🔶 در پاسخ حقیقتگو
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکهی 6 از 7)
ما درپی نتیجهای میباشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانهی تازه و كهنه نمیگزاریم. با اینهمه اگر شما خواهان گفتههای تازه میباشید كمتر یكی از گفتههای ما تازه نیست و ما كمتر سخنی را از دیگران میگیریم. بسیار زمینههاست كه كهنه است ولی گفتههای ما در آن پاك تازه میباشد. این را برای مثل مینویسم : هزاران كسان از روان گفتگو كردهاند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداختهاند و صدها كتاب دربارهی آن نوشته شده. با اینهمه گفتهی ما دربارهی آن بیكبار تازه میباشد و كسی تاکنون بجدایی میانهی جان و روان پی نبرده و این را كه آدمی دارای روان و جان هر دو میباشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. كتابهایی كه از افلاطون و ارسطو و ابنسینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید كه آدمی را دارای یك گوهر دانسته و آن را بتازی «نفس» نامیدهاند و چون خواستهاند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یك رشته سخنان ناروشنی برخاستهاند و گاهی خود خَستُوان شدهاند كه این سخنان دربارهی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانهی آنها با آدمی گزاردن نتوانستهاند. لیكن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان دادهایم كه آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانهی او با جانوران بسیار بسیار است.
آن گفتار سادهای كه ما بعنوان جان و روان نگاشتهایم از یكسو گوهر آدمی را نشان میدهد ، و از یكسو پاسخ روشنی بفلسفهی مادّی داده بیپایگی آن را روشن میگرداند ، و از یكسو انگیزهی نیكخویی و بدخویی را بازمینماید ، و یك كلمه بگویم یك راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی میگشاید. كنون شما آن را نیك بخوانید و نیك بیندیشید و چون فلسفه خواندهاید این را روشن گردانید كه آیا كسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟. اگر گفته است كه بوده و كجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن میدارید یا نه؟.. اگر میدارید آن را بنویسید و ما بیهیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود میخواهیم بدانیم آیا آن را یك چیز تازهای توانید شمرد یا نه؟.
بسخن خود باز گردیم. این یك نمونهایست كه چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد میگیرند. پیمان پنج سال است پراكنده میشود و در این چند سال چندان پیش رفته است كه اگر كسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته بآن پردازد و چیزهایی كه نوشته شده بخواند. اینان همینكه یك صفحه از یك شماره را میخوانند زبان بخردهگیری باز میكنند. بلكه بسیاری آن را هم نخوانده بخردهگیری برمیخیزند و بدی آن را نمیدانند. دوباره میگویم اینان آن را نادانسته میكنند و تنها این میخواهند كه بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشتهی سرخودی را از دست نهلند.
چهارم : اینان راستیها را پایمال میكنند و رنجها را هدر میگردانند. زیرا بسیاری از ایشان بدرد خودنمایی نیز گرفتارند و اینست سخنی را كه میشنوند چنانكه گفتیم آن را نمیپذیرند و از در خردهگیری میآیند و تا زمانی بیگانگی مینمایند ، ولی پس از دیری آن را گرفته و برنگ دیگری انداخته و بنام خود در اینجا و آنجا بزبان میآورند و یا برشتهی نوشتن میكشند. بدینسان هیچ سخنی نیك یا بد و سودمند یا بیسود ، از دستبرد اینان ایمن نتواند بود و همینكه یك گفتهای بیرون میآید پس از زمانی چند رنگ بخود گرفته و گوهر خود را از دست میدهد. ببینید اندازهی گرفتاری چیست؟!.. از همهچیز چشم پوشیدهاند و تنها باین خرسندند كه خودسرانه جنبشهایی میكنند و در این نشست و آن نشست گردن میكشند و با سخنانی خود را مینمایند. بدینسان همه چیز را پایمال میكنند و همیشه هم از حال توده گله میدارند و پایان سخنشان آنست كه «ما نمیشویم» و بیخردانه میپندارند جهان همواره چنین بوده است و چنین باید بود و لذت زندگانی جز خودسری و خودنمایی نبوده است.
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکهی 6 از 7)
ما درپی نتیجهای میباشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانهی تازه و كهنه نمیگزاریم. با اینهمه اگر شما خواهان گفتههای تازه میباشید كمتر یكی از گفتههای ما تازه نیست و ما كمتر سخنی را از دیگران میگیریم. بسیار زمینههاست كه كهنه است ولی گفتههای ما در آن پاك تازه میباشد. این را برای مثل مینویسم : هزاران كسان از روان گفتگو كردهاند. دینداران و بیدینان و صوفیان و فیلسوفان همگی از آن بسخن پرداختهاند و صدها كتاب دربارهی آن نوشته شده. با اینهمه گفتهی ما دربارهی آن بیكبار تازه میباشد و كسی تاکنون بجدایی میانهی جان و روان پی نبرده و این را كه آدمی دارای روان و جان هر دو میباشد و از دو سرشت جداگانه پدید آمده ندانسته. كتابهایی كه از افلاطون و ارسطو و ابنسینا و نصیرالدین توسی و دیگران در این زمینه در دست است بخوانید خواهید دید كه آدمی را دارای یك گوهر دانسته و آن را بتازی «نفس» نامیدهاند و چون خواستهاند «تجرد» یا جز از تن بودن آن را نشان دهند به یك رشته سخنان ناروشنی برخاستهاند و گاهی خود خَستُوان شدهاند كه این سخنان دربارهی چهارپایان و دیگر جانوران نیز هست و جدایی میانهی آنها با آدمی گزاردن نتوانستهاند. لیكن ما با دلیلهای بسیار ساده و روشن نشان دادهایم كه آدمی جان و روان هر دو را دارد و جدایی میانهی او با جانوران بسیار بسیار است.
آن گفتار سادهای كه ما بعنوان جان و روان نگاشتهایم از یكسو گوهر آدمی را نشان میدهد ، و از یكسو پاسخ روشنی بفلسفهی مادّی داده بیپایگی آن را روشن میگرداند ، و از یكسو انگیزهی نیكخویی و بدخویی را بازمینماید ، و یك كلمه بگویم یك راه نوینی را برای شناختن آدمی و دانستن معنی زندگانی میگشاید. كنون شما آن را نیك بخوانید و نیك بیندیشید و چون فلسفه خواندهاید این را روشن گردانید كه آیا كسی تاکنون آن را گفته است یا نه؟. اگر گفته است كه بوده و كجا گفته؟.. اگر نگفته آیا شما ایرادی بآن میدارید یا نه؟.. اگر میدارید آن را بنویسید و ما بیهیچ رنجشی در پیمان بچاپ خواهیم رسانید و خود میخواهیم بدانیم آیا آن را یك چیز تازهای توانید شمرد یا نه؟.
بسخن خود باز گردیم. این یك نمونهایست كه چگونه اینان به هر چیزی نافهمیده و نااندیشیده ایراد میگیرند. پیمان پنج سال است پراكنده میشود و در این چند سال چندان پیش رفته است كه اگر كسی بخواهد خواست او را بداند باید چند هفته بآن پردازد و چیزهایی كه نوشته شده بخواند. اینان همینكه یك صفحه از یك شماره را میخوانند زبان بخردهگیری باز میكنند. بلكه بسیاری آن را هم نخوانده بخردهگیری برمیخیزند و بدی آن را نمیدانند. دوباره میگویم اینان آن را نادانسته میكنند و تنها این میخواهند كه بهیچ سخنی گردن نگزارند و رشتهی سرخودی را از دست نهلند.
چهارم : اینان راستیها را پایمال میكنند و رنجها را هدر میگردانند. زیرا بسیاری از ایشان بدرد خودنمایی نیز گرفتارند و اینست سخنی را كه میشنوند چنانكه گفتیم آن را نمیپذیرند و از در خردهگیری میآیند و تا زمانی بیگانگی مینمایند ، ولی پس از دیری آن را گرفته و برنگ دیگری انداخته و بنام خود در اینجا و آنجا بزبان میآورند و یا برشتهی نوشتن میكشند. بدینسان هیچ سخنی نیك یا بد و سودمند یا بیسود ، از دستبرد اینان ایمن نتواند بود و همینكه یك گفتهای بیرون میآید پس از زمانی چند رنگ بخود گرفته و گوهر خود را از دست میدهد. ببینید اندازهی گرفتاری چیست؟!.. از همهچیز چشم پوشیدهاند و تنها باین خرسندند كه خودسرانه جنبشهایی میكنند و در این نشست و آن نشست گردن میكشند و با سخنانی خود را مینمایند. بدینسان همه چیز را پایمال میكنند و همیشه هم از حال توده گله میدارند و پایان سخنشان آنست كه «ما نمیشویم» و بیخردانه میپندارند جهان همواره چنین بوده است و چنین باید بود و لذت زندگانی جز خودسری و خودنمایی نبوده است.
