بالا : سفیر آلمان برای حافظ ستایی به شیراز رفته و شعر از حافظ میخواند. پایین : سفیر اتریش به زیارت بارگاه معصومه به قم رفته و همچون یک شیعی دوآتشه ضریح را میبوسد.
این رویهکاریها (ظاهرسازی) از یک جنس است. میخواهند ما را در گمراهیها و بدآموزیهای خودمان پایدار گردانند که همیشه سرگرم آنها باشیم.
آنها در دانشها پیش روند و ماشینها سازند ، ما سرگرم کیشها و شعر و شاعری باشیم و در دانش و تکنولوژی نیازمند و زیردست ایشان مانده ، مواد خام داده کالاهای آنان را بخریم.
این رویهکاریها (ظاهرسازی) از یک جنس است. میخواهند ما را در گمراهیها و بدآموزیهای خودمان پایدار گردانند که همیشه سرگرم آنها باشیم.
آنها در دانشها پیش روند و ماشینها سازند ، ما سرگرم کیشها و شعر و شاعری باشیم و در دانش و تکنولوژی نیازمند و زیردست ایشان مانده ، مواد خام داده کالاهای آنان را بخریم.
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 9
از هر باره كه بیندیشید این ناسزاست كه ما آنان را «قرآنی» بشناسیم و میدان دهیم كه بنام قرآن با ما گفتگو كنند. این یك زیركی از سوی آنانست و ما هم نباید پذیریم. میباید آشكاره بگوییم : شما كجا و قرآن كجا؟!.. شما كدام چیز را از قرآن میپذیرید كه قرآنی باشید؟!.. مگر شما نیستید كه پانزده كیش میدارید و پیروان هر كیشی از قرآن دلیل میآورند؟!..
بیشتر اینان گستاخانهترین رفتار را با قرآن مینمایند و من اینك داستانی را مینویسم : در چند سال پیش یكی از ملایان كه با من آشنایی میداشت بتهران آمد و چنین خواست كه در اینجا نشیمن گیرد. من میگفتم برایش سخت گذرد. زیرا میدانستم كاری یا پیشهای نتواند. پس از زمانی شنیدم زندگانی خوبی پیدا كرده ، و چون پرسیدم دانسته شد نشستی بنام «درس قرآن» برپا ساخته كه كسانی از بازاریان و دیگران بآنجا میآیند و آنان پولهایی باین میرسانند. من در شگفت شدم زیرا او را بیدین میشناختم. سالها فلسفه خوانده بود و بارها نزد من سخن از افلاطون و ارسطو رانده و آنان را همپایهی پیغمبران (یا بهتر گویم پیغمبران را همپایهی آنان) میستود ، و بچنین كسی گمان نمیرفت كه بقرآن و درس قرآن پردازد. پیداست كه جز برای نان خوردن آن را نكرده بود. در همان هنگامها روزی بدیدن من آمد و خشنودی مینمود از اینكه سخنان خوشایندی را پیدا كرده است و با گفتن آنها كسانی را بسر خود گرد آورده. از سخنانی كه میگفت یكی اینكه : «من میخواستم پیمان را ترویج كنم ولی دیدم مقدسین ناراضی هستند و ترك كردم» ببینید چه سودجویهایی از قرآن میكنند؟! یك كتاب آسمانی را در چه راه بكار میبرند؟!..
دربارهی قرآن سخن دیگری نیز هست كه میباید در اینجا بنویسیم : در چندی پیش مردی با دست آقای فتحی دو پرسش نزد من فرستاده بود بدینسان :
1) آیا پیروی از قرآن و قوانین مندرج در آن ، راه نجات و رستگاری در دنیای كنونی و پسین نخواهد بود؟!..
2) در صورت منفی بكدام یك از قوانین و دستورات آن ایراد هست و زیان آن چیست؟!.
پیداست كه پرسنده پیمان نخوانده و از راستیها بسیار دور است. این میپندارد كه ما بیكی از آموزاكهای[تعلیمات] قرآن ایراد میداریم. هرچه بود نخواستم كه پاسخی ندهم ، و چنین نوشتم كه برای باز شدن راه پاسخ من هم از شما میپرسم : آیا امروز قرآن درمیان خود مسلمانان بكار بسته میشود یا نه؟.. گمان بیشتر آنست كه خواهید گفت : «نمیشود.» اینست دوباره میپرسم : «چرا؟!.. چرا نمیشود؟!.. انگیزهی آن چیست؟!.. و آنگاه آیا شما و كسان دیگری از علما و پیشروان توانید آن را روان گردانید یا نه؟!..»
این را فرستادم و او پاسخی نداد و بخاموشی گرایید. با خود میگفتم : بهتر است همینها را در مهنامه بچاپ رسانیم كه كسانی اگر بخواهند پاسخی دهند. لیكن دیدیم نتیجهای نخواهد بود. زیرا یك دسته بیكبار خاموشی گزیده و بروی خود نخواهند آورد و یك دسته بسخنان بسیار پرتی خواهند برخاست كه ما اگر بخواهیم آنها را بنویسیم و بپاسخ پردازیم از خواست خود دور خواهیم افتاد و در این هنگام سخت ، زمان خود و دیگران را هدر خواهیم گردانید ، و اگر بچاپ نرسانیم همان را دستاویز گرفته زباندرازی خواهند كرد. چنانكه همین كار را آخوندی كرده كه یک رشته ایرادهای بسیار پوچ و پرتی را نوشته و فرستاده و رونویسهایی از آن بدست كسانی داده.
مثلاً ایراد گرفته كه من كه نكوهشها از اروپاییگری نمودم هنوز خودم از اروپاییگری دست برنداشتهام ، (گویا خواستش اینست كه رخت اروپایی میپوشم و با كارد و چنگال خوراك میخورم و روی صندلی مینشینم). بیچاره نفهمیده كه نكوهشی كه من از اروپاییگری نمودم خواستم رخت و این چیزها نبود و این را بارها نوشتم و روشن گردانیدم.
🔸خواست من از اروپاییگری آن بود كه كسانی از شرقیان ، اروپا را در راه رستگاری شناخته و گمراهیهای آن را در زمینهی زندگانی نمیدانستند و چنین میپنداشتند كه شرق هم باید از هر باره پیروی از اروپا نماید. من لغزشهای اروپا را نشان داده و چنین گفتم كه میباید شرقیان پیروی از اروپا نكرده و خود یك راه رستگاری دیگری پیش گیرند ، و بروی آن گفتهی خود ایستادگی نمودم و پیمان را برای پیشرفت آن خواست برپا گردانیدم.
معنایی باین بزرگی را كه بارها در پیمان روشن گردانیدهایم درنیافته و اندیشهاش برخت و كلاه و مانند اینها كه هیچ ارجی بچگونگی آن نتوان نهاد میرود ، و خیرهرویی نموده و این را مینویسد و میفرستد كه ما بچاپ رسانیم و پاسخ دهیم. ما بآنان میگوییم این كیش كه شما پیش گرفتهاید هم بیپاست و هم آسیبهای بزرگی را دربر میدارد ، و آنان در پاسخ ، سخن را برخت و كلاه و مانند آن میكشند. این نمونهی پاسخ دادن و ایراد گرفتن آنانست.
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 9
از هر باره كه بیندیشید این ناسزاست كه ما آنان را «قرآنی» بشناسیم و میدان دهیم كه بنام قرآن با ما گفتگو كنند. این یك زیركی از سوی آنانست و ما هم نباید پذیریم. میباید آشكاره بگوییم : شما كجا و قرآن كجا؟!.. شما كدام چیز را از قرآن میپذیرید كه قرآنی باشید؟!.. مگر شما نیستید كه پانزده كیش میدارید و پیروان هر كیشی از قرآن دلیل میآورند؟!..
بیشتر اینان گستاخانهترین رفتار را با قرآن مینمایند و من اینك داستانی را مینویسم : در چند سال پیش یكی از ملایان كه با من آشنایی میداشت بتهران آمد و چنین خواست كه در اینجا نشیمن گیرد. من میگفتم برایش سخت گذرد. زیرا میدانستم كاری یا پیشهای نتواند. پس از زمانی شنیدم زندگانی خوبی پیدا كرده ، و چون پرسیدم دانسته شد نشستی بنام «درس قرآن» برپا ساخته كه كسانی از بازاریان و دیگران بآنجا میآیند و آنان پولهایی باین میرسانند. من در شگفت شدم زیرا او را بیدین میشناختم. سالها فلسفه خوانده بود و بارها نزد من سخن از افلاطون و ارسطو رانده و آنان را همپایهی پیغمبران (یا بهتر گویم پیغمبران را همپایهی آنان) میستود ، و بچنین كسی گمان نمیرفت كه بقرآن و درس قرآن پردازد. پیداست كه جز برای نان خوردن آن را نكرده بود. در همان هنگامها روزی بدیدن من آمد و خشنودی مینمود از اینكه سخنان خوشایندی را پیدا كرده است و با گفتن آنها كسانی را بسر خود گرد آورده. از سخنانی كه میگفت یكی اینكه : «من میخواستم پیمان را ترویج كنم ولی دیدم مقدسین ناراضی هستند و ترك كردم» ببینید چه سودجویهایی از قرآن میكنند؟! یك كتاب آسمانی را در چه راه بكار میبرند؟!..
