پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ گواهی پاکدلانه

آقای کسروی روزنامه‌ی پرچم را هر روز با دقت مخصوصی میخوانم. کتاب راه رستگاری نوشته‌ی شما را نیز با کنجکاوی بسیار از نظر گذراندم و در مطالب آن فرورفتم ... کتابی دیدم پر از حقایق ، راستی نماینده‌ی راه رستگاریست. با این حقیقتگوییها شما را چه باک؟ بگزارید تا یاوه‌سرایان گریبان چاک زنند و بینوایان دانش خاک بر سر ریزند. چه کنند بینوایان جز چند برگ پاره ندارند که نام ادبیات برآن مینهند. خود را بدانها نوید میدهند گاهی آن را چکیده‌های خامه می‌ستایند و دگر بار تراوشات دل برآن نام می‌نهند.
کلماتی موزون گرد آورند (بدون پرداختن به معنی) و کار بست آن را درهم کنند و شعر نامند. چند شعری گرد آورند و دیوان سازند. چرا نرنجند؟. چرا یاوه‌سرایی نکنند؟ چرا پیراهن ندرند؟ شما آقای کسروی باولین و آخرین آثار پرافتخار آنان تاخته‌اید ـ شما از چاپلوسی بد میگویید حال آنکه اینان قصیده‌های بسیاری برای هر کس و ناکس سروده‌اند. شما از صوفیان و خراباتیان و میخوارگان بد میگویید. این سیه‌روزان خود مرید آنند و بقول خودشان جوهر زندگی (تریاک) دود میدهند و آن را نسیم بهشت می‌نامند. بتحریک چامه‌های حافظ و خیام جوهر آن را می‌نوشند ـ عرق میهن یا بدبخت کننده‌ی میهن ـ بدبخت حافظها و خیامها که مریدانشان را باین سیه‌روزی و بدبختی می‌اندازند. ایکاش هرگز نام می نمی‌بردند ـ هرگز گرد خرابات نمی‌گشتند.
آقای کسروی من با شما همعقیده‌ هستم. من و دوستانم در راه حقیقت می‌کوشیم.
ما با خرافات در نبردیم. شما بنویسید از چه باک دارید. راستیها بازگویید کجیها بازنمایید پوشیدگیها آشکار سازید ـ مردم را بمردانگی دلاوری دینداری راستگویی و دیگر خویهای پسندیده تشویق کنید از هرزگان ـ بیدینان ـ بدمنشان ـ دیو سیرتان ـ دُژخویان ـ تریاکیان (صوفیان امروزی) دشمنان میهن و نژاد آدمی (عرق خواران) بد گویید. شما راست میگویید تا دامن ما بدین ننگها آلوده است گشادگی و پیروزی برای ما نشدنیست. شما بنویسید ما نیز با شما همراهیم. ما توده‌ی جوان را بیدار می‌سازیم. جواب کهنسالان را نیز کشاکش زندگی میدهد. بکوشیم در راه افتخارات از دست رفته‌مان بکوشیم. بامید یزدان پاک پیروزمند خواهیم شد همان طوری که خود بارها گفته‌اید ما را با بیهوده‌گویان سر و کاری نیست ـ پیروزی با راستگویان است. ما میکوشیم شما نیز از کوشیدن و بازنمایاندن نایستید.
ل ـ آیرم

(پرچم روزانه شماره‌ی 145)
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 1

اكنون كه بنوشتن این گفتار آغاز می‌كنم دو نامه در جلو منست كه هر یكی گفتگویی را كه در میانه‌ی یكی از هواخواهان پیمان با دیگری رفته بازمی‌نماید. چون هر دو گفتگو از راه خود پیش رفته در این گفتار می‌آورم :

یكی از نامه‌ها از مراغه از آقای نادر شكوهیانست كه چهار ماه پیش فرستاده و در آن چنین می‌نویسد : «در نشستی با یكی از علماء كه شماره‌ی ششم پیمان را خوانده بود با بودن برادرم گفتگو بمیان آمد. آقا گفتند پیمان مطلب را ظاهراً خوب و بقاعده گفته كه امام اگر مرده‌اش هم امام بودی یكی بس بودی ، ولی از باطن امام نگفته و یا اینكه نخواسته بگوید. پاسخ دادم باطن امام چطور است و چطور در باطنْ مرده و زنده‌ی آنها یكیست؟! پیمان اگر سخنی گفته دلیل هم همراهش كرده. بقول شما پیمان از باطن امام آگاهی نداشته و ننوشته. شما بفرمایید و ما بدانیم و خبردار باشیم. در پاسخِ این آغاز كرد قرب و منزلت امامان را شمردن و ستایش بسیار كردن. گفتیم : اینها دلیل آن گفته‌تان نشد. اینها درست ، ولی سخن در آنست كه شما می‌فرمایید امام چه مرده و چه زنده قادر است و همیشه امام است ، و هیچگاه چشم از امت برنمی‌دارد. دلیل این چیست؟!. ما می‌گوییم اگر چنان چیزی هست پس این آشفتگیها و پراكندگیها از كجاست؟!. پس چرا باینها چاره نمی‌كند؟! خواهش دارم این را برای ما روشن فرمایید. در پاسخ باز همان سخنها را بازگردانیدند و ما نیز باحترام بزرگیشان دیگر بسخن ادامه ندادیم».

