14
🔶 زبان ایرانی

🔸 غلطهاي تازه
زبان پارسي كه قرنهاست بدست كساني بوده كه آن را خوار داشته و نكو دانستن آن را هنري نمي‌شمارده‌اند از اينجا غلطهاي انبوهي بر آن زبان راه يافته‌. اين غلطها بجاي خود پس از دوره‌ي مشروطه كه راه كتابها و نوشته‌هاي اروپايي بايران باز شده و كساني بترجمه‌ي آنها برخاسته‌اند از اين راه نيز يك رشته غلطهاي ديگر بزبان فارسي درآمده و اين غلطهاست كه ما تازه مي‌ناميم‌.
اگرچه غلط چه تازه و چه كهنه عيب يك زبان است و بايد بتصحيح آنها كوشيد ولي اين غلطهاي تازه زشتتر و زننده‌تر است و كتابها و نوشته‌هاي امروزي ما را فراگرفته اينست که ما در مجله جايي براي گفتگو از اين كلمات باز مي‌كنيم كه از جمله يادداشتهاي آقاي كسروي را در اين باره چاپ نموده و اگر ديگران نيز يادداشتهايي فرستادند با نظر آقاي كسروي چاپ خواهيم كرد.


1ـ سيت يا سگز و سگ(1)
در زمان هخامنشيان و پيش از ايشان مردمي بنام «سكز» يا «سكث» در پيرامون ايران مي‌زيسته‌اند‌. اين مردم بسيار انبوه بوده و بيشتر بتاراج و تاخت و تاز مي‌پرداخته‌اند(2). چنانكه داستان تاختهاي ايشان در آسيا و اروپا در كتابهاي باستان معروف است و آنچه ما ميدانيم ايشان هم دسته‌اي از آري‌نژادان بوده‌اند‌.
در هر حال نام ايشان سگز يا سگث بوده و اين نام است كه در لاتين و يوناني Scythe شده. اما در زبان ايرانيان داريوش در نوشته‌هاي خود آنان را «سگ» (با فتح سين و گاف) يا «سگا» مي‌نامد ، و چون دسته‌اي از آن مردم در زمانهاي ديرتر در سيستان نشيمن گرفته‌اند آن زمين بنام ايشان سگستان يا سجستان خوانده شده كه سپس گاف يا جيم تبديل به ياء يافته «سيستان» گرديده (با فتح سين و كسر ياء) و ما امروز بتحريف سيستان مي‌خوانيم. نيز در كتابهاي پيشين مي‌يابيم كه كسي را كه سيستاني بوده «سگزي» مي‌ناميده‌اند و از اينجا هم مي‌دانيم كه شكل ديگر نام نيز تا قرنهاي درازي از ميان نرفته و معروف بوده است‌. به هر حال نام آن مردم در فارسي «سگ» يا «سگز» است‌.
ولي از سوي ديگر چون در زبان فرانسه بسياري از حروف يوناني را تغيير ميدهند و كلمه‌ي Scythe يوناني نيز بزبان ايشان «سيت» خوانده مي‌شود ترجمه‌كنندگان بيسواد اين نام محرف فرانسه‌اي را در نوشته‌ها و كتابهاي خود معمول ساخته‌اند و كساني مي‌پندارند كه آن مردم جز اين نام را نداشته و گروهي از تركان بوده‌اند‌.

1ـ چون اين آخرها بمناسبت پيدا شدن دو لوحه از داريوش كلمه‌ي سيت در روزنامه‌ها تكرار شده و آن را نام مردمي از تركان پنداشته‌اند اينست كه پيش از همه يادداشت اين كلمه را چاپ مي‌كنيم تا رفع اشتباه از مردم شده بدانند كه درست كلمه و معني آن چيست‌.
2ـ از جمله در زمان پادشاهي هوخشتر پادشاه ماد بود كه دسته‌هاي انبوهي از آن مردم از راه شمال بايران آمده در آذربايگان و شمال ايران تاخت و تاراج بسيار كردند و بيست‌و‌هشت سال در آن سرزمينها بودند تا هوخشتر با تدبير بيرونشان راند. بعقيده‌ي برخي مورخان باستان مردم «مسكت» كه در آن سوي رود ارس نشيمن داشته‌اند و كوروش پادشاه معروف هخامنشي در جنگ با ايشان كشته شد نيز دسته‌اي از سگان يا سگزان بوده‌اند.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست وسوم)

🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 2 از 3)

🔸خدا هیچ كسی را یا هیچ مردمی را برای بدبختی و خواری نیافریده. ولی یك مردمی كه باین نادانیها افتند و بجای كوشش و چاره‌جویی دلهای خود را با این سخنان پوچ شاد گردانند بیگمان بدبخت و خوار خواهند گردید. این نتیجه‌ی نادانیهای خودشانست. خواست خدا كه در این زمینه هست همین میباشد.

چنانكه بارها گفته‌ایم این سخنان یادگار زمان سلجوقیان و مغولانست. در آن زمانها در ایران چند رشته گمراهیهای ریشه‌برانداز پدید آمد كه یكی از آنها جبریگری بود ، و همین گمراهیهاست كه یك توده‌ای بآن بزرگی را در زیر پای مغول لگدمال گردانید. سپس كه مغولان در این سرزمین بنیاد پادشاهی نهادند و بازمانده‌ی ایرانیان را بنده و زیردست خود گردانیدند ، بیچارگان بجای آنكه از گذشته عبرت گیرند و آن بدبختی را نتیجه‌ی نكوشیدن و سستی نمودن دانسته ، این زمان سستی از خود دور گردانند و كینه‌ی مغولان را در دل پرورده در یك روزِ فرصتی بر آنان شورند و ریشه‌شان براندازند ، بیدردانه با این اندیشه‌های پست و بیپا كه باید «بهانه‌ی بیغیرتی» نامید دلهای خود را خوش گردانیده بازمانده‌ی احساسات را نیز از میان بردند.

در كتابها درباره‌ی قضا و قدر صدها سخنان پوچ نوشته بجاهای بسیار دوری رفته‌اند. روزی در مجلسی كسی در این باره پرسشی كرد من سخنانی را كه در گفتار دیروزی نوشته‌ام باو بازگفتم. دیدم نپذیرفت و چنین پاسخ داد : «آخر علماء و فلاسفه در این باره حرفهای بسیاری دارند». گفتم : علما و فلاسفه بیكار بوده‌اند و دلشان خواسته سخنانی بیهوده گویند. ما را چه كار با ایشانست. چیزیست بسیار روشن : شما اگر زمینی را شخم كنید و تخم پاشید و آبیاری كنید گندم خواهید داشت و اگر نكنید نخواهید داشت. اگر درختی بكارید و سالها آن را بپرورید میوه خواهید چید. اگر شب چراغ روشن گردانید در روشنایی خواهید نشست ، و اگر نگردانید در تاریكی خواهید ماند. در همه‌ی كارها چنینست. یك توده‌ای كه بیست یا سی‌ملیون در یكجا میزیند اگر یكدل و یكزبان باشند و در راه نگهداری كشور دست بهم دهند و افزار كار آماده گردانند فیروز خواهند درآمد ، وگرنه بزیر دست دیگران افتاده بروز سخت خواهند افتاد. مردم فرانسه كه امروز دچار یك بدبختی گردیده‌اند اگر بفداكاریهایی برخیزند نجات خواهند یافت وگرنه همچنان در زیرِ دست آلمان خواهند ماند. همین مردم ایران كه بدینسان خوار و زبون گردیده‌اند اگر باین آلودگیهای خود چاره كنند و این پراكندگی را از میان برداشته یكدل و یكزبان گردند بآزادی و سرفرازی خواهند رسید وگرنه در این بدبختی و خواری خواهند ماند. اینها چیزهاییست بروشنی آفتاب. دیگر چه نیازی بگفته‌های علما و فلاسفه است؟!..

