این بآنان برمی‌خورد که ما این بارگاهها را بت می‌خوانیم ، چه باید کرد که راستی همینست. هر چیزی که جز خدا بپرستند و دست‌اندرکارهای جهانش دانند بُت باشد.
گفتگو میانه‌ی خداپرستی و بت‌پرستی بر سرِ آنست که آیا جز خدا کسی را در این جهان دستی هست؟!. خداپرستی می‌گوید : نیست ، بت‌پرستی می‌گوید : هست. آنگاه خداپرستی (یا بهتر گویم : دین) می‌گوید : خدا این جهان را از روی آیینی می‌گرداند و هر کاری در این جهان راهی می‌دارد که جز از آن راه نتواند بود : کسی که بیمار است باید پی ‌درمان باشد ، کسی اگر بی‌چیز است باید بکاری یا پیشه‌ای پردازد و چیزدار گردد ، کسی اگر خشنودی خدا را می‌خواهد باید به نیکوکاری کوشد. همچنین در دیگر کارها. گفتگو بر سر اینهاست نه بر سر آنکه تندیسه‌های چوبین و آهنین پرستند یا گنبدهای سیمین و زرین. اگر مردمان یک کس زنده‌ای را دست‌اندر کارهای خدا شمارند و از او بهبود بیماری یا گشایش کار یا مانند آن خواهند نیز بت خواهد بود اگرچه آدمی‌ای زنده می‌باشد.
شگفت آنکه درباره‌ی این زیارت رفتن «حدیثها» از پیشوایانشان می‌دارند : هر کس بزیارت رود همه‌ی گناهانش آمرزیده شود ، بهشت باو بایا[=واجب] گردد ، بِهر گامی کاخی از زر و سیم و بلور برایش سازند ، صد حوری بنامش نویسند ... از بس سرگرم سیاست بوده‌اند از گفتن هیچ گزافهای بازنایستاده‌اند.
یکی نپرسیده : رفتن بدیدن بارگاهی چیست و چه سودی دارد که خدا این پاداشها را دهد؟!.. آخر پاداش در برابر یک کار سودمند تواند بود. بیک کار بیهودهای پاداش از خدا چه سزاست؟!. گفتن چنین دروغهایی بنام خدا ، آیا نشان خدانشناسی نیست؟!.. آیا گفتن : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند خدا را در عرش زیارت کرده»1 با خدا گستاخی و بیفرهنگی نیست.
شگفتتر اینکه از آن بارگاهها نتوانستنی (معجزه) نیز چشم دارند و داستانها پدید آورند : فلان کور را بینا گردانید ، و بَهمان بیمار را تندرست ساخت ، فلان دشمن را کُشت و بَهمان بدخواه را سنگ گردانید.
شاهی که بضربت دو انگشت از معجزه ابن‌قیس را کُشت
بنیادگزار اسلام با آن جایگاه والایی که می‌داشت و با آن کار خدایی که پیش می‌برد ، چون جهودان و ترسایان فشار آورده نتوانستنی می‌خواستند در پاسخشان می‌گفت : من نتوانم. قرآن پر از اینگونه پاسخهاست. ولی نوادگان هیچ‌کاره‌ی ‌او در زندگی نتوانستنی می‌کرده‌اند بجای خود ، كه پس از مرگشان نیز می‌کنند. افسوس از این نادانی!.
اگر تاریخ را نگریم تاکنون بارها در پیرامون آن گنبدها کشتار رخ داده و هزاران کسان کشته شده‌اند و هیچ کاری از آنها دیده نشده (و نبایستی دیده شود). در زمان شاه‌عباس در سال ٩٨٨ [ق] که عبدالمؤمن‌خان اُزبک با جنگ و خونریزی بمشهد دست یافت ، انبوه مردم از ملایان و سیدها و دیگران به «آستانه‌ی مقدسه» پناه برده چنین می‌دانستند که از کشتار خواهند رهید. ولی ازبکان با شمشیرهای آخته2 بدرون درآمدند و دست بکشتار گشادند و بکسی دریغ نگفته زنده نگزاردند. در عالم‌آرا می‌نویسد : «از صحیح‌القولی استماع رفت که میرمحمدحسین مشهور به میر بالای‌سر که از سادات مشهد مقدّس و در صلاح و تقوی و عبادت درجه‌ی عالی داشت در بالای سرِ ضریح مبارک به نماز و طاعت و تلاوت قیام نموده کمتر از آن مقام شریف حرکت کردی در روز هولناک بدستور معتاد در بالای سر نشسته به تلاوت مشغول بود. یکی از ازبکان از خدا بیخبر دست در کمر او زده بیرون می‌کشید. میر بیچاره از هول جان و کشاکش و اضطراب دست بر پنجره‌ی ضریح مبارک زده محکم گرفت. ازبک دیگری شمشیری انداخته قطع ید او نمود و دستش در محجر مانده او را کشیدند و پاره‌پاره کردند».