دربارهی قرآن سخن دیگری نیز هست كه میباید در اینجا بنویسیم : در چندی پیش مردی با دست آقای فتحی دو پرسش نزد من فرستاده بود بدینسان :
1) آیا پیروی از قرآن و قوانین مندرج در آن ، راه نجات و رستگاری در دنیای كنونی و پسین نخواهد بود؟!..
2) در صورت منفی بكدام یك از قوانین و دستورات آن ایراد هست و زیان آن چیست؟!.
پیداست كه پرسنده پیمان نخوانده و از راستیها بسیار دور است. این میپندارد كه ما بیكی از آموزاكهای[تعلیمات] قرآن ایراد میداریم. هرچه بود نخواستم كه پاسخی ندهم ، و چنین نوشتم كه برای باز شدن راه پاسخ من هم از شما میپرسم : آیا امروز قرآن درمیان خود مسلمانان بكار بسته میشود یا نه؟.. گمان بیشتر آنست كه خواهید گفت : «نمیشود.» اینست دوباره میپرسم : «چرا؟!.. چرا نمیشود؟!.. انگیزهی آن چیست؟!.. و آنگاه آیا شما و كسان دیگری از علما و پیشروان توانید آن را روان گردانید یا نه؟!..»
این را فرستادم و او پاسخی نداد و بخاموشی گرایید. با خود میگفتم : بهتر است همینها را در مهنامه بچاپ رسانیم كه كسانی اگر بخواهند پاسخی دهند. لیكن دیدیم نتیجهای نخواهد بود. زیرا یك دسته بیكبار خاموشی گزیده و بروی خود نخواهند آورد و یك دسته بسخنان بسیار پرتی خواهند برخاست كه ما اگر بخواهیم آنها را بنویسیم و بپاسخ پردازیم از خواست خود دور خواهیم افتاد و در این هنگام سخت ، زمان خود و دیگران را هدر خواهیم گردانید ، و اگر بچاپ نرسانیم همان را دستاویز گرفته زباندرازی خواهند كرد. چنانكه همین كار را آخوندی كرده كه یک رشته ایرادهای بسیار پوچ و پرتی را نوشته و فرستاده و رونویسهایی از آن بدست كسانی داده.
مثلاً ایراد گرفته كه من كه نكوهشها از اروپاییگری نمودم هنوز خودم از اروپاییگری دست برنداشتهام ، (گویا خواستش اینست كه رخت اروپایی میپوشم و با كارد و چنگال خوراك میخورم و روی صندلی مینشینم). بیچاره نفهمیده كه نكوهشی كه من از اروپاییگری نمودم خواستم رخت و این چیزها نبود و این را بارها نوشتم و روشن گردانیدم.
🔸خواست من از اروپاییگری آن بود كه كسانی از شرقیان ، اروپا را در راه رستگاری شناخته و گمراهیهای آن را در زمینهی زندگانی نمیدانستند و چنین میپنداشتند كه شرق هم باید از هر باره پیروی از اروپا نماید. من لغزشهای اروپا را نشان داده و چنین گفتم كه میباید شرقیان پیروی از اروپا نكرده و خود یك راه رستگاری دیگری پیش گیرند ، و بروی آن گفتهی خود ایستادگی نمودم و پیمان را برای پیشرفت آن خواست برپا گردانیدم.
معنایی باین بزرگی را كه بارها در پیمان روشن گردانیدهایم درنیافته و اندیشهاش برخت و كلاه و مانند اینها كه هیچ ارجی بچگونگی آن نتوان نهاد میرود ، و خیرهرویی نموده و این را مینویسد و میفرستد كه ما بچاپ رسانیم و پاسخ دهیم. ما بآنان میگوییم این كیش كه شما پیش گرفتهاید هم بیپاست و هم آسیبهای بزرگی را دربر میدارد ، و آنان در پاسخ ، سخن را برخت و كلاه و مانند آن میكشند. این نمونهی پاسخ دادن و ایراد گرفتن آنانست.
.
20
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
7ـ متخصص ، استاد ، ويژهكار
در ترجمه كردن از زباني بزباني نبايد پايبند معنيهاي زيرلفظي كلمهها بود و در برابر هر كلمه هممعني آن را بكار برد. مثلاً در فرانسه كلمهي Ombrelle از ريشهي Ombre ميآيد كه بمعني سايه است ما در فارسي بجاي آن كلمهی چتر يا آفتابگردان را داريم و در ترجمه کردن از فرانسه بفارسي هم بايد يكي از آن دو كلمه را در برابر Ombrelle بگزاريم نه اينكه از ريشهي سايه كلمه بتراشيم.
از اينگونه مثالها فراوان است و ترجمهكنندگان بيشتر آنها را ميدانند. گاهي نيز ترجمهكننده كلمهاي را كه در برابر يك كلمه بكار برود پيدا نكرده ناگزير شده كلمه از خود ميتراشد و اين عيبي است كه گاهي در ترجمهها پيدا ميشود.
ولي ترجمانان آغاز مشروطه كه بيشتر ايشان از سرمايهي علمي تهيدست بودهاند اين گونه اشتباه را فراوان داشتهاند و از اين راه زبان فارسي را پر از كلمههاي بيمعني و بيهوده ساختهاند. چنانكه كلمههاي «نقطه نظر» و «متأسفانه» و «بدبختانه» و «خوشبختانه» و مانندهاي آنها از آن غلطهاست.
يكي از غلطهاي مهم كه از اين راه پيدا شده كلمهي «متخصص» است كه در برابر كلمهي Specialiste تراشيدهاند. Special بمعني جداگانه يا ويژه است و Specialiste كسي را گويند كه فن جداگانهاي را برگرفته جز در آن در فن ديگري كوشش ننمايد و از اينجا دانش بسيار در آنباره بدست بياورد. در پارسي اين معني را با كلمهي «استاد» ميرسانند. ميگويند : «استاد اين فن فلان كس است».
ترجمهكنندگان كه از اين نكته بيخبر بودهاند خود را ناگزير ديدهاند كه از روي معني زيرلفظي كلمهاي از پيش خود بتراشند. گذشته از آنكه اين كار خطا بوده بخطاهاي ديگري هم دچار شدهاند : نخست آنكه فارسي را گزارده دست بدامن زبان عربي زدهاند و اين كار از ديدهي فن زبانشناسي خطاست. چرا كه هر زباني بايد بر روي كلمههاي خود گردش كند تا استقلال خود را از دست ندهد. جز در جايهاي خاص نيست كه ميتوان كلمه از زبانهاي ديگر برداشت. باري بايستي كلمهي «ويژه كار» فارسي را معمول سازند.
دوم آنكه كلمهي «متخصص» در عربي معني ديگري دارد. بدينسان كه اگر بگوييم : «فلان كس متخصص در طب است» معنياش اين خواهد بود كه جز او كس ديگري طب نميداند با آنكه مقصود ما نه اينست. از اينجاست كه خود تازيان در برابر Specialiste كلمهي ديگري بكار ميبرند.
باري كلمهي متخصص غلط است و بجاي آن بايد كلمهي «استاد» را بكار برد. اگرهم كساني آن را با مقصود سازگار ندانند ميتوان كلمهي «ويژهكار» را معمول گردانيده بكار برد.
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
7ـ متخصص ، استاد ، ويژهكار
در ترجمه كردن از زباني بزباني نبايد پايبند معنيهاي زيرلفظي كلمهها بود و در برابر هر كلمه هممعني آن را بكار برد. مثلاً در فرانسه كلمهي Ombrelle از ريشهي Ombre ميآيد كه بمعني سايه است ما در فارسي بجاي آن كلمهی چتر يا آفتابگردان را داريم و در ترجمه کردن از فرانسه بفارسي هم بايد يكي از آن دو كلمه را در برابر Ombrelle بگزاريم نه اينكه از ريشهي سايه كلمه بتراشيم.
از اينگونه مثالها فراوان است و ترجمهكنندگان بيشتر آنها را ميدانند. گاهي نيز ترجمهكننده كلمهاي را كه در برابر يك كلمه بكار برود پيدا نكرده ناگزير شده كلمه از خود ميتراشد و اين عيبي است كه گاهي در ترجمهها پيدا ميشود.
ولي ترجمانان آغاز مشروطه كه بيشتر ايشان از سرمايهي علمي تهيدست بودهاند اين گونه اشتباه را فراوان داشتهاند و از اين راه زبان فارسي را پر از كلمههاي بيمعني و بيهوده ساختهاند. چنانكه كلمههاي «نقطه نظر» و «متأسفانه» و «بدبختانه» و «خوشبختانه» و مانندهاي آنها از آن غلطهاست.