در مجلس دیگری باز این گفتگو میرفت یكی گفت : «مسئله باین آسانی نیست. علما حرفهای بسیاری دارند». گفتم چه حرفهایی دارند؟.. درماند و پاسخی نتوانست و دانسته شد از كسانیست كه بسخن نافهمیده بیشتر بها دهند تا بسخن روشن و فهمیده.

بسیاری از اینان یك كلمه‌ی «قضا و قدر» شنیده و بی‌آنكه معنای درستی از آن بفهمند به دل سپارده‌اند و باین آسانی نمیخواهند از آن دست بردارند. روزی با كسانی باز این سخنان میرفت و من به یكایك پرسشهای آنان پاسخ میدادم و دلیلها یاد میكردم و پس از آنكه بهمه‌ی گفته‌هاشان پاسخی دادم و همگی درماندند یكی از آنان سر برآورد و چنین گفت : «بالاخره نمی‌شود كه منكر قضا و قدر شد». من بیاد آن افتادم كه در سی سال پیش كه موضوع كروی بودن زمین و گردش آن بدور آفتاب درمیان ایرانیان تازه انتشار می‌یافت و در بیشتر مجلسها این گفتگو بمیان می‌آمد یك روزی در مجلسی این سخن میرفت و یك دانشمندی با زبان ساده چگونگی زمین و گردش آن را شرح میداد پس از یك ساعت سخنرانی یك حاجی ریش سفیدی از یك گوشه‌ی مجلس زبان بگشاد و چنین گفت : «بالاخره گاوماهی [1] را كه نمی‌شود منكر شد». این نیز آن رفتار را میكرد.
گفتم : چرا نمی‌شود منكر قضا و قدر شد؟!.. دوتا كلمه‌ی عربیست شنیده‌اید و یك توهمیست در دل جا داده‌اید هر دو را می‌توانید رها كنید و فراموش سازید. قضا و قدر جز توهمی نیست.

گفت : «این عقیده‌ی ماست چطور رها كنیم؟!..» گفتم : میدانم عقیده‌ی شماست. ولی چون بیپا و بیهوده است باید رها كنید. گفت : ما میگوییم : «كارها دست خداست». گفتم : آری كارها دست خداست. ولی همان خدا بشما در زندگانی اختیار داده كه هر كاری را از راهش انجام دهید. اینكه شما بچاره‌ی دردهای خود نمی‌كوشید و همچون كودكان هر دسته‌ای پی هوسهای دیگری می‌باشید ، و چون در نتیجه‌ی این بدیهای خود زبون و خوار میگردید و از بیگانگان توسری می‌خورید میگویید : «خواست خدا چنین بوده». خدا از چنین عقیده‌ای بیزار است. خدا نفرین میفرستد بآن مردم بیغیرتی كه بكار از راهش نكوشند و از خدا توقع كنند كه كارهای آنان را درست گرداند.

👇

[1] : به پندار پیشینیان زمین تخت بوده بروی شاخ گاوی می‌باشد و آن گاو هم پای بر گرده‌ی یک ماهی دارد و ماهی نیز بروی آب دریاست. آن را گاوماهی گفته‌اند.

📘 در پاسخ حقیقتگو

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌های ۳۶ تا ۳۸

✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 5


دیگری از نامه‌ها از آقای مهدیه از تبریز است كه برای یكی از دوستان خود در تهران فرستاده و در آن چنین می‌نویسد : «دیروز در نشستی صحبت از پیمان بمیان آمد. كسانی چنانكه عادتشانست بد گفتند ، جواب شنیدند. بالاخره یكی از حاجیها گفت مرام او را نمی‌دانم ، قرآن را قبول دارند یا نه؟.. اگر قبول دارند قرآن می‌گوید نوح اینقدر عمر كرده ، عیسا هنوز زنده است ، عصای موسا اژدها شده. در اینصورت امام غایب هم درست است. و اگر قرآن را قبول ندارد و یا كلام خدا نمی‌داند آن را بنویسد. گفتم پاسخ این را داده است و شما خبر ندارید. در همین شماره‌ی آخر این موضوع را نوشته است. شما با منطق كار ندارید. شما با منطق دشمنی می‌كنید ، با این دلیل كه نوشته‌های پیمان را مرتباً نمی‌خوانید و از دهان این و آن چیزهایی شنیده‌اید كه یا ناقص است یا غلط. با اینحال در اینجا و آنجا نشسته هایهوی می‌كنید. من بایستی جواب ندهم. جواب شما آنست كه یا پیمان را بخوانید و یا هیچ نگویید. این رفتاری كه اكنون دارید عاقلانه نیست».