پاکدینی ـ احمد کسروی
4 ✴️ زبان ایرانی 2ـ هر زباني بايد مرزي بدارد [تکهی 2 از 2] آيا كسي كه فارسي را از روي شاهنامه ياد گرفته ميتواند كليله را هم بخواند و بفهمد؟ كنون هم تكليف چيست؟ آيا كسي كه در آرزوي فارسي آموختن است فارسي كليله را بياموزد يا فارسي شاهنامه را؟ اگر شاهنامه…
✴️ زبان ایرانی 5
3ـ تاریخچهی درآميختن پارسي با عربي
چنانكه گفتيم كساني ميپندارند كه اين درآميختگي فارسي با عربي نتيجهي اسلام پذيرفتن ايرانيان است يا اينكه عرب ايرانيان را ناگزير از پذيرفتن اين كلمهها كردهاند. اين پندار پاك خطاست و چنانكه گفتيم اين درآميختگي فارسي با عربي جز نتيجهي ناداني پارهاي ايرانيان مسلمان نيست.
بايد دانست كه دو زباني چون باهم ارتباط يافتند از كلمههاي يكديگر برميگيرند. بدينسان كه هر يكي آنچه را كه ندارد از ديگري برميگيرد. دربارهي عربي و فارسي نيز در آغاز اسلام اين ترتيب پيش آمد كه چون باهم ارتباط يافتند ، يك رشته كلمههايي را عربي از فارسي برگرفته ، يك رشته كلمههايي را نيز فارسي از عربي برگرفت (چنانكه در اين باره شرحهايي در فقهاللغة و ديگر كتابها نوشتهاند).
تا قرن دوم و سوم هجري بيش از اين اندازه درآميختگي ميانهي دو زبان نبوده. ولي كمكم در زمينهي پارسي داستان ديگري پيدا گرديده و آن اينكه ايرانيان اسلام پذيرفته كسان بسياري بياد گرفتن زبان عربي و علوم عربي پرداختهاند و اين كسان بر دو دسته بودهاند : دستهاي ابوالفتح بستي و صاحب عباد و بديع همداني و قابوس وُشمگير و مانند اينان كه عربي را خوب ياد گرفته در آن زبان شعر سروده و كتاب نوشتهاند. دستهي ديگر آنان كه عربي را تا آن اندازهها ياد نگرفته و چون در سرشت آدمي است كه هنرنمايي كند اين نيمهسوادان هم هنر عربيداني خود را بدينسان نمودهاند كه فارسي نوشته يا شعر فارسي سروده ولي كلمهها و جملههاي عربي بسيار بآن درآميختهاند تا بدينسان عربيداني خود را بمردم نشان داده باشند.
درست مانند آنكه امروز فرانسه يا انگليسدانان بر دو دستهاند. دستهاي آقا ميرزا محمد خانبهادر كه در انگليسي كتابها نوشته و آقاي دكتر افشار كه در فرانسه تأليف كتاب نموده و آقاي اعتصامزاده كه بفرانسه شعر سروده و مانند اينان. دستهي ديگر آنان كه جز نيمهسوادي از فرانسه يا انگليسي ندارند و بيش از اين نميتوانند كه فارسي گفته يا نوشته پياپي كلمهها و جملههاي فرانسه يا انگليسي بكار برند و بدينسان هنر خود را بمردم نشان بدهند.
دربارهي عربي نيز در زمان ما آقاي حاجي ميرزا ابوعبدالله مجتهد زنجاني در آن زبان تأليف مينمايد و در شام چاپ ميكند. ليكن فلان آخوند قبالهنويس بیش از این نمیتواند که در قباله نوشتن در هر كجا توانست جملههاي عربي بكار برد و بدينسان عربيداني خود را بروي مردم بكشد.
علت نخستين گرفتاري زبان فارسي كه امروز باين سختي رسيده جز اين بلهوسيهاي بيخردانهي يكمشت نادان نبوده چيزي كه هست كمكم رواج آن بيشتر گرديده و دانا و نادان همه آن شيوهي نويسندگي را پذيرفتهاند. مگر فردوسي و ابوعلي سينا و ناصر خسرو و برخي دانشمندان ديگر كه چون زشتي آن شيوه را ميدانستهاند از اينجا تا توانستهاند پرهيز از آن نمودهاند. ليكن از آنسوي چندان كار آن شيوه بالا گرفته كه نگارشهايي همچون كليله و دمنهي بهرامشاهي و تاريخ وصاف و درّهي نادري پيدا شده كه خود ننگ زبان پارسي بايد شمرد.
اين كسان از يكسوي زبان فارسي را آلوده و تباه ساخته و بدينسان گرفتاريها براي ما آماده نمودهاند. از سوي ديگر ناداني و كجانديشي خود را بروي جهانيان كشيدهاند. چه اگر نادان و كج انديش نبودند باري اين ميدانستند كه يك زباني را بدينسان بازيچهي هوس نبايد ساخت.
* * *
گفتگوي ما در زمينهي درآميختگي فارسي بكلمههاي عربي و عيبهاي ديگر زبان امروزي ايران بپايان نرسيده و هنوز در اين باره سخناني داريم كه بايد بسراييم. ولي چون كساني از خوانندگان علاقهي بيشتر باين موضوع دارند و ايشان خواستارند كه راه چاره كه وعده دادهايم زودتر نموده شود اينست كه در اين گفتار از موضوع چاره گفتگو ميداريم :
چنانكه گفتهايم درآميختن كلمههاي عربي بزبان فارسي نخست هوسي بيش نبوده و كساني از عربيدانان عربيدانيِ خود را از اين راه بمردم نشان ميدادهاند. ولي سپس شيوهي همگي نويسندگان گرديده و چون كسي بجلوگيري برنخاسته روزبروز بر رواج آن افزوده تا كار بآنجا رسيده كه امروز هست و خود بايد گفت زبان كهن ايران استقلال خود را از دست هِشته است.
3ـ تاریخچهی درآميختن پارسي با عربي
چنانكه گفتيم كساني ميپندارند كه اين درآميختگي فارسي با عربي نتيجهي اسلام پذيرفتن ايرانيان است يا اينكه عرب ايرانيان را ناگزير از پذيرفتن اين كلمهها كردهاند. اين پندار پاك خطاست و چنانكه گفتيم اين درآميختگي فارسي با عربي جز نتيجهي ناداني پارهاي ايرانيان مسلمان نيست.
بايد دانست كه دو زباني چون باهم ارتباط يافتند از كلمههاي يكديگر برميگيرند. بدينسان كه هر يكي آنچه را كه ندارد از ديگري برميگيرد. دربارهي عربي و فارسي نيز در آغاز اسلام اين ترتيب پيش آمد كه چون باهم ارتباط يافتند ، يك رشته كلمههايي را عربي از فارسي برگرفته ، يك رشته كلمههايي را نيز فارسي از عربي برگرفت (چنانكه در اين باره شرحهايي در فقهاللغة و ديگر كتابها نوشتهاند).
تا قرن دوم و سوم هجري بيش از اين اندازه درآميختگي ميانهي دو زبان نبوده. ولي كمكم در زمينهي پارسي داستان ديگري پيدا گرديده و آن اينكه ايرانيان اسلام پذيرفته كسان بسياري بياد گرفتن زبان عربي و علوم عربي پرداختهاند و اين كسان بر دو دسته بودهاند : دستهاي ابوالفتح بستي و صاحب عباد و بديع همداني و قابوس وُشمگير و مانند اينان كه عربي را خوب ياد گرفته در آن زبان شعر سروده و كتاب نوشتهاند. دستهي ديگر آنان كه عربي را تا آن اندازهها ياد نگرفته و چون در سرشت آدمي است كه هنرنمايي كند اين نيمهسوادان هم هنر عربيداني خود را بدينسان نمودهاند كه فارسي نوشته يا شعر فارسي سروده ولي كلمهها و جملههاي عربي بسيار بآن درآميختهاند تا بدينسان عربيداني خود را بمردم نشان داده باشند.
درست مانند آنكه امروز فرانسه يا انگليسدانان بر دو دستهاند. دستهاي آقا ميرزا محمد خانبهادر كه در انگليسي كتابها نوشته و آقاي دكتر افشار كه در فرانسه تأليف كتاب نموده و آقاي اعتصامزاده كه بفرانسه شعر سروده و مانند اينان. دستهي ديگر آنان كه جز نيمهسوادي از فرانسه يا انگليسي ندارند و بيش از اين نميتوانند كه فارسي گفته يا نوشته پياپي كلمهها و جملههاي فرانسه يا انگليسي بكار برند و بدينسان هنر خود را بمردم نشان بدهند.
دربارهي عربي نيز در زمان ما آقاي حاجي ميرزا ابوعبدالله مجتهد زنجاني در آن زبان تأليف مينمايد و در شام چاپ ميكند. ليكن فلان آخوند قبالهنويس بیش از این نمیتواند که در قباله نوشتن در هر كجا توانست جملههاي عربي بكار برد و بدينسان عربيداني خود را بروي مردم بكشد.
علت نخستين گرفتاري زبان فارسي كه امروز باين سختي رسيده جز اين بلهوسيهاي بيخردانهي يكمشت نادان نبوده چيزي كه هست كمكم رواج آن بيشتر گرديده و دانا و نادان همه آن شيوهي نويسندگي را پذيرفتهاند. مگر فردوسي و ابوعلي سينا و ناصر خسرو و برخي دانشمندان ديگر كه چون زشتي آن شيوه را ميدانستهاند از اينجا تا توانستهاند پرهيز از آن نمودهاند. ليكن از آنسوي چندان كار آن شيوه بالا گرفته كه نگارشهايي همچون كليله و دمنهي بهرامشاهي و تاريخ وصاف و درّهي نادري پيدا شده كه خود ننگ زبان پارسي بايد شمرد.
