✴️ شرقشناسی
(بخش 3 از 4)

ليكن سپس كه پرفسور براون و ديگر شرقشناسان بستايشهايي از آن شاعران پرداختند و چند كتاب نوشتند در اندك‌زماني در شهرهاي ايران تكاني پيدا و دلبستگي بشاعران پديد آمد ، و همان شاعران ياوه‌گو از بزرگان شمارده شدند و نام «مفاخر ملي» پيدا كردند و كتابهاي آنها بنياد فرهنگ ايران گرديد». («فرهنگ چیست؟» نشر اینترنتی ص29)

از همین زمانست که ستایش از شاعران و صوفیان و دیگر بدآموزان آغاز میگردد و چاپ کتابهای صوفیان و شاعران دوره‌ی ننگ‌آور مغول و تاتار در ایران رواج می‌یابد و شعر و ادبیات و سخنان بی‌سرو بن صوفیان و امردبازی دوره‌ی ترک و تاتار در کتابهای درسی مدارس گنجانیده شده و به نورسان ایرانی آموزش داده می‌شود. ادوارد براون انگلیسی ، حسن تقی‌زاده ، محمدعلی فروغی ، علی‌اصغر حکمت ، محمد قزوینی ، عیسی صدیق و بسیاری دیگر در خدمت این سیاست درآمدند.[1]

اینکه انبوه ایرانیان حافظ و سعدی و مولوی و خیام و ملاصدرا و دیگر بدآموزان گمراه را «مفاخر ملی» می‌شناسند و از ایشان به بزرگی یاد میکنند و گمان دیگری هم درباره‌ی آنها نمی‌برند ، نتیجه‌ی همان سیاستی است که بیگانگان و همکاران ایرانی آنها برای از کار انداختن انقلاب مشروطه ، در وزارت معارف و از راه آموزشهای مدارس و چاپ کتاب پیش بردند وگرنه فهمیدن زیان این بدآموزیها دشوار نیست و هر کسی فهم و خرد آزاد خود را بکار اندازد به آن پی می‌برد.

این سیاست بدخواهانه پس از مشروطه نیز دنبال شده و همچنان در کار است و نشانه های آن را می‌توان دید. یک روز ادوارد براون انگلیسی به رواج شعر و شاعری و نادانیهای کهن می‌پرداخت و روزی دیگر هانری کُربَن فرانسوی با گزافه‌گوییها و یاوه‌بافیهای خود درباره‌ی شیعیگری و فلسفه ، باد به آتش بدآموزیهای مغزآشوب می‌زد. گاهی با نگارش کتاب بدست شرقشناسان و همکاران ایرانی آنها و گاهی با ساخت برنامه‌ی تلویزیونی درباره‌ی خیام در تلویزیون فارسی بی بی سی این سیاست دنبال می‌شود و خواست از همه‌ی اینها آنست که این توده همچنان در گمراهی و نادانی غوطه خورد تا اروپا و آمریکا و روس بآسانی و کمترین بها به تاراج کانها و داراک این کشور بپردازند.

ما برآنیم که بزرگترین شُوند (=سبب) بدبختی و پس‌ماندگی ایران و کشورهای مانند آن ، بدآموزیها و گمراهیهای یادشده است و نخستین چاره‌ی آن نیز تغییر اندیشه و آیین زندگی مردم از راه برانداختن بدآموزیها و جایگزین ساختن حقایق و آیین زندگی خردمندانه می‌باشد.

در زمانی که احمد کسروی ـ آن پاکمرد ایرانی و راهنمای بیمانند ـ این سخنان را می‌نوشت ، در نتیجه‌ی بیسوادی توده‌ی انبوه ، کارشکنیِ دست اندرکارانِ سیاستِ بدخواهانه و برانگیختنِ آخوندها و پیروان عامی و نادان آنها بجنایت ـ همان دنباله‌روانی که خود ملایان آنها را عوام کالانعام (خر و گاو و گوسفند) می‌خوانند ـ و انگیزه‌های دیگری ، از انتشار گسترده‌ی این حقایق جلوگیری شد.

یک انگیزه‌ی دیگر که در یک دوره‌ای بخش بزرگی از جوانان و درسخواندگان ایران را از راه بدر برد و مانند پرده‌ای در جلوی بینش بسیاری افتاد و جا دارد در پایان این گفتار یادی هم از آن شود ، «مارکسیسم» بود. چگونگی آنکه کارل مارکس با اینکه خود فیلسوفی ماتریالیست (مادی) بود و به هستی خدا و حقایق دینی باوری نداشت و مذهب را افیون مردم میدانست ، با این حال بر فیلسوفان مادی پیش از خود برای نبرد با مذهب خرده میگرفت و آن را بیهوده می‌شمارد. زیرا وی برآن بود که مذهب و شیوه‌ی اندیشه‌ی مردم در هر دوره‌ای ، نتیجه‌ی چگونگی کار ، تولید و مالکیت وسایل تولید است و هر تغییری در وضع اندیشه و مذهب مردم مستلزم تغییر در شرایط اقتصادی جامعه (کار و مالکیت) می‌باشد. وی شرایط اقتصادی را «زیربنا» و مذهب و حقوق و اخلاق را «روبنا» می‌نامید.

کسروی با بینش ژرفی که داشت ، در همان زمان به نارسایی این اندیشه پی برده و غلط بودن این پندار پیروان مارکس را یادآور شده بود :

[1] : درباره‌ی یکایک این کسان در روزهای آینده شرحهایی در کانال خواهیم آورد.

