✴️جبریگری و خراباتیگری ایرانیان از دید انگلیسیها
شیل وزیر مختار انگلیس در ایران دورهی ناصرالدین شاه قاجار ، در پاسخ به نقشهی پیشنهادی یک مهندس انگلیسی برای کشیدن یک خط راه آهن که از اروپا آغاز شود و از ایران بگذرد و به هند برسد ، به بدگویی از ایرانیان پرداخته و در یکجا چنین نوشته :
«...از دولت و ملت ایران نباید انتظار کمک مالی داشت از آنکه دولت فقیر است و ملت عاری از نیروی فعال و مآل اندیش. هر ایرانی میگوید دم غنیمت است و باید فکر امروز را کرد...» (1)
کارکنان دستگاه استعماری انگلیس در نامه نگاریهای میان خود ، سستی و پستی همت ایرانی را که نتیجهی بدآموزیهایی است که اشعار حافظ و خیام سرشار از آنهاست ، نکوهش مینمایند ولی هرگاه روی سخن ایشان مردم ایران باشد از آنجا که این بدآموزیها برای زیردست ساختن یک کشور و پیشرفت خواستهای استعماری آنها سودمند است ، بدآموز گمراهی چون خیام را «نابغه» میستایند تا بدینسان یک تودهای را فریب داده و در گمراهی و نادانی نگهدارند.
در اینجا یادآوری این نکته دربایست است که همچنانکه کسروی - راهنمای آزادگان - نوشته
«مقصود از خیام در این گفتار و دیگر نگارشهای پیمان خیام رباعیگوست كه امروز صدها رباعی بنام او شهرت یافته نه خیام ریاضیدان نیشابوری و این سخن برای آن میگوییم كه ما یقین نداریم این رباعیها از خیام نیشابوری باشد بلكه سخت دشوار میشماریم كه ازو باشد.
خیام نیشابوری در زمان ملكشاه سلجوقی میزیست و در آن زمان در ایران هنوز خردها تا این اندازه پست نبوده كه كسی لب بچنین سرسامهایی باز كند. اگر هم یك تن چنین كاری میكرد ناگزیر میشد كه گفتههای خود را پنهان دارد وگرنه مردم خون او را هدر میشماردند. آنچه ما میپنداریم این رباعیها یادگار زمان مغول است كه خردها بیاندازه پست گردیده و كسان بیعار و بیرگ فراوان پدید آمده بود. سرایندهی آنها نیز كسی یا كسانی از خراباتیان آسمانجل بیسر و پا بوده كه با دریوزهگردی یا از راههای پست دیگر روزانه یك درهمی بدست آورده و در میخانهها والمیده مست و بیخود «ادبیات» میبافتند. بهر حال این رباعیها از هر كه هست اوست كه ما خیام مینامیم و نكوهش ازو دریغ نمیداریم.»
مهنامه پیمان ، سال 2، شمارهی 6 ، سات 376 (206376)
(1) امیرکبیر و ایران ، فریدون آدمیت ، تهران ، انتشارات خوارزمی ، چاپ 7 ، فصل 21 ، سات 417
شیل وزیر مختار انگلیس در ایران دورهی ناصرالدین شاه قاجار ، در پاسخ به نقشهی پیشنهادی یک مهندس انگلیسی برای کشیدن یک خط راه آهن که از اروپا آغاز شود و از ایران بگذرد و به هند برسد ، به بدگویی از ایرانیان پرداخته و در یکجا چنین نوشته :
«...از دولت و ملت ایران نباید انتظار کمک مالی داشت از آنکه دولت فقیر است و ملت عاری از نیروی فعال و مآل اندیش. هر ایرانی میگوید دم غنیمت است و باید فکر امروز را کرد...» (1)
کارکنان دستگاه استعماری انگلیس در نامه نگاریهای میان خود ، سستی و پستی همت ایرانی را که نتیجهی بدآموزیهایی است که اشعار حافظ و خیام سرشار از آنهاست ، نکوهش مینمایند ولی هرگاه روی سخن ایشان مردم ایران باشد از آنجا که این بدآموزیها برای زیردست ساختن یک کشور و پیشرفت خواستهای استعماری آنها سودمند است ، بدآموز گمراهی چون خیام را «نابغه» میستایند تا بدینسان یک تودهای را فریب داده و در گمراهی و نادانی نگهدارند.
در اینجا یادآوری این نکته دربایست است که همچنانکه کسروی - راهنمای آزادگان - نوشته
«مقصود از خیام در این گفتار و دیگر نگارشهای پیمان خیام رباعیگوست كه امروز صدها رباعی بنام او شهرت یافته نه خیام ریاضیدان نیشابوری و این سخن برای آن میگوییم كه ما یقین نداریم این رباعیها از خیام نیشابوری باشد بلكه سخت دشوار میشماریم كه ازو باشد.
خیام نیشابوری در زمان ملكشاه سلجوقی میزیست و در آن زمان در ایران هنوز خردها تا این اندازه پست نبوده كه كسی لب بچنین سرسامهایی باز كند. اگر هم یك تن چنین كاری میكرد ناگزیر میشد كه گفتههای خود را پنهان دارد وگرنه مردم خون او را هدر میشماردند. آنچه ما میپنداریم این رباعیها یادگار زمان مغول است كه خردها بیاندازه پست گردیده و كسان بیعار و بیرگ فراوان پدید آمده بود. سرایندهی آنها نیز كسی یا كسانی از خراباتیان آسمانجل بیسر و پا بوده كه با دریوزهگردی یا از راههای پست دیگر روزانه یك درهمی بدست آورده و در میخانهها والمیده مست و بیخود «ادبیات» میبافتند. بهر حال این رباعیها از هر كه هست اوست كه ما خیام مینامیم و نكوهش ازو دریغ نمیداریم.»
مهنامه پیمان ، سال 2، شمارهی 6 ، سات 376 (206376)
(1) امیرکبیر و ایران ، فریدون آدمیت ، تهران ، انتشارات خوارزمی ، چاپ 7 ، فصل 21 ، سات 417
✴️ این نیرنگبازانِ آزمند
اروپاییانِ آزمند ، گمراهیهای شرقیان را همیشه ستودهاند چرا که میدانند تودهی شرقی «چشم بر دهان آنان دوخته دارند». این در ایران نه یک چیز تازهای بلکه دست کم از زمان فتحلعیشاه قاجار تاکنون چنین بوده :
🔸«اروپاییان از سالها کوشیدهاند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشتهاند و میدارند پایدار گردانند» (داوری ، ص 64 از 106)
آن ستایشهای بیگانگان از «مفاخر ملی» مانند سعدی و حافظ و خیام و مولوی نیز از همین راهست. چیزی که هست ستایش از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری اکنون چنان زهرش کارگر افتاده که افسوسمندانه ، بسیاری از درسخواندگان و برجستگان توده نیز همچنان در این فریبِ غیرتکش بسر میبرند که تو گویی براستی این شاعرانِ گمراهِ ایرانسوز «مفاخرملی» مایند.
🔸«آن كسان چه كردهاند كه بزرگ شدهاند؟! آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.» (پرچم روزانه شمارهی 126)
از بی بی سی فارسی جز این چه باید چشم داشت؟! این همان دستگاه تبلیغاتی است که در سرنگونی دو شاه پهلوی بزرگترین سهم را داشته. یک بار همزمان با تجاوز بخاک ایران و نقض بیطرفی آن (1320) برای مشروع جلوه دادن این تجاوز، رادیو دهلی و رادیو بی بی سی (رادیو لندن) فارسی بکار پرداختند و با تبلیغات و زشتگویی از رضاشاه زمینه براندازی او را فراهم ساختند. رضاشاهی که هر عیبی داشت ولی مردی میهن پرست بود که سیاستهای ایرانخواهانهی مستقلی در پیش گرفته بود و دامن وی از تهمتها و دروغهای رادیو دهلی و بی بی سی فارسی (مانند دزدیدن جواهرات سلطنتی) پاک بود. یک بار دیگر رادیو بی بی سی فارسی در داستان ملی شدن نفت ایران روی پلید خود را نشان داد و یادگار ننگینی در تاریخ ایران از خود بازنهاد و بار دیگر در سال 1357 فراموش نشده که چگونه به تحریک مردم پرداخته و زمینه برانداختن محمدرضاشاه و بهم خوردن ایران را فراهم ساخت.
ستایشهای بی بی سی فارسی از خیام نیز از همین شمار است. چندی پیش در گفتاری باین نشانی (https://t.me/pakdini/10047) تشویق آشکار او را از نمایشهای محرم در همین کانال نشان دادیم. اکنون در این برنامه هم شما میبینید که از یک نیرنگ دیگری سود میجوید. چگونگی آنکه بیشتر مردم خیام ریاضیدان و اخترشناس و شاعر را یک کس میدانند. شعرهای خیام که باید آن را «زهر شیرین» و «سرسام آهنگین» دانست چون معنیهایش چندان رسواست که با اندک اشارهای مردم زیانمندیش را درمییابند، بیبیسی میکوشد با بزرگنمایی دانش ریاضی و اخترشناسی او ، پرده بروی شعرهای زیانمندش بکشد. ولی همچنانکه کسروی نوشته این گمان هست که رباعیهای بدآموزی که بنام خیام شهرت یافته از شاعر یا شاعرانی جز از خیام دانشمند باشد. با این حال، اگر هم یقین باشد که این شعرها از همان خیام ریاضی دان است، این دلیل نخواهد بود که از بدآموزی و زیانهای چنین رباعیهایی چشمپوشی نماییم.
نیرنگ دیگر بی بی سی اینست که چون میداند ایرانیان هنوز زبون اروپاییگری (پیروی بیچون و چرا از رفتار و اندیشههای اروپاییان) هستند ، در این فیلم میکوشد پیاپی از ترجمهی رباعیات او به زبانهای دیگر و انجمن خیام سخن براند و از خواندن شعرهای او از زبان بیگانگان و دیگر جلوههای هنری سود جوید و به ایرانیان سست روان تلقین کند : «در جایی که غربیان اینهمه شیفتهی شاعر شما هستند ، دیگر اندیشه و تردید در معنی شعرهایش جایز نیست و بداشتن چنان شاعری سرفراز باشید.»