اين كسان از يكسوي زبان فارسي را آلوده و تباه ساخته و بدينسان گرفتاريها براي ما آماده نمودهاند. از سوي ديگر ناداني و كجانديشي خود را بروي جهانيان كشيدهاند. چه اگر نادان و كج انديش نبودند باري اين ميدانستند كه يك زباني را بدينسان بازيچهي هوس نبايد ساخت.
* * *
گفتگوي ما در زمينهي درآميختگي فارسي بكلمههاي عربي و عيبهاي ديگر زبان امروزي ايران بپايان نرسيده و هنوز در اين باره سخناني داريم كه بايد بسراييم. ولي چون كساني از خوانندگان علاقهي بيشتر باين موضوع دارند و ايشان خواستارند كه راه چاره كه وعده دادهايم زودتر نموده شود اينست كه در اين گفتار از موضوع چاره گفتگو ميداريم :
چنانكه گفتهايم درآميختن كلمههاي عربي بزبان فارسي نخست هوسي بيش نبوده و كساني از عربيدانان عربيدانيِ خود را از اين راه بمردم نشان ميدادهاند. ولي سپس شيوهي همگي نويسندگان گرديده و چون كسي بجلوگيري برنخاسته روزبروز بر رواج آن افزوده تا كار بآنجا رسيده كه امروز هست و خود بايد گفت زبان كهن ايران استقلال خود را از دست هِشته است.
✴️ حقایق زندگی (تکهی چهاردهم)
🔸 کارها و پیشهها (بخش 1 از 4)
یك دانستنی مهم دیگر معنی پیشهها و كارها و شناختن سودمند و زیانمند آنهاست. پیشه یا كار چیست؟. چرا باید هر كسی بیك كاری یا پیشهای پردازد؟.. چرا این كفشدوز ، و آن درزی ، و آن بازرگان ، و آن برزگر ، و آن آسیابانست؟.. اینها برای چیست؟.. آیا برای روزی درآوردنست؟... آیا برای پول اندوختن است؟... اینها پرسشهاییست كه باید به هر یكی پاسخ داد.
مردم در توی اینها زندگی میكنند و همیشه اینها را میبینند ، ولی حقیقت آنها را نمیدانند ، و اینست نتیجهی درستی بدست نمیآورند.
بسیار فرق دارد كه مردمی معنی زندگانی و كارهای آن را بدانند و از روی فهم و بینش زندگی كنند با آنكه گیج وار سر پایین انداخته و بكارهایی پردازند و روزها بسر برند.
امروز اگر شما از یك بازرگانی مثلاً بپرسید : بازرگانی برای چیست؟.. برای چیست كه شما باین كار میپردازید؟... بیگمان پاسخ درستی نمیتواند داد و اگر راز دلش را بخواهیم مقصودی جز گِرد آوردن پول ندارد و آن بازرگانی را جز برای پول اندوختن نمیكند.
اگر بیك ملایی بگویید : آقا در منبر قدری از معنی بازرگانی و اهمیت آن بگویید ، بیش از این نخواهد توانست كه چند حدیثی از راست و دروغ ، از اینجا و از آنجا پیدا كند و بخواند و به بازرگانان وعدهی حور و غلمان دهد. بیش از این آگاهی ندارد.
اگر از یك روزنامهنویس خواهش كنید كه چند گفتاری در معنی دادوستد و بازرگانی بنویسد و از اهمیت آنها سخن راند بیش از این نخواهد توانست كه بیك ستایشهای پا در هوای گزافهآمیزی پردازد یا سخنانی را از این دانشمند اروپایی و از آن پرفسور آمریكایی ترجمه نماید.
🔸در هر زمینه چنین است. آنچه در دست نیست حقیقت هر چیزی و هر كاریست. چیزهاییست كه از پدران خود دیده و آموختهاند و یا از اروپاییان شنیده و یا تقلید كردهاند ، بیآنكه معنی درست آنها را بفهمند.
گفتگومان از كارها و پیشههاست. میخواهیم معنی درست اینها را شرح دهیم. چنانكه گفتهایم اصل «دارایی» زمین و آب و هوا و تابش آفتابست. اینها سرچشمهی زندگانیست. خدا ما را آفریده و آنچه برای زندگانی لازم داریم در اینها ودیعه نهاده. چیزی كه هست باید بكوشیم و آنچه میخواهیم و لازم داریم بدست آوریم.
این یك راز خداییست كه آدمیان بیكار نمانند و ناگزیر باشند كه بكوشند و كار كنند.
ما باید كشاورزی كنیم و گندم و جو و ارزن و ذرت و دیگر دانگیها را بكاریم و برای خود خوراك آماده گردانیم. باید درختها بپروریم و از میوههای آن بهرهمند شویم. باید پنبه كاریم و یا گوسفند بپروریم و از پشم آنها پارچه بافیم و برای خود رخت دوزیم. باید آجر بسازیم و از آن و از سنگ خانهها برای نشستن بنیاد گزاریم. باید داروها را بشناسیم و بدستیاری آنها با بیماریها نبرد كنیم. باید آتش آماده كنیم و از روشنایی و گرمی بهرهها برداریم. همچنان دیگر نیازهای زندگانی كه همه میدانیم و بیكایك شمردن نیازی نمیباشد.
این هم میدانیم كه صدها یا هزارها قرن كه بزندگانی آدمیان گذشته در این مدت نیازمندیهای او روزافزون بوده. یك روز بوده كه آدمیان تنها بضروریات اولی زندگانی ـ از خوراك و پوشاك و خانه ـ اكتفا میكردهاند. ولی امروز ما بصدها چیز نیازمندیم تا زندگانی خود را راه اندازیم.
از همینجاست كه در زمانهای باستان هر خاندانی میتوانسته نیازمندیهای زندگانی را خود راهاندازد : خود گندم یا جو باندازهی خوراكش بكارد ، گاوی یا گوسفندی برای بهرهمندی از شیر و پشمش نگهدارد ، خود كلبهای برای نشستن بنیاد گزارد ، خود از پشم یا از پوست پوشاك تدارك كند ، خود داروهایی برای بیماری آماده گرداند. از اینرو هر خاندانی میتوانسته جداگانه از دیگران زیست كند.
ولی رفتهرفته چون از یكسو نیازمندیها بسیار شده كه یك كسی یا یك خاندانی به تنهایی از عهده برنیامده ، و از سوی دیگر دقت در كارها بیشتر گردیده و جربزهها و قریحهها شناخته شده كه هر كس چه كاری را بهتر میتواند ، از اینجا كارها از هم جدا گردیده و به هر رشته كسان خاصی پرداختهاند. كسانی تنها بگندم كاشتن پرداختهاند و كشاورز شدهاند ، دیگرانی تنها به پارچه بافتن برخاستهاند و پیشهی بافندگی پیش گرفتهاند ، دیگرانی در خانهسازی استادی از خود نشان داده و آن را كار خود ساختهاند. همچنان در دیگر نیازمندیها كه هر رشتهای را دستهای بعهده گرفتهاند.[1]
اینست تاریخچهی مختصری از پیدایش پیشهها. باید گفت : این یك تحول مهمی در زندگانی آدمیان بوده و یك رشته نتیجههایی را درپی خود داشته است كه ما اینك فهرستوار میشماریم :
[1] : این جستار که با زبان سادهای بازنموده شده همانست که اقتصاددانان «تقسیم کار» نامیدهاند. پروا شود که خواست نویسنده در اینجا درس اقتصاد دادن نیست. بلکه کوشش او اینست که حقایق زندگی در زمینهی کارها و پیشهها و همچنین بایاهای مردم روشن گردد.
🔸 کارها و پیشهها (بخش 1 از 4)
یك دانستنی مهم دیگر معنی پیشهها و كارها و شناختن سودمند و زیانمند آنهاست. پیشه یا كار چیست؟. چرا باید هر كسی بیك كاری یا پیشهای پردازد؟.. چرا این كفشدوز ، و آن درزی ، و آن بازرگان ، و آن برزگر ، و آن آسیابانست؟.. اینها برای چیست؟.. آیا برای روزی درآوردنست؟... آیا برای پول اندوختن است؟... اینها پرسشهاییست كه باید به هر یكی پاسخ داد.
مردم در توی اینها زندگی میكنند و همیشه اینها را میبینند ، ولی حقیقت آنها را نمیدانند ، و اینست نتیجهی درستی بدست نمیآورند.
بسیار فرق دارد كه مردمی معنی زندگانی و كارهای آن را بدانند و از روی فهم و بینش زندگی كنند با آنكه گیج وار سر پایین انداخته و بكارهایی پردازند و روزها بسر برند.
امروز اگر شما از یك بازرگانی مثلاً بپرسید : بازرگانی برای چیست؟.. برای چیست كه شما باین كار میپردازید؟... بیگمان پاسخ درستی نمیتواند داد و اگر راز دلش را بخواهیم مقصودی جز گِرد آوردن پول ندارد و آن بازرگانی را جز برای پول اندوختن نمیكند.