می‌گویم : نیك شده كه چنان پرسشی رفته و نیك شده كه گفتگو پاسدارانه[=محترمانه] بپایان آمده. من نیز سخنانی در آن باره می‌افزایم : این یكی از زمینه‌هاییست كه می‌باید روشن گردد و یكرویه[=مسلّم] شود. اگر این راست است كه كسانی از درگذشتگان یا از زندگان ، دست‌اندركارهای خدا می‌باشند باید همه آن را بپذیرند و پروای آن كسان كنند و اگر راست نیست باید همه رها كنند و دیگر نامش را نبرند.

نخست می‌باید دید آیا كسانی از آفریدگان ، چه از امامان شیعه و چه از دیگران ، چه در زمان زندگیشان و چه پس از مردنشان ، دستی در كارهای خدا توانند داشت؟! مثلاً به بیماری بهبود توانند داد؟. در كار كسی گشایشی پدید توانند آورد؟!. ما می‌پرسیم آیا چنین چیزی را توان پذیرفت؟!.. آیا این همان بت‌پرستی نیست؟ همان بیدینی نیست؟!.. آخر خدا را چه شده كه كارش را بدیگران سپارد؟!.. چه شده كه برای خود دستیار و یاور گیرد؟!.. آیا خدا فلان فرمانرواست كه خودش كارهایش را نتواند ، و یا بهوسْ كسانی را بالا بَرد و همدست و همنشین خود گردانَد؟!..

می‌دانم خواهند گفت : اینان میانجیند. می‌گویم : این بهانه‌ایست می‌آورید. این كتابهاتان در دست ماست و ما نیك می‌دانیم كه چه باورهایی درباره‌ی امامان می‌دارید. از آن گذشته این نیز غلط است. این نیز بیدینی است. خدایی كه می‌بیند و می‌شنود و می‌داند با او چه جای میانجی داشتن است؟!.. شما خدا را چه می‌پندارید كه میانجی بنزد او می‌برید؟!.. مگر خدا صمدخانست؟! مگر تیمور لنگ است؟! چرا بزشتی كار خود پی نمی‌برید؟!.

دوم می‌باید دید تاكنون رو داده كه یكی از آن امامان یا از دیگران دستی از مردم گیرد و یك نمونه‌ای از كار آنان درمیان باشد؟!.. چنین چیزی كی رو داده؟!. : آیا در داستان دلگداز مغول كه فریاد بیچارگان از هر گوشه بلند می‌شد؟!. یا در كشتارهای تیمور كه فریاد و ناله از شهرها برمی‌خاست؟!. یا در داستان اُزبك كه در مشهد در زیر بارگاه امام چندین هزار بیگناه را خون ریختند؟!. یا در كشتار آسوری كه از خانه‌های ارومی (1) ناله و فریاد زنان و دختران بلند می‌شد؟!.. یا در خشكسالیها كه بارها رو داده و هر بار گروه انبوهی را بخاك كشیده؟!. آخر در كدام داستان یك دستگیری از آنان دیده شده كه شما بگواهی آورید؟!.

باز اگر یك توده‌ی بسامان و سرفرازی می‌بودید كسی می‌توانست پندارد كه از «فیوضات باطنی» آنانست. سخن در اینجاست كه آن هم نیست و بگفته‌ی آقای شكوهیان اینهمه پراكندگی و آشفتگی درمیانست؟!..

چنان باوری می‌بایست یا دلیلی از خرد با خود دارد كه مردم ناگزیر شده بپذیرند ، و یا داستانی رو داده و كسانی با دیده دیده باشند و ناچار باور كنند. در جایی كه هیچ كدام نیست چگونه آن را می‌پذیرید؟!