اروپاییانِ آزمند ، گمراهیهای شرقیان را همیشه ستودهاند چرا که میدانند تودهی شرقی «چشم بر دهان آنان دوخته دارند». این در ایران نه یک چیز تازهای بلکه دست کم از زمان فتحلعیشاه قاجار تاکنون چنین بوده :
🔸«اروپاییان از سالها کوشیدهاند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشتهاند و میدارند پایدار گردانند» (داوری ، ص 64 از 106)
آن ستایشهای بیگانگان از «مفاخر ملی» مانند سعدی و حافظ و خیام و مولوی نیز از همین راهست. چیزی که هست ستایش از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری اکنون چنان زهرش کارگر افتاده که افسوسمندانه ، بسیاری از درسخواندگان و برجستگان توده نیز همچنان در این فریبِ غیرتکش بسر میبرند که تو گویی براستی این شاعرانِ گمراهِ ایرانسوز «مفاخرملی» مایند.
🔸«آن كسان چه كردهاند كه بزرگ شدهاند؟! آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.» (پرچم روزانه شمارهی 126)
از بی بی سی فارسی جز این چه باید چشم داشت؟! این همان دستگاه تبلیغاتی است که در سرنگونی دو شاه پهلوی بزرگترین سهم را داشته. یک بار همزمان با تجاوز بخاک ایران و نقض بیطرفی آن (1320) برای مشروع جلوه دادن این تجاوز، رادیو دهلی و رادیو بی بی سی (رادیو لندن) فارسی بکار پرداختند و با تبلیغات و زشتگویی از رضاشاه زمینه براندازی او را فراهم ساختند. رضاشاهی که هر عیبی داشت ولی مردی میهن پرست بود که سیاستهای ایرانخواهانهی مستقلی در پیش گرفته بود و دامن وی از تهمتها و دروغهای رادیو دهلی و بی بی سی فارسی (مانند دزدیدن جواهرات سلطنتی) پاک بود. یک بار دیگر رادیو بی بی سی فارسی در داستان ملی شدن نفت ایران روی پلید خود را نشان داد و یادگار ننگینی در تاریخ ایران از خود بازنهاد و بار دیگر در سال 1357 فراموش نشده که چگونه به تحریک مردم پرداخته و زمینه برانداختن محمدرضاشاه و بهم خوردن ایران را فراهم ساخت.
ستایشهای بی بی سی فارسی از خیام نیز از همین شمار است. چندی پیش در گفتاری باین نشانی (https://t.me/pakdini/10047) تشویق آشکار او را از نمایشهای محرم در همین کانال نشان دادیم. اکنون در این برنامه هم شما میبینید که از یک نیرنگ دیگری سود میجوید. چگونگی آنکه بیشتر مردم خیام ریاضیدان و اخترشناس و شاعر را یک کس میدانند. شعرهای خیام که باید آن را «زهر شیرین» و «سرسام آهنگین» دانست چون معنیهایش چندان رسواست که با اندک اشارهای مردم زیانمندیش را درمییابند، بیبیسی میکوشد با بزرگنمایی دانش ریاضی و اخترشناسی او ، پرده بروی شعرهای زیانمندش بکشد. ولی همچنانکه کسروی نوشته این گمان هست که رباعیهای بدآموزی که بنام خیام شهرت یافته از شاعر یا شاعرانی جز از خیام دانشمند باشد. با این حال، اگر هم یقین باشد که این شعرها از همان خیام ریاضی دان است، این دلیل نخواهد بود که از بدآموزی و زیانهای چنین رباعیهایی چشمپوشی نماییم.
نیرنگ دیگر بی بی سی اینست که چون میداند ایرانیان هنوز زبون اروپاییگری (پیروی بیچون و چرا از رفتار و اندیشههای اروپاییان) هستند ، در این فیلم میکوشد پیاپی از ترجمهی رباعیات او به زبانهای دیگر و انجمن خیام سخن براند و از خواندن شعرهای او از زبان بیگانگان و دیگر جلوههای هنری سود جوید و به ایرانیان سست روان تلقین کند : «در جایی که غربیان اینهمه شیفتهی شاعر شما هستند ، دیگر اندیشه و تردید در معنی شعرهایش جایز نیست و بداشتن چنان شاعری سرفراز باشید.»
Telegram
پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ «گزارشگری» از یک «هنر» و مراسمی «گزارش» فراهم کرده. خودش میگوید : از چشم خارجیها «کارناوالی در راهست». ما برخی از تکههای گزارش را انداختهایم تا شما حدس بزنید از چگونه مراسم ، کارناوال یا جشنی سخن میگوید و مردم چه میکنند؟ اگر یک بیگانه این ستایشها را…
به گفتهی کسروی آن بزرگمرد گرانمایه : «... اينان دوست ميدارند كه همهی شرقيان همچون حافظ باشند كه بيك كنج خرابات بس كرده با باده و ساده روز گذرانند و جهان و دارايي آن را بآزمندان اروپا و آمريكا بازگزارند ، دوست ميدارند كه همهی شرقيان پيروي از حافظ و خيام كرده كوشش و تلاش را بيهوده شمارند ، دوست ميدارند كه شرقيان بدستور خراباتيان جهان را هيچ و پوچ شمارند و دم را غنيمت دانسته در انديشهی گذشته و آينده نباشند ، دوست ميدارند آنان خودشان پياپي ماشينها سازند ، افزارهاي گوناگون جنگي پديد آورند ، از جوانان ، سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولي شرقيان همچون حافظ و خيام و سعدي جز درپي سخنبازي و قافيهپردازي نباشند. خودشان اگر يك دشمني رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتكان آورده در چند جا فرونت[=جبهه] برانگيزند. ليكن شرقيان دست بدامن شكيبايي زنند و چنين خوانند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند کز اثر صبر نوبت ظفر آيد
يا گناه را بگردن خدا انداخته چنين گويند :
گر رنج پيشت آيد گر راحت اي حكيم نسبت مكن بغير كه اينها خدا كند
تنها حافظ و ديوان او نيست ، اين شرقشناسان هرچه را كه مايهی درماندگي يك مردمي تواند بود از ديوانهاي حافظ و خيام و سعدي و مولوي و از صوفيگري و خراباتيگري و كيشهاي گوناگون و مارپرستي و گاوپرستي و جوكيگري و روضهخواني و مانند اينها ميستايند و برواجش ميكوشند. زيرا همينها براي اروپا بيش از مليونها سپاه كار ميكند. همان ديوان حافظ به تنهايي بيش از يك مليون سپاه بكار آنان ميخورد. داستان آنان با اين رفتار خود داستان آن ماهيگيرانيست كه نميخواهند بخود رنج دهند و ماهيها را يكايك گيرند ، و ميخواهند كاري كنند كه صد صد و هزار هزار شكار كنند ، و اينست بآب زهر ميريزند كه ماهيان بخورند و گيج شده خود را بكنار زنند ، و آنان پياپي گرفته روي هم چينند. در جايي كه ميتوان تودههايي را با بدآموزيها گيج و درمانده گردانيد ، كه مليونها و صدمليونها را زبون و زيردست خود ساخت چرا نكنند؟!..» (حافظ چه میگوید؟ سات 29 از 31)
از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن فردا که نیامدست فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
آری اروپا و آمریکا باید از امروز برای پنجاه بلکه سد سال دیگر جهان نقشه کشند و برنامه آماده سازند ولی ایرانیان باید از تاراج سرمایه های خود در گذشته بدست آزمندان غربی و ستمهایی که برایشان رفته یادی نکنند و برای فردا نیز اندیشه ندارند، تنها حالی خوش بوده و دم را غنیمت شمارند تا همیشه وابسته و زبون بمانند و دشمنان بر گرده شان سوار گردند.
صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند کز اثر صبر نوبت ظفر آيد
يا گناه را بگردن خدا انداخته چنين گويند :
گر رنج پيشت آيد گر راحت اي حكيم نسبت مكن بغير كه اينها خدا كند
تنها حافظ و ديوان او نيست ، اين شرقشناسان هرچه را كه مايهی درماندگي يك مردمي تواند بود از ديوانهاي حافظ و خيام و سعدي و مولوي و از صوفيگري و خراباتيگري و كيشهاي گوناگون و مارپرستي و گاوپرستي و جوكيگري و روضهخواني و مانند اينها ميستايند و برواجش ميكوشند. زيرا همينها براي اروپا بيش از مليونها سپاه كار ميكند. همان ديوان حافظ به تنهايي بيش از يك مليون سپاه بكار آنان ميخورد. داستان آنان با اين رفتار خود داستان آن ماهيگيرانيست كه نميخواهند بخود رنج دهند و ماهيها را يكايك گيرند ، و ميخواهند كاري كنند كه صد صد و هزار هزار شكار كنند ، و اينست بآب زهر ميريزند كه ماهيان بخورند و گيج شده خود را بكنار زنند ، و آنان پياپي گرفته روي هم چينند. در جايي كه ميتوان تودههايي را با بدآموزيها گيج و درمانده گردانيد ، كه مليونها و صدمليونها را زبون و زيردست خود ساخت چرا نكنند؟!..» (حافظ چه میگوید؟ سات 29 از 31)
از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن فردا که نیامدست فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
آری اروپا و آمریکا باید از امروز برای پنجاه بلکه سد سال دیگر جهان نقشه کشند و برنامه آماده سازند ولی ایرانیان باید از تاراج سرمایه های خود در گذشته بدست آزمندان غربی و ستمهایی که برایشان رفته یادی نکنند و برای فردا نیز اندیشه ندارند، تنها حالی خوش بوده و دم را غنیمت شمارند تا همیشه وابسته و زبون بمانند و دشمنان بر گرده شان سوار گردند.
16
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
3ـ فلات ، پشته
پلاتو Plateau در زبانهاي اروپا كلمهايست كه در جغرافي معروف و مقصود از آن بلندي بسيار بزرگي بر روي كرهي زمين است. مثلاً سرزميني كه از نزديكيهاي هندوستان تا خوزستان و عراق و از كنار درياي هند تا كوهستان قفقاز ميكشد و بلندتر از زمينهاي پيرامون خود ميباشد يك پلاتو است و چون اين سرزمين از باستان زمان نشيمن ايرانيان بوده بنام ايشان پلاتوي ايران خوانده ميشود.