اگر بیك ملایی بگویید : آقا در منبر قدری از معنی بازرگانی و اهمیت آن بگویید ، بیش از این نخواهد توانست كه چند حدیثی از راست و دروغ ، از اینجا و از آنجا پیدا كند و بخواند و به بازرگانان وعدهی حور و غلمان دهد. بیش از این آگاهی ندارد.
اگر از یك روزنامهنویس خواهش كنید كه چند گفتاری در معنی دادوستد و بازرگانی بنویسد و از اهمیت آنها سخن راند بیش از این نخواهد توانست كه بیك ستایشهای پا در هوای گزافهآمیزی پردازد یا سخنانی را از این دانشمند اروپایی و از آن پرفسور آمریكایی ترجمه نماید.
🔸در هر زمینه چنین است. آنچه در دست نیست حقیقت هر چیزی و هر كاریست. چیزهاییست كه از پدران خود دیده و آموختهاند و یا از اروپاییان شنیده و یا تقلید كردهاند ، بیآنكه معنی درست آنها را بفهمند.
گفتگومان از كارها و پیشههاست. میخواهیم معنی درست اینها را شرح دهیم. چنانكه گفتهایم اصل «دارایی» زمین و آب و هوا و تابش آفتابست. اینها سرچشمهی زندگانیست. خدا ما را آفریده و آنچه برای زندگانی لازم داریم در اینها ودیعه نهاده. چیزی كه هست باید بكوشیم و آنچه میخواهیم و لازم داریم بدست آوریم.
این یك راز خداییست كه آدمیان بیكار نمانند و ناگزیر باشند كه بكوشند و كار كنند.
ما باید كشاورزی كنیم و گندم و جو و ارزن و ذرت و دیگر دانگیها را بكاریم و برای خود خوراك آماده گردانیم. باید درختها بپروریم و از میوههای آن بهرهمند شویم. باید پنبه كاریم و یا گوسفند بپروریم و از پشم آنها پارچه بافیم و برای خود رخت دوزیم. باید آجر بسازیم و از آن و از سنگ خانهها برای نشستن بنیاد گزاریم. باید داروها را بشناسیم و بدستیاری آنها با بیماریها نبرد كنیم. باید آتش آماده كنیم و از روشنایی و گرمی بهرهها برداریم. همچنان دیگر نیازهای زندگانی كه همه میدانیم و بیكایك شمردن نیازی نمیباشد.
این هم میدانیم كه صدها یا هزارها قرن كه بزندگانی آدمیان گذشته در این مدت نیازمندیهای او روزافزون بوده. یك روز بوده كه آدمیان تنها بضروریات اولی زندگانی ـ از خوراك و پوشاك و خانه ـ اكتفا میكردهاند. ولی امروز ما بصدها چیز نیازمندیم تا زندگانی خود را راه اندازیم.
از همینجاست كه در زمانهای باستان هر خاندانی میتوانسته نیازمندیهای زندگانی را خود راهاندازد : خود گندم یا جو باندازهی خوراكش بكارد ، گاوی یا گوسفندی برای بهرهمندی از شیر و پشمش نگهدارد ، خود كلبهای برای نشستن بنیاد گزارد ، خود از پشم یا از پوست پوشاك تدارك كند ، خود داروهایی برای بیماری آماده گرداند. از اینرو هر خاندانی میتوانسته جداگانه از دیگران زیست كند.
ولی رفتهرفته چون از یكسو نیازمندیها بسیار شده كه یك كسی یا یك خاندانی به تنهایی از عهده برنیامده ، و از سوی دیگر دقت در كارها بیشتر گردیده و جربزهها و قریحهها شناخته شده كه هر كس چه كاری را بهتر میتواند ، از اینجا كارها از هم جدا گردیده و به هر رشته كسان خاصی پرداختهاند. كسانی تنها بگندم كاشتن پرداختهاند و كشاورز شدهاند ، دیگرانی تنها به پارچه بافتن برخاستهاند و پیشهی بافندگی پیش گرفتهاند ، دیگرانی در خانهسازی استادی از خود نشان داده و آن را كار خود ساختهاند. همچنان در دیگر نیازمندیها كه هر رشتهای را دستهای بعهده گرفتهاند.[1]
اینست تاریخچهی مختصری از پیدایش پیشهها. باید گفت : این یك تحول مهمی در زندگانی آدمیان بوده و یك رشته نتیجههایی را درپی خود داشته است كه ما اینك فهرستوار میشماریم :
[1] : این جستار که با زبان سادهای بازنموده شده همانست که اقتصاددانان «تقسیم کار» نامیدهاند. پروا شود که خواست نویسنده در اینجا درس اقتصاد دادن نیست. بلکه کوشش او اینست که حقایق زندگی در زمینهی کارها و پیشهها و همچنین بایاهای مردم روشن گردد.
✴️ شرقشناسی
(بخش 1 از 4)
🔸کوشاد کانال : چون چند روز پیش گفتاری در پیرامون «روز حافظ» در کانال آوردیم و در آنجا به شرقشناسی اشارهای رفت ، اکنون پس از گفتارهای «زیارت» که برای روشن گردانیدن بیپایی و ننگآلود بودن مراسم اربعین آوردیم میخواهیم بآن زمینه بهتر و دامنهدارتر بپردازیم. اینست گفتار زیر را از امروز آغاز میکنیم.
بنام خدا
شرقشناسی
یکی از انگیزههای فریب بیشتر دانشآموزان و دانشجویان ما ستایشهایی است که شرقشناسان غربی از شعر و شاعری ، صوفیگری و دیگر بدآموزیهای شرقی مینمایند. در این زمینه احمد کسروی نخستین کسی است که در نوشته های خود به آگاه گردانیدن مردم از سیاستهای آزمندان غربی پرداخته و شرقشناسان بدخواه را رسوا ساخته. این گفتار خواهد کوشید خوانندگان را با سیاست بدخواهانهای که در پشت دستگاه شرقشناسی پنهان بوده و سخنان بیمانند احمد کسروی در این زمینه ، آشنا سازد.
آگاه گردیدن غربیان از زندگانی شرقیان ریشهاش نخست از حس کنجکاوی آدمی برای آگاه شدن از نادانستهها بوده. بدانسان که ما دوست داریم بدانیم در کشورهای دیگر مردم چگونه میزیند و آداب و رسوم و اندیشههاشان چیست و کسانی کنجکاوی را راهنما گرفته به پیروی از آن به آن کشورها سفر کرده سفرنامه و یا کتابهای دیگر مینویسند تا هممیهنان خود را از «شگفتیهای سرزمینهای دیگر» آگاه گردانند ، بِهمان سان غربیان نیز به زندگانی شرقیان کنجکاوی نشان داده خواستهاند از آداب و رسوم ما آگاه شده و همانها را به غربیان ارمغان سازند.
شرقشناسی بدانسان که امروز شناخته میگردد ، با سیاستهای جهانگیری اروپاییها بهم بسته میباشد. اروپاییها درپی پیشرفتهای صنعتی سدههای 18 و 19 میلادی ، سوار بر کشتی در جستجوی دو چیز به سرزمینهای دوردست در آمریکا و آفریقا و آسیا دست یافته و مردمان آنجاها را زیردست خود ساختند : یکم ، مواد خام ارزان برای تولید هرچه بیشتر کارخانههای خود و همچنین بازارهای تازه برای فروش کالاهاشان. ایشان بزودی دریافتند که برای نگهداشتن آن سرزمینها تنها زور بسنده نبوده و باید نیرنگ و سیاست را نیز بکار برد تا از آگاهی و پیشرفت و پیدایش جنبش در آنها جلوگیری شود. آزمندان اروپایی ، در این راه نیازمند شناخت مردم این سرزمینها و آگاهی از کیش و زبان و اندیشهی آنها بودند.