«كسانی كه در ایران هواداری از سوسیالیزم و كمونیزم نشان می‌دهند گاهی در ایرادهای خود بما چنین می‌گفتند : «این گمراهیها كه شما می‌شمارید همه از نیازمندیهای مادّی برخاسته ، همه نتیجه‌ی بینواییست. ما چون راه زندگانی را بهتر گردانیده توده را از نیازمندیها بیرون آوریم ، آن گمراهیها نیز از میان خواهد رفت». می‌خواستند با این سخن رفتار و كوشش خود را بهتر از رفتار و كوشش ما وانمایند.
ولی این سخن بیپاست. نه آن راستست كه این گمراهیها از نیازمندیهای مادّی برخاسته و نه این راستست كه با بیرون آمدن از نیازمندیهای مادّی این گمراهیها نیز از میان خواهد رفت.
ما روشن گردانیده‌ایم كه آدمی از نهاد خود گمراهی‌پذیر است ، چه نیازمندیهای مادّی باشد و چه نباشد ، راه گمراهی بروی او باز است. چاره نیز جز روشن گردانیدن آمیغها[=حقایق] و نشان دادن راهی درست نمی‌باشد. در ایران ما اگر بكوشیم و آیین سوسیالیزم و كمونیزم را روان گردانیده مردم را از بینواییها بیرون آوریم ، این گمراهیها و پراكندگیها و نادانیها بحال خود خواهد ماند و تا یكسره بآنها نپردازیم و چاره نكنیم از میان نخواهد رفت.» (در راه سیاست ، گفتار 42 ، سات 77 از 90)

ادوارد براون
و خیابانی بنام او در غرب دانشگاه تهران

کارل مارکس

بباور مارکس : زیربنا در یک توده (شیوه‌ی تولید و مالکیت) روبنا (دیگر رفتارهای او همچون اندیشه ، باورها ، کیش ، سیاست) را تعیین کرده و تغییر میدهد.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 38ـ زیانهای پراکنده‌اندیشی کدامست؟ (تکه‌ی 2 از 3)
آیا گمان می‌كردید كه یك كسی در شرق برخیزد و بر اروپاییان ایراد گیرد و خود آنان سخنانش را بپذیرند و براست دارند؟!. آیا گمان می‌بردید كه یكی در ایران از دین و از زندگانی و از روان سخن راند و غربیان بنوشته‌های او ارج گزارند؟!. [1] ببینید چه اندازه بدورید كه بجای خرسندی و پشتیبانی از در بیگانگی درمی‌آیید و از این سخنان بیش از آن بهره نمی‌خواهید كه تكه‌هایی را بردارید و برنگ دیگر انداخته سرمایه‌ی خودنمایی سازید. نمی‌دانم آیا اندازه‌ی آلودگی خودتان را درمی‌یابید یا نه؟!. نمی‌دانم از اندازه‌ی بیچارگی خود آگاهید یا نه؟!.. (بمانند آن كسانی كه آلوده‌ی رشك پلیدند و باین اندازه بس نكرده بدشمنی و كارشكنی نیز برمی‌خیزند و من نمی‌خواهم در اینجا از آنها سخنی رانم).
چون راه را از دست داده‌اید كدام كاریست كه بكنید و ناستوده نباشد. از چند سالست چاپ كردن كتابهای كهن رواج یافته. چون چند كسی از شرقشناسان آن را كرده‌اند صدها كسان پیروی از ایشان می‌نمایند و هر یكی یك یا دو كتابی را بدست آورده با یك آب و تابی بچاپ می‌رسانند. دلم می‌خواهد یكی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم می‌‌خواهد فرصت داشتمی و چند كتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی كه اینان تا چه اندازه از شناسایی نیك و بد بی‌بهره‌اند. [2]
اینان آن نمی‌دانند كه قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی كه در آن زمانها برخاسته‌اند و سخنانی كه سروده‌اند شایسته‌ی همان زمانها بوده. اگر در آن زمانها یك مرد برجسته‌ای برخاستی ناگزیر مردم را تكان دادی. این نمی‌دانند كه از كتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمی‌دانند كه غربیان اگر آنها را بچاپ می‌رسانند و پراكنده می‌نمایند برای اینست كه شرقیان را به همان حال كه بوده‌اند آرزو می‌دارند و تكان و پیشرفت آنان را دوست نمی‌دارند.
و چون یك زمینه با گفت و شنود روشنتر گردد در پایانِ گفتار گفت و شنودی را كه در سال پیش مرا با یكی رو داده در اینجا می‌آورم و این نمونه‌ایست كه چگونه اینان معنی هیچ چیز را نمی‌فهمند و گیج‌وار تكانی بخود می‌دهند و زندگی بسر می‌برند : مردی نزد من آمده با بودن كسانی چنین گفت : من می‌خواهم نویسنده باشم و یك رشته گفتارهایی درباره‌ی نیكخویی و آیین زندگانی (بگفته‌ی خودش اخلاقی و اجتماعی) نوشته‌ام و می‌خواهم شما آنها را بخوانید و اندیشه‌ی خود را درباره‌ی آن بگویید. من سر پیش انداخته نخواستم پاسخی دهم ، و چون دوباره پرسید گفتم : بهتر است این را از دیگری بخواهید. گفت : چرا؟!. گفتم این كار را كه می‌خواهی پیش گیری ما زیان‌آور می‌شناسیم و نمی‌خواهیم شما را در آن كار یاوری كنیم. با شگفت پرسید : چسان مگر كشور نویسنده نمی‌خواهد؟!. گفتم شما نخست بگویید : نویسندگی چیست و برای چیست؟!. این از كجاست كه باید كسانی بدیگران آموزگار و پندآموز باشند؟!. آیا انگیزه‌ی آن چیست؟!. گفت : این دیگر انگیزه نمی‌خواهد ، امروز در همه‌جا نویسندگان هستند همچون ویكتور هوگو و آناتول فرانس و ویلز و دیگران. گفتم این پاسخ عامیانه است ، این شیوه‌ی عامیان است كه یك چیز را كه بسیار دیده‌اند و خو گرفته‌اند انگیزه‌ی آن را نیندیشند و اگر كسی پرسش كرد در شگفت شوند.