علم جغرافي بدانسان كه ميان روميان و يونانيان رواج داشته نزد ايرانيان رواج نداشته اينست كه اين معني معروفِ ايرانيان نبوده و نام خاصي از پارسي ندارد. ولي ميتوان كلمهاي نزديك بآن پيدا كرده نام گزارد چنانكه در مانندهاي آن بدينسان نامگزاري شده است.1
در فارسي جاي بلند را پشته مينامند. آن معني جغرافي را نيز بايد «پشته» خواند. بعبارت ديگر بجاي كلمهي پلاتوي اروپايي در فارسي بايد «پشته» گفت. چنانكه بجاي كلمههاي Defile و Mouthe و Source و Cape كه اينها نيز نامهاي جغرافي هستند «گردنه» و «دهانه» و «چشمه» و «دماغه» ميگوييم كه با كلمهي پشته از هر باره يكي است.2
ليكن ترجمهكنندگان بجاي آن كلمهي فلات را معروف ساختهاند. بايد پرسيد اگر مقصود خود آن نام اروپايي است چرا تغييرش دادهايد؟ يا اگر مقصود كلمهي فلات عربي است اين كلمه بمعني بيابان بيآب است چه ربط بآن معني مقصود دارد؟! اگر كساني ارتباطي ميانهي آن كلمهي اروپايي و اين كلمهي عربي پنداشتهاند اين پندار پاك بيجاست. خود نويسندگان عرب كه آنان نيز آن معني جغرافي را از زبانهاي اروپايي گرفتهاند بجاي كلمهي پلاتو «الهضبة» يا «النجد» ميگويند ، كلمهي فلات هيچ گونه نسبت يا شباهت با معني مقصود ندارد.
جاي شگفت است كه اين كلمه را پيدا كرده در چنين جايي بكار بردهاند. شگفتتر از آن پيشرفت اين غلط است كه كسي تاكنون ايرادي بر آن نگرفته و هر كسي بيآنكه توجهي كند آن را بكار برده. در حالي كه فلات بمعني بيابان بيآب بسيار معروف بوده و هست. از اينجا ميتوان پي برد كه پس از مشروطه چه هرج و مرجي در جهان نگارش و چيزنويسي روي داده است.
به هر حال اين كلمه كه در روزنامهها و كتابها معروف گرديده غلط آشكاريست.3
1ـ چنانكه خود كلمهي پلاتو نيز در زبانهاي اروپايي همين حال را داشته كه نخست به معني هر جاي هموار بلندي بوده سپس به معني مقصود جغرافي معروف گرديده.
2 ـ «كاف» يا «ها» كه در آخر نامهاي پارسي ميآيد معنيهاي بسيار دارد كه از جمله بمعني مانندگي (تشبيه) است. چنانكه در كلمههاي ريشه ، لبه ، دندانه ، زبانه ، گوشه ، پايه ، ميخك ، پشمك و بسيار مانند اينها. در پشته و گردنه و دماغه و دهانه و چشمه نيز اين معني مقصود است. «گريوه» كه با «گردنه» بيك معني ولي كهنتر از آن است در آنجا نيز «گريو» بمعني گردن و ها آخر بمعني مانندگي است. گريو بمعني گردن در پهلوي معروف است در پارسي امروزي گذشته از «گريوه» كلمهي گريبان هم كه در اصل «گريوپان» بوده يادگار آن زمان است.
3ـ افسوس داريم كه اين غلط در كتاب آقاي پيرنيا تصحيح نشده.
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
3ـ فلات ، پشته
پلاتو Plateau در زبانهاي اروپا كلمهايست كه در جغرافي معروف و مقصود از آن بلندي بسيار بزرگي بر روي كرهي زمين است. مثلاً سرزميني كه از نزديكيهاي هندوستان تا خوزستان و عراق و از كنار درياي هند تا كوهستان قفقاز ميكشد و بلندتر از زمينهاي پيرامون خود ميباشد يك پلاتو است و چون اين سرزمين از باستان زمان نشيمن ايرانيان بوده بنام ايشان پلاتوي ايران خوانده ميشود.
علم جغرافي بدانسان كه ميان روميان و يونانيان رواج داشته نزد ايرانيان رواج نداشته اينست كه اين معني معروفِ ايرانيان نبوده و نام خاصي از پارسي ندارد. ولي ميتوان كلمهاي نزديك بآن پيدا كرده نام گزارد چنانكه در مانندهاي آن بدينسان نامگزاري شده است.1
در فارسي جاي بلند را پشته مينامند. آن معني جغرافي را نيز بايد «پشته» خواند. بعبارت ديگر بجاي كلمهي پلاتوي اروپايي در فارسي بايد «پشته» گفت. چنانكه بجاي كلمههاي Defile و Mouthe و Source و Cape كه اينها نيز نامهاي جغرافي هستند «گردنه» و «دهانه» و «چشمه» و «دماغه» ميگوييم كه با كلمهي پشته از هر باره يكي است.2
ليكن ترجمهكنندگان بجاي آن كلمهي فلات را معروف ساختهاند. بايد پرسيد اگر مقصود خود آن نام اروپايي است چرا تغييرش دادهايد؟ يا اگر مقصود كلمهي فلات عربي است اين كلمه بمعني بيابان بيآب است چه ربط بآن معني مقصود دارد؟! اگر كساني ارتباطي ميانهي آن كلمهي اروپايي و اين كلمهي عربي پنداشتهاند اين پندار پاك بيجاست. خود نويسندگان عرب كه آنان نيز آن معني جغرافي را از زبانهاي اروپايي گرفتهاند بجاي كلمهي پلاتو «الهضبة» يا «النجد» ميگويند ، كلمهي فلات هيچ گونه نسبت يا شباهت با معني مقصود ندارد.
جاي شگفت است كه اين كلمه را پيدا كرده در چنين جايي بكار بردهاند. شگفتتر از آن پيشرفت اين غلط است كه كسي تاكنون ايرادي بر آن نگرفته و هر كسي بيآنكه توجهي كند آن را بكار برده. در حالي كه فلات بمعني بيابان بيآب بسيار معروف بوده و هست. از اينجا ميتوان پي برد كه پس از مشروطه چه هرج و مرجي در جهان نگارش و چيزنويسي روي داده است.
به هر حال اين كلمه كه در روزنامهها و كتابها معروف گرديده غلط آشكاريست.3
1ـ چنانكه خود كلمهي پلاتو نيز در زبانهاي اروپايي همين حال را داشته كه نخست به معني هر جاي هموار بلندي بوده سپس به معني مقصود جغرافي معروف گرديده.
2 ـ «كاف» يا «ها» كه در آخر نامهاي پارسي ميآيد معنيهاي بسيار دارد كه از جمله بمعني مانندگي (تشبيه) است. چنانكه در كلمههاي ريشه ، لبه ، دندانه ، زبانه ، گوشه ، پايه ، ميخك ، پشمك و بسيار مانند اينها. در پشته و گردنه و دماغه و دهانه و چشمه نيز اين معني مقصود است. «گريوه» كه با «گردنه» بيك معني ولي كهنتر از آن است در آنجا نيز «گريو» بمعني گردن و ها آخر بمعني مانندگي است. گريو بمعني گردن در پهلوي معروف است در پارسي امروزي گذشته از «گريوه» كلمهي گريبان هم كه در اصل «گريوپان» بوده يادگار آن زمان است.
3ـ افسوس داريم كه اين غلط در كتاب آقاي پيرنيا تصحيح نشده.
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 6
کانال : دیروز چون نامههای برخی خوانندگان ما را ناچار به آوردن گفتارهایی در پیرامون خیام شاعر و شعرهای سراسر زهرآلود او و پشتیبانی بیگانگان ازو گردانید ، اینست این بخش از گفتار «گفتگو چگونه باید کرد» به امروز کشید.
اما تاریخچه : در هشت یا نه سال پیش كه من میخواستم بكوشش آغاز كنم چند دشواری در پیش میبود كه میبایست آسان گردد. یكی از آنها همین بخش آیههای قرآن (داستان عصای موسا و زندگی نوح و مانند اینها) میبود.
ما میخواستیم مردم جهان را بشناسند و هر چیزی را چنانكه هست بدانند ، و یكی از گفتگوها این خواستی بود كه «طبیعت كارخانهی خداست ، و آیین طبیعت را خدا نهاده. اینست میباید آن را شناخت و همیشه در كارها بدیده گرفت و بچیزهای بیرون از آیین طبیعت باور نداشت و در كارها دل بآنها نبست». این یك زمینهی بسیار ارجداری بود كه میبایست ما روشن گردانیم. از آنسو میدیدیم یك رشته داستانهای بیرون از آیین طبیعت در قرآن آورده شده و ناگزیر دشواری پدید میآمد.
میبایست پیش رویم تا یكایک دشواریها آسان گردد و گام بگام پیش میآمدیم. لیكن در سالهای دوم و سومِ پیمان كسانی را دیدیم كه همینكه چیزی را با فهم خود ناسازگار مییابند ایراد میگیرند. ما میگفتیم : بیرون از آیین طبیعت چیزی نتواند بود ، اینان آن داستانهای قرآن را دستاویز گرفته بایراد میپرداختند و گاهی تندیها مینمودند. دیدیم داستان بس شگفتی است : كسانی كه خود چیزی نمیدانند و كاری نمیتوانند بما دیدهبانی مینمایند. بدینسان كه از نوشتههای پیمان هرچه را كه بدلخواه خود میبینند خشنود میگردند و هرچه را كه بدلخواه نمیبینند بخشم و تندی میپردازند. دیدیم اینان میپندارند كه ما برای پیشرفت پندارها و باورهای آنان میكوشیم.
خواستیم اندكی بیدارشان گردانیم. چگونگی را بازنمودیم كه یك دشواری بزرگی درمیانست ، و پیشنهاد كردیم كه كنون كه شما نمیگزارید ما از راهش گره را بگشاییم و پیاپی خرده میگیرید پس خودتان پاسخ دهید ، و یك سال برای این كار فرصت دادیم. این بار دیدیم بدتر نمودند. زیرا پیمان را بدخواه قرآن ستوده بیشرمانه بهیاهوی برخاستند ، و تا روضهخوانهای بیسواد و نافهم بدگوییها نمودند. مردانی كه اگر هزار تنشان گرد آیند یك گفتاری همچون گفتارهای پیمان نتوانند نوشت خود را هماورد[=حریف] مهنامه گردانیده بیاوهگوییها پرداختند.
كسانی بسخنانی برخاستند كه جز نمونهی نافهمیشان نیست. مثلاً رو بما گردانیده چنین گفتند : «آیا داستان عصای موسا دروغ است؟!.. پس پیغبر دروغ گفته؟!..» نادانان نمیدانستند كه این دشواری را ما پدید نیاوردهایم و خود پدید آمده ، و از آنسوی دنبالكنندهی آن كسانی میباشند كه به پیغمبران باوری نمیدارند و شما كه از این راه میآیید و چنان پرسشی مینمایید بیباكانه پاسخ دهند : «آری دروغ گفته».