می‌گویم : بسیار پاسخ بجایی داده شده. آن حاجی یک تن نیست. یك دسته رفتارشان همینست كه بی‌آنكه پیمان را بخوانند بدگویی می‌كنند و من می‌خواهم بگفته‌های آقای مهدیه چند سخنی بیفزایم :

نخست : هفت سالست ما بدینسان می‌كوشیم و همیشه می‌گوییم هر كه را سخنی هست بنویسد ، و در برابر چنین كاری یك دسته تنها بآن بس می‌كنند كه دور ایستند و بد گویند و زباندرازی نمایند. من پرسم : آیا این بدی نیست؟! مردم‌آزاری نیست؟!.. بهتر است از خودشان بپرسیم : آقای حاجی! آیا این رفتار شما دور از آیین آدمیگری نیست؟!..

اینان هر كدام پنجاه یا شصت سال می‌دارند و خود را دانا می‌شمارند ، ولی ای‌كاش از همه‌ی دانشها تنها این را داشتندی كه گردن نگزاردن براستیها از بدترین گناههاست.

اینان یک دسته‌ای هستند كه بهمه چیز از كشور و توده و قانون و میهن‌دوستی و كوششهایی كه در راه نیرومندی كشور كرده می‌شود ریشخند می‌كنند. تو گویی یك دسته بیگانگانیند كه از بیرون باین كشور آمده‌اند و اینست به هر چیزی می‌خندند. خواهید گفت : پس خودشان چه كار می‌كنند؟.. می‌گویم : ملابازی ، سیدبازی ، یک رشته نمایشهای دیندارانه‌ی ریایی ، پس از همه خودخواهی و خودفروشی ، این دسته خود تاریخچه و داستانی می‌دارند كه ما را در اینجا فرصت گفتگو نیست و امیدمندیم سال دیگر در یكی از شماره‌ها آن را بنویسیم.

دوم آقای حاجی دستور می‌دهد كه ما یا قرآن را نپذیریم و یا داستان امام ناپیدا را هم پذیریم. چه دستور نابجایی! كسی كه كالایش تنها خودخواهی و گردنكشی باشد ، و با داشتن مایه‌ی اندكی خود را دانا شمارد ، و در این هفت سال كه ما پیمان را می‌نویسیم و صد راز ارجداری را درباره‌ی دین و خدا و جهان بی‌پرده گردانیده‌ایم بخواندن آنها نزدیک نیاید ناگزیر اندازه فهم و خرد او این باشد : «یا فلان افسانه را بپذیرید یا بگویید قرآن هم دروغ است» دوباره می‌گویم : چه دستور ناسزایی.

بیش از این بنكوهش نمی‌پردازم ، و چون جایش رسیده می‌خواهم درباره‌‌ی قرآن و این بخش از آیه‌های آن سخنانی نویسم. در این باره یک تاریخچه و داستانی هست ، و پس از آن می‌باید به یک رشته سخنانی كه بسیار دربایست است درآییم.


.