يكي از غلطهاي مهم كه از اين راه پيدا شده كلمهي «متخصص» است كه در برابر كلمهي Specialiste تراشيدهاند. Special بمعني جداگانه يا ويژه است و Specialiste كسي را گويند كه فن جداگانهاي را برگرفته جز در آن در فن ديگري كوشش ننمايد و از اينجا دانش بسيار در آنباره بدست بياورد. در پارسي اين معني را با كلمهي «استاد» ميرسانند. ميگويند : «استاد اين فن فلان كس است».
ترجمهكنندگان كه از اين نكته بيخبر بودهاند خود را ناگزير ديدهاند كه از روي معني زيرلفظي كلمهاي از پيش خود بتراشند. گذشته از آنكه اين كار خطا بوده بخطاهاي ديگري هم دچار شدهاند : نخست آنكه فارسي را گزارده دست بدامن زبان عربي زدهاند و اين كار از ديدهي فن زبانشناسي خطاست. چرا كه هر زباني بايد بر روي كلمههاي خود گردش كند تا استقلال خود را از دست ندهد. جز در جايهاي خاص نيست كه ميتوان كلمه از زبانهاي ديگر برداشت. باري بايستي كلمهي «ويژه كار» فارسي را معمول سازند.
دوم آنكه كلمهي «متخصص» در عربي معني ديگري دارد. بدينسان كه اگر بگوييم : «فلان كس متخصص در طب است» معنياش اين خواهد بود كه جز او كس ديگري طب نميداند با آنكه مقصود ما نه اينست. از اينجاست كه خود تازيان در برابر Specialiste كلمهي ديگري بكار ميبرند.
باري كلمهي متخصص غلط است و بجاي آن بايد كلمهي «استاد» را بكار برد. اگرهم كساني آن را با مقصود سازگار ندانند ميتوان كلمهي «ويژهكار» را معمول گردانيده بكار برد.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست و هشتم)
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟.. (بخش 1 از 2)
یكی از خوانندگان نامهای نوشته میگوید : «شما مینویسید ایرانیان چون عقیده به جبریگری دارند تنبلند و بكار زندگانی نمیپردازند. در حالی كه ما میبینیم ایرانیان بكسب و جمع مال بیش از دیگران علاقه دارند ...». میگویم
🔸بدآموزیها اثرش در چیزهایی پدیدار گردد كه با میل و هوس آدمی موافق نباشد.
برای روشنی سخن مثلی یاد میكنم :
درمیان ایرانیان یك خرافهای هست كه از پشت سر مسافر نامهای نباید نوشت. بسیاری از ایشان باین پندار پابستگی دارند ، كه اگر كسی بسفر رفت تا ازو نامهای نرسد اینها باو نامه ننویسند. ولی چنین فرض كنید كه كسی از یك مسافری طلبكار باشد ، آیا باز پابستگی باین پندار نموده و نامه نخواهد نوشت و طلب خود را نخواهد خواست؟!.. بیگمان خواهد نوشت و طلبكاری خواهد كرد و اساساً در چنان هنگامی هیچ این خرافه بیادش نخواهد افتاد.
این یك مثل كوچكیست و در همه جا چنینست. در جاهایی پابستگی به بدآموزیها نشان میدهند كه با میل و دلخواهشان سازگار نباشد.
🔸اینكه میگوییم ایرانیان عقیده بجبریگری دارند و تنبلی و بیپروایی نشان میدهند در پول اندوزی و سودجویی برای خودشان نیست. در آن مرحله هرگز جبریگری یا بهانهی دیگری بیادشان نمیافتد بلكه در آن مرحله اگر شما ایرادی بگیرید عقیده بضد جبریگری آشكار گردانیده «لیس للانسان الا ماسعی» خواهند خواند. این در كوشش بسود توده و نگهداری كشور و در این مرحلههاست كه چون موافق میل و دلخواهشان نیست جبریگری یا مانند آن را بهانه میآورند.
بهنگامی كه میگوییم : باید دست بهم داد و كوشید و جانفشانی نمود تا این كشور را نگه داشت در آنجاست كه بهانه میآورند و یكی میگوید : «وقتش نیست ، باید وقتش برسد» ، دیگری میگوید : «كوشش ما چه نتیجه دارد؟!. باید خدا كارها را درست كند» ، سومی میگوید : «این مردم نیك نخواهند شد و كوشش ما بیهوده است» ، با این عذرها خود را آسوده گردانیده بكنار میكشند.
بهمین دلیلست كه
🔸بیسوادان در ایران رویهمرفته بهتر از باسوادان و درسخواندگان میباشند و در هر پیشامدی آنان بهتر از اینان آزمایش میدهند.
مثلاً در شهریورماه گذشته [1] افراد سپاهیان كه بیشترشان بیسواد و روستایی هستند همه غیرتمندی نشان داده و آنچه شایستهی سربازی بود انجام دادند و در نتیجهی آن بسیاری از ایشان كشته شدند. در تبریز شش یا هفت تن از سربازان را میگویند كه در دژبانی چند ساعت جلو دشمن را گرفته و راه ندادند و آخر هم تا تانك نیاوردهاند بآنان دست یافتن نتوانستهاند. این یك نمونه از دلیریها و جانبازیهای تابینهاست [2]. ولی افسران كه همه درسخوانده میباشند جز چند تنی غیرتمندی و دلیری نشان ندادند و بیشترشان روسیاه از آب درآمدند.
پیش از آن در داستان مشروطه این آزمایش بمیان آمد.
🔸در آن شورش و جنبش كه چند سال ایران در تلاطم و تكان بود همچنان طبقهی درسخوانده (یا بهتر گویم ادبا و فضلا و دانشمندان) بیشترشان دورویی نمودند و بد از آزمایش درآمدند.
یك دسته از ایشان این شیوهشان بود كه چون روزهای خوشی بود خود را بمیان میانداختند و بدیگران فرصت نمیدادند و حماسهخوانیها میكردند ولی چون روز سختی فرامیرسید خود را كنار میگرفتند. بلكه با درباریان یا با دشمنان مشروطه میساختند. ولی
🔸از آنسوی تودهی انبوه كه بیشترشان بیسواد یا كمسواد بودند و بهرحال سروكاری با این كتابهای پراكنده نداشتند ، آزمایش بسیار خوبی دادند و همیشه در سختیها ایستادگی نموده و راستی آنست كه مشروطه را آنان پیش بردند.
اینست از آن دسته یك تن بنام نگردیده و یك كار بزرگی انجام نداده. ولی از این دسته صد تن بیشتر بنام شدند و كارهای بزرگی را انجام دادند.
[1] : خواست شهریور 1320 است که لشگرهای روس و انگلیس به ایران درآمدند و جنگهای پراکندهای میان ایشان و آرتش ما درگرفت.
[2] : تابین = سرباز ساده
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟.. (بخش 1 از 2)
یكی از خوانندگان نامهای نوشته میگوید : «شما مینویسید ایرانیان چون عقیده به جبریگری دارند تنبلند و بكار زندگانی نمیپردازند. در حالی كه ما میبینیم ایرانیان بكسب و جمع مال بیش از دیگران علاقه دارند ...». میگویم
🔸بدآموزیها اثرش در چیزهایی پدیدار گردد كه با میل و هوس آدمی موافق نباشد.
برای روشنی سخن مثلی یاد میكنم :
درمیان ایرانیان یك خرافهای هست كه از پشت سر مسافر نامهای نباید نوشت. بسیاری از ایشان باین پندار پابستگی دارند ، كه اگر كسی بسفر رفت تا ازو نامهای نرسد اینها باو نامه ننویسند. ولی چنین فرض كنید كه كسی از یك مسافری طلبكار باشد ، آیا باز پابستگی باین پندار نموده و نامه نخواهد نوشت و طلب خود را نخواهد خواست؟!.. بیگمان خواهد نوشت و طلبكاری خواهد كرد و اساساً در چنان هنگامی هیچ این خرافه بیادش نخواهد افتاد.
این یك مثل كوچكیست و در همه جا چنینست. در جاهایی پابستگی به بدآموزیها نشان میدهند كه با میل و دلخواهشان سازگار نباشد.
🔸اینكه میگوییم ایرانیان عقیده بجبریگری دارند و تنبلی و بیپروایی نشان میدهند در پول اندوزی و سودجویی برای خودشان نیست. در آن مرحله هرگز جبریگری یا بهانهی دیگری بیادشان نمیافتد بلكه در آن مرحله اگر شما ایرادی بگیرید عقیده بضد جبریگری آشكار گردانیده «لیس للانسان الا ماسعی» خواهند خواند. این در كوشش بسود توده و نگهداری كشور و در این مرحلههاست كه چون موافق میل و دلخواهشان نیست جبریگری یا مانند آن را بهانه میآورند.