1ـ ارومیه ـ و
11
🔶 زبان ایرانی


🔸 6ـ تكرار كلمه‌ها و عبارتهاي ناروشن و ساختگي [تکه‌ی دو از دو]
از سخن خود دور نيفتيم : گذشته از موضوع درآميختگي فارسي با كلمه‌هاي عربي كه خود عيب بزرگي است و فارسي را از استقلال برانداخته در نگارشهاي امروزي اين دو عيب نيز فراوان هست كه كلمه‌ها را تكرار مي‌نمايند وآنگاه عبارتهاي ناآشنا بكار مي‌برند‌. كساني كه در آرزوي پرهيز از اين عيبها مي‌باشند گلستان براي ايشان بهترين آموزگار است‌.
اگرچه در زمينه‌ي كلمه‌هاي عربي آن دريافتي را كه امروز ما داريم سعدي در آن زمان نداشته‌. بعبارت ديگر سعدي دربند آن نبوده كه كلمه‌هاي عربي را بكار نبرد و همچون ديگران از زيان درآميختن فارسي بعربي ناآگاه بوده و اينست كه در نگارشهاي خود از عربيهاي بيجا پرهيز نجسته‌. با اينهمه سعدي چون گوينده‌ي شيرين‌زبان و استادي بوده و فارسي را بسيار خوب مي‌دانسته اينست كه با همه‌ي پرهيز نجستن از عربي باندازه‌ي ديگران آلوده‌ي آن نگرديده‌.
به هر حال ما در اين باره پيروي از سعدي نخواهيم داشت و عربيهايي كه او بكار برده ما بيشتر آنها را كنار خواهيم گزاشت‌. ولي درباره‌ي فارسي از سخنان سعدي چيزهاي بسياري را ميتوان ياد گرفت‌. بسياري از كلمه‌ها يا عبارتهايي كه ما امروز فارسي آن را نمي‌دانيم از گلستان ميتوان بدست آورد‌.
نيز درباره‌ي تكرار كلمه‌ها و بكار بردن كلمه‌هاي ناآشنا كه گفتيم دو عيب ديگر زبان امروزي ماست اگر كساني پرهيز از آنها را خواستار باشند چه بهتر كه پيروي از گلستان نمايند‌. سخنان سعدي از اين دو عيب پاك است‌.
پيشينيان آرايش سخن را كوتاهي آن مي‌دانستند‌. و اين بود سخن را هرچه كوتاهتر گزارده و براي آنكه آن كوتاهي مانع روشني معني نباشد آشناترين كلمه‌ها را برگزيده و روانترين شيوه را بكار مي‌بردند. پاره‌ای كتابهاي پهلوي كه اكنون در دست ماست و در آخر زمان ساسانيان يا در آغاز زمان اسلام نگارش يافته آنها نيز بهترين نمونه‌ي كوتاهي و سادگي سخن مي‌باشد و از اينجا پيداست كه شيوه‌ي سخن‌گويي و سخن‌نويسي ايرانيان باستان هم آن بوده كه سعدي و مانندگان او بكار برده‌اند و ما امروز در جستجوي آن مي‌باشيم‌.
از اسرارالتوحيد جمله‌هايي را براي نمونه آورديم از گلستان نيز جمله‌هايي مي‌آوريم و خود شايسته‌ي آنست كه كساني آنها را بياد سپرده در نگارشهاي خود پيروي از آنها كنند :
«رنجيده نگه كرد» ، «دشنام دادن گرفت» ، «از سر خون او درگذشت» ، «روي از اين سخن درهم كشيد» ، «بجان رنجيدند» ، «دو لشكر از هر طرف روي بهم آوردند» ، «اين بگفت و بر سپاه دشمن زد» ، «گوشمال بسزا داد» ، «تني چند از مردان كارآزموده» ، «شبانگه كه دزدان بازآمدند» ، «سالي دو برين برآمدند» ، «در نهاد وي جايگير نشده است» ، «گريه و زاري درنهاد» ، «دزدان خفاچه بر كاروان زدند و پاك ببردند» ، «برگ درختان خوردن گرفت و بيخ گياهان برآوردن» ، «سخن درميان دو دشمن چنان گوي كه اگر دوست شوند شرم‌زده نباشي» ، «هر كه بدي را بكشد خلق را از بلاي او برهاند و او را از عذاب خداي» ، «دشمن چون از هر حيلتي بازماند در دوستي بجنباند آنگه بدوستي كارها كند كه دشمن نتواند» و «نادان را بهتر از خاموشي نيست و اگر اين بدانستي نادان نبودي» ، «خبري را كه داني دلي را بيازارد تو خاموش باش تا ديگري بيارد» ، «بي‌هنران هنرمندان را نتوانند ديدن همچون سگان بازاري سگ شكاري بينند مشغله برآرند و پيش آمدن نيارند».
در اين عبارتها كلمه‌هاي عربي كم بكار رفته و كلمه‌هايي است كه ما مي‌توانيم برداشته فارسي بجاي آنها بگزاريم‌. نيز تكرار هيچ نشده و عبارتهاي ساختگي ناآشنا بكار نرفته است‌. كساني كه بوسوسه‌ي تكرار كلمه گرفتارند و چنين مي‌پندارند كه اگر كلمه‌ها را مكرر نياورند معني فهميده نخواهد شد از اين عبارتها و عبارتهاي اسرارالتوحيد كه در شماره‌ي گذشته آورديم عبرت گيرند.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیستم)

🔸بیکاری یکی از گناههاست (بخش 1 از 1)

در یك رشته گفتارهایی از كارها و پیشه‌ها سخن رانده معنی آنها را روشن گردانیدیم. چنانكه گفتیم آنچه ما در زندگانی نیازمندیم در طبیعت گزارده شده. ولی باید بكوشیم و آنها را بدست آوریم و از اینجاست كه كارها و پیشه‌ها پیدا گردیده. هر دسته‌ای از پیشه‌وران و كارگران و دیگران یك قسمت از لوازم زندگی را آماده میگردانند و یا بیك بخشی از كارهای آن می‌پردازند. اینست معنی كارها و پیشه‌ها.

در اینجا باید یك نكته‌ی دیگری را روشن گردانیم ، و آن اینكه بیكاری یكی از گناهانست. چون باید در این زندگانی بكوشیم و لوازم آن را آماده گردانیم ، از اینرو هر كس باید پیشه‌ای یا كاری پیش گیرد تا در آن كوشش شركت كند ، و هر كسی كه بیكار می‌نشیند معنی این رفتار وی آنست كه از باید در این زندگانی بکوشیم و لوازم آن را آماده گردانیم ، از اینرو هر کس باید پیشه‌ای یا کاری پیش گیرد تا در آن کوشش شرکت کند ، و هر کسی که بیکار می‌نشیند معنی این رفتار وی آنست که از دسترنج دیگران بهره میبرد بی‌آنكه عوض دهد و این خود خیانتی بتوده است.

میدانم بیكاران خواهند گفت : ما پول میدهیم و خواروبار و دیگر چیزها را میگیریم. ما مفت نمیخوریم. میگویم : آن پول بدست شما از كجا آمده؟!.. پول خود ارزش ندارد و جز افزار مبادله نیست. شما چه كرده‌اید كه مبادله میكنید؟!.. یك كسی اگر پول هم دارد (اگر میخواهد نان به ناسزا[=نامشروع] نخورد) باید بیك كاری یا پیشه‌ای پردازد تا بوسیله‌ی آن در تهیه‌ی لوازم زندگی شركت نماید.

جز از بیماران و ناتوانان كه از آنها باید جداگانه گفتگو كرد ، از دیگران بیكاری نسزاست. باید كسان بیكار را خوار شمرد و بآن كار بدشان نكوهش دریغ نگفت.