[1] : اشاره‌ایست به ترجمه‌ی بخشهایی از کتاب آیین بزبانهای اروپایی (نک. پیمان ، سال یکم ، شماره‌ی دوازدهم ، صفحه‌ی34 و نیز کتاب «پرسش و پاسخ» ، صفحه‌ی 2). باید دانست که بخش یکم این کتاب به عربی با نام «الطریقه» ترجمه شده و در مصر بچاپ رسیده و بر مصریان و اعراب نیز تأثیر خود را گزاشته. ـ و
[2] : گرفتاری توده‌ای را دریابید که چنین کسانی «بزرگان» ، «ادبا» و «پژوهشگران» او می‌باشند! ـ و

8
🔶 زبان ایرانی


🔸 5ـ راه ساده خواندن كتابهاي پيشينيان است‌ [تکه‌ی یک از دو]

اگر راه پيراستن زبان پارسي اين باشد كه اين جوانان مي‌پيمايند بايد گفت که هرگز بجايي نرسيده زبان را گمراهتر از گمراه خواهد گردانيد‌.
خواهند گفت : چه بايد كرد و چه راهي را بايد پيش گرفت؟
مي‌گوييم : ما در اين باره راه بسيار آساني را بهواخواهان زبان فارسي نشان مي‌دهيم و آن خواندن كتابهاي دانشمندان و نويسندگان پيشين است از كتابهاي ناصرخسرو و تاريخ بيهقي و فارسنامه‌ي ابن‌بلخي و ترجمه‌ي تاريخ طبري و گلستان سعدي و مانند اينها‌.
بايد دانست نخستين كسي كه زيان درآميختن فارسي را با كلمه‌هاي عربي دريافته شاعر سترگ ايران فردوسي بوده و اينست كه در شاهنامه تا توانسته جز كلمه‌هاي فارسي بكار نبرده كه بايد گفت پرارجترين نيكي را درباره‌ي زبان ايران او كرده و از اينجا شاهنامه بهترين كتاب براي ياد گرفتن كلمه‌هاي پارسي مي‌باشد‌.
چيزي كه هست شاهنامه چون شعر است و چه‌بسا در شعر كه كلمه‌ها جاي خود را از دست داده و پس و پيش مي‌افتد يا شاعر در سايه‌ي ناچاري شيوه‌ي ديگري براي جمله‌بندي پيش مي‌گيرد از اينجا استفاده از شاهنامه براي دست آوردن كلمه‌هاي فارسي كار هر كسي نيست و اينست كه ما در اينجا ياد آن را نمي‌نماييم و تنها بكتابهاي نثري اكتفا مي‌كنيم‌.
بايد دانست كه نويسندگان و مؤلفان زمان مغول و پيش از آن زمان بر دو دسته بوده‌اند : دسته‌اي آلوده‌ي كلمه‌ها و عبارتهاي عربي بوده و در نگارشهاي خود تا مي‌توانسته‌اند بر فزوني آنها مي‌كوشيده‌اند و برخي از آنان ديوانه‌ي اين راه بوده‌اند از قبيل نصرالله كاتب و فضل‌الله وصاف و مؤلف تاريخ معجم و عبدالحميد كاتب و جويني و مانند آنان كه كتابهاي آنان ننگ زبان فارسي است‌. دسته‌ي ديگر آنان كه چنان آلودگي را نداشته‌اند و در نگارشها اگر كلمه‌هاي عربي بكار مي‌برده‌اند بفارسي نيز مي‌پرداخته‌اند‌.
از كتابهاي اين دسته‌ي دوم در اين زمينه كه ما گفتگو داريم استفاده مي‌توان كرد بدينسان كه از عربيهاي آنها چشم پوشيده فارسيها را بگيريم و راه بكار بردن و جمله‌بندي آنها را ياد بگيريم‌.
ما در اينجا بياد دو كتابي پرداخته از هر كدام جمله‌هايي در اينجا مي‌آوريم :
1ـ اسرار التوحيد في مقامات الشيخ ابوسعيد‌. اين كتاب يكي از بهترين كتابهاي فارسي است‌. زيرا گذشته از آنكه تاريخچه‌ي شيخ ابوسعيد ابوالخير يكي از بزرگترين صوفيان ايران را ياد مي‌كند و يك رشته آگاهيها را درباره‌ي صوفيان و درباره‌ي نيك و بد آنان دربر دارد از جهت نگارش پارسي نيز از گرانبهاترين كتابهاست‌.
مي‌توان گفت كمتر كتابي در پارسي باين سادگي و رواني و شيوايي نگارش يافته‌.
گويا صوفيان چون با مردم ساده و بيسواد سر و كار داشته و بعبارت ديگر پيشه‌ي ايشان عوامفريبي بوده از اينجا ساده‌ترين زبان را بكار برده شيرين‌ترين شيوه‌ي سخن را در ياد داشته‌اند و اينست كه در اين كتاب ما بساده‌ترين و شيرين‌ترين جمله‌ها برمي‌خوريم‌.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی هفدهم)

🔸 کارها و پیشه‌ها (بخش 4 از 4)

امروز مردم اینها را نمیدانند و شما اگر جستجو كنید خواهید دید دلها پر از باورهایی بضد اینهاست. مثلاً همان بازاریان كه كارشان جز دست بدست گردانیدن كالاها نیست و ما گفتیم كه مفتخوارند (بلكه با ترتیبی كه امروز دارند و از هر پیشامدی بهانه جسته نرخها را بالا میبرند همردیف دزدان و راهزنان میباشند) ، كارهای دولتی را نامشروع می‌شمارند و همیشه زبانشان بطعنه و بدگویی باز است.

واعظان كه خود نان از حرام میخورند (خواهیم گفت كه نان خوردن از راه دین نامشروع است) ، كاركنان دولتی را «ظلمه» نامیده پولهای ایشان را حرام می‌شمارند. [1] ببینید چگونه حقایق وارونه گردیده.

در اینجا داستانی هست كه باید یاد كنم : دو سال پیش یكی از آشنایانم گفت : «فلان سید از تبریز آمده و عجب اینجاست كه بخانه‌ی پسرش نرفته و میگوید چون كاركن دولت میباشد زندگانی او حرامست». گفتم : پس چه كار میكند و از كجا اداره می‌شود؟.. خندید و گفت : «یك سید پیرمرد از كجا اداره خواهد شد؟! هر روز در حجره‌ی این بازرگان و آن بازرگان است و پول میگیرد!».