«پیداست که شرقشناسی نتیجهی چشم دوختن دولتهای اروپایی بکشورهای شرقی بوده. چون خواستهاند شرقیان را زیردست گردانند ، خواستهاند کردار و رفتارشان از روی بینش باشد و نیاز دیدهاند که کیشها و زبانهای تودههای شرقی را بشناسند ، از تاریخهای ایشان آگاه باشند ، خویها و خیمهاشان بدانند. شرقشناسی از اینجا پدید آمده و خود دستگاهی گردیده که هم سودها و هم زیانها (برای شرقیان) از آن برخاسته. زیرا از یکسو از جستجوهایی که دربارهی زبان و تاریخ و مانند اینها کردهاند دانستنیهای بسیار ارجداری را بدست آوردهاند که شرقیان از آنها بهره میجویند. از یکسو بسیاری از آنان از آگاهی و دانش خود سود جسته بفریفتن شرقیان و گمراه گردانیدن آنان کوشیدهاند». (در پیرامون ادبیات سات 77 از 99)
فرمان مورخ 13 جولای 1810 جرج سوم پادشاه انگلیس به سرگور اوزلی فرستادهی این کشور به ایران در دورهی فتحعلیشاه قاجار ، سندی است که روش کار دستگاه سیاسی انگلیس را دربارهی ایران روشن میسازد. در بند نُه این دستور چنین آمده : «... هر گونه گزارش دربارهی عادات و سنن و رسوم و خلقیات ایرانیان و اطلاعات تجارتی ، تاریخی و مخصوصاً آثار باستانی ایران مورد علاقهی ما میباشد. بشما اختیار داده میشود هر شخصی را که برای بررسی تحقیقات لازم میدانید خواه ایرانی خواه اروپایی با هزینهی دولت در ایالات مختلف و یا در هر نقطهای که شما مناسب میدانید در آنجا معلوماتی بدست آید با نظر خودتان استخدام نمایید ...» و در بخشی از بند دهم نیز چنین آمده : «هرگاه شما عملی دانستید هر گونه کتب خطی کمیابی را بزبان فارسی و عربی که بتوان بقیمت مناسب بدست آورد خریداری نمایید بشما اختیار داده میشود که در این راه مفید در حدود ششصد پاوند طلا در سال خرج کنید ... شما باید سعی کنید از ایالات و شهرها و بقایای آثار قدیمی ایران نقشهبرداری نمایید و در ضمن تصاویری از آثار باستانی تهیه کنید ...» بدینسان با آمدن نخستین سفرا و هیأتهای نمایندگی کشورهای اروپایی به ایران ، شرقشناسی یا ایرانشناسی نیز آغاز میگردد و شرقشناسانی که در خدمت دستگاه سیاست استعماری بودهاند به جستجو و گردآوری آگاهی در پیرامون زبانها ، کیشها و اندیشهها و گروههای ذینفوذ میپردازند.
(بخش 1 از 4)
🔸کوشاد کانال : چون چند روز پیش گفتاری در پیرامون «روز حافظ» در کانال آوردیم و در آنجا به شرقشناسی اشارهای رفت ، اکنون پس از گفتارهای «زیارت» که برای روشن گردانیدن بیپایی و ننگآلود بودن مراسم اربعین آوردیم میخواهیم بآن زمینه بهتر و دامنهدارتر بپردازیم. اینست گفتار زیر را از امروز آغاز میکنیم.
بنام خدا
شرقشناسی
یکی از انگیزههای فریب بیشتر دانشآموزان و دانشجویان ما ستایشهایی است که شرقشناسان غربی از شعر و شاعری ، صوفیگری و دیگر بدآموزیهای شرقی مینمایند. در این زمینه احمد کسروی نخستین کسی است که در نوشته های خود به آگاه گردانیدن مردم از سیاستهای آزمندان غربی پرداخته و شرقشناسان بدخواه را رسوا ساخته. این گفتار خواهد کوشید خوانندگان را با سیاست بدخواهانهای که در پشت دستگاه شرقشناسی پنهان بوده و سخنان بیمانند احمد کسروی در این زمینه ، آشنا سازد.
آگاه گردیدن غربیان از زندگانی شرقیان ریشهاش نخست از حس کنجکاوی آدمی برای آگاه شدن از نادانستهها بوده. بدانسان که ما دوست داریم بدانیم در کشورهای دیگر مردم چگونه میزیند و آداب و رسوم و اندیشههاشان چیست و کسانی کنجکاوی را راهنما گرفته به پیروی از آن به آن کشورها سفر کرده سفرنامه و یا کتابهای دیگر مینویسند تا هممیهنان خود را از «شگفتیهای سرزمینهای دیگر» آگاه گردانند ، بِهمان سان غربیان نیز به زندگانی شرقیان کنجکاوی نشان داده خواستهاند از آداب و رسوم ما آگاه شده و همانها را به غربیان ارمغان سازند.
شرقشناسی بدانسان که امروز شناخته میگردد ، با سیاستهای جهانگیری اروپاییها بهم بسته میباشد. اروپاییها درپی پیشرفتهای صنعتی سدههای 18 و 19 میلادی ، سوار بر کشتی در جستجوی دو چیز به سرزمینهای دوردست در آمریکا و آفریقا و آسیا دست یافته و مردمان آنجاها را زیردست خود ساختند : یکم ، مواد خام ارزان برای تولید هرچه بیشتر کارخانههای خود و همچنین بازارهای تازه برای فروش کالاهاشان. ایشان بزودی دریافتند که برای نگهداشتن آن سرزمینها تنها زور بسنده نبوده و باید نیرنگ و سیاست را نیز بکار برد تا از آگاهی و پیشرفت و پیدایش جنبش در آنها جلوگیری شود. آزمندان اروپایی ، در این راه نیازمند شناخت مردم این سرزمینها و آگاهی از کیش و زبان و اندیشهی آنها بودند.
«پیداست که شرقشناسی نتیجهی چشم دوختن دولتهای اروپایی بکشورهای شرقی بوده. چون خواستهاند شرقیان را زیردست گردانند ، خواستهاند کردار و رفتارشان از روی بینش باشد و نیاز دیدهاند که کیشها و زبانهای تودههای شرقی را بشناسند ، از تاریخهای ایشان آگاه باشند ، خویها و خیمهاشان بدانند. شرقشناسی از اینجا پدید آمده و خود دستگاهی گردیده که هم سودها و هم زیانها (برای شرقیان) از آن برخاسته. زیرا از یکسو از جستجوهایی که دربارهی زبان و تاریخ و مانند اینها کردهاند دانستنیهای بسیار ارجداری را بدست آوردهاند که شرقیان از آنها بهره میجویند. از یکسو بسیاری از آنان از آگاهی و دانش خود سود جسته بفریفتن شرقیان و گمراه گردانیدن آنان کوشیدهاند». (در پیرامون ادبیات سات 77 از 99)
فرمان مورخ 13 جولای 1810 جرج سوم پادشاه انگلیس به سرگور اوزلی فرستادهی این کشور به ایران در دورهی فتحعلیشاه قاجار ، سندی است که روش کار دستگاه سیاسی انگلیس را دربارهی ایران روشن میسازد. در بند نُه این دستور چنین آمده : «... هر گونه گزارش دربارهی عادات و سنن و رسوم و خلقیات ایرانیان و اطلاعات تجارتی ، تاریخی و مخصوصاً آثار باستانی ایران مورد علاقهی ما میباشد. بشما اختیار داده میشود هر شخصی را که برای بررسی تحقیقات لازم میدانید خواه ایرانی خواه اروپایی با هزینهی دولت در ایالات مختلف و یا در هر نقطهای که شما مناسب میدانید در آنجا معلوماتی بدست آید با نظر خودتان استخدام نمایید ...» و در بخشی از بند دهم نیز چنین آمده : «هرگاه شما عملی دانستید هر گونه کتب خطی کمیابی را بزبان فارسی و عربی که بتوان بقیمت مناسب بدست آورد خریداری نمایید بشما اختیار داده میشود که در این راه مفید در حدود ششصد پاوند طلا در سال خرج کنید ... شما باید سعی کنید از ایالات و شهرها و بقایای آثار قدیمی ایران نقشهبرداری نمایید و در ضمن تصاویری از آثار باستانی تهیه کنید ...» بدینسان با آمدن نخستین سفرا و هیأتهای نمایندگی کشورهای اروپایی به ایران ، شرقشناسی یا ایرانشناسی نیز آغاز میگردد و شرقشناسانی که در خدمت دستگاه سیاست استعماری بودهاند به جستجو و گردآوری آگاهی در پیرامون زبانها ، کیشها و اندیشهها و گروههای ذینفوذ میپردازند.
پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 در پاسخ حقیقتگو 🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکهی 6 از 7) ما درپی نتیجهای میباشیم و در راه رسیدن بآن جدایی میانهی تازه و كهنه نمیگزاریم. با اینهمه اگر شما خواهان گفتههای تازه میباشید كمتر یكی از گفتههای ما تازه نیست و ما كمتر…
🔶 در پاسخ حقیقتگو
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکهی 7 از 7)
در این چند ساله كه پیمان را مینگاریم یكی از رنجهای ما همین بوده كه نگزاریم با گفتههای ما همان رفتار را كنند و بارها در این باره گفتار نوشتهایم ، و با اینهمه بسیاری چندان آزمندند كه جلوگیری نتوانستهایم. [1] بارها میبینیم یكی سخنی را كه نوشتهایم با چیزهایی از خود درآمیخته و برنگ دیگری انداخته و گفتاری نوشته و در جایی بچاپ رسانیده ، و دیگری همان را با رنگ دیگری در بالای منبر سروده. ما همه برآن میكوشیم كه اندیشههای پراكنده را از میان برداریم و اینهمه پافشاری مینماییم آنان میكوشند گفتههای خود ما را بچند گونه میان مردم پراكنده گردانند.