اینست یكی از حقایق زندگانی. ولی این حقیقت یكی از چیزهاییست كه پوشیده مانده و مردم بآن باوری ندارند. در ایران مطلب معكوس است و كسان بسیاری كار را «كسر شأن» می‌شمارند. در اینجا باید آقا بیكار باشد ، خان بیكار باشد ، ملا بیكار باشد ، مرشد بیكار باشد ، فیلسوف بیكار باشد ، شاعر بیکار باشد. اینگونه «بزرگیها» با كار كردن سازش ندارد.

🔸اینست نمونه‌ای از ناآگاهی مردم از حقایق زندگانی. با این ناآگاهیها شما هر سخنی هم بگویید خواهند گفت : «مگر ما اینها را نمیدانستیم» یك توده‌ای با صد گمراهی و آلودگی گمان نقص بخود نمیبرد.

در اینجا داستانی هست كه باید بنویسم : ده سال یا بیشتر پیش از این در تهران كسی مُرد. با یك تجلیلی او را از میان برداشتند و در روزنامه‌ها ستایشها كردند و فیلسوفش خواندند.

من در شگفت شدم : در ایران فیلسوفی بوده و ما نمیدانستیم.

🔸این شیوه‌ی روزنامه‌هاست كه چون كسی مرد ستایشها ازو نویسند و كسانی را كه در زندگیش چشم دیدن نداشتند پس از مرگش با یك تأسفهایی بیاد او پردازند. این یكی از رفتارهای زشت و بیهوده‌ی ایرانیانست

و من آن را میدانستم. با این حال لقب «فیلسوف» وادارم كرد كه جستجویی درباره‌ی آن مرده كنم و او را بشناسم.

یكی از یارانم او را می‌شناخته است و شرح بسیاری از تاریخچه‌ی زندگیش برایم گفت. دانسته شد مردی بوده نود سال عمر كرده ، و در آن عمر دراز خود چهار گناه بزرگی را همیشه مرتكب بوده :

1) همیشه بیكار بوده ـ از آغاز جوانی تن بكاری یا پیشه‌ای نداده و نود سال در این جهان زیسته بی‌آنكه شركتی با دیگران در تهیه‌ی لوازم زندگی بنماید.

2) همیشه بنام مرشدی یا سیدی در خانه‌های دیگران میزیسته. بگفته‌ی عوام همواره بدیگران كَل[1] بوده. بكسانی كل بوده كه آنها خود بتوده كل هستند.

3) در همه‌ی عمر زن نگرفته و از این وظیفه‌ی مقدس گردن پیچیده.

4) بیشتر وقت خود را با شعرهای بیهوده و سخنان یاوه بسر داده و یكی از كارهای ناستوده‌اش این بوده كه كتابی بنام «قیصرنامه» پرداخته كه چنانكه میگویند نه هزار بیت است كه در ستایش ویلهلم قیصر آلمان سروده. روسیاه نان این كشور را خورده و با ستایش بیگانگان روز گزارده. آن هم چه ستایشهایی؟!
ستایشهایی كه اگر قیصر می‌شنید و میفهمید به سبكمغزی گوینده‌اش پی میبرد : «تو كه از كوچه میگذری اگر زحل تعظیمت كند از نحوست بیرون آید».

اینها هر یكی گناه بزرگیست. هر یك دلیل دیگری به پستی نهاد آن مرد میباشد. چنین كسی را فیلسوف می‌نامند. اینست نمونه‌ای از نادانسته بودن حقایق درمیان این توده.

در همان روزها با یكی از روزنامه‌نویسان گفتگو كردم و گفتم : این مرد چه كرده بود كه فیلسوفش خواندید؟!. با حال تعجب گفت : «په آقا ! سخنان بسیار خوبی دارد». گفتم : مگر كسی با سخن فیلسوف می‌شود؟!.. فیلسوف یعنی «دوستار حقیقت». این مرد همه پشت پا بحقایق زده و در سراسر عمر با حقایق دشمن بوده. دیدم پاسخی نتوانست و درمانْد.[2]

این را برای مثل یاد كردم. از اینگونه دلیلها فراوانست. بیهوده نمی‌نویسم : نیك و بد شناخته نیست. بیهوده نمیگویم : معنی زندگی را نمیدانند.

👇
از سخن خود دور نیفتیم : از روی قاعده‌ای كه برای كارها و پیشه‌ها یاد كردیم بیكاری خود یكی از گناهان میباشد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 63)