بهنگامی كه میگوییم : باید دست بهم داد و كوشید و جانفشانی نمود تا این كشور را نگه داشت در آنجاست كه بهانه میآورند و یكی میگوید : «وقتش نیست ، باید وقتش برسد» ، دیگری میگوید : «كوشش ما چه نتیجه دارد؟!. باید خدا كارها را درست كند» ، سومی میگوید : «این مردم نیك نخواهند شد و كوشش ما بیهوده است» ، با این عذرها خود را آسوده گردانیده بكنار میكشند.
بهمین دلیلست كه
🔸بیسوادان در ایران رویهمرفته بهتر از باسوادان و درسخواندگان میباشند و در هر پیشامدی آنان بهتر از اینان آزمایش میدهند.
مثلاً در شهریورماه گذشته [1] افراد سپاهیان كه بیشترشان بیسواد و روستایی هستند همه غیرتمندی نشان داده و آنچه شایستهی سربازی بود انجام دادند و در نتیجهی آن بسیاری از ایشان كشته شدند. در تبریز شش یا هفت تن از سربازان را میگویند كه در دژبانی چند ساعت جلو دشمن را گرفته و راه ندادند و آخر هم تا تانك نیاوردهاند بآنان دست یافتن نتوانستهاند. این یك نمونه از دلیریها و جانبازیهای تابینهاست [2]. ولی افسران كه همه درسخوانده میباشند جز چند تنی غیرتمندی و دلیری نشان ندادند و بیشترشان روسیاه از آب درآمدند.
پیش از آن در داستان مشروطه این آزمایش بمیان آمد.
🔸در آن شورش و جنبش كه چند سال ایران در تلاطم و تكان بود همچنان طبقهی درسخوانده (یا بهتر گویم ادبا و فضلا و دانشمندان) بیشترشان دورویی نمودند و بد از آزمایش درآمدند.
یك دسته از ایشان این شیوهشان بود كه چون روزهای خوشی بود خود را بمیان میانداختند و بدیگران فرصت نمیدادند و حماسهخوانیها میكردند ولی چون روز سختی فرامیرسید خود را كنار میگرفتند. بلكه با درباریان یا با دشمنان مشروطه میساختند. ولی
🔸از آنسوی تودهی انبوه كه بیشترشان بیسواد یا كمسواد بودند و بهرحال سروكاری با این كتابهای پراكنده نداشتند ، آزمایش بسیار خوبی دادند و همیشه در سختیها ایستادگی نموده و راستی آنست كه مشروطه را آنان پیش بردند.
اینست از آن دسته یك تن بنام نگردیده و یك كار بزرگی انجام نداده. ولی از این دسته صد تن بیشتر بنام شدند و كارهای بزرگی را انجام دادند.
[1] : خواست شهریور 1320 است که لشگرهای روس و انگلیس به ایران درآمدند و جنگهای پراکندهای میان ایشان و آرتش ما درگرفت.
[2] : تابین = سرباز ساده
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 10
در برابر آن پرسشها در زمینهی قرآن نیز همین را نمودندی و هیچگاه این نكردندی كه پاكدلانه پیش آیند و یك پاسخ درستی بدهند. اینبود از آن چشم پوشیدیم. ولی گفتیم خودمان این زمینه را عنوان سخن گرفته و روشن گردانیم. روشن گردانیم كه پاكمرد عرب چون برخاست و بیستوسه سال رنج برد و قرآن را با یك رشته آموزاكها بدست مردم داد ، آن روز در سراسر عربستان جز قرآن كتابی ، و جز آموزاكهای آن آموزاكی نمیبود و از اینرو در مردم نیک میهنایید[1] و آن نتیجههای گرانبها را میداد. ولی چون یكی دو قرن گذشت كمكم سخنان دیگری بمیان آمد و آموزاكهای دیگری پیدا شد ، و هرچه اینها بیشتر گردید هَنایش قرآن كمتر شد ، و كار بجایی رسید كه چند گونه گمراهیها ، از صوفیگری و فلسفه و شیعیگری و باطنیگری و خراباتیگری و مانند اینها درمیان مسلمانان رواج گرفت و بیكبار قرآن از هنایش افتاد. اینست انگیزهی آنكه قرآن درمیان خود قرآنیان از كار افتاده بویژه در زمانهای آخر كه یك اژدهاگمراهی ، بنام مادّیگری ، در جهان پیدا شده و تكان سختی باندیشهها میدهد. اینبود اگر كسانی خواستندی قرآن بكار بسته شود بدانسان كه در آغاز اسلام میبوده بایستی دو كاری كنند : یكی آنكه بهمهی آن گمراهیها و بدآموزیها پاسخ دهند و آنها را ریشه كَنند و دیگری اینكه جهان را بحال آغاز اسلام بازگردانند که هیچ یکی نشدی. زیرا نه جهان بحال آغاز اسلام بازگشتی و نه كسانی چارهی این گمراهیها توانستندی.
میگفتم : خودمان اینها را بنویسیم و زمینه را روشن گردانیم : دیدیم از این هم نتیجه نخواهد بود. زیرا ما اینها را بارها نوشتهایم و میبینیم كه در این كسان هنایش نداشته. یك چیزی را كه ما آزمودیم و نیك دانستیم آنست كه سخن در اینان نمیهناید. ما میبینیم پس از آنهمه سخنانی كه از زیان كیشهای پراكنده و از زشتی آنها نوشتهایم هیچگاه در آن اندیشه نیستند كه دست از كیش بیهودهی خود بردارند ، بلكه بسیاری بیك كار شگفتی برمیخیزند و آن اینكه میخواهند از گفتههای ما سود جسته و یك نیكیهایی در كیش خود پدید آورند.[2] بدینسان كه برخی چیزهایی بیفزایند و برخی چیزهایی كم كنند و یك رُویهی[3] بهتری بآن بدهند ، و هنگامی كه چند تن فراهم مینشینند چنین میگویند : «باید یك اصلاحاتی در مذهب كرد». از همین كسانند كه نزد من میآیند و میگویند : «ما كه موحدیم نهایت امیرالمؤمنین زحمت بسیار كشیده قدردانی ازو مینماییم» و این نمونهی «اصلاحاتی» است كه میخواهند در كیش خود بكنند.
این رفتار اینان بیاد من میآورد داستانی را كه میباید در اینجا بیاورم : در هفده سال پیش هنگامی كه بخوزستان میرفتم در یكی از شهرهای سر راه در بازار یك كتابی دیدم ، كه چون در تاریخ میبود و خط خوبی میداشت با همهی گرانیش خریدم. ولی چون بمهمانخانه آوردم و رسیدگی كردم دانسته شد در چند جا از صفحههایش افتاده. میدانیم كه در كتابهای كهن شمارهی صفحه نبودی ولی یك كلمه از آغاز صفحهی پسین را در گوشهی پایین صفحهی پیشین آوردندی كه از همانجا افتاده داشتن و نداشتن كتاب دانسته شدی. آن نیز اینگونه میبود و درست نیامدن پایین و بالای صفحهها در چند جا افتاده را نشان میداد. دوباره بنزد فروشنده بردم و چگونگی را بازنمودم. نمیپذیرفت و بهانههایی میآورد. پس از گفتگوی بسیار ناگزیر شد بپذیرد ، ولی گفت پول شما را بكسی دادم. یك ساعت دیگر بیایید تا بدهم. یك ساعت دیگر كه رفتم و یكی از همسفران نیز با من بود دیدم كتاب را جلو ما گزاشت و چنین گفت : «شما آقا اشتباه كرده بودید این هیچ نقصی ندارد دوباره ببینید!» كتاب را برداشته و دیدیم در آنجاها كه افتاده میداشت كلمههای پایین صفحه را تراشیده و كلمههایی دیگری نوشته و چنین كرده كه با بالای صفحه راست میآید. پنداشته كه با همین رویهكاری[=ظاهرسازی] درست گردد و عیبی بازنماند.