15
🔶 زبان ایرانی

🔸 غلطهاي تازه

2ـ سيروس ، كامبيز ، كوروش ، كمبوجيا
كوروش نام پادشاه نخستين از خاندان هخامنشيان است كه در هزار و چهارصد سال و اندي پيش فرمانروايي داشته‌اند. این پادشاه پاكدل و نيكوكار بوده و چنانكه نگاشته‌اند با زيردستان پدرانه رفتار مي‌نموده و در شهرهايي كه مي‌گشاده از كشتار و تاراج دست نگاه ميداشته و چون پس از گشادن شهر معروف بابل جهودان را كه در آن شهر اسير بودند آزاد كرده روانه‌ي فلسطين گردانيد اينست كه نام نيك او در توريت و ديگر كتابهاي جهودان بازمانده‌.
اما نزد ايرانيان اگرچه تاريخ هخامنشيان از ميان رفته و اين نام نيز فراموش شده بود ولي پس از خواندن نوشته‌هاي سنگي بيستون و همدان و تخت جمشيد كه تاريخ آن خاندان زنده گرديده نام آن پادشاه نيكوكار را نيز در آن نوشته‌ها بسيار مي‌يابيم1 ليكن بر زبان ايرانيان نامي از آن پادشاه نمانده مگر بر روي دو رود شمال و جنوب ايران‌.
شرح اين سخن آنكه در زمان هخامنشيان دو رود بزرگ يكي در شمال (در قفقاز) و ديگري در جنوب (در فارس) بنام آن پادشاه «كوروش» خوانده مي‌شد كه كم‌كم آن نام را سبك كرده «كور» گفته‌اند. رود جنوبي تا زمان اسلام نيز اين نام را داشته كه مؤلفان عرب «كر» ساخته‌اند سپس در زمان عضدالدوله نام آن «بند امير» گرديده‌. اما رود شمالي هنوز هم «كور» خوانده مي‌شود و همان است كه از ميان تفليس ميگذرد.
پس شكل نخستين و ديرين كلمه «كوروش» (واو نخست معروف و واو دوم مجهول) بوده چنانكه در توريت و نوشته‌هاي سنگي است و شكل كنون آن هم «كور» است چنانكه در رود تفليس است.2 ولي يونانيان كه اين كلمه را برگرفته‌اند شين آن را سين كرده كوروس Cyros خوانده‌اند3 و در زبان فرانسه از روي تغييرهايي كه فرانسويان در حروف يوناني مي‌دهند از جمله اينكه y در يوناني صداي «او» دارد در فرانسه صداي «اي» پيدا ميكند و c كه در يوناني صداي «ك» دارد در فرانسه صداي سين مي‌يابد از روي اين تغييرها آن نام ايراني هم «سيروس» گرديده و ترجمه‌كنندگان بيسواد و بيخبر از همه جا همان كلمه‌ي تحريف يافته‌ي فرانسه‌اي را بپارسي درآورده و در كتابها و روزنامه‌ها مشهور ساخته‌اند و از نوشته‌هاي ايشان بزبان مردم افتاده كه امروز شايد كسان بسياري پسران خود را سيروس ناميده باشند.4
اما كامبيز پارسي درست آن هم چنانكه در نوشته‌هاي سنگي است «كمبوجيا» يا «كمبوجي» (با زبر باء) است. آن نيز بيوناني رفته و از آنجا بفرانسه افتاده و با دست ترجمه‌كنندگان باين شكل غلط بايران آمده.5

1ـ در آن نوشته‌ها شكل نام اندك تفاوتي دارد و چنانكه عقيده‌ي بسياري از استادان خط هخامنشي است بايد آن را «كوراش» (با زير را و پيش حمزه) خواند.
2ـ شايد كساني ميانه‌ي اين كلمه و كلمه‌ي كور بمعني نابينا فرق نگزارند ولي «كور» نابينا با واو مجهول است بدانسان كه در زبان تبريزيان و برخي شهرهاي ديگر خوانده مي‌شود.
3ـ چون از روي دليلهايي مي‌دانيم كه ميانه‌ي شمال و جنوب ايران در زمانهاي باستان درباره‌ی برخي حرفها دوگونگي بوده از جمله شين‌هاي شمال را در جنوب سين مي‌گفته‌اند چنانكه شميران و سميرم و فرشته و فرستادن يادگار اين دوگونگي است از اينجا مي‌توان پنداشت كه كوروش را هم در جنوب با سين مي‌خوانده‌اند و يونانيان از روي آن لهجه برداشته‌اند.
4ـ در تهران خيابان سيروس و مدرسه‌ي متوسطه‌ی سيروس و چاپخانه‌ي سيروس هست كه بايد عوض شود.
5ـ آقاي پيرنيا (مشيرالدوله) در تاريخ خود كه يكي از مؤلفات گرانمايه و در زمينه‌ي خود بي‌همال است بسياري از اين غلطهاي تازه را تصحيح فرموده‌اند.
از جمله اين سه غلط «سيت» و «سيروس» و «كامبيز» در آنجا تصحيح يافته. روزنامه‌ها كه ترجمه‌ي دو لوح داريوش را چاپ كردند باري مي‌توانستند كه بكتاب آقاي مشيرالدوله نگاه كرده آگاهي كه مي‌بايست بدست بياورند و اشتباه بآن بزرگي نكنند.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست وچهارم)

🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 3 از 3)

🔸شما مگر چشم ندارید و نمی‌بینید كه مردمان جهان چگونه میكوشند؟! چه شده كه میخواهید شما نكوشید و نتیجه بردارید؟!.. شما چه امتیازی در دستگاه خدا دارید؟!.. مگر خدا تنها ازآنِ شماست؟!.. مگر انگلیسی و آلمانی را شیطان آفریده؟!..

بارها دیده‌ام در گفتگو از این زمینه كسانی شعر پایین را بمیان آورده می‌پرسند :
مِی خوردن من حق ز ازل میدانست گر می نخورم علم خدا جهل بود

میگویم : این شعر برای ریشخند سروده شده. شما داستان خراباتیان را نمیدانید. اینان یك دسته‌ای بودند بخدا و بجهان آفرینش ایرادهایی میگرفتند و چون با دین دشمنی می‌نمودند به هر عقیده‌ی دینی ریشخند میكردند. مثلاً چون ملایان میگفتند : «خدا هرچه بوده و خواهد بود از پیش میدانست» اینان در پاسخ آن بریشخند گفته‌اند : «پس این می خوردن ما را هم خدا میدانسته و ما اگر نمی‌خوردیم علم خدا درست نمی‌آمد». هرچه هست مقصود جز ریشخند نبوده. ما باید یكی هم داستان این خراباتیان را در چند گفتاری در پرچم بنویسیم تا اینها روشن گردد.

از آنسوی این شعر جز مغالطه نیست. آیا آن كس بهمین بهانه زهر میخورد؟!.. آیا می‌شد كه زهر را جلوش بگزارند و بگویند این را بخور زیرا اگر نخوری علم خدا درست نمی‌آید؟!..

چنانكه گفتم اینها بیكارانی بودند و می‌نشستند و باین سخنان مفت و بیهوده می‌پرداختند.

ما میگوییم درباره‌ی دانش خدا به هیچ سخنی نباید پرداخت. این چیزیست كه كسی بآن راه ندارد. اما درباره‌ی باده (شراب) یا هر چیز دیگری اگر زیان ندارد بخورند و كسی را هم ایرادی نخواهد بود ، نیازی بشعر و غزل هم نخواهد داشت. اگر زیان دارد بدستور خرد باید از آن پرهیز كرد و هیچ بهانه‌ای نیاورد. مردك تو را بدانش خدا چه كار است؟!.. تو در اندیشه‌ی تندرستی خود باش ، در اندیشه‌ی زندگانی خود باش.

گاهی نیز دیده‌ام درباره‌ی «بخت» می‌پرسند. میگویم : «بخت» بآن معنی كه شما میگویید جز پندار نیست. ما «بخت» را نتیجه‌ی كارهای هر كسی میدانیم ، هر كسی یا هر توده‌ای در نتیجه‌ی كارها و حالهای خود نیكبخت یا بدبخت میگردد. اما اینكه كسانی خوشبخت آفریده شده باشند كه همیشه از زندگی خوشی بینند و نكوشیده نتیجه بردارند و كسان دیگری بعكس آنها همیشه بدی بینند و از كوششهای خود نیز نتیجه برندارند ـ ما از چنین چیزی آگاه نمی‌باشیم و آن را جز یك پنداری نمی‌شناسیم.