[1] : از این جمله میتوان آن را سربار توده معنی کرد. در فرهنگ دهخدا معنی آن چنین آمده : مردِ گرانجان بی‌خیر.
[2] : این مرد ادیب پیشاوری است و یكی از كلهای توده كه او را در خانه‌اش نگاه میداشته حاجی‌محتشم‌السلطنه (حسن اسفندیاری) بوده. حاجی‌محتشم‌السلطنه كیست؟..
حاجی‌محتشم‌السلطنه از درباریان بود و در زمانی که اتابک صدراعظم محمدعلی‌میرزا شد او معاونش گردید و بجانشینی از او بپارلمان می‌آمد که بایرادهای نمایندگان پاسخ دهد و سپس از سوی محمدعلی‌میرزا به ارومی فرستاده شد که در آنجا هم هواداری از دربار مینمود. ولی سپس که جنگهای سال 1326 و 1327 (1287 و 1288) بپایان رسید و محمدعلی‌میرزا از میان رفت او همچنان درمیان مردان دولتی بود و بارها بوزارت نیز رسید.
او «هر روزی رخت آن روز را پوشیده : در استبداد بوده ، در مشروطه بوده ، در زمان دیكتاتوری بوده ، اكنون در دوره‌ی دمكراسی هم هست». «در زمان رضاشاه رئیس مجلس شورا می‌بود و بروی بلندترین صندلی دمكراسی می‌نشست و پست‌ترین خوی درباری را نشان می‌داد و خود را «پیر غلام» و چاكر خانه‌زاد» می‌خواند». «این مرد كه پیرامونیانی می‌دارد و خانه‌اش پناهگاه ملایان و درویشان و دیگرانست ... در سال 1296 خ. (1336) در تبریز والی می‌بود. در همان سال داستان دلگداز كشتار مردم ارومی با دست آسوریها رخ داد و این مرد كه در چیدن زمینه‌ی آن داستان نیز دست میداشت بی‌پروایی از خود نمود ، و برای آنكه دادخواهان را بخود راه ندهد شاهكاری نشان داد ، و آن اینكه بارها مردم ارومی بدیدنش رفتند و پاسخ شنیدند : «حضرت اشرف بزیارت عاشورا مشغولست او را نمی‌توان دید». گویا ماهی هزار تومان حقوق را باو میدادند كه بزیارت عاشورا پردازد. آسوریها آنجا مردم بیگناه را بكشند و زنان و دختران را بكِشند و ببرند و این در اینجا ریاكارانه «الهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد» بخواند.
در نمایشهای دسته‌ی بدخواه یا بهتر گوییم دشمنان مشروطه و خائنان بتوده ، این مرد همیشه «رل مسخره» را بگردن داشته و كارهایش جز این نتیجه را نمی‌داده كه مشروطه و مجلس در دیده‌ها خوار گردد.»
شرح بیشتر درباره‌ی این دو تن در كتاب در پیرامون ادبیات و دفتر یكم دیماه 1323 آمده.
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 2


می‌گویند : پس اینهمه علماء و مجتهدان نفهمیده‌اند؟!.. می‌گویم : بیگمان نفهمیده‌اند ، و شما همین را دلیل گیرید كه برای آدمیان دین باید ، وگرنه چه علماء و چه عامیان گمراه گردند و از رستگاری بیرون افتند.

می‌گویند : پس آن امامان چه بوده‌اند؟. می‌گویم : امام بمعنی پیشواست. آنان هر یكی در زمان خود و برای پیروان خود پیشوا بوده‌اند. ولی امروز و برای شما هیچی نیستند. امام بآن معنی كه شما می‌شناسید هیچ نبوده و نخواهد بود و شما می‌باید بیكبار از این باورها بازگردید ، بازگردید و از خدا آمرزش طببید. این را آشكار می‌گویم كه جای هیچ سخنی بازنماند.

شما را چه شده كه خدای زنده‌ی جاویدان را كه آفریدگار جهانست و رشته‌ی كارها همه در دست او می‌باشد بدیده نمی‌گیرید ، و درگذشتگانی را كه امروز جز نام نشان دیگری از آنان درمیان نیست بدیده می‌گیرید؟!

برخی می‌گویند : چه زیان دارد كه مردم چنین باوری درباره‌ی درگذشتگانی دارند؟!.. می‌گویم : چه زیان می‌داشت كه مردم قریش درباره‌ی‌ لات و هُبَل آن باورها را دارند؟!.. چه زیان می‌داشت كه مسیحیان درباره‌ی مسیح آن باور را دارند؟! یك چیزی همین كه دروغ است سراپا زیان باشد. این خود خدا را نشناختن و او را كوچک گرفتن است. از آنسوی شما اگر نمی‌دانید ما نیك می‌‌دانیم كه چنین باوری زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد و بیگمان یكی از انگیزه‌های درماندگی توده این می‌باشد. ما زیانهای آن را در جای دیگری بگشادی نوشته‌ایم (1) و در اینجا فهرست‌وار می‌شماریم :

نخست : این كسان چون دین را شناختنِ آن چند تن و دل بستن بآنان می‌شناسند و رستگاری خود را در آن می‌پندارند ، اینست بپاكدلی و درستكاری و غیرتمندی و ستوده‌خویی و نیكوكاری و مانند اینها كه بسیار ارجدار و بسیار بزرگست ارج نمی‌گزارند. مثلاً دستگیری از گرسنگان نمی‌كنند و پولها را برداشته بزیارت می‌روند و یا روضه می‌خوانانند.

دوم : كار زندگی را سست گرفته پروای كشور و توده و این چیزها نمی‌كنند. كسانی را كه جز نام هیچ نشانی از ایشان درمیان نیست و در روزهای سختی كمترین یاوری یا دستگیری از كسی نتوانند كرد ، پشتیبان خود شناخته و با این پندار بیپا خود را فریب داده اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌نمایند. گرداننده‌ی جهان خدا و آیین او اینست كه مردمان همدستی نمایند و بكوشند و برای جلوگیری از دشمنان آماده گردند. اینان خدا را فراموش ساخته و بآیین او پشت پا زده چنین می‌پندارند كه امامان اینان را نگه خواهند داشت و با این پندار بسیار كج خود را آسوده می‌گردانند.

ببینید اندازه‌ی گمراهی را : امامی هست ناپیدا و رشته‌ی همه‌ی كارها در دست اوست ، علمایی در نجف جانشین او می‌باشند ، می‌باید خمس و زكات خود را بآنان رسانید. تنها كاری كه می‌باید كرد اینست و دیگر هیچ. با این گمراهی بسیار رسوا خود را از توده كنار می‌گیرند و با كوششهایی كه در راه نگهداری كشور و آبادی آن كرده می‌شود از درون دل دشمنی می‌نمایند ، و بصدها كار نیكی كه كرده شود ارجی نمی‌گزارند.