[1] : هناییدن (همچون پناهیدن) = اثر کردن ؛ هنایش (همچون همایش) = اثر ـ و
[2] : چنان کسانی در زمان نویسنده چندان بنام نشدند ، ولی شاگردانشان پس از کشته شدن نویسنده درمیان کیشداران فراوان پیدا شدند و عنوانهایی از جمله «نواندیشان دینی» یا «اصلاحگران دینی» یافتند و هر کدام دستهای دیگر را بسر خود گرد آورده به یک گمراهی نوینی انداختند. نتیجهای که امروز از کوششهاشان بدست آمده آنست که پیدایش آنان نه تنها کار دین را سامان نداده بلکه آشفتهتراز آشفته گردانیده. ـ و
[3] : رویه (همچون مویه) – ظاهر ، صورت ـ و
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 10
در برابر آن پرسشها در زمینهی قرآن نیز همین را نمودندی و هیچگاه این نكردندی كه پاكدلانه پیش آیند و یك پاسخ درستی بدهند. اینبود از آن چشم پوشیدیم. ولی گفتیم خودمان این زمینه را عنوان سخن گرفته و روشن گردانیم. روشن گردانیم كه پاكمرد عرب چون برخاست و بیستوسه سال رنج برد و قرآن را با یك رشته آموزاكها بدست مردم داد ، آن روز در سراسر عربستان جز قرآن كتابی ، و جز آموزاكهای آن آموزاكی نمیبود و از اینرو در مردم نیک میهنایید[1] و آن نتیجههای گرانبها را میداد. ولی چون یكی دو قرن گذشت كمكم سخنان دیگری بمیان آمد و آموزاكهای دیگری پیدا شد ، و هرچه اینها بیشتر گردید هَنایش قرآن كمتر شد ، و كار بجایی رسید كه چند گونه گمراهیها ، از صوفیگری و فلسفه و شیعیگری و باطنیگری و خراباتیگری و مانند اینها درمیان مسلمانان رواج گرفت و بیكبار قرآن از هنایش افتاد. اینست انگیزهی آنكه قرآن درمیان خود قرآنیان از كار افتاده بویژه در زمانهای آخر كه یك اژدهاگمراهی ، بنام مادّیگری ، در جهان پیدا شده و تكان سختی باندیشهها میدهد. اینبود اگر كسانی خواستندی قرآن بكار بسته شود بدانسان كه در آغاز اسلام میبوده بایستی دو كاری كنند : یكی آنكه بهمهی آن گمراهیها و بدآموزیها پاسخ دهند و آنها را ریشه كَنند و دیگری اینكه جهان را بحال آغاز اسلام بازگردانند که هیچ یکی نشدی. زیرا نه جهان بحال آغاز اسلام بازگشتی و نه كسانی چارهی این گمراهیها توانستندی.
میگفتم : خودمان اینها را بنویسیم و زمینه را روشن گردانیم : دیدیم از این هم نتیجه نخواهد بود. زیرا ما اینها را بارها نوشتهایم و میبینیم كه در این كسان هنایش نداشته. یك چیزی را كه ما آزمودیم و نیك دانستیم آنست كه سخن در اینان نمیهناید. ما میبینیم پس از آنهمه سخنانی كه از زیان كیشهای پراكنده و از زشتی آنها نوشتهایم هیچگاه در آن اندیشه نیستند كه دست از كیش بیهودهی خود بردارند ، بلكه بسیاری بیك كار شگفتی برمیخیزند و آن اینكه میخواهند از گفتههای ما سود جسته و یك نیكیهایی در كیش خود پدید آورند.[2] بدینسان كه برخی چیزهایی بیفزایند و برخی چیزهایی كم كنند و یك رُویهی[3] بهتری بآن بدهند ، و هنگامی كه چند تن فراهم مینشینند چنین میگویند : «باید یك اصلاحاتی در مذهب كرد». از همین كسانند كه نزد من میآیند و میگویند : «ما كه موحدیم نهایت امیرالمؤمنین زحمت بسیار كشیده قدردانی ازو مینماییم» و این نمونهی «اصلاحاتی» است كه میخواهند در كیش خود بكنند.
این رفتار اینان بیاد من میآورد داستانی را كه میباید در اینجا بیاورم : در هفده سال پیش هنگامی كه بخوزستان میرفتم در یكی از شهرهای سر راه در بازار یك كتابی دیدم ، كه چون در تاریخ میبود و خط خوبی میداشت با همهی گرانیش خریدم. ولی چون بمهمانخانه آوردم و رسیدگی كردم دانسته شد در چند جا از صفحههایش افتاده. میدانیم كه در كتابهای كهن شمارهی صفحه نبودی ولی یك كلمه از آغاز صفحهی پسین را در گوشهی پایین صفحهی پیشین آوردندی كه از همانجا افتاده داشتن و نداشتن كتاب دانسته شدی. آن نیز اینگونه میبود و درست نیامدن پایین و بالای صفحهها در چند جا افتاده را نشان میداد. دوباره بنزد فروشنده بردم و چگونگی را بازنمودم. نمیپذیرفت و بهانههایی میآورد. پس از گفتگوی بسیار ناگزیر شد بپذیرد ، ولی گفت پول شما را بكسی دادم. یك ساعت دیگر بیایید تا بدهم. یك ساعت دیگر كه رفتم و یكی از همسفران نیز با من بود دیدم كتاب را جلو ما گزاشت و چنین گفت : «شما آقا اشتباه كرده بودید این هیچ نقصی ندارد دوباره ببینید!» كتاب را برداشته و دیدیم در آنجاها كه افتاده میداشت كلمههای پایین صفحه را تراشیده و كلمههایی دیگری نوشته و چنین كرده كه با بالای صفحه راست میآید. پنداشته كه با همین رویهكاری[=ظاهرسازی] درست گردد و عیبی بازنماند.
[1] : هناییدن (همچون پناهیدن) = اثر کردن ؛ هنایش (همچون همایش) = اثر ـ و
[2] : چنان کسانی در زمان نویسنده چندان بنام نشدند ، ولی شاگردانشان پس از کشته شدن نویسنده درمیان کیشداران فراوان پیدا شدند و عنوانهایی از جمله «نواندیشان دینی» یا «اصلاحگران دینی» یافتند و هر کدام دستهای دیگر را بسر خود گرد آورده به یک گمراهی نوینی انداختند. نتیجهای که امروز از کوششهاشان بدست آمده آنست که پیدایش آنان نه تنها کار دین را سامان نداده بلکه آشفتهتراز آشفته گردانیده. ـ و
[3] : رویه (همچون مویه) – ظاهر ، صورت ـ و
.
🔸 سرسال کشته شدن شادروان ستار بهشتی
🔸 13 آبان 1391 ، سر سال کشته شدن ستار بهشتی ، کارگر وبلاگنویس است. وی در 9 آبان آن سال بگناه آنچه در وبلاگ خود می نوشت، دستگیر شد و چند روز پس از آن در اثر شکنجه در بازداشتگاه پلیس، کشته گردید. او کاری جز خرده گیری از حکومت ملایی در وبلاگ خود نکرده بود و ستمی که بوی شد بسیار بزرگ بود. بگفتهی مادر ستار ، کشندهی پسرش در دادسرا بوی گفته بوده، ستار زیر شکنجه به شکنجه گران می خندیده. بدینسان جوان رنجبر آزاده که در برابر شکنجه گران گردن فرازی می نموده ، زیر شکنجه کشته گردید و بند دیگری بر فهرست سیاهکاریهای ملایان و داغ دیگری بر دل آزادیخواهان ایران افزود. دیدن اندوه و سوگ مادر ستار در این سالها نیز، داغ کشته شدن وی را دو چندان نموده.
🔸 13 آبان 1391 ، سر سال کشته شدن ستار بهشتی ، کارگر وبلاگنویس است. وی در 9 آبان آن سال بگناه آنچه در وبلاگ خود می نوشت، دستگیر شد و چند روز پس از آن در اثر شکنجه در بازداشتگاه پلیس، کشته گردید. او کاری جز خرده گیری از حکومت ملایی در وبلاگ خود نکرده بود و ستمی که بوی شد بسیار بزرگ بود. بگفتهی مادر ستار ، کشندهی پسرش در دادسرا بوی گفته بوده، ستار زیر شکنجه به شکنجه گران می خندیده. بدینسان جوان رنجبر آزاده که در برابر شکنجه گران گردن فرازی می نموده ، زیر شکنجه کشته گردید و بند دیگری بر فهرست سیاهکاریهای ملایان و داغ دیگری بر دل آزادیخواهان ایران افزود. دیدن اندوه و سوگ مادر ستار در این سالها نیز، داغ کشته شدن وی را دو چندان نموده.
🔸کشته شدن ستار ، نخستین مرگ این چنینی نبود و اگر رفتار حکومت همین باشد ، واپسین آن هم نخواهد بود. رفتارهایی که باین رویداد اندوه آور انجامید ، شیوهی کار دستگاه را بازمی نمایاند : نخست متهم دستگیر می شود ، سپس بازپرس بدرخواست ضابطان قضائی ، دستور می دهد که متهم برای تحقیقات بیشتر چند روز در اختیار آنها قرار گیرد. چنین دستوری معنایی جز تجویز اعتراف گیری از متهم ندارد. بیگمان چنین قاضیان و بازجویانی گناهکارند ولی نباید فراموش نمود که گناه بزرگ بر گردن دستگاهی است که حفظ خود را اوجب واجبات می داند و چنین وحشیگریهایی را برای حفظ قدرت سزا می شمارد و زمینهی چنین شکنجه ها و کشتن هایی را فراهم می سازد.
21
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
8ـ ملت ، مردم
يكي ديگر از غلطهاي سترگ آغاز مشروطه كلمهي «ملت» است. اين كلمه در عربي بمعني دين و شريعت ميباشد1. در زمانهاي پيشين كه مردم ارجي نداشتند و رشتهي كارها بدست دولت بود گاهي نيز علماء بنام پاسبانيِ دين دخالت در كارها مينمودند. در آن زمانها هر كاري بنام دولت و دين انجام مييافت و اينبود كه عبارت «دين و دولت» يا «دولت و دين» بر زبانها روان بودند. كساني هم از سجعپردازان بجاي آنها عبارت «دولت و ملت» بكار ميبردند. از اينجا كلمهي «ملت» در پارسي شهرت يافته ولي مقصود از آن معني اصلي (دين يا آيين) بوده است.