كسان دیگری با تاریخ و دانشها دشمنی آغاز كرده و چنین گفتند : «غلط كرد علم ، غلط كرد دانش.» ، و این ندانستند كه جدایی كه میانهی دین با دانشها باشد نتیجهی آن از میان رفتن دین خواهد بود و بدانشها زیان نخواهد رسید.
دیدیم اینان بهیچ چیزی پابندی نمینمایند و كسانی نیستند كه گرهی از كار بگشایند و اگر نگشادند باری بخاموشی گرایند. بهتر دانستیم كه آنان را بخودشان واگزاریم و راه خود را دنبال كنیم و این دشواری را نیز آسان گردانیم. چیزی كه هست برای این كار میبایست از یك راه بسیار دوری آغاز كنیم و گام بگام پیش آییم تا برسیم بآنجا كه اینها آسان گردد. گشادهتر گویم : میبایست معنی بسیار چیزها را دیگر گردانیم تا به نتیجه رسیم و برای این كار بزمان درازی نیاز میداشتیم.
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 6
کانال : دیروز چون نامههای برخی خوانندگان ما را ناچار به آوردن گفتارهایی در پیرامون خیام شاعر و شعرهای سراسر زهرآلود او و پشتیبانی بیگانگان ازو گردانید ، اینست این بخش از گفتار «گفتگو چگونه باید کرد» به امروز کشید.
اما تاریخچه : در هشت یا نه سال پیش كه من میخواستم بكوشش آغاز كنم چند دشواری در پیش میبود كه میبایست آسان گردد. یكی از آنها همین بخش آیههای قرآن (داستان عصای موسا و زندگی نوح و مانند اینها) میبود.
ما میخواستیم مردم جهان را بشناسند و هر چیزی را چنانكه هست بدانند ، و یكی از گفتگوها این خواستی بود كه «طبیعت كارخانهی خداست ، و آیین طبیعت را خدا نهاده. اینست میباید آن را شناخت و همیشه در كارها بدیده گرفت و بچیزهای بیرون از آیین طبیعت باور نداشت و در كارها دل بآنها نبست». این یك زمینهی بسیار ارجداری بود كه میبایست ما روشن گردانیم. از آنسو میدیدیم یك رشته داستانهای بیرون از آیین طبیعت در قرآن آورده شده و ناگزیر دشواری پدید میآمد.
میبایست پیش رویم تا یكایک دشواریها آسان گردد و گام بگام پیش میآمدیم. لیكن در سالهای دوم و سومِ پیمان كسانی را دیدیم كه همینكه چیزی را با فهم خود ناسازگار مییابند ایراد میگیرند. ما میگفتیم : بیرون از آیین طبیعت چیزی نتواند بود ، اینان آن داستانهای قرآن را دستاویز گرفته بایراد میپرداختند و گاهی تندیها مینمودند. دیدیم داستان بس شگفتی است : كسانی كه خود چیزی نمیدانند و كاری نمیتوانند بما دیدهبانی مینمایند. بدینسان كه از نوشتههای پیمان هرچه را كه بدلخواه خود میبینند خشنود میگردند و هرچه را كه بدلخواه نمیبینند بخشم و تندی میپردازند. دیدیم اینان میپندارند كه ما برای پیشرفت پندارها و باورهای آنان میكوشیم.
خواستیم اندكی بیدارشان گردانیم. چگونگی را بازنمودیم كه یك دشواری بزرگی درمیانست ، و پیشنهاد كردیم كه كنون كه شما نمیگزارید ما از راهش گره را بگشاییم و پیاپی خرده میگیرید پس خودتان پاسخ دهید ، و یك سال برای این كار فرصت دادیم. این بار دیدیم بدتر نمودند. زیرا پیمان را بدخواه قرآن ستوده بیشرمانه بهیاهوی برخاستند ، و تا روضهخوانهای بیسواد و نافهم بدگوییها نمودند. مردانی كه اگر هزار تنشان گرد آیند یك گفتاری همچون گفتارهای پیمان نتوانند نوشت خود را هماورد[=حریف] مهنامه گردانیده بیاوهگوییها پرداختند.
كسانی بسخنانی برخاستند كه جز نمونهی نافهمیشان نیست. مثلاً رو بما گردانیده چنین گفتند : «آیا داستان عصای موسا دروغ است؟!.. پس پیغبر دروغ گفته؟!..» نادانان نمیدانستند كه این دشواری را ما پدید نیاوردهایم و خود پدید آمده ، و از آنسوی دنبالكنندهی آن كسانی میباشند كه به پیغمبران باوری نمیدارند و شما كه از این راه میآیید و چنان پرسشی مینمایید بیباكانه پاسخ دهند : «آری دروغ گفته».
كسان دیگری با تاریخ و دانشها دشمنی آغاز كرده و چنین گفتند : «غلط كرد علم ، غلط كرد دانش.» ، و این ندانستند كه جدایی كه میانهی دین با دانشها باشد نتیجهی آن از میان رفتن دین خواهد بود و بدانشها زیان نخواهد رسید.
دیدیم اینان بهیچ چیزی پابندی نمینمایند و كسانی نیستند كه گرهی از كار بگشایند و اگر نگشادند باری بخاموشی گرایند. بهتر دانستیم كه آنان را بخودشان واگزاریم و راه خود را دنبال كنیم و این دشواری را نیز آسان گردانیم. چیزی كه هست برای این كار میبایست از یك راه بسیار دوری آغاز كنیم و گام بگام پیش آییم تا برسیم بآنجا كه اینها آسان گردد. گشادهتر گویم : میبایست معنی بسیار چیزها را دیگر گردانیم تا به نتیجه رسیم و برای این كار بزمان درازی نیاز میداشتیم.
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست وپنجم)
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (بخش 1 از 2)
تاكنون بارها گله كردهایم كه ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمیدانند. همین داستان «قضا و قدر» یك مثل نیكی برای این موضوع میباشد.
شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو كنید : «در زندگانی هر كسی باید بكوشد تا نتیجه بردارد. اگر كسی نكوشد و یا راه كوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین تودهها آنهایی كه نكوشند و یا راه كوشش را ندانند بزیردستی میافتند و بدبخت میگردند». اینها را كه سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» میگویند و سرها را برای تصدیق تكان میدهند ، خواهید دید یكی سری تكان داده میگوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یكی دهان پرباد كرده شعر میخواند :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر كای نور چشم من بجز از كشته ندروی
آن دیگری با لحن فیلسوفانه میسراید : «هر كسی آن دِرَود عاقبت كار كه كِشت». چهارمی بنطق پرداخته میگوید : «بلی آقا ! این نتیجهی كوشش است كه آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجهی كوشش است كه انگلیسها بیك نصف كره حكومت میكنند». آن دیگری میگوید : «من دربارهی سعی و عمل مقالهای نوشتهام». این میگوید : «من بتازگی یك قصیدهای سرودهام». اینها را میگویند و چنین میفهمانند كه ما اینها را میدانیم و عقیدهمند میباشیم.
در حالی كه نمیدانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفتهاند ، ولی نفهمیده و باور هم نكردهاند. زیرا
🔸كسی كه یك چیز را باور كرده ضد آن را نپذیرد.
شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر كرات را بدانسان كه در این علم است یاد گرفته و باور كردهاید ، دیگر هیچگاه بافسانهی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در كتابی آن را نوشته آن كتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور كردهاید كه آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره كوشد دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در كتابی چنین نوشته : «در بیماری چاره [1] و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن كتاب را نادان شمارده آن را دور میاندازید. معنی دانستن و باور كردن همینست.
كنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور كردهاید «در زندگی باید كوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلكه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!..
« اَلعبدُ یُدَبِّرَ وَ اللهُ یُقَدِّرَ» [2] ، « تُريدُ وَ اُريدُ وَ لايَكُونُ اِلاّ ما اُريدُ »[3].
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بكاردانی [4] نیست جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از كمان همیگذرد از كماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور كه ندانی زكجا آمدهای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت
🔸كتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را میپذیرید؟!.. اگر داستان كوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..
شما اگر بكوشش و نتیجهی آن باور دارید ، پس چگونه است كه میشنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمدهای» یا میگوید : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمیآید و بدشمنی و جلوگیری نمیپردازید؟!.. این یك بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.
[1] : همانا «چاره» لغزش و «پرهیز» درست است. ما بدانسان که بوده آوردیم.
[2] : معنی : بنده چارهاندیشی میکند و(لی) خدا تقدیر میکند.
[3] : معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
درمیان مردم عامی نیز این سخنان هست : «الرزق علیالله» ، «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمیشود تغییر داد» و مانندهای اینها.
[4] : اصل : بکامرانی. که غلط چاپی مینماید. گذشته از آن ، همین بیت در نوشتههای دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (بخش 1 از 2)
تاكنون بارها گله كردهایم كه ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمیدانند. همین داستان «قضا و قدر» یك مثل نیكی برای این موضوع میباشد.
شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو كنید : «در زندگانی هر كسی باید بكوشد تا نتیجه بردارد. اگر كسی نكوشد و یا راه كوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین تودهها آنهایی كه نكوشند و یا راه كوشش را ندانند بزیردستی میافتند و بدبخت میگردند». اینها را كه سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» میگویند و سرها را برای تصدیق تكان میدهند ، خواهید دید یكی سری تكان داده میگوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یكی دهان پرباد كرده شعر میخواند :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر كای نور چشم من بجز از كشته ندروی
آن دیگری با لحن فیلسوفانه میسراید : «هر كسی آن دِرَود عاقبت كار كه كِشت». چهارمی بنطق پرداخته میگوید : «بلی آقا ! این نتیجهی كوشش است كه آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجهی كوشش است كه انگلیسها بیك نصف كره حكومت میكنند». آن دیگری میگوید : «من دربارهی سعی و عمل مقالهای نوشتهام». این میگوید : «من بتازگی یك قصیدهای سرودهام». اینها را میگویند و چنین میفهمانند كه ما اینها را میدانیم و عقیدهمند میباشیم.
در حالی كه نمیدانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفتهاند ، ولی نفهمیده و باور هم نكردهاند. زیرا
🔸كسی كه یك چیز را باور كرده ضد آن را نپذیرد.
شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر كرات را بدانسان كه در این علم است یاد گرفته و باور كردهاید ، دیگر هیچگاه بافسانهی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در كتابی آن را نوشته آن كتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور كردهاید كه آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره كوشد دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در كتابی چنین نوشته : «در بیماری چاره [1] و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن كتاب را نادان شمارده آن را دور میاندازید. معنی دانستن و باور كردن همینست.
كنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور كردهاید «در زندگی باید كوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلكه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!..
« اَلعبدُ یُدَبِّرَ وَ اللهُ یُقَدِّرَ» [2] ، « تُريدُ وَ اُريدُ وَ لايَكُونُ اِلاّ ما اُريدُ »[3].
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بكاردانی [4] نیست جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از كمان همیگذرد از كماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور كه ندانی زكجا آمدهای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت
🔸كتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را میپذیرید؟!.. اگر داستان كوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..
شما اگر بكوشش و نتیجهی آن باور دارید ، پس چگونه است كه میشنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمدهای» یا میگوید : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمیآید و بدشمنی و جلوگیری نمیپردازید؟!.. این یك بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.
[1] : همانا «چاره» لغزش و «پرهیز» درست است. ما بدانسان که بوده آوردیم.
[2] : معنی : بنده چارهاندیشی میکند و(لی) خدا تقدیر میکند.
[3] : معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
درمیان مردم عامی نیز این سخنان هست : «الرزق علیالله» ، «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمیشود تغییر داد» و مانندهای اینها.
[4] : اصل : بکامرانی. که غلط چاپی مینماید. گذشته از آن ، همین بیت در نوشتههای دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
17
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
4ـ آرين ، آري ، اير
چنانكه ميدانيم در چهار و پنج هزار سال پيش در اين پشتهي ايران مردم ديگري نشيمن داشتهاند كه ما از حال و روزگار آنان جز اندك آگاهي نداريم و مردمي كه امروز بنام ايرانيان معروفند در آن زمانها نه در اين پشته بلكه در سرزمین دیگری از سرزمينهاي ديگري از سرزمينهاي سرد و يخبندان شمال ميزيستهاند كه سپس از آنجا كوچيده و دسته دسته باين سو و آن سو پراكنده شدهاند. از جمله دستههايي نيز باين پشته درآمدهاند و بر بوميان ديرين چيره گرديده و نشيمن گرفتهاند و پشته بنام ايشان معروف گرديده.
نام اين مردم بزبان آن روزي خودشان آاير (آ و همزه و یاء معروف و راء ـ بر وزن ناهيد)1 يا آير (آ ، ياء ساكن ، راء ساكن) يا آري (آ ، راء ساكن ، یاء ساكن) خوانده شده كه شكل نخستين در اين سرزمين معمول گرديده. سپس هم اندك تغييري بر آن راه يافته اير (با ياء معروف يا مجهول) خوانده شده. و اينست كه در زمانهاي ديرين نام اين كشور و پادشاهي را كه در آن بنياد يافته بود «ايرانشهر» يا «شهري ايران»2 ميناميدند. (بمعني سرزمين مردم اير)3 كه سپس كلمهي شهر از زبانها افتاده و تنها كلمهي ايران بازمانده كه امروز هم رواج دارد.
چنانكه گفتيم دستههاي ديگري از ايران (مردم اير) نيز بجاهاي ديگري كوچيدهاند و از جمله دستههاي انبوهي باروپا رفتهاند و نزد آنان شكل سوم نام كه آري باشد معمول گرديده كه امروز در زبانهاي اروپايي معروف است. از جمله در زبان فرانسه كه از روي قاعدهي نسبت در آن زبان كسي را كه از آن نژاد است «آرين» Arien ميخوانند بدانسان كه در نسبت به پرس كه محرف كلمهي پارس است «پرسين» Persien ميگويند.
ترجمه كنندگان آغاز مشروطه كه بيشتر از كتابهاي فرانسه ترجمه ميكردند اين كلمه را نيز از آن زبان برداشته و به همان حال نسبت بفارسي آورده و معروف ساختهاند. چنانكه عبارتهاي آرين و آريننژاد و مانند اينها4 در كتابها و روزنامهها فراوان است. كساني نيز اين كلمهي غلط را جزو نام خود ساختهاند. نيز گاهي آن را بشكل آريان گفته آريانها جمع ميبندند.
ليكن اين کلمهها غلط است. زيرا ما شكل ديگر کلمه را در زبان خود داريم و نياز باين شكل آن نداشتهايم. و اگر مقصود جدا كردن دستههاي اروپايي از دستههاي اين پشته است كه هر دستهاي را با نامي كه نزد خودشان معمول بوده بخوانيم اين نكته بيارزش نيست ولي در اين حال هم بايستي از نام اروپايي ريشهي آن را بگيرند و معمول سازند كه «آري» نه اينكه حال نسبت زبان فرانسه را.
به هر حال واژهي «آرين» غلط ، بجاي آن «آري» يا «اير» درست است. آريان هم اگر مقصود جمع باشد درست وگرنه آن نيز غلط است.5
1ـ اين شكلي است كه ما در اوستا مييابيم.
2 ـ در كتاب يادگار زريران باين نام خوانده شده.
3 ـ در زبان پهلوي كه زبان دورهي اشكانيان و ساسانيان است شهر بمعني سرزمين بوده.
4ـ كساني كه نام آرينپور گرفتهاند براي آنان بهتر است كه آرياپور بنويسند كه هم غلط تصحيح شود و هم تغيير مهمي در نامشان پيدا نشود.
5 ـ چنانكه گفتهايم مرد دانشمند ايران آقاي مشيرالدوله در تاريخ گرانبهاي خود بسياري از اين غلطها را تصحيح فرمودهاند و اين خود ارج ديگر كتاب ايشان است. اين غلط را نيز ايشان توجه كرده و اندك تصحيحي فرمودهاند ولي تصحيح درستي نشده.
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
4ـ آرين ، آري ، اير
چنانكه ميدانيم در چهار و پنج هزار سال پيش در اين پشتهي ايران مردم ديگري نشيمن داشتهاند كه ما از حال و روزگار آنان جز اندك آگاهي نداريم و مردمي كه امروز بنام ايرانيان معروفند در آن زمانها نه در اين پشته بلكه در سرزمین دیگری از سرزمينهاي ديگري از سرزمينهاي سرد و يخبندان شمال ميزيستهاند كه سپس از آنجا كوچيده و دسته دسته باين سو و آن سو پراكنده شدهاند. از جمله دستههايي نيز باين پشته درآمدهاند و بر بوميان ديرين چيره گرديده و نشيمن گرفتهاند و پشته بنام ايشان معروف گرديده.
نام اين مردم بزبان آن روزي خودشان آاير (آ و همزه و یاء معروف و راء ـ بر وزن ناهيد)1 يا آير (آ ، ياء ساكن ، راء ساكن) يا آري (آ ، راء ساكن ، یاء ساكن) خوانده شده كه شكل نخستين در اين سرزمين معمول گرديده. سپس هم اندك تغييري بر آن راه يافته اير (با ياء معروف يا مجهول) خوانده شده. و اينست كه در زمانهاي ديرين نام اين كشور و پادشاهي را كه در آن بنياد يافته بود «ايرانشهر» يا «شهري ايران»2 ميناميدند. (بمعني سرزمين مردم اير)3 كه سپس كلمهي شهر از زبانها افتاده و تنها كلمهي ايران بازمانده كه امروز هم رواج دارد.
چنانكه گفتيم دستههاي ديگري از ايران (مردم اير) نيز بجاهاي ديگري كوچيدهاند و از جمله دستههاي انبوهي باروپا رفتهاند و نزد آنان شكل سوم نام كه آري باشد معمول گرديده كه امروز در زبانهاي اروپايي معروف است. از جمله در زبان فرانسه كه از روي قاعدهي نسبت در آن زبان كسي را كه از آن نژاد است «آرين» Arien ميخوانند بدانسان كه در نسبت به پرس كه محرف كلمهي پارس است «پرسين» Persien ميگويند.
ترجمه كنندگان آغاز مشروطه كه بيشتر از كتابهاي فرانسه ترجمه ميكردند اين كلمه را نيز از آن زبان برداشته و به همان حال نسبت بفارسي آورده و معروف ساختهاند. چنانكه عبارتهاي آرين و آريننژاد و مانند اينها4 در كتابها و روزنامهها فراوان است. كساني نيز اين كلمهي غلط را جزو نام خود ساختهاند. نيز گاهي آن را بشكل آريان گفته آريانها جمع ميبندند.
ليكن اين کلمهها غلط است. زيرا ما شكل ديگر کلمه را در زبان خود داريم و نياز باين شكل آن نداشتهايم. و اگر مقصود جدا كردن دستههاي اروپايي از دستههاي اين پشته است كه هر دستهاي را با نامي كه نزد خودشان معمول بوده بخوانيم اين نكته بيارزش نيست ولي در اين حال هم بايستي از نام اروپايي ريشهي آن را بگيرند و معمول سازند كه «آري» نه اينكه حال نسبت زبان فرانسه را.
به هر حال واژهي «آرين» غلط ، بجاي آن «آري» يا «اير» درست است. آريان هم اگر مقصود جمع باشد درست وگرنه آن نيز غلط است.5
1ـ اين شكلي است كه ما در اوستا مييابيم.
2 ـ در كتاب يادگار زريران باين نام خوانده شده.
3 ـ در زبان پهلوي كه زبان دورهي اشكانيان و ساسانيان است شهر بمعني سرزمين بوده.
4ـ كساني كه نام آرينپور گرفتهاند براي آنان بهتر است كه آرياپور بنويسند كه هم غلط تصحيح شود و هم تغيير مهمي در نامشان پيدا نشود.
5 ـ چنانكه گفتهايم مرد دانشمند ايران آقاي مشيرالدوله در تاريخ گرانبهاي خود بسياري از اين غلطها را تصحيح فرمودهاند و اين خود ارج ديگر كتاب ايشان است. اين غلط را نيز ايشان توجه كرده و اندك تصحيحي فرمودهاند ولي تصحيح درستي نشده.
✴️ گواهی پاکدلانه دربارهی «ادبیات» و «مفاخر ملی»
از قرار مندرجات نامهی پرچم کسی یا کسانی شما را بعنوان (توهین بمفاخر ما یا آنان) بمحاکمهی ملی خواسته و یک روزنامهی بیآبروی دیگری زبان بهتاکی گشوده است.