سوم : چون می‌پندارند آفرش جهان بپاس آن امامان بوده و دیگران از بهر هستی آنان بهستی رسیده‌اند ، اینست همه بآنان و سرگذشتهای آنان پرداخته و داستانهای هزار سال پیش را همیشه زنده و در برابر چشم نگه می‌دارند ، و اینست از زمان خود و از آنچه در پیرامون خودشان رخ می‌دهد ناآگاه می‌مانند و اینها را چنانكه هست درنمی‌یابند. بارها گفته‌ایم : داستان اینان داستان آن كس است كه چشمش تا بیك‌فرسنگی كار كند و آنچه در آبادیهای بسیار دور رو می‌دهد بشَدْسَد [2] و دریابد. ولی از پیرامون خود آگاه نباشد و چاه را در زیر پای خود درنیابد. چنانكه یك آدمی بدینسان شاینده‌ی[=لایق] زندگانی نیست ، اینان نیز شاینده‌ی آن نمی‌باشند.

برخی از اینها راستی‌را تباه گردیده و فهم و دریافتشان بیكبار كج گردیده. ما در كار خود این را نیك می‌بینیم و در رفتاری كه با ما می‌كنند اندازه‌ی تباهیشان بهتر پیداست.


1ـ گفتار «خرده‌گیریهای حقیقتگو و پاسخ آن» در شماره‌های سال پنجم دیده شود. [یاران کسروی این گفتارها را برویه‌ی کتاب «در پاسخ حقیقتگو» گرد آورده چاپ کرده‌اند. ما نیز آن را اینترنتی نشر کرده‌ایم.]
[2] ـ شدسیدن (همچون خندیدن) = حس کردن با حواس پنجگانه ، بِشَدسَد = حس بکند. ـ و

.
warqwenãsi 1-4.pdf
180.8 KB
✴️ شرقشناسی

🔹 همه‌ی تکه‌ها در یکجا (چهار تکه)
12
🔶 زبان ایرانی


🔸 7ـ پهناوري يك زبان دليل نيكي آن زبان نيست [تکه‌ی یک از دو]
فارسي يكي از بهترين زبانهاست‌. درميان هفت يا هشت زباني كه من مي‌شناسم و از هر كدام كم يا بيش آگاهي دارم فارسي شيرين‌تر و آسانتر از همه‌ي آنهاست‌.
اين سخن را ناسنجيده نمي‌گويم و تعصب ايرانيگري را در آن دخالتي نيست‌. تا آنجا كه من مي‌دانم فارسي يگانه زباني است كه بي‌دستياري دستور (صرف و نحو) ياد توان گرفت‌. در آذربايجان كه اين زبان را با درس خواندن ياد مي‌گيرند و تا چند سال پيش دستوري درس داده نمي‌شد ما با همه‌ي آساني آن زبان را ياد گرفتيم‌. ولي چنين كاري با زبان ديگري نشدني است‌.
كساني پهناوري يك زبان را دليل نيكي آن مي‌شمرند و اينست كه زبان انگليسي را در اروپا و عربي را كه در آسيا كه ميگويند هر كدام داراي بيش از چهارصدهزار كلمه مي‌باشد بهترين زبانها ‌شمارده‌اند ولي اين گمان پاك خطاست‌. پهناوري زبان بآن اندازه كه انگليسي و عربي دارد خود يك عيب زبان مي‌باشد‌. زيرا نتيجه‌ي اين پهناوريست كه گويندگان و شنوندگان هر زمان با عبارتهاي ناآشناي ديگري روبرو مي‌شوند و ناگزير مي‌شوند كه نخست بخود عبارتها پرداخته سپس بمعنيها برسند‌. ولي در زبانهايي كه اين اندازه پهناور نيست مردم هميشه با يك رشته كلمه‌ها و عبارتها سروكار دارند و از آشنايي با آن عبارتها و كلمه‌ها معني را هرچه آسانتر و بهتر درمي‌يابند‌.
اين سخن در اينجا تكرار ميكنم كه سخن بجاي آينه و براي نشان دادن معني است و چنانكه آينه بايد چندان صاف باشد كه خود در ميانه پيدا نباشد سخن نيز بايد چندان روان و آسان و بگوش آشنا باشد كه در ميانه نباشد و شنونده يكسره معني را دريافت كند‌.
زبان پهناور بدرد سخنبازي بيشتر مي‌خورد تا بدرد سخنگزاري ، و سخنبازي با سخنگزاري دو چيز جداگانه مي‌باشد‌.
اينكه كساني درآميختگي زبان را با كلمه‌هاي عربي بدينسان مي‌پسندند كه آن كلمه‌ها مايه‌ي پهناوري فارسي باشد از كوتاهي فهم آن كسان است‌. زيرا اين اندازه پهناوري زبان خود عيب است نه نيكي‌.
آري هر زباني بايد براي فهمانيدن هر گونه معنايي (از معنيهاي عادي) داراي كلمه باشد‌. ليكن داشتن كلمه‌هاي مكرر جز دليل نابساماني و بدي يك زباني نخواهد بود‌.
فارسي نيز تا قرنها پيش از اين ، زباني بوده شيرين و آسان و به هر معنايي رسا‌. چنانكه نمونه‌هاي آن را از هزار سال پيش در دست داريم و ما اندكي از آن را از كتاب اسرارالتوحيد و مانند آن در گفتارهاي گذشته‌ي خود آورديم‌.
زباني با آن سادگي و آساني پس از آنكه بدست نصرالله كاتب و وصاف و جويني افتاده امروز پستترين و دشوارترين زبان گرديده‌.
امروز اگر كسي بخواهد فارسي ياد گرفته كتابهاي فارسي را خواندن تواند بايد سالها رنج برده و زبان عربي را نيك ياد بگيرد تا بتواند اين عبارت حميدي : «پير با جوان در مجارات و محاورات گرم شده و جوان با پير در مبارات و مناظرات بي‌آزرم گشته هر دو در مناقشه و مجاوبه به منافسه و مناوبه سخن مي‌گفتند ...» و مليونها مانند آن كه در كتابهاست فهميدن بتواند‌.
هم بايد بزبان مغولي آشنا گرديده اين جمله‌هاي وصاف : «بر مضمون رساله و فحواي الو كه وقوف افتاد ... ايلچي راسيور غاميشي كرد و برين شرايط يرليغ تنغال به مبالغت و ايغال انفاذ داد ...» و هزارها مانند آن كه يادگار زمان مغول است معني بفهمد‌.
نيز بايد بزبانهاي اروپايي آشنا بوده معنيهاي فاكولته و فراكسيون و كورسپندانس و كودتا و صدها مانندهاي اينها را دريافته و نگارشهاي اروپارفتگان را كه پر از عبارتهاي اروپايي است خواندن بتواند‌.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست و یکم)