این از ناتوانی روانهاست كه كسانی همینكه از تصادفات چند بار زیان بردند چنین دانند كه یك چیزی در طبیعت هست كه با وی دشمنی میكند و برعكس اگر چند بار از تصادفات سود بردند بخود مغرور گردیده چنین پندارد كه یك چیز نهانی با وی یاوری میكند. داستان بخت از اینجا پیدا شده.
(پرچم روزانه شماره‌های 86 و 87)

✴️ مایه‌ی بدبختی ایرانیان اندیشه‌های پراكنده‌ایست كه در مغزها جا دارد.

این اندیشه‌های پریشان و گمراهست كه اراده‌ها را سست و خردها را بیكاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت می‌سازد.

سپس دلیل آورده گفته‌ایم : سرچشمه‌ی كارهای آدمی مغز اوست.

مغز است كه بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بكار می‌اندازد.

از آنسوی مغز تابع اندیشه‌هاییست كه در آن جا میگیرد.

✴️ این اندیشه‌هاست كه مغز را اداره میكند.

پس از این مقدمه گفته‌ایم باعث اینكه ایرانیها بدینسان سست‌اراده و بیچاره‌اند سخنان پراكنده‌ی ضد هم میباشد

و مثل آورده گفته‌ایم : در این توده از یكسو سروده می‌شود : «بجز از كِشته ندروی» و از یكسو گفته می‌شود : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده»

یا گفته می‌شود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی».

امروز از یكسو ما میخواهیم مردم را بكوشش واداریم و از یكسو كتابها پراست از تعلیمات جبریگری.

از یكسو ما میگوییم : باید كوشید و كشور خود را نگه داشت و از یكسو كتابها پر است از اینكه با كوشش بجائی نتوان رسید : «بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست».

از یكسو ما میگوییم : باید در اندیشه‌ی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم از سوی دیگر گوشها پر است با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبّرد رگی تا نخواهد خدای».

✴️ میگوییم : آیا باور كردنیست كه این همه سخنان كه بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بی‌اثر بماند؟!..

✴️ آیا باور كردنیست كه سخنانی كه ما بنام میهن‌پرستی و كوشش می‌نویسیم اثر خود را بكند ولی اینها نكند؟!..

(پرچم روزانه ش 124)

✴️ جبریگری : باور به قضا و قدر

🔸کوشاد کانال : بدنبال گفتارهای پرچم در پیرامون کارها و پیشه‌ها ، از سه روز پیش گفتاری هم در زمینه‌ی قضا و قدر و جبریگری آورده شد تا گمراهیهایی که در زمینه‌ی بیهوده بودن کوشش و باور نداشتن به اختیار آدمی در کارهایش درمیان توده رواج دارد، نشان داده شود. در بازپسین بخش آن ، شعری که باورمندان به جبریگری به آن بسیار استناد میکنند به گفتگو گزارده خرده‌هایی به آن گرفته شده بود. با اینکه گفتار تنها به شعر پرداخته و به شاعر کاری نداشته ولی چون شعر از خیام بوده و سپس هم نکوهشی از پافشاری خیام و حافظ بر جبریگری آوردیم ، اینبود کسانی یادداشتهای تندی نوشته‌اند. یکی هم نوشته : باور نمی‌دارد کسروی چنین سخنی گفته باشد! اینست بجا دانستیم امروز در این باره سخن را گشاده‌تر رانیم.

برخی کسان تو گویی میان خواندن و پاسخ نوشتن ، نیازی به اندیشیدن نمی‌بینند. همینکه سخنی را برخلاف دانسته‌های خود می‌یابند بی‌آنکه پروا کنند شرط خرد آنست که : سخنی را که نخست بار می‌شنوند باید نیک شنوند و دریابند و در پیرامونش اندیشیده پس از سنجش به سخن درآیند ، این را بدیده نگرفته به خرده‌گیری و بدزبانی می‌پردازند. نخست باید بدیده گیرند که نویسنده برای هر سخنش یک یا چند دلیل آورده. سپس از خود بپرسند : من که میخواهم پاسخ نویسم چه دلیلی دارم؟! آیا بی‌دلیل به پاسخ برخاستن نشان بیخردی نیست؟!