ليكن اين پيشامد هميشه هست كه چون گويندگاني در گفتههاي خود كلمههاي بيگانهي نافهميدهاي آوردند شنوندگان كه معني درست آنها را نميشناسند براي هر يكي معني ديگري از پندار خود آماده كرده و كلمهها را با اين معنيهای پنداري در ياد خود جا داده درميان خود بكار ميبرند. اين خود يكي از زيانهاي درآميختن كلمههاي بيگانه بيك زبان ميباشد. چنانكه از اين راه در نتيجهي درآميختن كلمههاي عربي بفارسي يك رشته غلطهاي فراواني در اين زبان پيدا شده. اين عيب زبان فارسي كه كلمهها در اين زبان معني جاافتاده ندارد و هر كس هر كلمهاي را بمعني ديگري بكار ميبرد و خود عيب بزرگي است جز نتيجهي آن درآميختگي فارسي و عربي نميباشد.2
در آن عبارت منشيانهي «دين و دولت» نيز چون مردم معني درست كلمهي ملت را نميشناختهاند بقرينهي كلمهي دولت آن را بمعني «مردم» يا «رعيت» پنداشتهاند و باين معني غلط درميان خود رواج دادهاند. در اين ميان دورهي مشروطه پيش آمده و پشت سر آن ميدان اروپاييگري باز شده كه كساني نه تنها در كار و كردار در سخن و گفتار هم پايبند آيين غربيان بودند و با شتاب و تندي عبارتهاي اروپايي را بقالب فارسي درآورده بهمشهريان خود هديه ميساختند. از جمله كلمهي «ناسيون» (Nation) اروپايي را با كلمهي ملت عربي با معني عاميانهي آن ترجمه كرده و شهرت دادهاند.
ولي چون معنياي كه از كلمهي ناسيون مقصود است چيز تازه نيست از اينجا يقين است كه اين معني در فارسي معروف بوده و فارسيان كلمه براي آن داشتهاند و آنچه ما ميدانيم آن كلمه «مردم» ميباشد. چنانكه ميگويند : «مردم ايران» و «مردم فرنگ» و مانند اينها. جمع آن هم «مردمان» است. چيزي كه هست در زمانهاي پيشين اين معني كمتر ياد ميشده كلمهي «مردم» نيز بآن معني معروف نگرديده. اين زمان كه ما آن معني را بسيار ياد ميكنيم اگر «مردم» را بآن معني بكار بريم ناگزير شهرت گرفته معروف خواهد بود.
اما كلمهي ملت ، اگرچه در زمينهي زبان مانع از آن نيست كه گروهي كلمهاي را از زبان بيگانهاي گرفته و آن را در معني نويني در زبان خود بكار ببرند ، ولي چون برگرفتن كلمه از زبان بيگانهاي شرطهايي دارد كه در اين باره پرواي آن شرطها كرده نشده وآنگاه چنانكه گفتيم اين كلمه تاريخچهي بدي دارد كه هر زمان كه اين كلمه بكار رود شنوندگان بيهودهكاريهاي سجعپردازان و هرج و مرج علمي زمانهاي آغاز مشروطه را بياد خواهند آورد از اين جهت شايسته چنان است كه از اين كلمه چشم پوشيده شده كلمهي «مردم» بجاي آن بكار رود. اگر در پارهای جاها دشواري در كار باشد كمكم آن دشواريها از ميان ميرود. از جمله نام انجمن بزرگ ژنو را بجاي «جامعهي اتفاق ملل» كه چندين ايراد دارد «انجمن همدستي مردمان» يا «انجمن بهمبستگي مردمان» بايد ناميد.
1ـ در قرآن آمده : «مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا».
2 ـ چنانكه در زمينهي درآميختگي كلمههاي اروپايي در زمانهاي آخر نيز يك رشته از اين غلطها پديد آمده. مثلاً مردم كلمهي فاميل را بمعني خويشاوند دانسته ميگويند : «فلان كس فاميل ماست». كلمهي آنتيك را كه محرف «عتيق» عربي و بمعني كهنه است بجاي «شگفت» بكار برده ميگويند : «فلان كس آدم آنتيكي است».
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
8ـ ملت ، مردم
يكي ديگر از غلطهاي سترگ آغاز مشروطه كلمهي «ملت» است. اين كلمه در عربي بمعني دين و شريعت ميباشد1. در زمانهاي پيشين كه مردم ارجي نداشتند و رشتهي كارها بدست دولت بود گاهي نيز علماء بنام پاسبانيِ دين دخالت در كارها مينمودند. در آن زمانها هر كاري بنام دولت و دين انجام مييافت و اينبود كه عبارت «دين و دولت» يا «دولت و دين» بر زبانها روان بودند. كساني هم از سجعپردازان بجاي آنها عبارت «دولت و ملت» بكار ميبردند. از اينجا كلمهي «ملت» در پارسي شهرت يافته ولي مقصود از آن معني اصلي (دين يا آيين) بوده است.
ليكن اين پيشامد هميشه هست كه چون گويندگاني در گفتههاي خود كلمههاي بيگانهي نافهميدهاي آوردند شنوندگان كه معني درست آنها را نميشناسند براي هر يكي معني ديگري از پندار خود آماده كرده و كلمهها را با اين معنيهای پنداري در ياد خود جا داده درميان خود بكار ميبرند. اين خود يكي از زيانهاي درآميختن كلمههاي بيگانه بيك زبان ميباشد. چنانكه از اين راه در نتيجهي درآميختن كلمههاي عربي بفارسي يك رشته غلطهاي فراواني در اين زبان پيدا شده. اين عيب زبان فارسي كه كلمهها در اين زبان معني جاافتاده ندارد و هر كس هر كلمهاي را بمعني ديگري بكار ميبرد و خود عيب بزرگي است جز نتيجهي آن درآميختگي فارسي و عربي نميباشد.2
در آن عبارت منشيانهي «دين و دولت» نيز چون مردم معني درست كلمهي ملت را نميشناختهاند بقرينهي كلمهي دولت آن را بمعني «مردم» يا «رعيت» پنداشتهاند و باين معني غلط درميان خود رواج دادهاند. در اين ميان دورهي مشروطه پيش آمده و پشت سر آن ميدان اروپاييگري باز شده كه كساني نه تنها در كار و كردار در سخن و گفتار هم پايبند آيين غربيان بودند و با شتاب و تندي عبارتهاي اروپايي را بقالب فارسي درآورده بهمشهريان خود هديه ميساختند. از جمله كلمهي «ناسيون» (Nation) اروپايي را با كلمهي ملت عربي با معني عاميانهي آن ترجمه كرده و شهرت دادهاند.
ولي چون معنياي كه از كلمهي ناسيون مقصود است چيز تازه نيست از اينجا يقين است كه اين معني در فارسي معروف بوده و فارسيان كلمه براي آن داشتهاند و آنچه ما ميدانيم آن كلمه «مردم» ميباشد. چنانكه ميگويند : «مردم ايران» و «مردم فرنگ» و مانند اينها. جمع آن هم «مردمان» است. چيزي كه هست در زمانهاي پيشين اين معني كمتر ياد ميشده كلمهي «مردم» نيز بآن معني معروف نگرديده. اين زمان كه ما آن معني را بسيار ياد ميكنيم اگر «مردم» را بآن معني بكار بريم ناگزير شهرت گرفته معروف خواهد بود.
اما كلمهي ملت ، اگرچه در زمينهي زبان مانع از آن نيست كه گروهي كلمهاي را از زبان بيگانهاي گرفته و آن را در معني نويني در زبان خود بكار ببرند ، ولي چون برگرفتن كلمه از زبان بيگانهاي شرطهايي دارد كه در اين باره پرواي آن شرطها كرده نشده وآنگاه چنانكه گفتيم اين كلمه تاريخچهي بدي دارد كه هر زمان كه اين كلمه بكار رود شنوندگان بيهودهكاريهاي سجعپردازان و هرج و مرج علمي زمانهاي آغاز مشروطه را بياد خواهند آورد از اين جهت شايسته چنان است كه از اين كلمه چشم پوشيده شده كلمهي «مردم» بجاي آن بكار رود. اگر در پارهای جاها دشواري در كار باشد كمكم آن دشواريها از ميان ميرود. از جمله نام انجمن بزرگ ژنو را بجاي «جامعهي اتفاق ملل» كه چندين ايراد دارد «انجمن همدستي مردمان» يا «انجمن بهمبستگي مردمان» بايد ناميد.
1ـ در قرآن آمده : «مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا».
2 ـ چنانكه در زمينهي درآميختگي كلمههاي اروپايي در زمانهاي آخر نيز يك رشته از اين غلطها پديد آمده. مثلاً مردم كلمهي فاميل را بمعني خويشاوند دانسته ميگويند : «فلان كس فاميل ماست». كلمهي آنتيك را كه محرف «عتيق» عربي و بمعني كهنه است بجاي «شگفت» بكار برده ميگويند : «فلان كس آدم آنتيكي است».