در ده سال پیش هنگامی كه ما از پیراستن زبان فارسی و درست گردانیدن آن سخن میراندیم كمتر كسی بما یاری مینمود. دیگران یا از در ایستادگی و كارشكنی میآمدند و یا چون خودشان پیشگام نشده بودند بیگانگی نشان میدادند و سپس كه كوشش بنتیجه رسیده و اكنون گامهایی در آن راه برداشته میشود بیشتر كسان برآنند كه هرچه میكنند خود كنند و هر یكی بیش از همه بخودنمایی میكوشند ، و در نتیجهی همینست كه راههایی را كه ما مینماییم همه میخواهند برنگ دیگری اندازند و چنان كنند كه گفته نشود از پیمان برداشته شده. [2]
ببینید كار به چه سختی است. زبانی ناتوان و درمانده كه باید هرچه زود درستش گردانید ، ولی هر دستوری كه میدهیم پس از دیری میبینیم رنگهای گوناگون بخود گرفته و با رویههای نادرستی بكار میرود و بجای آنكه سودمند افتد زیان از آن برمیخیزد. كدام كس است بچنین نامردیهایی تاب آورد و نومیدانه از میدان درنرود؟!.. آخر ای درماندگان چه میخواهید و درپی چه هستید؟!.. آخر با همهچیز هم بازی میكنند؟!.. آخر همهچیز را دستاویز خودفروشی میگیرند؟!.. یك كس در یك راهی یا باید پیش افتد و رنج برد و بدیگران راه نماید و یا چون كسی پیش افتاد و رنج كشید مردانه بهمراهی برخیزد و یاری دریغ نگوید. این رفتاری كه شما پیش گرفتهاید چیزیست كه ما نمیدانیم چه نامی بآن دهیم و با چه زبانی بنكوهش پردازیم. آخر چه شده كه پیروی از دانش بشما برمیخورد و آن را كمی خود میپندارید ولی چنین ننگینكاری را كمی خویش نمیشمارید؟!. بیش از این دنبال نمیكنم و بیش از این نمینویسم.
آنان را این بس كه زشتی این كار را نمیدانند و زیان آن را درنمییابند ، و با چنین درماندگی خود را بینیاز از راه و راهنما میشناسند. كودكانی را میمانند كه نه معنی زندگی را میفهمند و نه از راه پیشرفت آن آگاهند و جز درپی بازیگوشی نیستند.
باین چهار گرفتاری كه از آنان شمردم بس میكنم و دوباره میگویم اینان باین راه به ناخواه افتادهاند و جای نكوهش نیست. چنانكه گفتیم این گرفتاریها نتیجهی نبودن راه و انگیزههای دیگر است و كنون بجای نكوهش میباید كوشید و آنان را براه آورد. بویژه جوانان را كه با همهی این گناهان بیگناهند و میباید بخودشان وانگزاشت و چگونگی را بآنان فهمانید.
[1] : بویژه پس از کشته شدنش که نویسندگانِ دزد یا دزدانِ نویسندهای میدان را بروی خود باز دیده دمادم به هر گوشه و تکهای از نوشتههای او ـ در زمینههای اجتماعی ، زبان ، تاریخ ـ دست تاراج یازیدهاند. و ما باید اینها را در جای خود یکایک بمردم بشناسانیم. ـ و
[2] : یک نمونهی آن میوهچینی فرهنگستان است. کسانی که در آغاز کارِ پیمان در برابر شیوهی نویسش او به کارشکنی و آزار برخاسته بودند همینکه پیمان در این راه به فیروزیهایی دست یافت و خوانندگانی شیوهی او را پسندیده آغاز به پیروی از آن کردند ، اینان سخنان نیشدار خود را بیکباره فراموش و لبشان را پاک کرده پیراستن زبان را «اساساً بسیار خوب و بجا» نامیدند ولی همیخواستند آن کوششها را برنگ دیگری اندازند. کسانی را که میخواهند بدانند کسروی در این باره چه بنیادهای استوار و دانشورانهای گزارد به خواندن کتاب «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی» ویا کتاب «زبان پاک» میخوانیم. از سنجش آن با کارهای فرهنگستان ، بدخواهی و نادانیهای فرهنگستان دانسته خواهد شد. هم از آنجا راهزنانی که سرمایهی کارشان بنیادهای «زبان پاک» بوده ولی یک بار هم که شده نامی از آن نبردهاند شناخته خواهند گردید. ـ و
🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکهی 7 از 7)
در این چند ساله كه پیمان را مینگاریم یكی از رنجهای ما همین بوده كه نگزاریم با گفتههای ما همان رفتار را كنند و بارها در این باره گفتار نوشتهایم ، و با اینهمه بسیاری چندان آزمندند كه جلوگیری نتوانستهایم. [1] بارها میبینیم یكی سخنی را كه نوشتهایم با چیزهایی از خود درآمیخته و برنگ دیگری انداخته و گفتاری نوشته و در جایی بچاپ رسانیده ، و دیگری همان را با رنگ دیگری در بالای منبر سروده. ما همه برآن میكوشیم كه اندیشههای پراكنده را از میان برداریم و اینهمه پافشاری مینماییم آنان میكوشند گفتههای خود ما را بچند گونه میان مردم پراكنده گردانند.
در ده سال پیش هنگامی كه ما از پیراستن زبان فارسی و درست گردانیدن آن سخن میراندیم كمتر كسی بما یاری مینمود. دیگران یا از در ایستادگی و كارشكنی میآمدند و یا چون خودشان پیشگام نشده بودند بیگانگی نشان میدادند و سپس كه كوشش بنتیجه رسیده و اكنون گامهایی در آن راه برداشته میشود بیشتر كسان برآنند كه هرچه میكنند خود كنند و هر یكی بیش از همه بخودنمایی میكوشند ، و در نتیجهی همینست كه راههایی را كه ما مینماییم همه میخواهند برنگ دیگری اندازند و چنان كنند كه گفته نشود از پیمان برداشته شده. [2]
ببینید كار به چه سختی است. زبانی ناتوان و درمانده كه باید هرچه زود درستش گردانید ، ولی هر دستوری كه میدهیم پس از دیری میبینیم رنگهای گوناگون بخود گرفته و با رویههای نادرستی بكار میرود و بجای آنكه سودمند افتد زیان از آن برمیخیزد. كدام كس است بچنین نامردیهایی تاب آورد و نومیدانه از میدان درنرود؟!.. آخر ای درماندگان چه میخواهید و درپی چه هستید؟!.. آخر با همهچیز هم بازی میكنند؟!.. آخر همهچیز را دستاویز خودفروشی میگیرند؟!.. یك كس در یك راهی یا باید پیش افتد و رنج برد و بدیگران راه نماید و یا چون كسی پیش افتاد و رنج كشید مردانه بهمراهی برخیزد و یاری دریغ نگوید. این رفتاری كه شما پیش گرفتهاید چیزیست كه ما نمیدانیم چه نامی بآن دهیم و با چه زبانی بنكوهش پردازیم. آخر چه شده كه پیروی از دانش بشما برمیخورد و آن را كمی خود میپندارید ولی چنین ننگینكاری را كمی خویش نمیشمارید؟!. بیش از این دنبال نمیكنم و بیش از این نمینویسم.
آنان را این بس كه زشتی این كار را نمیدانند و زیان آن را درنمییابند ، و با چنین درماندگی خود را بینیاز از راه و راهنما میشناسند. كودكانی را میمانند كه نه معنی زندگی را میفهمند و نه از راه پیشرفت آن آگاهند و جز درپی بازیگوشی نیستند.
باین چهار گرفتاری كه از آنان شمردم بس میكنم و دوباره میگویم اینان باین راه به ناخواه افتادهاند و جای نكوهش نیست. چنانكه گفتیم این گرفتاریها نتیجهی نبودن راه و انگیزههای دیگر است و كنون بجای نكوهش میباید كوشید و آنان را براه آورد. بویژه جوانان را كه با همهی این گناهان بیگناهند و میباید بخودشان وانگزاشت و چگونگی را بآنان فهمانید.
[1] : بویژه پس از کشته شدنش که نویسندگانِ دزد یا دزدانِ نویسندهای میدان را بروی خود باز دیده دمادم به هر گوشه و تکهای از نوشتههای او ـ در زمینههای اجتماعی ، زبان ، تاریخ ـ دست تاراج یازیدهاند. و ما باید اینها را در جای خود یکایک بمردم بشناسانیم. ـ و
[2] : یک نمونهی آن میوهچینی فرهنگستان است. کسانی که در آغاز کارِ پیمان در برابر شیوهی نویسش او به کارشکنی و آزار برخاسته بودند همینکه پیمان در این راه به فیروزیهایی دست یافت و خوانندگانی شیوهی او را پسندیده آغاز به پیروی از آن کردند ، اینان سخنان نیشدار خود را بیکباره فراموش و لبشان را پاک کرده پیراستن زبان را «اساساً بسیار خوب و بجا» نامیدند ولی همیخواستند آن کوششها را برنگ دیگری اندازند. کسانی را که میخواهند بدانند کسروی در این باره چه بنیادهای استوار و دانشورانهای گزارد به خواندن کتاب «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی» ویا کتاب «زبان پاک» میخوانیم. از سنجش آن با کارهای فرهنگستان ، بدخواهی و نادانیهای فرهنگستان دانسته خواهد شد. هم از آنجا راهزنانی که سرمایهی کارشان بنیادهای «زبان پاک» بوده ولی یک بار هم که شده نامی از آن نبردهاند شناخته خواهند گردید. ـ و
6
🔶 زبان ایرانی
🔸 4ـ شرطهاي بيرون راندن كلمههاي عربي [تکهی یک از دو]
دربارهي چاره هم بايد آن راهي را كه پيموده و باين نتيجهي امروزي رسيدهايم بازپس گرديم و دوباره زبان را بحال هزار سال پيش خود بازگردانيم.