ببینید كار بكجا كشیده. بیكار ماندن و چشم طمع بدست این و آن دوختن كه حرام اندر حرام است مشروع شمرده می‌شود ولی كاركنی در ادارات دولتی حرام میباشد. اینست نمونه‌ای از پوشیده ماندن حقایق درمیان این توده.

از سخن خود دور نیفتیم : كارهای سررشته‌داری و این اداره‌ها از لوازم زندگانیست و بیگمان مشروع میباشد. كسانی كه اینها را نامشروع می‌شمارند شما از آنان بپرسید : «اگر این اداره‌ها نباشد كارهای دولتی را كه خواهد كرد؟!..» این را بپرسید و خواهید دید پاسخی ندارند. خواهید دید كه سرمایه‌شان جز زورگویی و خیره‌رویی نیست.

آن فریبكار خداناشناس كه بمردم میگوید «كاركنان دولت ظلمه‌اند» اگر شبی دزدی بخانه‌اش بیاید و صد ریال مالش را ببرد صبحگاهان بكلانتری شتافته و داد و فریاد راه خواهد انداخت.

آنچه باید هیچ گوش نداد سخنان اینهاست. ولی از آنسوی باید درباره‌ی كاركنان دولتی نیز دو نكته را یادآوری كرد :

یكی آنكه كار كردن در ادارات دولتی نیز برای پیشرفت توده و راه افتادن چرخ زندگانیست. برای پول گرد آوردن نیست. برای برتری فروختن بمردم نمیباشد. این نكته نیز امروز از یادها رفته و كاركنان ادارات آن را از یكسو وسیله‌ای برای خودفروشی [2] می‌شمارند و از یكسو بیش از همه بحقوق اهمیت میدهند. این هر دو غلط است و باید اینان نیز بحقایق آشنا گردند.

سستی اداره‌ها و اینكه چندان كاری پیش نمیرود و نتیجه بدست نمی‌آید بیشتر از اینجهت است. كاركنان دولتی دلسوزی ندارند و تنها آخر ماه را می‌پایند كه حقوقی بگیرند. (بماند داستان آن نامردانی كه نادرستی نیز میكنند كه از آنها باید جداگانه سخن رانیم).

یك نكته‌ی دیگر اینست كه شالوده‌ی اداره‌ها بسیار بزرگ برداشته شده و در هر كدام از آنها كسان فزونی و بیجهت بسیارند كه نه تنها بكاری نمیخورند ، مایه‌ی اختلال نیز میباشند ، اینست یك كوشش دیگری درباره‌ی اداره‌ها این خواهد بود كه این كسان فزونی را از آنها بیرون آورند.

چنانكه درباره‌ی بازاریان باید تا میتوان دستهای میانجی را كم گردانید درباره‌ی اداره‌ها نیز همان رفتار را باید كرد. بخصوص درباره‌ی آنهایی كه رتبه‌های بالا دارند و حقوق‌های بسیار میگیرند. فزونی و بیجهتی درمیان آنان بیشتر میباشد.

ما از این زمینه در جای دیگری سخن خواهیم راند و چون در اینجا مقصودمان گفتگو از پیشه‌ها و كارها است (نه از اداره‌ها) بآن نمی‌پردازیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 57 ، 58 و 59)

[1] : چنین «فتواهایی» را تا زمانی میدادند که دستشان از حکومت دور بود. ولی هنگامی که خودشان به حکومت رسیدند یادشان رفت چه‌ها میگفتند و چگونه میان مردم دودستگی پدید می‌آوردند.

[2] : خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه است. خودفروش درباره‌ی خود همان كاری را میكند كه یك فروشنده برای تبلیغ كالای خود میكند. اینكه آن را به معنایی كه واژه‌ی «تن فروشی» برای آن مناسب است بكار می‌برند غلطست.

آخوند بر بالای منبر هم مردم را گمراه میگرداند و هم مفت میخورد.

آخوندِ خیره‌رو مفتخواریش بس نیست ، مسافرکشی و فروشندگی را در شأن همکارانش نمی‌داند.
آن کسی که با رنج مسافرکشی یا فروشندگی میکند و نیمی از شبانه روز میکوشد تا با سود رسانیدن به مردم زندگانیش را راه اندازد ، کارش در شأن این مفتخوران نیست. ولی اینها که هم خود را «روحانی» (برخوردار از نیروهای روان ـ روانی ) می‌نامند و هم مردم را گمراه میگردانند کارشان شأن بیشتری از فروشندگی و مسافرکشی دارد.
افسوس از این نادانی و فریبکاری!

«علی لاریجانی ، رئیس مجلس گفته است که از ٢٥‌هزار نیروی فعال در صداوسیما ١٢‌هزار نفر آن مازادند.»
شهردار پیش تهران نیز 40 درصد کارمندان دولت را فزونی دانسته. وزیران نفت و نیرو و همچنین مسئولان آموزش و پرورش و دیگران از فزونی درمانده‌ساز کارمندان وزارتخانه‌هاشان گفته‌اند.
سرچشمه :
https://www.yjc.ir/fa/news/6538690/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%E2%80%8C%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF

هانری کُربن (Corbin)