چون دیروز از رویهکاریهای سفیر آلمان و اتریش گفتیم و پیکره هاشان را آوردیم ، بیجا نیست یادی هم از زیارت سال گذشتهی سفیر فرانسه از نجف کنیم.
«برونو اوبیر» سفیر کشور فرانسه در بغداد همراه مسئول امور خاورمیانه در وزارت خارجهی این کشور به زیارت بارگاه امام علی در نجف رفت.
«جیروم بونافون» رئیس ادارهی خاورمیانه در وزارت خارجهی فرانسه گفته : برای نخستین بار است که به شهر نجف میآیم.
از ما استقبال گرمی شد و با افراد میهماننواز و خونگرمی دیدار کردیم. همه از هر جای جهان که به این «مکان مقدس» میآیند شاهد این میهماننوازی هستند.
عراقیها باید خشنود باشند که سفیر فرانسه در کشورشان همچون همکاران آلمانی و اتریشی او در ایران ، کارش به ضریح بوسیدن و حافظخوانی نکشیده.
«برونو اوبیر» سفیر کشور فرانسه در بغداد همراه مسئول امور خاورمیانه در وزارت خارجهی این کشور به زیارت بارگاه امام علی در نجف رفت.
«جیروم بونافون» رئیس ادارهی خاورمیانه در وزارت خارجهی فرانسه گفته : برای نخستین بار است که به شهر نجف میآیم.
از ما استقبال گرمی شد و با افراد میهماننواز و خونگرمی دیدار کردیم. همه از هر جای جهان که به این «مکان مقدس» میآیند شاهد این میهماننوازی هستند.
عراقیها باید خشنود باشند که سفیر فرانسه در کشورشان همچون همکاران آلمانی و اتریشی او در ایران ، کارش به ضریح بوسیدن و حافظخوانی نکشیده.
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 11
بسخن بیشتر از این دامنه نمیدهم. از هر راه كه بیندیشیم گفتگو با اینان نه تنها سودی نمیدارد زیان نیز میدارد. زیرا اینان را پافشارتر میگرداند و ما را از كار بازمیدارد. كار ما آن نیست كه با اینان سربسر گزاریم و كشاكش كنیم. بلكه آنست كه باین پراكندگیها و گرفتاریها چاره كنیم. اینست تا میتوان باید از گفتگو كناره گرفت. بویژه دربارهی قرآن كه هیچ نباید بگفتگویی پرداخت.
در آذربایجان مثلی هست میگویند : «قفل برای درستكار است برای دزد نیست». این سخن راست است. قفل را كه بدر یک خانه یا یک صندوق میزنند برای كسان درستكار است كه همینكه آن را دیدند بازایستند و دست نگه دارند. ولی دزد قفل را هم شكند.
مانند آن را توان گفت : «قانون برای كسانیست كه بقانون گردن میگزارند ، برای گردنكشان نیست». شما اگر در بازار و درمیان شهر با یک مرد آبرومندی گفتگو میكنید با او میتوانید یاد قانون كنید. ولی اگر در یک بیابان دور از آبادی به یک راهزنی برسید و بخواهید با او نام قانون ببرید و چشم نتیجه دارید كار بیخردانه كردهاید زیرا او قانون را زیر پا گزارده و پابندی بآن نمینماید.
این داستان نیز چنانست.
🔸ما میباید با كسانی بگفتگو پردازیم كه به خرد ارج میگزارند و پیروی از آن میدارند ، و از آنسوی خواهای پیشرفت كار توده و آسودگی خاندانها میباشند.
لكن كسانی كه به خرد ارج نمیگزارند و هر زمان نام خرد برده میشود ریشخند مینمایند ، و آشكاره با دانشها دشمنی مینمایند و میگویند : «غلط كرد علم» و بتوده و كشور و پیشرفت آن كوچکترین پابندی را نمیدارند ، و نمونهی نادانیشان آن بود كه در بیست و اند سال پیش در داستان مشروطه گفتند : «اگر رود كشور رود ، مذهب من كه نرود» با چنین كسانی سخن گفتن و دلیل آوردن چه نتیجه تواند داد؟!..
ما آشكاره میبینیم اینجا كه پاسخ میشنوند و درمیمانند میروند و از جای دیگری پیش میآیند ، و بجای پاسخ گفتن به پرسشهای ما میكوشند كه عامیان را برآغالند [1] و زبان بسخنان بیفرهنگانه باز میكنند ـ از گفتگو با اینان چه سودی بدست آید؟!..
این را نوشتهام كه در چند سال پیش با یكی از مسیونرهای آمریكایی گفتگو میكردیم ، من گفتم بیپایی دین مسیحی و دیگر دینهاست كه مایهی بیدینی جهان گردیده ، و از انجیل و توریت[2] گواههایی برای سخن خود آوردم ، او از پاسخ درمانده چنین گفت : «عقل چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر» من گفتم : «این اعلان ورشكستی است و من دیگر با شما حرفی ندارم».
🔸همهی كوششهای ما برای اینست كه مردمان را به پیروی از خرد واداریم. در جایی كه كسی آشكاره دین را آخشیج[= ضد] خرد میشمارد چه گفتگو با او توان داشت؟!..
از هر باره كه نگاه كنیم گفتگو با اینان بیهوده است ، بویژه دربارهی قرآن كه بیكبار میباید دوری گزید. میباید قرآن را والاتر از آن دانست كه با چنین كسانی گفتگوی آن كرده شود. یک نكتهی دیگری آنست كه اینان از گفتگویی كه میكنند و از چَخِش و هیاهویی كه بمیان میآورند لذت میبرند و از این باره هم بجاست كه از درافتادن با آنان پرهیز نماییم.
مردم همه اینان نیستند. كسانی كه در جستجوی راستی باشند فراوانند ، و ما میباید از راهش درآییم و راستیها را بآنان بفهمانیم. یک جلوگیری كه امروز درمیانست و ما میباید به برداشتن آن كوشیم اینست كه انبوهی از پیروان كیشها از رها كردن گمراهیهای خود میترسند. از بس در گمراهی فرورفتهاند چنین میپندارند كه اگر بزیارت نروند و یا روضه نخوانانند و یا پول بفلان مجتهد نفرستند گرفتار خواهند گردید و آسیب خواهند دید ، و یا در پیش خدا گناهكار خواهند بود. میباید بآنان فهمانید كه این ترس بسیار بیجاست. شما با این رفتار خود بتپرستید و خدا از شما سخت ناخشنود میباشد ، و اگر بازنگردید در پیش او شرمسار خواهید بود. از آنسوی شما كه بدینسان دسته دسته و پراكنده میباشید و در چنین زمان بیمناكی در اندیشهی خود و فرزندان خود نیستید ، و با این كوششهای ما كه در راه رستگاری شما بكار میبریم همراهی نمینمایید بسیار گناهكارید و خدا نكرده هر گزندی از این راه رسد شما پاسخده[=مسئول] آن هستید.
[1] : برآغالیدن = تحریک كردن. ـ و
[2] : نام و تلفظ دیگر تورات است. ـ و
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 11
بسخن بیشتر از این دامنه نمیدهم. از هر راه كه بیندیشیم گفتگو با اینان نه تنها سودی نمیدارد زیان نیز میدارد. زیرا اینان را پافشارتر میگرداند و ما را از كار بازمیدارد. كار ما آن نیست كه با اینان سربسر گزاریم و كشاكش كنیم. بلكه آنست كه باین پراكندگیها و گرفتاریها چاره كنیم. اینست تا میتوان باید از گفتگو كناره گرفت. بویژه دربارهی قرآن كه هیچ نباید بگفتگویی پرداخت.
در آذربایجان مثلی هست میگویند : «قفل برای درستكار است برای دزد نیست». این سخن راست است. قفل را كه بدر یک خانه یا یک صندوق میزنند برای كسان درستكار است كه همینكه آن را دیدند بازایستند و دست نگه دارند. ولی دزد قفل را هم شكند.
مانند آن را توان گفت : «قانون برای كسانیست كه بقانون گردن میگزارند ، برای گردنكشان نیست». شما اگر در بازار و درمیان شهر با یک مرد آبرومندی گفتگو میكنید با او میتوانید یاد قانون كنید. ولی اگر در یک بیابان دور از آبادی به یک راهزنی برسید و بخواهید با او نام قانون ببرید و چشم نتیجه دارید كار بیخردانه كردهاید زیرا او قانون را زیر پا گزارده و پابندی بآن نمینماید.
این داستان نیز چنانست.
🔸ما میباید با كسانی بگفتگو پردازیم كه به خرد ارج میگزارند و پیروی از آن میدارند ، و از آنسوی خواهای پیشرفت كار توده و آسودگی خاندانها میباشند.