چون من پس از انتشار پرچم روزنامهی دیگر نمیخوانم آگهی درستی از مفاد ایراد ایرادکنندگان ندارم ولی خلاصهی آن را از پرچم استنباط و بنوشتن این مختصر وادار گردیدم. اول باید گفت که کتابهای بهترین شعرسرایان ما (گذشته از چند تن) هزار عیب ثابت دارد که بحث در آن از وظیفهی من خارج است البته محسناتی هم دارد ولی اندک. چنانکه همه میدانند بیشتر شعرا دربارهی باده و ساده و می و معشوق تا منتها درجهی اغراق سخن گفتهاند بطوری که نتیجه این شده که قبح فساد اخلاق از میان رفته و بصورت کنونی درآمده است.
از محسنات آنان : بجا ماندن برخی واژههای پارسی و جملههای منظوم است که در اینجا ما بآن نیازمندی پیدا کرده و در پاسخ بیهودهگویان بیتِ ساخته و پاسخ آماده را میگوییم :
هر کسی بر فطرت خود میتند.
آقای کسروی ای طبیب اجتماعی چنانکه بیماریهای توده را تشخیص دادهاید همچنان داروی آنان را تعیین نمایید. شما هم ای پرچم ، ای ماه تابانِ دانش نور افشانی کنید. بگزارید بیهودهگویان آبروی خود را ریزند. شما ای راهنمای زندگانی چنانکه دامن مردانگی را برای بیداری و یگانگی مردم بکمر زدهاید اندیشهی خود را دنبال کنید و باکی از هیاهوی خُردمایگانی که برای اظهار وجود با بیانات رذیلانه خودنمایی مینمایند نداشته باشد که حقیقت با نیروی معنوی خود و مردان حقیقتپرست با جان و دل پشتیبان شما میباشند و پاسخ بیهودهگویان را با خامه و نامه و دلایل خردمندانه خواهند داد زیرا روشنایی هرچه هم که ضعیف باشد باز بر تاریکی چیرگی دارد چنانکه شمع با اینچنینی محوطهی تاریک بآنچنانی را روشن میسازد.
اهواز ـ ی. فرید
(پرچم روزانه ، شمارهی 146)
از قرار مندرجات نامهی پرچم کسی یا کسانی شما را بعنوان (توهین بمفاخر ما یا آنان) بمحاکمهی ملی خواسته و یک روزنامهی بیآبروی دیگری زبان بهتاکی گشوده است.
چون من پس از انتشار پرچم روزنامهی دیگر نمیخوانم آگهی درستی از مفاد ایراد ایرادکنندگان ندارم ولی خلاصهی آن را از پرچم استنباط و بنوشتن این مختصر وادار گردیدم. اول باید گفت که کتابهای بهترین شعرسرایان ما (گذشته از چند تن) هزار عیب ثابت دارد که بحث در آن از وظیفهی من خارج است البته محسناتی هم دارد ولی اندک. چنانکه همه میدانند بیشتر شعرا دربارهی باده و ساده و می و معشوق تا منتها درجهی اغراق سخن گفتهاند بطوری که نتیجه این شده که قبح فساد اخلاق از میان رفته و بصورت کنونی درآمده است.
از محسنات آنان : بجا ماندن برخی واژههای پارسی و جملههای منظوم است که در اینجا ما بآن نیازمندی پیدا کرده و در پاسخ بیهودهگویان بیتِ ساخته و پاسخ آماده را میگوییم :
هر کسی بر فطرت خود میتند.
آقای کسروی ای طبیب اجتماعی چنانکه بیماریهای توده را تشخیص دادهاید همچنان داروی آنان را تعیین نمایید. شما هم ای پرچم ، ای ماه تابانِ دانش نور افشانی کنید. بگزارید بیهودهگویان آبروی خود را ریزند. شما ای راهنمای زندگانی چنانکه دامن مردانگی را برای بیداری و یگانگی مردم بکمر زدهاید اندیشهی خود را دنبال کنید و باکی از هیاهوی خُردمایگانی که برای اظهار وجود با بیانات رذیلانه خودنمایی مینمایند نداشته باشد که حقیقت با نیروی معنوی خود و مردان حقیقتپرست با جان و دل پشتیبان شما میباشند و پاسخ بیهودهگویان را با خامه و نامه و دلایل خردمندانه خواهند داد زیرا روشنایی هرچه هم که ضعیف باشد باز بر تاریکی چیرگی دارد چنانکه شمع با اینچنینی محوطهی تاریک بآنچنانی را روشن میسازد.
اهواز ـ ی. فرید
(پرچم روزانه ، شمارهی 146)
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 7
سخن را با مثلی روشن گردانیم : صد سال پیش در ایران همگی عامیان و برخی از باسوادان دربارهی گیتی چنین پنداشتندی كه یک زمین است كه هموار میباشد و روی آن آسمانهاست كه یكی بروی دیگر نهاده شده. زمین را روی شاخ یک گاو ، و آن گاو را روی پشت یک ماهی ، و ماهی را بروی آب دریا شناختندی. پیداست كه این پندارها بیپا میبود و دانش نوین ستارهشناسی آن را از میان برد.
سخن در اینجاست كه در صد سال پیش اگر یک دانشوری با كسانی از عامیان نشستی و چنین خواستی كه آن پندارها را از دلهای آنان بیرون كند و بجای آنها آگاهیهای نوین را بگزارد چه كردی؟!.. آیا توانستی در یک نشست این كار را بپایان رساند؟. بیگمان نتوانستی. زیرا برای این كار ناگزیر بودی كه بخش بزرگی از ستارهشناسی نوین را بایشان یاد دهد و با دلیل و مثل روشن گرداند و نیک بفهماند ، و برای این كار زمان بسیار بایستی. از آنسوی شنوندگان هم بآسانی و در یك بار نتوانستندی همهی آن آگاهیها را فراگیرند و بپذیرند ، بیگمان ناآشناییها نمودندی و ایستادگیها نشان دادندی. ما فراموش نكردهایم كه در سی سال پیش كه ستارهشناسی نوین تازه رواج مییافت و سخنانی از آن بزبانها افتاده بود كسان بسیاری در ایران آن را باور كردن نمیتوانستند و در بسیار جاها درمیماندند. مثلاً چون میشنیدند كه گفته میشود زمین بچیزی تكیه ندارد و همچنان در فضا میچرخد نپذیرفته میگفتند : «آخر چگونه در فضا ایستاده و نمیافتد؟!..» یا میگفتند : «اگر میچرخد پس چرا ما نمیفهمیم؟!..» و چون میشنیدند كه زمین گرد است و در اینجا كه ما هستیم در آنروی زمین نیز شهرها هست و دریاها هست برآشفته میگفتند : «آخر چگونه آبها نمیریزد؟! چگونه آن آدمها سرنگون ایستادهاند و نمیافتند؟!..» هنگامی كه گفته میشد زمین بگرد خورشید میچرخد پرخاش كرده میگفتند : «این را كه دیگر با چشم میبینیم كه آفتاب بامدادان بیرون میآید و میگردد و شامگاهان فرومیرود». گذشته از فهمیدن و دریافتن سالها زمان میخواست كه اینها را در دلهای خود جا دادن بتوانند. آن داستان گاو و ماهی و آسمانهای هفتگانه چون یک چیزهای عامیانه و آسانی میبود و گیتی را همچون یك سرای بلند هفت طبقهای نشان میداد بآسانی فهمیده و پذیرفته بودند ، ولی برای فهمیدن این آموزاكهای نوین دانشی زمان بسیار میخواست و بآسانی نمیتوانستند فهمید.
آن جستار ما از هر باره مانند اینست. یک رشته پندارهای عامیانه دربارهی خدا و كارهای او و دربارهی برانگیختگان درمیانست. اینان چنین میدانند كه خداییست در بالای آسمانها نشسته و از آنجا بزمین فرمان میراند ، و یک دستگاهی همچون دستگاه فرمانروایان خودكامه میدارد ، فرشتگان نزدیكان و درباریان و كاركنان او میباشند ، و در زمانهای باستان هر زمان كه میخواست یكی را به پیغمبری برگزیند فرشتهای نزد او میفرستاد و چگونگی را آگاهی میداد و از آن هنگام پرده میانهی آن برگزیده با خدا برداشته شدی كه پیاپی فرشته آمدی و رفتی و پیام آوردی ، و آن برگزیده هرچه خواستی از خدا طلبیدی و هرچه خواستی پرسیدی ، همهی دانشها در دل او جا گزیدی ، و خود توانا بودی كه اگر خواست مردهای را زنده گرداند ، و آب از میان انگشتانش روان گردد ، و آفتاب را پس از فرورفتن بازگرداند. اینست كوتاهشدهی باورهایی كه دربارهی خدا و فرستادگان او هست ، و این هنوز باورهای علما و درسخواندگان میباشد. عامیان باورهای بیپاتر از این میدارند.
ما میباید همهی اینها را دیگر گردانیم. اینها را برداریم و بجایشان یک رشته راستیهایی را كه از روی دلیل و فهم و خرد میباشد بگزاریم. مثلاً دربارهی خدا ما او را از سنجش این جهان میشناسیم و تنها این اندازه میدانیم كه هست و یگانه است و دانا و تواناست و این جهان را بیآنكه دستی از فرشتگان و دیگران درمیان باشد میگرداند ، و جایگاه او نیز آسمانها نیست و ما نمیدانیم در كجاست ، و این جهان را كه آفریده خواستی از آن میدارد. ما میگوییم : میباید از راه سنجش جهان پیش رفت و آنچه دانسته میشود دانست و هیچگاه چیزی از پندار خود نیفزود.
دربارهی برانگیختگان گفتههای ما بسیار دورتر از فهمیدههای دیگرانست ، برانگیختگی یكی از رازهای طبیعت است و میباید آن را پذیرفت ، ولی داستانش نه اینست كه گفته میشود و ما آن را روشن خواهیم گردانید. همچنین در دیگر زمینهها ما سخنان دیگری میگوییم.
برای روشن گردانیدن اینها زمان درازی میبایست و همه در یكجا نتوانستی بود. نه ما توانستیمی بیكبار بنویسیم و نه شنوندگان توانستندی در یک بار فراگیرند و بفهمند ، و از آنسوی برای پذیرفتن و در دل جا دادن نیز زمان دربایستی.
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 7
سخن را با مثلی روشن گردانیم : صد سال پیش در ایران همگی عامیان و برخی از باسوادان دربارهی گیتی چنین پنداشتندی كه یک زمین است كه هموار میباشد و روی آن آسمانهاست كه یكی بروی دیگر نهاده شده. زمین را روی شاخ یک گاو ، و آن گاو را روی پشت یک ماهی ، و ماهی را بروی آب دریا شناختندی. پیداست كه این پندارها بیپا میبود و دانش نوین ستارهشناسی آن را از میان برد.