کُربن شاگرد لویی ماسینیون شرقشناس بنام فرانسوی بود. همو شیعیگری و صوفیگری را به کربن شناسانید.
در سال ۱۹۳۹ مأمور شد که به استانبول برود و از دست‌نوشته‌های سهروردی که در کتابخانه‌های این شهر پراکنده بود پیکره ‌بردارد. با روی دادن جنگ جهانی دوم این مأموریت تا سال ۱۹۴۵ کشید.
در آن سال به ایران آمد.
در ایران او با کسانی آشنا شده دوستی می‌یابد که گرچه در آن روز چندان شناخته نبودند ولی امروز ما آنها را می‌شناسیم : یکم ، حسین نصر ، مدیر «انجمن شاهنشاهی حکمت و فلسفه» ، دوم ، طباطبایی (کسی که تفسیر قرآن نوشته و فلسفه خوانده بود و خمینی ، مطهری ، بهشتی ، خامنه‌ای ، مکارم شیرازی ، مهدوی کنی و مصباح یزدی از شاگردانش بوده‌اند). (از ویکی‌پدیا). سوم ، کسانی که خود به فلسفه پرداخته یا از اندامان انجمن شاهنشاهی حکمت و فلسفه بودند بویژه مرتضای مطهری.
کربن در گزافه‌گویی و ستایش‌ از پیشینیان کهن ایرانی بویژه آنها که آلوده‌ی فلسفه ، شیعیگری و صوفیگری بوده‌اند کوششهای بسیار کرده و در این باره کتابهایی نوشته و روی‌همرفته کوشیده روی ایرانیان را بجای آینده به دوره‌های زبونی گذشته بازگرداند.

سه تن از پاکدینان در آبان 1324 با کربن دیدار و گفتگو کرده و چون او را خواهان جستجو در پیرامون فلسفه‌ی اشراق و سهروردی یافته‌اند ، چند جلد کتاب از کتابهای کسروی به او ارمغان گردانیده‌اند ـ باشد که دست از مأموریت خود بردارد.
هر کدام از این شرقشناسان کوشیده‌اند پیشوایانی را از فلسفه ، صوفیگری ، شیعیگری و دیگر کیشها در چشم شرقیان بزرگ و ارجدار نشان دهند. ایرانشناسان همین کار را برای ایرانیان کرده‌اند. برای مثال لویی ماسینیون به صوفیگری و حلاج پرداخته و اندکی پیش از کربن «به قصد زیارت مقبره‌ی عطار رنج مسافرت ایران را بر خود هموار فرموده» بود ، کربن نیز به صوفیگری ، شیعیگری ، باطنیگری و کسانی مانند ابن عربی ،‌ سهروردی ، فارابی ، ملاصدرا ، امامان شیعه و بویژه امام‌ زمان پرداخته است.

✴️ شرقشناسی
(بخش 4 از 4)

همچنین در کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ چنین می‌گوید : «یک توده نخست باید حقایق اولیه‌ی زندگانی را بفهمد تا نوبت باصلاح معاش کارگرانش رسد. آن کارگری که شما برای اصلاح معاش او می کوشید در توی خرافات غرقست و دست و پا می‌زند. آن کارگر آماده است سعادت خود و خانواده‌اش را بیک عقیده‌ی خرافی قربانی سازد. آن کارگر آماده است بعنوان آنکه شما بروضه‌خوانی عقیده ندارید و به تکیه احترام نمی‌گزارید ، بر شما بشورد و آن غائله‌ی اصفهان را برپا گرداند.

آن روستایی که شما خود را حامی او گردانیده‌اید ، در توی نادانی تا گلو فرورفته و از زندگانی چیزی نمی‌فهمد. شما می‌توانید با سخنانی او را تحریک کنید که بارباب دخالتی در عایدات ندهد، می‌توانید تفنگ بدستش بدهید که گماشتگان ارباب را بکشد. ولی اینها حال او را اصلاح نخواهد کرد و از او دهقانی که همسر دهقانان آلمان و فرانسه باشد پدید نخواهد آورد ...

در این باره با سران حزب توده گفتگوهایی رفته است. آنان دو عذر می‌آورند :
یکی آنکه همه‌ی گرفتاریها نتیجه‌ی فقر و احتیاجست. ما اگر باصلاحات اقتصادی موفق شویم و مردم را از فقر نجات دهیم بدبختیها از میان خواهد رفت. وقتی هم در این باره اصراری داشتند و در روزنامه‌های خود گفتارها می‌نوشتند. ولی این اشتباه است و هیچگاه از اصلاح معاش مردم ، دردهای دیگر چاره نخواهد پذیرفت. این حرف را کسانی توانند پذیرفت که از گرفتاریهای اساسی این توده (که من در اینجا از ورود بذکر آنها خودداری نمودم) ناآگاه باشند ...

دیگری آنکه می‌گویند : ما عجالتاً باید مردم را بر سر خود گرد آوریم و نیرو تهیه کنیم و رشته‌ی حکومت را بدست خود گیریم ، آنوقت خواهیم توانست باصلاحات دست بزنیم و هرچه خواستیم انجام دهیم. ولی اینها اشتباه است.

این سخن در ایران شیوع پیدا کرده : «باید کاری کرد و قوه را بدست گرفت. آنوقت می‌توان هر کاری کرد.» صدها جوانان فریب این را خورده‌اند و کار بجایی رسیده که فلان مرد برای امامزاده داوود راه می‌سازد چرا که از آن راه مردم خرافه‌پرست عامی را فریب دهد و بسر خود گردآورد و بوکالت مجلس رسد ، و این را سیاستی می‌شمارد. ولی اینها بسیار خامست. مردمی را که شما اغفال کنید و بسر خود گردآورید ، نیرویی از آنها پدید نخواهد آمد ... مردمی که از مقاصد شما آگاه نیستند و با آن علاقه‌مندی بسر شما گرد نیامده‌اند ، شما نخواهید توانست در راه اجرای آن مقاصد بکارشان وادارید. بلکه همیشه ناچار خواهید بود مقاصد خود را از آنها پوشیده دارید. همیشه ناگزیر خواهید بود با نادانیها و خرافه‌پرستیهای آنها مماشات کنید ...» (سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ سات 12 و 13 از 46)

پیدایش احزاب مارکسیست در ایران سد دیگری بر سر راه گسترش اندیشه‌های بیهمتای کسروی گردید. در نتیجه‌ی این پندار غلطِ مارکس و پیروان وی و برخی انگیزه‌های فرصت طلبانه‌ی دیگر ، به هشدارهای کسروی در پیرامون سرچشمه‌ی بدبختیهای ایران و زیان و آسیب بزرگ کیشها و بدآموزیهای رایج بویژه زیان ملایان شیعه ، پروایی نشد و در یک دوره‌ای نیروهای بسیاری از جوانان در راههای پوچ و کجی هدر رفت. این پندار بیپا و فرصت‌طلبی و نادانی پیروان مارکسیسم در ایران ، آنها را بدانجا رسانید که برای براندازی شاه ، که او را «نوکر سرمایه‌داری و امپریالیسم آمریکا» می‌نامیدند ، با ملایان همدست شدند و از جمهوری اسلامی و ولایت فقیه و امامت امت هواداری نمودند.