بعبارت ديگر تا بامروز توجه همهي نويسندگان و گويندگان فارسي بر فزودن كلمههاي عربي بوده ، از اين پس بايد توجه بر كاستن از فزوني آن باشد تا آنجا كه فارسي باستقلال خود بازگردد.
ولي اين كار را شرطهايي است كه اگر رعايت نگردد نه تنها سودي بدست نخواهد آمد زيانهايي نيز خواهد برخاست و زبان فارسي ويرانتر از ويران خواهد گرديد. و اينك ما آن شرطها را يكايك ميشماريم :
شرط نخست : يك رشته كلمههاي عربي كه معروف گرديده و فارسي آنها از ميان رفته بحال خود بازماند. زيرا مقصود از تلاش نه آنست كه فارسي از هر گونه كلمههاي عربي پاك شود چه اين هوس بيجايي بيش نيست. بلكه چنانكه گفتيم مقصود استقلال زبان است كه هميشه درهاي آن بروي كلمههاي بيگانه باز نباشد. ولي بودن يك رشته كلمههايي كه از قرنها بفارسي درآمده و زبانها و گوشها بآنها آشنا گرديده و كلمههاي پارسي كه بجاي آنها بوده از ميان رفته (همچون كلمههاي : اما ، ليكن ، فرش ، كتاب ، سفر ، مال و مانندهاي اينها) بودن چنين كلمههايي باستقلال فارسي منافات ندارد.
شرط دوم : اين كار كه بكاستن از كلمههاي عربي كوشيده شود بعهدهي نويسندگان پرمايه باشد و ديگران پيروي از آنان بنمايند. دخالت جوانان ناآزموده و کسان بيمايه در اين كار جز زيان سود ديگري نخواهد داشت و يك رشته ويرانيهاي ديگر در پارسي پديد خواهد آورد.
شرط سوم : شتاب بكار نرفته راه بآهستگي پيموده شود. بدينسان تا يك كلمهاي را درست نشناخته و معني درست آن و چگونگي بكار بردنش را بدست نياوردهايم آن را بكار نبريم. و چون چنين كلمههايي را بدست ميآوريم در هر نگارش سه چهار صفحهاي بيش از دو يا سه كلمه را از عربي بفارسي تغيير ندهيم.
زيرا اگر در نگارشي كلمههاي بسياري را تغيير دهيم پيش از هر كسي خود نويسنده چون با كلمههاي تازهاي سر و كار پيدا كرده رشته را از دست ميهلد و جملهها همگي ساختگي درميآيد. همچنين شنونده يا خواننده چون بكلمهها ناآشناست معني را درنيافته چهبسا كه از گوش دادن و شنودن بيزاري ميجويد و از اينجا كار از پيشرفت بازميماند.
بعبارت ديگر بايد كاري كرد كه تغييرهايي كه داده ميشود نامحسوس باشد و در هر صفحه بيش از يكي دو كلمه را تغيير نداد.
🔶 زبان ایرانی
🔸 4ـ شرطهاي بيرون راندن كلمههاي عربي [تکهی یک از دو]
دربارهي چاره هم بايد آن راهي را كه پيموده و باين نتيجهي امروزي رسيدهايم بازپس گرديم و دوباره زبان را بحال هزار سال پيش خود بازگردانيم.
بعبارت ديگر تا بامروز توجه همهي نويسندگان و گويندگان فارسي بر فزودن كلمههاي عربي بوده ، از اين پس بايد توجه بر كاستن از فزوني آن باشد تا آنجا كه فارسي باستقلال خود بازگردد.
ولي اين كار را شرطهايي است كه اگر رعايت نگردد نه تنها سودي بدست نخواهد آمد زيانهايي نيز خواهد برخاست و زبان فارسي ويرانتر از ويران خواهد گرديد. و اينك ما آن شرطها را يكايك ميشماريم :
شرط نخست : يك رشته كلمههاي عربي كه معروف گرديده و فارسي آنها از ميان رفته بحال خود بازماند. زيرا مقصود از تلاش نه آنست كه فارسي از هر گونه كلمههاي عربي پاك شود چه اين هوس بيجايي بيش نيست. بلكه چنانكه گفتيم مقصود استقلال زبان است كه هميشه درهاي آن بروي كلمههاي بيگانه باز نباشد. ولي بودن يك رشته كلمههايي كه از قرنها بفارسي درآمده و زبانها و گوشها بآنها آشنا گرديده و كلمههاي پارسي كه بجاي آنها بوده از ميان رفته (همچون كلمههاي : اما ، ليكن ، فرش ، كتاب ، سفر ، مال و مانندهاي اينها) بودن چنين كلمههايي باستقلال فارسي منافات ندارد.
شرط دوم : اين كار كه بكاستن از كلمههاي عربي كوشيده شود بعهدهي نويسندگان پرمايه باشد و ديگران پيروي از آنان بنمايند. دخالت جوانان ناآزموده و کسان بيمايه در اين كار جز زيان سود ديگري نخواهد داشت و يك رشته ويرانيهاي ديگر در پارسي پديد خواهد آورد.
شرط سوم : شتاب بكار نرفته راه بآهستگي پيموده شود. بدينسان تا يك كلمهاي را درست نشناخته و معني درست آن و چگونگي بكار بردنش را بدست نياوردهايم آن را بكار نبريم. و چون چنين كلمههايي را بدست ميآوريم در هر نگارش سه چهار صفحهاي بيش از دو يا سه كلمه را از عربي بفارسي تغيير ندهيم.
زيرا اگر در نگارشي كلمههاي بسياري را تغيير دهيم پيش از هر كسي خود نويسنده چون با كلمههاي تازهاي سر و كار پيدا كرده رشته را از دست ميهلد و جملهها همگي ساختگي درميآيد. همچنين شنونده يا خواننده چون بكلمهها ناآشناست معني را درنيافته چهبسا كه از گوش دادن و شنودن بيزاري ميجويد و از اينجا كار از پيشرفت بازميماند.
بعبارت ديگر بايد كاري كرد كه تغييرهايي كه داده ميشود نامحسوس باشد و در هر صفحه بيش از يكي دو كلمه را تغيير نداد.
✴️ حقایق زندگی (تکهی پانزدهم)
🔸 کارها و پیشهها (بخش 2 از 4)
1) در نتیجهی پیدایش پیشهها و اینكه هر دستهای از مردم بانجام یك رشته از نیازمندیها پرداختهاند ارتباط خاندانها بیكدیگر فزونتر گردیده و پس از آن ناگزیر بودهاند كه در یكجا زندگی كنند و با یكدیگر همدستی نمایند.
2) چون كارگران و پیشهوران حاصل كار و صنعت خود را باهم مبادله میكردهاند از اینجا بازار و بازرگانی و دادوستد و اینگونه چیزها پیدا گردیده. نیز چنانكه گفتیم پول ایجاد شده كه وسیلهی مبادله بوده.
3) در نتیجهی این ترتیب در واقع مردم هر شهری یا هر كشوری یك پیمانی باهم بستهاند كه در تهیهی نیازمندیهای زندگانی همدستی كنند و سپس حاصل آن كوششها را درمیان خود تقسیم نمایند.
اینها هر یكی در زمینهی خود نتیجهی مهمی میباشد و ما از هر یكی جداگانه گفتگو خواهیم داشت.
دیروز شرحی دربارهی كارها و پیشهها نوشتیم. نتیجهی آن شرح یك چیز است ، و آن اینكه
🔸«كارها و پیشهها برای گردیدن چرخ زندگانیست» ، برای آنست كه لوازم زندگانی تهیه گردد.
🔸باید این را یك قاعدهی اساسی گرفت و همهی شغلها را با این سنجید و هر كدام كه با این موافق نبود آن را نامشروع شناخت.
مثلاً قماربازی چون برای گردیدن چرخ زندگانی نیست نامشروع است. یك قمارباز بیخوابی میكشد و آسیب بیم و اضطراب را تحمل میكند و اندیشه بكار میبرد ، ولی چون اینها تأثیری در كار زندگی ندارد اینست ما آن را یك كار ناروا میشناسیم.
دزدان و راهزنان خود را بخطر میاندازند و اموالی كه بدست میآورند در نتیجهی كوشش و رنج است ، ولی چون كارشان كمكی به پیشرفت زندگی ندارد بلكه آن را مختل میگرداند اینست نامشروع است.
لاتار یا بختآزمایی همین حال را دارد. چه سودی از آن بزندگانی تواند بود؟!. كدام دربایست از آن تدارك میشود. اینست همچون قمار ناروا میباشد.
شاعری كه ستایشگری میكند و یا غزلهای بیجا میسراید ، رماننویسی كه افسانههای بیهوده میبافد ، صوفیای كه در خانقاه نشسته بگمان خود «تصفیه نفس» میكند ، درویشی كه دوره میگردد و قصیده میخواند ـ همهی این كارها بیهوده است و كمترین تأثیری در پیشرفت كار زندگی ندارد ، و اینست اگر اینها را پیشهی خود گیرند و از این راه روزی خورند به پیشهی نامشروعی پرداختهاند.