سخن در اینجاست كه در صد سال پیش اگر یک دانشوری با كسانی از عامیان نشستی و چنین خواستی كه آن پندارها را از دلهای آنان بیرون كند و بجای آنها آگاهیهای نوین را بگزارد چه كردی؟!.. آیا توانستی در یک نشست این كار را بپایان رساند؟. بیگمان نتوانستی. زیرا برای این كار ناگزیر بودی كه بخش بزرگی از ستارهشناسی نوین را بایشان یاد دهد و با دلیل و مثل روشن گرداند و نیک بفهماند ، و برای این كار زمان بسیار بایستی. از آنسوی شنوندگان هم بآسانی و در یك بار نتوانستندی همهی آن آگاهیها را فراگیرند و بپذیرند ، بیگمان ناآشناییها نمودندی و ایستادگیها نشان دادندی. ما فراموش نكردهایم كه در سی سال پیش كه ستارهشناسی نوین تازه رواج مییافت و سخنانی از آن بزبانها افتاده بود كسان بسیاری در ایران آن را باور كردن نمیتوانستند و در بسیار جاها درمیماندند. مثلاً چون میشنیدند كه گفته میشود زمین بچیزی تكیه ندارد و همچنان در فضا میچرخد نپذیرفته میگفتند : «آخر چگونه در فضا ایستاده و نمیافتد؟!..» یا میگفتند : «اگر میچرخد پس چرا ما نمیفهمیم؟!..» و چون میشنیدند كه زمین گرد است و در اینجا كه ما هستیم در آنروی زمین نیز شهرها هست و دریاها هست برآشفته میگفتند : «آخر چگونه آبها نمیریزد؟! چگونه آن آدمها سرنگون ایستادهاند و نمیافتند؟!..» هنگامی كه گفته میشد زمین بگرد خورشید میچرخد پرخاش كرده میگفتند : «این را كه دیگر با چشم میبینیم كه آفتاب بامدادان بیرون میآید و میگردد و شامگاهان فرومیرود». گذشته از فهمیدن و دریافتن سالها زمان میخواست كه اینها را در دلهای خود جا دادن بتوانند. آن داستان گاو و ماهی و آسمانهای هفتگانه چون یک چیزهای عامیانه و آسانی میبود و گیتی را همچون یك سرای بلند هفت طبقهای نشان میداد بآسانی فهمیده و پذیرفته بودند ، ولی برای فهمیدن این آموزاكهای نوین دانشی زمان بسیار میخواست و بآسانی نمیتوانستند فهمید.
آن جستار ما از هر باره مانند اینست. یک رشته پندارهای عامیانه دربارهی خدا و كارهای او و دربارهی برانگیختگان درمیانست. اینان چنین میدانند كه خداییست در بالای آسمانها نشسته و از آنجا بزمین فرمان میراند ، و یک دستگاهی همچون دستگاه فرمانروایان خودكامه میدارد ، فرشتگان نزدیكان و درباریان و كاركنان او میباشند ، و در زمانهای باستان هر زمان كه میخواست یكی را به پیغمبری برگزیند فرشتهای نزد او میفرستاد و چگونگی را آگاهی میداد و از آن هنگام پرده میانهی آن برگزیده با خدا برداشته شدی كه پیاپی فرشته آمدی و رفتی و پیام آوردی ، و آن برگزیده هرچه خواستی از خدا طلبیدی و هرچه خواستی پرسیدی ، همهی دانشها در دل او جا گزیدی ، و خود توانا بودی كه اگر خواست مردهای را زنده گرداند ، و آب از میان انگشتانش روان گردد ، و آفتاب را پس از فرورفتن بازگرداند. اینست كوتاهشدهی باورهایی كه دربارهی خدا و فرستادگان او هست ، و این هنوز باورهای علما و درسخواندگان میباشد. عامیان باورهای بیپاتر از این میدارند.
ما میباید همهی اینها را دیگر گردانیم. اینها را برداریم و بجایشان یک رشته راستیهایی را كه از روی دلیل و فهم و خرد میباشد بگزاریم. مثلاً دربارهی خدا ما او را از سنجش این جهان میشناسیم و تنها این اندازه میدانیم كه هست و یگانه است و دانا و تواناست و این جهان را بیآنكه دستی از فرشتگان و دیگران درمیان باشد میگرداند ، و جایگاه او نیز آسمانها نیست و ما نمیدانیم در كجاست ، و این جهان را كه آفریده خواستی از آن میدارد. ما میگوییم : میباید از راه سنجش جهان پیش رفت و آنچه دانسته میشود دانست و هیچگاه چیزی از پندار خود نیفزود.
دربارهی برانگیختگان گفتههای ما بسیار دورتر از فهمیدههای دیگرانست ، برانگیختگی یكی از رازهای طبیعت است و میباید آن را پذیرفت ، ولی داستانش نه اینست كه گفته میشود و ما آن را روشن خواهیم گردانید. همچنین در دیگر زمینهها ما سخنان دیگری میگوییم.
برای روشن گردانیدن اینها زمان درازی میبایست و همه در یكجا نتوانستی بود. نه ما توانستیمی بیكبار بنویسیم و نه شنوندگان توانستندی در یک بار فراگیرند و بفهمند ، و از آنسوی برای پذیرفتن و در دل جا دادن نیز زمان دربایستی.
.
18
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
5ـ ميد ، ماد ، ماي ، ماه
مردم «اير» يا «آري» كه گفتيم در چند هزار سال پيش بپشتهي ايران درآمدند بچند تيره بودند. از جمله چهار تيره از ايشان در تاريخها معروف گرديده : نخست ماد كه در شمال و غرب نشيمن داشتهاند. دوم پارس كه در جنوب جاي گزيده بودند. سوم پارت كه در شرق پشته مينشستند. چهارم سگ يا سگز كه نام آنان را در جاي ديگري بردهايم.
«مادان» و «پارسان» و «پارتان» سه تيره پشت سر هم در ايران بنياد پادشاهي نهادهاند و اينست كه نام آنان در تاريخها شناخته گرديده. اما «سگان» ايشان اگرچه در پشتهي ايران پادشاهي نيافتند ولي چون هميشه بر ايران ميتاختند و جنگهايي ميانهي آنان با پادشاهان ماد و پارس روي داده از اينجا نام ايشان هم در تاريخها مانده است.
مقصود نامهاي سه تيرهي نخستين است : نام «پارس» تاكنون بازمانده و خود اين نام است كه يونانيان بتحريف «پرس» گفتهاند و از زبان ايشان بزبانهاي اروپايي انتقال يافته است.
کلمهی «پارت» يا «پرتو» نام اشكانيان و همان است كه در پارسي «پهلو» گرديده و اينست كه اشكانيان را «پهلويان» ميخواندند.
اما «ماد» اين نام در نوشتهي سنگي بيستون و در توريت باين شكل آمده ولي در زمان اشكانيان و ساسانيان شكل آن تغيير يافته بسه گونه گفته ميشده : بدينسان كه خود مردم مادستان (عراق عجم و آذربايجان) آن را «ماي» خوانده و مردم پارس آن را «ماه» ميگفتهاند و بزبان ارمنيان «مار» خوانده ميشده. اين شكل آخر شايد در آذربايجان هم شايع بوده.
از هر سه شكل كلمه يادگارهايي در ميان نامهاي آباديها بازمانده چنانكه «مايان» كه ديهي در بيرون تبريز و ديگري در نزديكي دامغان و سومي در پيرامون مشهد ميباشد و «ماهان» كه آباديای در كرمان و ديههايي در ديگر جاهاست ، «ماهدشت» يا «مايدشت» آبادي معروف بيرون كرمانشاهان از يادگارهاي آنهاست.
گويا عراق عجم را زماني «كشور ماه» يا «ماهآباد» (ماهآوا) ميخواندهاند چنانكه اين نامها در مثنوي ويس و رامين كه اصل آن بزبان پهلوي و يادگار زمانهاي باستان بوده ميبرد. نيز از كتابهاي اسلامي پيداست كه در آخر ساسانيان هنوز اين نام از ميان نرفته بود و اينست كه چون عرب بايران دست مييابد و دو دسته از جنگجويان عرب يكي در كوفه و ديگري در بصره براي پاسباني نشيمن ميگيرد و خراج اين سرزمين (عراق عجم) نيمي بجنگجويان بصره و نيم ديگري بجنگجويان كوفه پرداخته ميشده از اينجا آن نيم را «ماه الكوفه» و اين نيم را «ماه البصره» ميخواندهاند.
به هر حال شكل باستان کلمه كه «ماد» بوده در زمان هخامنشيان بزبان يوناني رفته و چون رسم يونانيان بوده كه «آ»ی پارسي را به «e» تبديل ميكردهاند از روي اين رسم خود «ماد» را نيز «ميد» (Mede) ميسازند سپس از آن زبان بزبانهاي اروپايي درآمده و معروف گرديده و بدست ترجمه كنندگان بِهمان شكل محرف يوناني در كتابها و روزنامهها شايع شده. در حالي كه شكل درست باستان در توريت و نوشتهي بيستون و شكلهاي ديرتر آن در نامهاي آباديها بازمانده است. به هر حال واژهي «ميد» غلط و بجاي آن «ماد» يا «ماه» يا «ماي» درست ميباشد.
1ـ اين غلط در كتاب آقاي مشيرالدوله تصحيح يافته.
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
5ـ ميد ، ماد ، ماي ، ماه
مردم «اير» يا «آري» كه گفتيم در چند هزار سال پيش بپشتهي ايران درآمدند بچند تيره بودند. از جمله چهار تيره از ايشان در تاريخها معروف گرديده : نخست ماد كه در شمال و غرب نشيمن داشتهاند. دوم پارس كه در جنوب جاي گزيده بودند. سوم پارت كه در شرق پشته مينشستند. چهارم سگ يا سگز كه نام آنان را در جاي ديگري بردهايم.
«مادان» و «پارسان» و «پارتان» سه تيره پشت سر هم در ايران بنياد پادشاهي نهادهاند و اينست كه نام آنان در تاريخها شناخته گرديده. اما «سگان» ايشان اگرچه در پشتهي ايران پادشاهي نيافتند ولي چون هميشه بر ايران ميتاختند و جنگهايي ميانهي آنان با پادشاهان ماد و پارس روي داده از اينجا نام ايشان هم در تاريخها مانده است.