چگونگی رفتار سیاسی برخی پیروان مارکسیسم در ایران و نتیجه‌ای که از آن ببار آمد ، آزمایش دیگری شد که راستی و درستی اندیشه‌های کسروی را درباره‌ی سرچشمه‌ی بدیختیهای ایران و راه چاره‌ی آنها از یکسو و نارسایی و کجی ایدئولوژیهای دیگر را از سوی دیگر ، بخوبی نشان داد. این آزمایش تاریخی ، گواهی دیگر بر سخن آن راهنمای بزرگ است که نوشته : «پیشامدهای جهان پایَندان (ضامن) پیشرفت ماست». (خدا با ماست ، سات 20 از 22)

گفتار شرقشناسی در اینجا پایان یافت ولی چنانکه گفتیم ما در این زمینه سخنان بیشتری داریم که در روزهای آینده در کانال خواهیم آورد.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 38ـ زیانهای پراکنده‌اندیشی کدامست؟ (تکه‌ی 3 از 3)
اگر از یك عامی بپرسید : شب و روز از كجا پدید می‌آید؟!. در شگفت شود و پاسخ دهد : «شب و روز دیگر از كجا نمی‌خواهد. شب و روز همیشه بوده است و پی هم آید و رود». شما نیز چنان پاسخ می‌دهید. من خودم پاسخ پرسش را می‌دهم و انگیزه‌ی آموزگاری و پندآموزی را روشن می‌گردانم :
آدمیان ناگزیرند كه جهان را بشناسند و معنی زندگی را دریابند و اینها چیزهاییست كه مردمان سرخود نتوانند شناخت و اگر بسر خود باشند بكشاكش برخیزند و هر گروهی بجهان معنی دیگر دهند. از آنسوی برای زندگی یك راه بخردانه می‌خواهد كه در این باره نیز مردم بسر خود بجایی نرسند و از هم پراكنده و دور باشند. همچنین آدمی را خویهای نیك و بد هر دو هست و باید آنها را نیك از بد جدا گردانید و مردم را بپیروی از خویهای نیك و به پرهیز از خویهای بد واداشت.
این سه زمینه است كه باید بمردم یاد داد. ولی اینها هر سه بهم پیوسته است و یك توده تا نخست معنی درست زندگی را نشناسد آیینی برای زندگانی نخواهد داشت و خویهای نیك و بد را از هم باز نخواهد شناخت. شما ببینید همین اكنون چند اندیشه درباره‌ی جهان درمیانست : یكی اندیشه‌ی خراباتیان كه جهان را یك دستگاه بیهوده‌ای می‌شمارند و برآنند كه باید زندگی را با مستی و ناآگاهی بسر داد. دیگری اندیشه‌ی صوفیان كه می‌گویند خدا را با دیده می‌بینیم و برآنند كه باید از خوشیها چشم پوشیده بسختی‌كِشی خود را بخدا رسانند. دیگری اندیشه‌ی فیلسوفان است كه آدمی را با چهارپایان و ددان یكسان می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و زورآزمایی نمی‌شناسند. دیگری اندیشه‌ی كیشها كه آفرینش را سراپا از بهر چند كسی می‌شمارند و برآنند كه باید بخشنودی آنان كوشید و بمیانجیگری آنان باید طلب بهشت نمود. پیداست كه اینها باهم ناسازگار است و هر یكی از آنها آیین دیگری برای زندگی می‌خواهد و خویهای دیگری را نیك یا بد می‌شناسد. شما اگر جهان را با دیده‌ی صوفیان بینید نباید ارجی ببازرگانی و كشاورزی و آبادی كشور و مانند اینها گزارید و از خویها نیز گوشه‌گیری و خاموشی و سستی [و] مانند اینها را پسندید. ولی اگر آن را با دیده‌ی فیلسوفان ببینید باید درپی زورآزمایی و ناتوان‌كُشی و پول‌اندوزی باشید و از خویها نیز آز و دغلكاری و كوشش و مانند اینها را برگزینید ، همچنین با دیگر اندیشه‌ها كه هر یكی خواست دیگری می‌دارد.
اكنون همگی این اندیشه‌ها در ایران پراكنده است و شما كه می‌خواهید بمردم گفتگو از نیكخویی و آیین زندگی نمایید و گفتار نویسید نخست باید دید جهان را با چه دیده می‌بینید و كدام یكی از این اندیشه‌ها را برمی‌گزینید و پس از آن از آیین زندگانی و خویهای نیك و بد بسخن برخیزید. اینكه امروز بلهوسانی خامه بدست می‌گیرند و چیزهای بی‌سر و بُنی را كه از اندیشه‌شان گذشته برشته‌ی نوشتن می‌كشند و آب صد دره را بهم می‌آمیزند جز گمراهی نیست. آن نویسنده‌ای كه امروز ستایش از صوفیان یا خراباتیان می‌نماید و فردا گفتار درباره‌ی كوشش می‌نویسد نوشته درباره‌ی نافهمی خود بدست مردم می‌دهد.
یك آموزگار یا یك راهنما باید دانش باندازه دارد وآنگاه یكی از راههایی را كه هست دنبال نماید و یا خود راهی بروی مردم باز كند و آن را آشكاره گوید تا مردم بدانند چه می‌خواهد و چه می‌آموزد. اینست آنچه در پیرامون پندآموزی باید گفت ، اینست انگیزه‌ی آنكه كسانی بمردم راهنمایی كنند. كنون بگو آیا تو اینها را می‌پذیری یا نه؟!.. اگر نمی‌پذیری بگو خودت چه انگیزه‌ی دیگری می‌شناسی؟!. اگر كسی ایراد كرد و گفت پندآموزی برای چیست چه پاسخ باو دهی؟!. و اگر آن را كه ما گفتیم می‌پذیری باید خَستُوان باشی كه این گفتارها كه نوشته‌ای بیهوده است.
اینها را كه می‌گفتم گوش می‌داد و چون بپایان رسید بی‌آنكه پاسخی دهد برخاست و پیداست كه تا آنگاه چنین سخنانی را نشنیده و هیچگاه نیندیشیده بود كه نویسندگی چیست و برای چیست.
پایان