🔸 از دیگران چیزی نگرفته‌ایم (بخش 1 از 1)

گفتارهایی را كه در پرچم درباره‌ی معنی «دارایی» و یا در پیرامون «كارها و پیشه‌ها» نوشتیم كسانی خوانده و چنین گفته‌اند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست». یكی هم گفته : «اینها را از كارل ماركس برداشته».

میگویم : هر دو دروغست. من تاكنون سخنی را از دیگری گرفته و بنام خود ننوشته‌ام. از آنسوی تاكنون كتابی از سوسیالیستها یا از كارل ماركس بدستم نیفتاده و نخوانده‌ام. تنها دو سال پیش یكی از یاران در تبریز كتابی بمن داد كه بعربی نوشته شده و از «جمعیتهای سرّی» سخن میراند ، و در آن مقاصد سوسیالیستها را نیز فهرست‌وار می‌شمرد.

نخستین بار مقاصد سوسیالیستها را در آنجا خوانده و دیدم و در برخی چیزها با ما موافقند ولی در بسیاری از هم جدا میباشیم.

🔸به هر حال ما راهمان جستجوی حقایق است. ما میخواهیم بنیاد زندگانی آدمیان بروی حقایق گزارده شود. اینست در همه چیز حقیقت آن را میگیریم. درباره‌ی دارایی و كارها و پیشه‌ها معنیهای درست آنها را نوشتیم. كنون اگر در برخی چیزها با سوسیالیستها یا با دیگران موافق باشیم ایرادی بما نخواهد بود. آیا میتوانیم یك حقیقتی را بنام آنكه سوسیالیستها پیش از ما گفته‌اند رد كنیم و نپذیریم؟!..

من اگر كسی بودم كه پیروی از سوسیالان كنم میبایست این پیروی را پیش از همه در بیدینی و خداناشناسی كنم ، در مادیگری كنم. زیرا نخستین گام آنان اینست. كسانی اگر مرا می‌شناسند میدانند كه با مادیگری چه نبردهایی كرده‌ام. میدانند كه در دین چه راهی را پیموده‌ام.

نمیدانم چرا كسانی باین سخنان بیهوده می‌پردازند؟!.. چه لذتی از اینها میبرند؟!. چرا چشمشان برنمیدارد كه یك سخنانی را یك تن از میان خودشان بگوید؟!.. هنگامی كه پیمان را آغاز كردیم این گرفتاری را داشتیم كه هر سخنی می‌نوشتیم آن یكی می‌گفت : «از اخبار برداشته». این یكی می‌گفت : «از فلسفه گرفته». دیگری میگفت : «اینها در مفاوضات هست». اكنون هم در نوشتن پرچم با این گفته‌ها روبرو می‌شویم.

🔸یك چیزی را كه ما همیشه رعایت میكنیم آنست كه شرقیان در برابر غربیان استقلال اندیشه نشان دهند و پیروی كوركورانه از آنان ننمایند.

این یكی از مقاصد ماست. اگر فراموش نشده نُه سال پیش بیك رشته نبردهای سختی با اروپاییگری برخاستیم و من گفتارهای بسیاری در آن زمینه در شفق سرخ نوشتم. سپس نیز پیمان را بنیاد نهادم. با این حال چه شدنیست كه ‌اندیشه‌های اروپاییان را بگیریم و بنام خود نوشته بشرقیان یاد دهم؟!.. چنین كاری چه سزاست؟!..

كسانی اگر حقیقت را میخواهند ما با این گفتارهای خود لغزشهای اروپاییان را اصلاح میكنیم. كارل ماركس و دیگران مطالبی اندیشیده و بحقایقی پی برده‌اند. ولی كارشان ناقص بوده و از بسیار چیزها دور مانده‌اند. ولی ما همه حقایق را میگوییم.

یك دسته نیز این ایراد را از راه دیگری میگیرند. باین معنی چون این سخنان را بزیان خود می‌یابند برای ایراد چنین میگویند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست».

میگویم : شما هر نامی میگزارید بگزارید. اینها حقایق است و باید اجرا گردد. باید قانونها از روی اینها نوشته شود. از آنسوی اینها بزیان كسی نیست. آن كسانی كه این سخنان را بزیان خود می‌شمارند این هم یك نافهمی از ایشانست.