پابرگیها :
1ـ مَنْ زَارَ الحُسِيْنَ فِي كَرْبلاَء كَانَ كَمَنْ زَارَ اللهَ في عَرْشِهِ.
2ـ آخته = کشیده و بیرون آورده ـ و

از کتاب داوری ، گفتار 2

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 36ـ چگونه پراکنده‌اندیشی در ایران فزونی گرفت (تکه‌ی 2 از 2)
بدینسان در اندك‌زمانی انبوه آزادیخواهان دین را رها كردند. ولی چون بسیاری از آنان مردان نیكنهادی می‌بودند و با همه‌ی رمیدگی از دین رفتار و كردارشان دیندارانه می‌بود و رشته‌ی درستكاری و نیكوكرداری را از دست نمی‌هِشتند ، و از اینسوی آزادیخواهی و مشروطه‌طلبی برای آنان راهی می‌بود و از پراكندگیشان بازمی‌داشت اینبود در آغاز كار زیان بسیاری نمودار نشد و كسی پی بچگونگی نبرد. لیكن چون در سال 1290 خورشیدی داستان التماتوم روس پیش آمد و بدانسان كه در تاریخ نوشته‌ایم دست و بال آزادیخواهان شكسته گردید و راه كوشش و امید بروی آنان بسته شد ، و سپس نیز با آنكه جنگ جهانگیر 1914 پیش آمده از چیرگی روسیان در ایران كاست با اینهمه چون رشته گسیخته گردیده و در سایه‌ی نیرنگهایی كه بیگانگان در چند سال چیرگی خود بكار زده بودند شور آزادیخواهی از نیرو افتاده و این زمان در میدان یك دسته مردان سودجو و دغلكار پدیدار شده بودند از اینرو آب رفته بجوی بازنیامد و راه امیدی بروی آزادیخواهان راستین باز نشد ، و از این هنگامها بود كه زیان بیدینی رو بنموداری نهاد و نتیجه‌های پایین را بیرون داد :
نخست نومیدی و بدگمانی در دلها جا گرفت. چه این از ناتوانیهای آدمیست كه چون در راهی كه پیش گرفته بجلوگیری برخورَد و بازگردد نومید شود و خود را ناشایست شمارد و بهمراهان خود بدگمان باشد. در اینجا نیز نتیجه‌ی ناگزیری آن پیشامدها بود كه كسانی نومید گردند ولی می‌باید گفت كه كوششهای بسیاری هم از سوی دشمنان ایران بكار رفته تا اندازه‌ی نومیدی ایرانیان را هرچه بیشتر گردانند و ما در این باره در جای دیگری جداگانه سخن خواهیم راند و در اینجا از زمینه‌ی گفتار بیرون نمی‌افتیم.
دوم چون از دین رمیده و سپس نیز بچیز دیگری دل نبسته بودند ، روشنتر گویم راهی برای پیمودن نمی‌داشتند ناگزیر هر یكی رو بسوی دیگری نهادند و هر كدام از اندیشه‌ی كوتاه خود چیزهای دیگری بیرون آوردند و پراكنده و سرگردان بزندگی پرداختند. هم كسانی كه پس از ایشان پا بزندگی نهادند همان شیوه را پیش گرفتند و آن را یك فزونی برای خود شماردند. كم‌كم كار بجایی رسید كه پنداشتند به دینی یا براهی در زندگی هیچ نیازی نیست و پیروی از یك راهی یا آیینی نشان كم‌خردی یك كسی می‌باشد. و چون در آن میان فلسفه‌ی مادّی در اروپا رواج بسیار یافته و هیاهوی آن بشرق نیز رسیده بود و این فلسفه ، زندگی را جز نبرد زندگانی نمی‌شناسد و جهان را سراسر مادّه و نمایشهای آن پنداشته و به یك راه خرسندی و رستگاری در پشت سر این كشاكشها باور نمی‌دارد ، یك كلمه بگویم : با دین و آیین زندگی دشمنی می‌نماید ، این خود مایه‌ی دلیری ایشان گردید و بهانه بدستشان سپرد.