9
🔶 زبان ایرانی


🔸 5ـ راه ساده خواندن كتابهاي پيشينيان است‌ [تکه‌ی دو از دو]
گذشته از آنكه مؤلف كه يكي از نوادگان شيخ ابوسعيد است شيوه‌ي شيرين و شيوايي بكار برده هم درميان نگارشهاي خود جمله‌هايي را از زبان شيخ ابوسعيد و ديگر بزرگان صوفي نقل مي‌نمايد كه از شيواترين جمله‌هاي فارسي بشمار است‌.
اين كتاب بهترين نمونه از فارسي قرنهاي پنجم و ششم هجري مي‌باشد و خود پيداست كه با همه‌ي چيرگي خلفاي عرب بر ايران و با همه‌ي آنكه ايرانيان دين اسلام را پذيرفته بودند باز زبان فارسي بجاي خود بوده و گزندي نيافته بوده است‌. چون اين كتاب را پهلوي كليله و دمنه‌ي نصرالله كاتب كه هر دو مؤلف نزديك بزمان يكديگر مي‌زيسته‌اند بگزاريم آن زمان خواهيم دانست كه زباني كه نصرالله كاتب در كتاب خود بكار برده جز يك زبان ساختگي نبوده كه بيخردانه او و مانندگان او بكار مي‌برده‌اند‌.
ما آنچه درباره‌ي اين كتاب بگوييم كم است. كساني اگر در آرزوي كتابهاي ساده‌ي فارسي مي‌باشند اين كتاب يكي از بهترين نمونه است و براي آنكه خوانندگان پيمان هم از عبارتهاي او بهره يابند نمونه‌هايي در اينجا مي‌آوريم :
«روزي درويشي به ميهنه رسيد و همچنان با پاي‌افزار پيش شيخ ما آمد و گفت اي شيخ بسيار سفر كرده‌ام و قدم فرسودم و نه بياسودم و نه آسوده را ديدم‌. شيخ گفت هيچ عجب نيست اين سفر كه تو كردي مراد خود جستي اگر تو در اين سفر نبودي و يك دم بترك خود بگفتي هم تو بياسوديي و هم ديگران بياسودندي زندان مرد بودِ اوست چون قدم از زندان بيرون نهاد براحت رسيد‌.»
«شيخ ما گفت هزار دوست اندكي باشد و يكي دشمن بسيار بود».
«شيخ ما را پرسيدند كه مردان او در مسجد باشند گفت در خرابات هم باشند».
«شيخ ما گويد كه ما آنچه يافتيم به بيداري شب و بيداوري سينه و بيدريغي مال يافتيم»‌.
«شيخ ما گفت هر چه نه خداي را نه چيز و هر كه نه خداي را نه كس».
«شيخ ما گفت هر كه بخويشتن نيكوگمانست خويشتن نمي‌شناسد و هر كه بخداي بدانديش است خداي را نمي‌شناسد».
«شيخ ما گفت هيچ سخني بهتر از اين نيست كه ما ميگوييم ليكن اگر اين نبايدي گفتن بهترستي»‌.
«شيخ ما گفت بنده‌ي آني كه در بند آني»‌.
«شيخ ما گفت كسي چون براه حق درآيد نخستين نامي كه بر او نهند نام مريدي بود و هزار چيز آورده‌اند كه مريد را ببايد تا نام مريدي بر وي افتد اول آنست كه زيستنش نه چون زيستن خلق بود همچنان كه لباس بگرداند چيزها نيز بر ضد خلق باشند گفتن نيز نه چون گفتن خلق باشد و رفتن نه چون رفتن خلق و نشستن و خاستن نه چون خلق و خوردن و خفتن نه چون خلق و هرچند گويي از اين سخن آخر نيابد‌.»1


1ـ پيمان ، سال 1 ، شماره‌ی 15 ، س51ـ59

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی هجدهم)

🔸 در پیرامون خواربار (بخش 1 از 2)

کوشاد کانال : چه بسا برخی پندارند که ما چنین نوشته هایی را برای آنکه کانال بیگفتار نماند میگزاریم. در حالی که چنین نیست. آنان تنها به بیرون کارها می‌نگرند. اگر بژرفا به زمینه‌ی گفتارها بیندیشند درخواهند یافت که در هر کدام از آنها نکته یا نکته‌هایی هست که به کار زندگانی می‌آید. در همین گفتار با آنکه درباره‌ی پیشامدهای هفتاد و هفت سال پیش است ، نکته‌های درس‌آموزی هست. اساساً یک برتری و برجستگی نوشته‌های پیمان و پرچم در اینست که چون از بنیادهای زندگی سخن میراند همیشه تازگی خود را دارد.
ـ در پیرامون خواربار


🔸چرا نرخها بالا رفته؟..
در این چند روزه كه گفتگوی پخش اسكناس [1] بمیان آمده ناگهان نرخها بالا رفته و بقیمت كالا افزوده. آیا علت این گرانی چیست؟..

اگر از بازرگانان و بازاریان بپرسید چنین میگویند : فزونی انتشار اسكناس اعتبار آن را از میان میبرد. اینست مردم بدارایی خود میترسند و شروع بخرید كالا كرده نرخها را بالا برده‌اند.