امروز در این زندگانی غلطی كه مردم دارند تنها بدسته‌ی كوچكی خوش میگذرد و دیگران همه در رنجند ، و آن دسته‌ی كوچك نیز اگر بفهمند باین حال خشنودی ندهد.

🔸اینهمه رنج و زحمتی كه مردمان میكشند قسمت بیشترش نتیجه‌ی دانسته نبودن حقایق است. اگر زندگی از روی حقایق باشد رنجها بسیار كم و خوشیهای زندگانی فزونتر خواهد گردید.

كسانی میگویند : شما كه می‌نویسید بازرگانان كالا را دست بدست میگردانند و كارشان نامشروع میباشد اگر از آن كار دست بردارند چه كنند؟!..

میگویم : از آن كار بیهوده دست بردارند و بجای آن كارخانه برپا كرده پارچه بافند ، نخ ریسند ، افزار زندگانی سازند. اگر میخواهند بهتر باشند بكشت و كار پردازند. برای كسی كه میخواهد بكوشد راه باز است.

در شماره‌ی دیروزی پرچم بیانات آقای وزیر دارایی را آوردیم. بگفته‌ی ایشان یك كشور پهناوری همچون ایران گندم و جوش برای خوراك مردم كفایت ندارد. اینست سالانه باید از بیرون غله بخرند كه سال گذشته صدهزار تن خریده‌اند و برای سال آینده نیز چهل‌هزار تن در نظر گرفته‌اند.

👇
آیا این نتیجه‌ی چیست؟!. چه شده كه كشوری باین پهنا و درازا مردمش گرسنگی میكشند؟!.. آیا نه آنست كه چون حقایق پوشیده مانده و زندگانی بیك راه غلطی افتاده و در نتیجه‌ی آن ، دسته‌های بزرگی با بیكاری یا با كارهای بیهوده (از دست بدست گردانیدن كالاها و مانند آن) می‌پردازند و از سوی دیگر زمینها خشك و ویران میماند و بهره‌مندی از آنها نمی‌شود؟!.. [1] آیا باید این زندگانی غلط را از دست ندهیم؟!.. آیا باید تغییری در حال خود پدید نیاوریم؟!.. آیا باید از ترس آنكه چند تنی میرنجند و نام سوسیالیست بروی ما میگزارند از گفتن حقایق خودداری كنیم؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 64)

[1] : یکی از نادانیها در ایران که همیشه یاد کرده‌ایم آنست که هر گرفتاری‌ای پیش می‌آید آن را تنها از یک چیز میدانند و آن هم بیشتر چیزهای محسوس است و هیچ نمی‌اندیشند که یک گرفتاری می‌تواند ریشه در چندین چیز بدارد که برخی از آنها بچشم نمی‌آید. برای مثال «مدیریت» را بدیده بگیرید. سخن از هر نابسامانی رود ، اظهار نظرهایی از اینگونه بمیان می‌آید : «بله دیگر ، مدیریت که نباشد همین می‌شود!». در این میان آنچه هیچگاه به آن پروا نمی‌شود دانستن حقایق است. «فرهنگ‌سازی» که کسان بسیاری معنی آن را ندانسته پیاپی بر زبان می‌آورند ، همان یاد دادن حقایق به مردم است.
چنین اظهار نظرهایی تنها از مردم عامی نیست. بلکه دیده می‌شود همانها که با یک غروری بمیدان می‌آیند و به جوانان که میخواهند بکشورشان سودمند باشند برتری می‌فروشند یا سرکردگی میکنند ، آنان نیز با اندیشه‌های خام و بازی با همین واژه‌های ناروشن ، ایشان را گمراه میکنند.
اگر گرفتاری تنها از مدیریت است ، آیا نمی‌توان بهترین مدیران جهان را با یک گروه ترجمان استخدام کرد و بکار گرفت و از این گرفتاریها رها گردید؟!
چنان از کارآمدی مدیران سخن میرانند تو گویی گفتگو از ساحران است. خوبست بیندیشند که اگر برای مثال یک مربی ورزشی ناچار باشد بازیکنانش را از میان بیماران و ناخوشان برگزیند آیا میوه‌ی کار او چه خواهد بود؟! ـ گو اینکه یکتا مربی در جهان باشد.
خواست از این سخنان این نیست که مدیریتها در این کشور بی‌ایراد بوده و هست یا اینکه هیچ تأثیری در کار کشور ندارد. خواست اینست که پروا کنیم در گذشته (همان دوره‌ای که بسیاری آرزوی بازگشتش را دارند) این کشور همچنان نمی‌توانسته غله‌اش را خود فراهم آورد. اکنون نیز دربایستهای بسیار دیگریست که تا نفت و گاز نفروشند فراهم نمی‌گردد. تنها خدا میداند اگر این کشور نفت نداشت بدبختیهایش چه اندازه بود. تنها تأمین خوراک نیست. داستان آرتشش را که در گفتارهای گذشته خوانده میدانید. احتکار گندم و دست بدست گردانیدن کالاها و دیگر رفتارهای سودجویانه در همان زمانها بوده و اکنون نیز هست. آیا بهتر نیست بجای چنان گفتگوهای بیهوده ، ببینیم این «سوء مدیریت» ریشه‌اش کجاست و چاره‌اش چیست؟!
گفتن اینکه گرفتاریها تنها از «سوء مدیریت» است ، چون سخن کاملی نیست مایه‌ی گمراهی صدهزاران کسان در این کشور گردیده‌ است.
فاصله‌ی میان دارا و نادار در این اقتصاد لگام‌گسیخته هر روز بیشتر می‌گردد.