سخن كوتاه می‌كنم : اینان دسته‌ی بزرگی می‌باشند و امروز همه‌ی جوانان بدینسان بار می‌آیند و چنان شده كه هیچ گمانی بگمراهی خود نمی‌برند و سرفراز و پیشانی باز زندگی بسر می‌دهند. ما تاکنون سخن از كیشها و زیانهای آن می‌راندیم و كنون می‌باید زیان اینها را بازنماییم. اگرچه این گمراهی نیز از كیشها برخاسته و این بیپایی و بی‌ارجی آنهاست كه بهانه بدست اینان داده و راه خودخواهی و خودفروشی را بروی اینان باز گردانیده. هرچه هست اینان در دوری از راستیها و گرفتاری بنادانیها همپای پیروان كیشها می‌باشند ، و در بدكرداری و زیانكاری بیشتر از آنانند ، و به هر حال ما می‌باید گمراهیها و زیانكاریهای اینان را روشن گردانیم.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 28

🔸 اينگونه ناله‌ها مي‌نمود و روي گور را با افسرهاي گل مي‌پوشانيد و آن را مي‌بوسيد. سپس كه از آن كارها فراغت يافت دستور داد گرمابه را براي شست‌وشو آماده گردانند. و چون شستشو كرده بيرون آمد نشسته ناهار گوارايي خورد. در اين هنگام مردي از بوميان زنبيل كوچكي براي او آورد. پاسبانان جلوش را گرفته پرسيدند : اين چيست؟ او برگهاي روي زنبيل را برداشته نشان داد كه پر از انجير مي‌باشد و چون پاسبانان از بزرگي و شادابي انجيرها در شگفت شدند آن مرد لبخندي زده گفت : بفرماييد. آنان چيزي از آن نخورده و چون شكي درباره‌ی او نمي‌بردند اجازه‌ی درون رفتن دادند. پس از ناهار كلئوپترا نامه‌اي به قيصر نوشت و مهر كرده بفرستاد و هر كسي را كه در آن جايگاه خود بود بيرون كرد مگر دو زني كه هميشه با خود داشت و درهاي آنجا را پائين انداخت. قيصر سر نامه را باز كرده چون ديد كلئوپترا با زبان لابه خواستار شده كه او را جز پهلوي آنتونيوس بخاك نسپارند دانست كه كلئوپترا قصد ديگري كرده. مي‌خواست خويشتن بآنجا شتابد پشيمان گرديده ديگران را فرستاد ولي كاري كه بايستي شود شده بود. فرستادگان با شتاب روانه گرديده و چون بآنجا رسيدند نزد پاسبانان خبري نبود. ليكن چون درها را باز كرده درون رفتند كلئوپترا را ديدند كه همچون سنگ بيجان گرديده و او بر روي تخت زريني دراز افتاده همه‌ی آرايش‌ابزارهايش بر رويش بود. ايراس1 يكي از آن دو زن زير پايش خوابيده او نيز جان سپرده است. ولي خارميون2 زن ديگر او نيز بافتادن نزديك شده و بسختي خود را نگاه مي‌داشت و با اين‌ حال با دست تاج را بر سر كلئوپترا راست مي‌نمود. و چون فرستادگان سراسيمه فرارسيدند يكي از آنان گفت : «آيا اين كار نيكي بود كه بانوي تو كرد خارميون؟!» خارميون به همان حال پاسخ داد : «بسيار نيك! كاري كه شايسته‌ی بازمانده‌ی پادشاهان است.» اين گفته در پهلوي تختخواب مرده بيفتاد.
برخي گفته‌اند : افعي را در درون زنبيل انجير بآنجا آورده بودند. كلئوپترا چنين دستور داده بود كه بي‌آنكه خود او بفهمد مار را بجان او بيندازند. ولي چون زنبيل را آوردند و او برگهايي را از روي آن برداشته چشمش بمار افتاد بي‌اختيار گفت : «خوب! آن كه اينجاست» و بازوي لخت خود را بسوي آن يازيد كه بگزد. ديگران گفته‌اند افعي را در يك شيشه نگاه مي‌داشتند و اين هنگام كلئوپترا با يك انبر زرين آن را زده و آزار داد تا بخشم آمده بازوي وي را گزيد. بايد گفت خبر درستي در دست نيست. كساني هم گفته‌اند كه او سنجقي ميان تهي بر سر خود داشت كه گيسوهاي خود را بر گرد آن مي‌پيچيد و زهر را در توي آن نگاه مي‌داشت. بهرحال چون تن او را بازجستند نه جاي گزيدگي پيدا كردند و نه نشان زهري ديدند. نيز ماري در درون آن جايگاه پيدا نكردند. مگر اينكه جاي راه رفتن افعي در كنار دريا در آنجا كه روبروي عمارت كلئوپترا بود و پنجره‌هاي عمارت بر آن باز مي‌شد بر روي ريگها نمايان بود.
1ـ iras
2ـ Charmion