و این یك بهانه‌ای بیش نیست و حقیقت چیز دیگری است. حقیقت اینست كه یك دسته از آزمند[ان] پولدوست اختیارِ بازار را در دست دارند و اینان هر روز درپی یك بهانه‌ای هستند كه قیمت كالاها را بالا ببرند و بمیزان استفاده‌ی خود بیفزایند.

اینان كه شبها گرد رادیو می‌نشینند و گوش میدهند ، روزها كه روزنامه خریده میخوانند ، باین و آن كه میرسند و جستجوی اخبار میكنند ، منظوری جز این ندارند كه ببینند یك بهانه‌ای هست كه نرخها را بالا برند. در این چند سال كه در جهان بیم جنگ درمیان بوده و سپس هم جنگ درگرفته و كنون دو سال ، دو سال و نیم از آن میگذرد ، اینان كارشان همان بوده و از هر پیشامدی بهانه جسته و نرخها را بالا برده و چون همیشه كار خود را با موفقیت انجام داده‌اند اینست گستاخ و جسور گردیده‌اند. اعتنا به توده یا بدولت ندارند.

اگر روزی یك رادیویی یك خبر دروغی منتشركند (مثلاً منتشر كند كه تركیه وارد جنگ شده بآلمان یا بانگلیس آگهی جنگ فرستاده) همان روز خواهید دید در بازار جنب و جوشی هست تلفنها بكار افتاده ، دلالها به تكاپو درآمده ، نرخها بالا میرود. این تكان نخست در بازار پیدا شده سپس بسقط فروشها و خرازی فروشها و بزازها و دیگران میرسد.

ـ بابا چه شده؟. چه خبر است؟.
+ تركیه وارد جنگ گردیده!
ـ گردیده باشد ، بشما چه!. ما از تركیه چه وارد میكردیم كه بریده شود. آنگاه بروغن و برنج و خواربار چه ربط دارد؟! مگر اینها از تركیه می‌آمد؟!.

این را مَثَل آوردم. كارهایشان هم از این قبیل است ، یك دسته آزمندان تیره‌درون كه همه‌ی هوش و حواس خود را به نفع‌پرستی متوجه گردانیده‌اند هر پیشامدی را بی‌آنكه معنای درستش را بفهمند دستاویزی برای خود میگیرند.

ما در شماره‌ی دیگر موضوع پخش اسكناس را شرح خواهیم كرد. هیچگاه معنای آن چنین نیست كه اینها می‌فهمند و هیچگاه تماس باعتبار بانك ندارد. ولی فرض كنیم كه فهم اینها درست است. در آن صورت این یك زیانیست كه بهمه‌ی مردم كشور میخورد و هر كس از آن نتیجه میبرد. دیگر چه معنی دارد كه یك دسته‌ی كوچك هزار یا دو هزار تنی در اندیشه باشند كه با افزودن بنرخ كالاها زیان خود را جبران كنند.. آیا اینها تا این اندازه عزیز و گرامیند كه تنها آنها منظور باشند و دیگران هرچه بادا باد!..

ما نمیدانیم دولت چه ‌اندیشیده. از چه راه از اینها جلوگیری خواهد كرد؟!.. دولت باید در اندیشه‌ی مردم باشد. باید فراموش نكند كه این خود فشار بسیار سختی بخاندانهاست.

ما یك راه چاره‌ای را پیشنهاد میكنیم. كسانی كه اختیار بازار را در دست گرفته‌اند و این فشارها را بخاندانها وارد می‌آورند بدو طبقه‌اند : یكی بازرگانان حجره‌نشین و دیگری دكانداران و مغازه‌داران (از سقط فروش و خرازی فروش و بزاز و مانند اینها)

آنچه حجره‌نشینانند چنانكه در سرمقاله‌ی امروزی پرچم شرح دادیم اینان مفتخوارند و داراییشان از راه نامشروع گرد آمده.

یك كالایی را یك كارخانه‌ای پدید آورده (مثلاً پارچه‌هایی بافته) و باید خاندانهایی آنها را بكار برند (رخت دوزند و بتن كنند) ، درمیانه اینها چكاره‌اند؟!..

باید اینها را از میان برداشت. باید میانه‌ی پدید آورنده و بكار برنده بیش از یك دست میانجی نباشد. بلكه گاهی بآن یك دست نیز نیاز نیست.

نیك اندیشید فلان حاجی كه در حجره‌اش نشسته چكاری را برای این توده انجام میدهد؟! چه شركتی در تهیه‌ی لوازم زندگانی دارد؟!.. افزار كار اینان [جز] یك تلفنی در دیوار ، و چند دفتری بروی میز و یك دلی پر از آز نیست. با این افزارها چكاری از كارهای زندگانی را انجام میدهند؟!.. میریسند؟!.. می‌بافند؟!.. می‌دوزند؟!.. می‌سازند؟!.. می‌كارند؟!.. یا چه كار دیگری میكنند؟!..

👇

اینها جز مایه‌ی اختلالی در زندگانی نیستند. نتیجه‌ی بودن اینها آنست كه یك كالایی كه از كارخانه مثلاً بده ریال بیرون آمده بصد ریال بدست خاندانها میرسد كه درمیانه نود ریال بكیسه‌ی این مفتخواران میریزد.

[1] : متفقین که در ایران بودند برای دررفتهای (هزینه) خود نیاز به ریال داشتند. اینبود میخواستند دولت را وادارند اسکناس تازه چاپ کند. در زمان سهیلی این روی نداد ولی در زمان نخست وزیری قوام (چهار ماه پس از این) پیمانی با دولت ایران بستند که در برابر اسکناسهایی که چاپ می‌شود متفقین زر و دلار در بانکهاشان به حساب دولت ایران به امانت بگزارند. (از ایران وام گرفتند و پرداخت آن را موکول به پایان جنگ کردند).
اشاره‌ی گفتار به گفتگوی چاپ آن اسکناسهاست (نه اینکه براستی چاپ شده بود).
(نک. خاطرات ابوالحسن ابتهاج ، شرکت کتاب ، 1389خ ، ص 71 به بعد)