کسانی که می خواهند به این سخنان کسروی پاسخ دهند، پیش از آن باید باین نکته بیندیشند که از این سخنان کمابیش هشتاد سال می‌گذرد و درین سالهای دراز ادیبان بنامی بوده‌اند که بیش از من تعصب خیام و حافظ را داشته بگردن آنها بوده که به این خرده‌‌گیریها پاسخ گویند ، باری جستجو کنم ببینم آیا پاسخی به این سخنان داده‌اند. آیا چه دلیلی آورده‌اند؟!. چگونه است که این زمینه‌ی گفتگو هنوز باز می‌باشد؟!

یکی از یاران ما نیز به این زمینه از گوشه‌ی دیگری پرداخته و گفتار زیر را فرستاده است :

✴️جبریگری و خراباتیگری ایرانیان از دید انگلیسیها

شیل وزیر مختار انگلیس در ایران دوره‌ی ناصرالدین شاه قاجار ، در پاسخ به نقشه‌ی پیشنهادی یک مهندس انگلیسی برای کشیدن یک خط راه آهن که از اروپا آغاز شود و از ایران بگذرد و به هند برسد ، به بدگویی از ایرانیان پرداخته و در یکجا چنین نوشته :

«...از دولت و ملت ایران نباید انتظار کمک مالی داشت از آنکه دولت فقیر است و ملت عاری از نیروی فعال و مآل اندیش. هر ایرانی میگوید دم غنیمت است و باید فکر امروز را کرد...» (1)

کارکنان دستگاه استعماری انگلیس در نامه نگاریهای میان خود ، سستی و پستی همت ایرانی را که نتیجه‌ی بدآموزیهایی است که اشعار حافظ و خیام سرشار از آنهاست ، نکوهش می‌نمایند ولی هرگاه روی سخن ایشان مردم ایران باشد از آنجا که این بدآموزیها برای زیردست ساختن یک کشور و پیشرفت خواستهای استعماری آنها سودمند است ، بدآموز گمراهی چون خیام را «نابغه» می‌ستایند تا بدینسان یک توده‌ای را فریب داده و در گمراهی و نادانی نگهدارند.

در اینجا یادآوری این نکته دربایست است که همچنانکه کسروی - راهنمای آزادگان - نوشته
«مقصود از خیام در این گفتار و دیگر نگارشهای پیمان خیام رباعی‌گوست كه امروز صدها رباعی بنام او شهرت یافته نه خیام ریاضی‌دان نیشابوری و این سخن برای آن می‌گوییم كه ما یقین نداریم این رباعیها از خیام نیشابوری باشد بلكه سخت دشوار می‌شماریم كه ازو باشد.
خیام نیشابوری در زمان ملكشاه سلجوقی می‌زیست و در آن زمان در ایران هنوز خردها تا این اندازه پست نبوده كه كسی لب بچنین سرسامهایی باز كند. اگر هم یك تن چنین كاری می‌كرد ناگزیر می‌شد كه گفته‌های خود را پنهان دارد وگرنه مردم خون او را هدر می‌شماردند. آنچه ما می‌پنداریم این رباعیها یادگار زمان مغول است كه خردها بی‌اندازه پست گردیده و كسان بی‌عار و بی‌رگ فراوان پدید آمده بود. سراینده‌ی آنها نیز كسی یا كسانی از خراباتیان آسمان‌جل بی‌سر و پا بوده كه با دریوزه‌گردی یا از راههای پست دیگر روزانه یك درهمی بدست آورده و در میخانه‌ها والمیده مست و بیخود «ادبیات» می‌بافتند. بهر حال این رباعیها از هر كه هست اوست كه ما خیام می‌نامیم و نكوهش ازو دریغ نمی‌داریم.»
مهنامه پیمان ، سال 2، شماره‌ی 6 ، سات 376 (206376)

(1) امیرکبیر و ایران ، فریدون آدمیت ، تهران ، انتشارات خوارزمی ، چاپ 7 ، فصل 21 ، سات 417