كسی كه برای بچهها بازیچه میسازد و میفروشد كارش نامشروع نیست. ولی كارهای اینها نامشروع است زیرا بازیچه برای بچه از لوازم است. ولی غزل و قصیده و افسانه و ریاضت جز چیزهای بیمصرفی نیست.
فالگیر ، منجم ، رمال ، تعزیهخوان ، دعانویس و مانند اینها همگی بیهودهاند و همگی نان نامشروع میخورند. اینها گذشته از آنكه مردم را فریب میدهند كمترین همدستی در پیشرفت كار زندگانی ندارند.
مارگیر خطرناكترین پیشه را دارد و یك لقمه نان را با بهای جان میخورد. شعبدهباز هنرهای شگفتی از خود مینماید و همه را بحیرت میاندازد. با اینهمه چون كارهاشان بیهوده است نامشروع میباشد.
گفتیم باید پیشهوران و كارگران كالاهای خود را مبادله كنند. گاهی این مبادله نیازمند به یك دست میانجیست. مثلاً فلان روستایی كه گندم خود را بشهر آورده اگر بخواهد خود او بخانوادهها بفروشد باید در شهر درنگ كند و این او را از كار بازخواهد داشت. اینست بصرفهی اوست كه گندم را به علّافی فروشد كه آن علاف بخانوادهها رساند. باین دست میانجی هم در زندگی نیازمندیم . این كار مشروع است ولی باید بیش از اندازهی نیاز نباشد. مثلاً در همان مثال باید علاف گندمی را كه از روستایی خریده بخاندانها فروشد. نه اینكه بدیگری فروشد و آن نیز بدیگری دهد و بدینسان چند دستی در میانه بگردد و هر یكی چیزی بقیمت بیفزاید. باینگونه دستهای میانجی نیاز نیست و كسانی كه از این راه نان میخورند مفتخوارند و نانشان نامشروع میباشد.
همچنین در مبادلهی میانهی شهرها و كشورها بدستهایی نیاز هست. مثلاً باید از ایران مواد خام فرستند و از اروپا ماشینآلات و پارچه و كاغذ و لاستیك و اینگونه چیزها را بیاورند و كسانی باید كه باین مبادله بپردازند و این یك كار مشروعیست. چیزی كه هست در اینجا هم باید تا میتوان دستهای میانجی را كم كرد.
امروز یكی از اختلالها از همینجاست. شما اگر حساب كنید در هر شهری صدها و هزارها كسان از این كار نان میخورند.
یك كالایی كه از اروپا میرسد این چیزی برویش كشیده بدیگری میفروشد ، آن دیگری بنوبت خود همین كار را میكند. بدینسان یك كالایی چند ماه بلكه چند سال در انبارها و كاروانسراها میخوابد و دست بدست میگردد تا بخریداران میرسد.
این كار از دو راه زیان دارد : یكی آنكه این دستهای میانجی هر كدام چیزی ببهای كالا میافزاید و چه بسا همین كار مایهی گرانی كالاها میگردد.
دوم آنكه این دستهای میانجی باین پیشهی بیهوده پرداخته مفتخواری مینمایند. زیرا بیآنكه كمكی به پیشرفت كار زندگی كنند از دسترنج دیگران بهره میبرند.
🔸 کارها و پیشهها (بخش 2 از 4)
1) در نتیجهی پیدایش پیشهها و اینكه هر دستهای از مردم بانجام یك رشته از نیازمندیها پرداختهاند ارتباط خاندانها بیكدیگر فزونتر گردیده و پس از آن ناگزیر بودهاند كه در یكجا زندگی كنند و با یكدیگر همدستی نمایند.
2) چون كارگران و پیشهوران حاصل كار و صنعت خود را باهم مبادله میكردهاند از اینجا بازار و بازرگانی و دادوستد و اینگونه چیزها پیدا گردیده. نیز چنانكه گفتیم پول ایجاد شده كه وسیلهی مبادله بوده.
3) در نتیجهی این ترتیب در واقع مردم هر شهری یا هر كشوری یك پیمانی باهم بستهاند كه در تهیهی نیازمندیهای زندگانی همدستی كنند و سپس حاصل آن كوششها را درمیان خود تقسیم نمایند.
اینها هر یكی در زمینهی خود نتیجهی مهمی میباشد و ما از هر یكی جداگانه گفتگو خواهیم داشت.
دیروز شرحی دربارهی كارها و پیشهها نوشتیم. نتیجهی آن شرح یك چیز است ، و آن اینكه
🔸«كارها و پیشهها برای گردیدن چرخ زندگانیست» ، برای آنست كه لوازم زندگانی تهیه گردد.
🔸باید این را یك قاعدهی اساسی گرفت و همهی شغلها را با این سنجید و هر كدام كه با این موافق نبود آن را نامشروع شناخت.
مثلاً قماربازی چون برای گردیدن چرخ زندگانی نیست نامشروع است. یك قمارباز بیخوابی میكشد و آسیب بیم و اضطراب را تحمل میكند و اندیشه بكار میبرد ، ولی چون اینها تأثیری در كار زندگی ندارد اینست ما آن را یك كار ناروا میشناسیم.
دزدان و راهزنان خود را بخطر میاندازند و اموالی كه بدست میآورند در نتیجهی كوشش و رنج است ، ولی چون كارشان كمكی به پیشرفت زندگی ندارد بلكه آن را مختل میگرداند اینست نامشروع است.
لاتار یا بختآزمایی همین حال را دارد. چه سودی از آن بزندگانی تواند بود؟!. كدام دربایست از آن تدارك میشود. اینست همچون قمار ناروا میباشد.
شاعری كه ستایشگری میكند و یا غزلهای بیجا میسراید ، رماننویسی كه افسانههای بیهوده میبافد ، صوفیای كه در خانقاه نشسته بگمان خود «تصفیه نفس» میكند ، درویشی كه دوره میگردد و قصیده میخواند ـ همهی این كارها بیهوده است و كمترین تأثیری در پیشرفت كار زندگی ندارد ، و اینست اگر اینها را پیشهی خود گیرند و از این راه روزی خورند به پیشهی نامشروعی پرداختهاند.
كسی كه برای بچهها بازیچه میسازد و میفروشد كارش نامشروع نیست. ولی كارهای اینها نامشروع است زیرا بازیچه برای بچه از لوازم است. ولی غزل و قصیده و افسانه و ریاضت جز چیزهای بیمصرفی نیست.
فالگیر ، منجم ، رمال ، تعزیهخوان ، دعانویس و مانند اینها همگی بیهودهاند و همگی نان نامشروع میخورند. اینها گذشته از آنكه مردم را فریب میدهند كمترین همدستی در پیشرفت كار زندگانی ندارند.
مارگیر خطرناكترین پیشه را دارد و یك لقمه نان را با بهای جان میخورد. شعبدهباز هنرهای شگفتی از خود مینماید و همه را بحیرت میاندازد. با اینهمه چون كارهاشان بیهوده است نامشروع میباشد.
گفتیم باید پیشهوران و كارگران كالاهای خود را مبادله كنند. گاهی این مبادله نیازمند به یك دست میانجیست. مثلاً فلان روستایی كه گندم خود را بشهر آورده اگر بخواهد خود او بخانوادهها بفروشد باید در شهر درنگ كند و این او را از كار بازخواهد داشت. اینست بصرفهی اوست كه گندم را به علّافی فروشد كه آن علاف بخانوادهها رساند. باین دست میانجی هم در زندگی نیازمندیم . این كار مشروع است ولی باید بیش از اندازهی نیاز نباشد. مثلاً در همان مثال باید علاف گندمی را كه از روستایی خریده بخاندانها فروشد. نه اینكه بدیگری فروشد و آن نیز بدیگری دهد و بدینسان چند دستی در میانه بگردد و هر یكی چیزی بقیمت بیفزاید. باینگونه دستهای میانجی نیاز نیست و كسانی كه از این راه نان میخورند مفتخوارند و نانشان نامشروع میباشد.
همچنین در مبادلهی میانهی شهرها و كشورها بدستهایی نیاز هست. مثلاً باید از ایران مواد خام فرستند و از اروپا ماشینآلات و پارچه و كاغذ و لاستیك و اینگونه چیزها را بیاورند و كسانی باید كه باین مبادله بپردازند و این یك كار مشروعیست. چیزی كه هست در اینجا هم باید تا میتوان دستهای میانجی را كم كرد.
امروز یكی از اختلالها از همینجاست. شما اگر حساب كنید در هر شهری صدها و هزارها كسان از این كار نان میخورند.
یك كالایی كه از اروپا میرسد این چیزی برویش كشیده بدیگری میفروشد ، آن دیگری بنوبت خود همین كار را میكند. بدینسان یك كالایی چند ماه بلكه چند سال در انبارها و كاروانسراها میخوابد و دست بدست میگردد تا بخریداران میرسد.
این كار از دو راه زیان دارد : یكی آنكه این دستهای میانجی هر كدام چیزی ببهای كالا میافزاید و چه بسا همین كار مایهی گرانی كالاها میگردد.
دوم آنكه این دستهای میانجی باین پیشهی بیهوده پرداخته مفتخواری مینمایند. زیرا بیآنكه كمكی به پیشرفت كار زندگی كنند از دسترنج دیگران بهره میبرند.