مقصود نامهاي سه تيرهي نخستين است : نام «پارس» تاكنون بازمانده و خود اين نام است كه يونانيان بتحريف «پرس» گفتهاند و از زبان ايشان بزبانهاي اروپايي انتقال يافته است.
کلمهی «پارت» يا «پرتو» نام اشكانيان و همان است كه در پارسي «پهلو» گرديده و اينست كه اشكانيان را «پهلويان» ميخواندند.
اما «ماد» اين نام در نوشتهي سنگي بيستون و در توريت باين شكل آمده ولي در زمان اشكانيان و ساسانيان شكل آن تغيير يافته بسه گونه گفته ميشده : بدينسان كه خود مردم مادستان (عراق عجم و آذربايجان) آن را «ماي» خوانده و مردم پارس آن را «ماه» ميگفتهاند و بزبان ارمنيان «مار» خوانده ميشده. اين شكل آخر شايد در آذربايجان هم شايع بوده.
از هر سه شكل كلمه يادگارهايي در ميان نامهاي آباديها بازمانده چنانكه «مايان» كه ديهي در بيرون تبريز و ديگري در نزديكي دامغان و سومي در پيرامون مشهد ميباشد و «ماهان» كه آباديای در كرمان و ديههايي در ديگر جاهاست ، «ماهدشت» يا «مايدشت» آبادي معروف بيرون كرمانشاهان از يادگارهاي آنهاست.
گويا عراق عجم را زماني «كشور ماه» يا «ماهآباد» (ماهآوا) ميخواندهاند چنانكه اين نامها در مثنوي ويس و رامين كه اصل آن بزبان پهلوي و يادگار زمانهاي باستان بوده ميبرد. نيز از كتابهاي اسلامي پيداست كه در آخر ساسانيان هنوز اين نام از ميان نرفته بود و اينست كه چون عرب بايران دست مييابد و دو دسته از جنگجويان عرب يكي در كوفه و ديگري در بصره براي پاسباني نشيمن ميگيرد و خراج اين سرزمين (عراق عجم) نيمي بجنگجويان بصره و نيم ديگري بجنگجويان كوفه پرداخته ميشده از اينجا آن نيم را «ماه الكوفه» و اين نيم را «ماه البصره» ميخواندهاند.
به هر حال شكل باستان کلمه كه «ماد» بوده در زمان هخامنشيان بزبان يوناني رفته و چون رسم يونانيان بوده كه «آ»ی پارسي را به «e» تبديل ميكردهاند از روي اين رسم خود «ماد» را نيز «ميد» (Mede) ميسازند سپس از آن زبان بزبانهاي اروپايي درآمده و معروف گرديده و بدست ترجمه كنندگان بِهمان شكل محرف يوناني در كتابها و روزنامهها شايع شده. در حالي كه شكل درست باستان در توريت و نوشتهي بيستون و شكلهاي ديرتر آن در نامهاي آباديها بازمانده است. به هر حال واژهي «ميد» غلط و بجاي آن «ماد» يا «ماه» يا «ماي» درست ميباشد.
1ـ اين غلط در كتاب آقاي مشيرالدوله تصحيح يافته.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
شما امروز بر سر یك دو راهی ایستادهاید كه اختیار دارید هر کدام را بپذیرید.
یكی آنكه بهمین حال كه هستید باشید :
این اندیشههای پراكنده همچنان در مغزها باشد.
از شعر و شاعری دست برندارید ،
كتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ كرده بیرون ریزید ،
چهارده مذهب همچنانكه هست باشد،
اخلاق پست بحال خود بماند ، از هركسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیكبار زبان بزشتگویی باز كنید ، ...
پیاپی حزبها سازید ، و دسته ها ببندید ، و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید.
یك جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و كردار خود ندهید.
این یك راه است و میتوانید آن را پیش گیرید.
ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود كه هست.
گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید.
اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت.
✴️ یك جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلكه روز بروز سختتر گردیده كمكم نوبت نابودی خواهد رسید.
یك راه دیگر آنست كه این حقایق را كه ما یاد میكنیم و یكایك روشن میگردانیم بپذیرید و هر كسی در سهم خود بكار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یك تبدیلی در اندیشهها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد.
یك راه هم اینست.
اختیار با شماست كه كدام یكی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید.
✴️اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانكه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود كه هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید زیرا این گرفتاریها یك حادثهی تصادفی ، یا نتیجهی قضا و قدر نیست بلكه نتیجهی قطعی همان حال و رفتاریست كه دارید ، و میخواهید دست برندارید.
✴️یك بیچارگی كه من در شما میبینم آنست كه نمیخواهید نیك بشوید ولی میخواهید از روزگار نیكی بینید.
✴️میخواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ كم نكنید. ولی نتیجهی آنها را كه زبونی و زیردستیست درنیابید.
✴️در اینجاست كه باید گفت : معنی زندگی را نمیدانید.
✴️در اینجاست كه باید گفت : یك دسته كودكان چهل ساله و پنجاه سالهاید.
این كار كودكانست كه دست بآتش دراز میكنند و چون سوزانید بگریه میافتند. در جلو كندوی عسل ببازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.
✴️شما بخودتان بسیار مغرورید.
✴️من چون میآزمایم میبینم این غرور و نادانی شما از اندازه گذشته.
زیرا امروز در حال آنكه از هر باره خوار و زبون میباشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفتهاید باز حال خود را درك نمیكنید.
✴️ شما هر یكی خود را دانشمند میشمارید هر سخنی بمیان آید میگویید : « مگر ما این را نمیدانستیم؟» ولی من چون میآزمایم میبینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمیدانید.
✴️ شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمیدانید كه در این جهان هر چیزی از یك علتی برمیخیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند.
✴️ این نمیدانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا تودهای رخ میدهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت.
این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گلهآمیزی پردازند ولی یك اهل فن آن را جز نتیجهی یك علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.
✴️این یك قاعدهی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمیدانید و اعتنا ندارید.
✴️بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یك طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را میكشید و هم بیهوده ناله و فریاد میكنید كه این خود زیان دیگری میباشد.
✴️شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبندهی دیگری میگزارید.
✴️ شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانههای بیخردانه بافتن را «ادبیات» مینامید ،
✴️كهنهبافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» میخوانید ،
✴️ به بدآموزیهای خانهبرانداز صوفیگری «عرفان» نام میدهید ،
✴️ آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد میكنید ،
✴️ گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهودهی قرنهای گذشته را «مذهب» میشمارید ...
بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری میدهید و ما هر یكی را كه دنبال میكنیم بهایهوی و ایستادگی میپردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.
✴️ دوباره میگویم : شما یا چنانكه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی میخواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر كسی تكانی بخود دهید و هر كسی این آلودگیها را از خود دور گردانید.
(پرچم روزانه ش 102)
یكی آنكه بهمین حال كه هستید باشید :
این اندیشههای پراكنده همچنان در مغزها باشد.
از شعر و شاعری دست برندارید ،
كتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ كرده بیرون ریزید ،
چهارده مذهب همچنانكه هست باشد،
اخلاق پست بحال خود بماند ، از هركسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیكبار زبان بزشتگویی باز كنید ، ...
پیاپی حزبها سازید ، و دسته ها ببندید ، و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید.
یك جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و كردار خود ندهید.
این یك راه است و میتوانید آن را پیش گیرید.
ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود كه هست.
گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید.
اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت.
✴️ یك جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلكه روز بروز سختتر گردیده كمكم نوبت نابودی خواهد رسید.
یك راه دیگر آنست كه این حقایق را كه ما یاد میكنیم و یكایك روشن میگردانیم بپذیرید و هر كسی در سهم خود بكار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یك تبدیلی در اندیشهها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد.
یك راه هم اینست.
اختیار با شماست كه كدام یكی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید.
✴️اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانكه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود كه هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید زیرا این گرفتاریها یك حادثهی تصادفی ، یا نتیجهی قضا و قدر نیست بلكه نتیجهی قطعی همان حال و رفتاریست كه دارید ، و میخواهید دست برندارید.
✴️یك بیچارگی كه من در شما میبینم آنست كه نمیخواهید نیك بشوید ولی میخواهید از روزگار نیكی بینید.
✴️میخواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ كم نكنید. ولی نتیجهی آنها را كه زبونی و زیردستیست درنیابید.
✴️در اینجاست كه باید گفت : معنی زندگی را نمیدانید.
✴️در اینجاست كه باید گفت : یك دسته كودكان چهل ساله و پنجاه سالهاید.
این كار كودكانست كه دست بآتش دراز میكنند و چون سوزانید بگریه میافتند. در جلو كندوی عسل ببازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.
✴️شما بخودتان بسیار مغرورید.
✴️من چون میآزمایم میبینم این غرور و نادانی شما از اندازه گذشته.
زیرا امروز در حال آنكه از هر باره خوار و زبون میباشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفتهاید باز حال خود را درك نمیكنید.
✴️ شما هر یكی خود را دانشمند میشمارید هر سخنی بمیان آید میگویید : « مگر ما این را نمیدانستیم؟» ولی من چون میآزمایم میبینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمیدانید.
✴️ شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمیدانید كه در این جهان هر چیزی از یك علتی برمیخیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند.
✴️ این نمیدانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا تودهای رخ میدهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت.
این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گلهآمیزی پردازند ولی یك اهل فن آن را جز نتیجهی یك علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.
✴️این یك قاعدهی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمیدانید و اعتنا ندارید.
✴️بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یك طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را میكشید و هم بیهوده ناله و فریاد میكنید كه این خود زیان دیگری میباشد.
✴️شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبندهی دیگری میگزارید.
✴️ شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانههای بیخردانه بافتن را «ادبیات» مینامید ،
✴️كهنهبافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» میخوانید ،
✴️ به بدآموزیهای خانهبرانداز صوفیگری «عرفان» نام میدهید ،
✴️ آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد میكنید ،
✴️ گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهودهی قرنهای گذشته را «مذهب» میشمارید ...
بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری میدهید و ما هر یكی را كه دنبال میكنیم بهایهوی و ایستادگی میپردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.
✴️ دوباره میگویم : شما یا چنانكه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی میخواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر كسی تكانی بخود دهید و هر كسی این آلودگیها را از خود دور گردانید.
(پرچم روزانه ش 102)