لكن كسانی كه به خرد ارج نمیگزارند و هر زمان نام خرد برده میشود ریشخند مینمایند ، و آشكاره با دانشها دشمنی مینمایند و میگویند : «غلط كرد علم» و بتوده و كشور و پیشرفت آن كوچکترین پابندی را نمیدارند ، و نمونهی نادانیشان آن بود كه در بیست و اند سال پیش در داستان مشروطه گفتند : «اگر رود كشور رود ، مذهب من كه نرود» با چنین كسانی سخن گفتن و دلیل آوردن چه نتیجه تواند داد؟!..
ما آشكاره میبینیم اینجا كه پاسخ میشنوند و درمیمانند میروند و از جای دیگری پیش میآیند ، و بجای پاسخ گفتن به پرسشهای ما میكوشند كه عامیان را برآغالند [1] و زبان بسخنان بیفرهنگانه باز میكنند ـ از گفتگو با اینان چه سودی بدست آید؟!..
این را نوشتهام كه در چند سال پیش با یكی از مسیونرهای آمریكایی گفتگو میكردیم ، من گفتم بیپایی دین مسیحی و دیگر دینهاست كه مایهی بیدینی جهان گردیده ، و از انجیل و توریت[2] گواههایی برای سخن خود آوردم ، او از پاسخ درمانده چنین گفت : «عقل چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر» من گفتم : «این اعلان ورشكستی است و من دیگر با شما حرفی ندارم».
🔸همهی كوششهای ما برای اینست كه مردمان را به پیروی از خرد واداریم. در جایی كه كسی آشكاره دین را آخشیج[= ضد] خرد میشمارد چه گفتگو با او توان داشت؟!..
از هر باره كه نگاه كنیم گفتگو با اینان بیهوده است ، بویژه دربارهی قرآن كه بیكبار میباید دوری گزید. میباید قرآن را والاتر از آن دانست كه با چنین كسانی گفتگوی آن كرده شود. یک نكتهی دیگری آنست كه اینان از گفتگویی كه میكنند و از چَخِش و هیاهویی كه بمیان میآورند لذت میبرند و از این باره هم بجاست كه از درافتادن با آنان پرهیز نماییم.
مردم همه اینان نیستند. كسانی كه در جستجوی راستی باشند فراوانند ، و ما میباید از راهش درآییم و راستیها را بآنان بفهمانیم. یک جلوگیری كه امروز درمیانست و ما میباید به برداشتن آن كوشیم اینست كه انبوهی از پیروان كیشها از رها كردن گمراهیهای خود میترسند. از بس در گمراهی فرورفتهاند چنین میپندارند كه اگر بزیارت نروند و یا روضه نخوانانند و یا پول بفلان مجتهد نفرستند گرفتار خواهند گردید و آسیب خواهند دید ، و یا در پیش خدا گناهكار خواهند بود. میباید بآنان فهمانید كه این ترس بسیار بیجاست. شما با این رفتار خود بتپرستید و خدا از شما سخت ناخشنود میباشد ، و اگر بازنگردید در پیش او شرمسار خواهید بود. از آنسوی شما كه بدینسان دسته دسته و پراكنده میباشید و در چنین زمان بیمناكی در اندیشهی خود و فرزندان خود نیستید ، و با این كوششهای ما كه در راه رستگاری شما بكار میبریم همراهی نمینمایید بسیار گناهكارید و خدا نكرده هر گزندی از این راه رسد شما پاسخده[=مسئول] آن هستید.
[1] : برآغالیدن = تحریک كردن. ـ و
[2] : نام و تلفظ دیگر تورات است. ـ و
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست و نهم)
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟..(بخش 2 از 2)
شاید كسانی آقایان بهبهانی و طباطبایی و آخوندخراسانی و ثقةالاسلام و شیخسلیم را ایراد گیرند كه از طبقهی باسوادان بودند و آزمایشهای بسیار نیكی دادند. ولی اینان اگر هم درسخوانده بودند از طبقهی آن درسخواندگان كه مقصود ماست نبودند. اینان یك درس خوانده و یک راه پیموده بودند و از كتابهای گوناگون و اندیشههای پراكنده بهرهای نداشتند.
آیا این از كجاست؟!.. برای چیست كه در ایران باسوادان چنانند و بیسوادان چنین؟.. آیا سرّ این را جز از كتابها باید جست؟.. آیا جز از آنست كه در همان كتابها سخنانی هست كه در روزهای ترس و سختی بهانه بدست كسانی میدهد كه دل بمرگ ننهاده خود را بكناری كشند.
آن تابینها كه در شهریور ماه غیرت و مردانگی از خود نشان دادند كسانیند كه با دریافتهای سادهی خدادادی بالا آمدهاند و از پدرانشان و از دیگران جز درس غیرتمندی نیاموختهاند. ولی این افسران كه گریختهاند دلهاشان پر از فلسفههای گوناگون میباشد و هر یكی صد شعر قلندرانه ازبر دارند.
آن بیسوادان كه در جنبش مشروطه پافشاریها و مردانگیها از خود نشان میدادند یك درس بیشتر یاد نگرفته بودند : «مرد از سخن خود برنمیگردد». ولی این ادبا و فضلا درسهای گوناگون دیگری آموخته بودند و برای گریختن از جلو مرگ صد بهانه در یاد داشتند : «الامور مرهونه باوقاتها» یا «عرفت الله بفسخ العزایم» یا «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» یا :
«باش تا دستش ببندد روزگار پس بكام دوستان چشمش درآر»
چند سال پیش روزی در مجلسی گفتگو میرفت كه چگونه در پیشامد مشروطه كسانی كه از فضلا و ادبا و بزرگان پیشگام شده بودند در بمباردمان مجلس خود را كنار كشیدند و تهران بیش از سه ساعت ایستادگی نتوانست ولی ستارخان و باقرخان و یفرمخان و یارمحمدخان و اینگونه كسان بیسواد آن پافشاریها را نشان دادند و مشروطه را پیش بردند؟!.. چون از من میپرسیدند گفتم : شما اگر در بیابانی كه میروید ناگهان گرگی یا شیری را در جلو ببینید آیا چه كار میكنید؟!.. نه آنست كه اگر راه دیگری هست بآن بازمیگردید و خود را به رنج و ترس نمیاندازید. ولی اگر راه همان یكیست و بازگشتن هم نشدنیست ترس را كنار گزارده بجلو میروید و با گرگ و یا شیر به نبرد میپردازید؟..
داستان آنان نیز چنین بود :
🔸🔸ستارخانها و یفرمخانها در زندگی یک راه بیشتر نداشتند و آن راه غیرت و مردانگی بود ولی آن ادبا و فضلا راه دیگر بسیار میشناختند. آنان گذشته از راه غیرت و مردانگی راههای خراباتیگری ، قلندری ، جبریگری ، صوفیگری نیز بروی خود باز میداشتند. این بود چون در راه غیرت و مردانگی كه پیش گرفته بودند بیم و ترسی در جلو دیدند بآسانی براههای دیگری بازگشتند.
(پرچم روزانه شمارهی 94)
🔸 بدآموزیها اثرش در كجاست؟..(بخش 2 از 2)
شاید كسانی آقایان بهبهانی و طباطبایی و آخوندخراسانی و ثقةالاسلام و شیخسلیم را ایراد گیرند كه از طبقهی باسوادان بودند و آزمایشهای بسیار نیكی دادند. ولی اینان اگر هم درسخوانده بودند از طبقهی آن درسخواندگان كه مقصود ماست نبودند. اینان یك درس خوانده و یک راه پیموده بودند و از كتابهای گوناگون و اندیشههای پراكنده بهرهای نداشتند.
آیا این از كجاست؟!.. برای چیست كه در ایران باسوادان چنانند و بیسوادان چنین؟.. آیا سرّ این را جز از كتابها باید جست؟.. آیا جز از آنست كه در همان كتابها سخنانی هست كه در روزهای ترس و سختی بهانه بدست كسانی میدهد كه دل بمرگ ننهاده خود را بكناری كشند.
آن تابینها كه در شهریور ماه غیرت و مردانگی از خود نشان دادند كسانیند كه با دریافتهای سادهی خدادادی بالا آمدهاند و از پدرانشان و از دیگران جز درس غیرتمندی نیاموختهاند. ولی این افسران كه گریختهاند دلهاشان پر از فلسفههای گوناگون میباشد و هر یكی صد شعر قلندرانه ازبر دارند.
آن بیسوادان كه در جنبش مشروطه پافشاریها و مردانگیها از خود نشان میدادند یك درس بیشتر یاد نگرفته بودند : «مرد از سخن خود برنمیگردد». ولی این ادبا و فضلا درسهای گوناگون دیگری آموخته بودند و برای گریختن از جلو مرگ صد بهانه در یاد داشتند : «الامور مرهونه باوقاتها» یا «عرفت الله بفسخ العزایم» یا «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» یا :
«باش تا دستش ببندد روزگار پس بكام دوستان چشمش درآر»
چند سال پیش روزی در مجلسی گفتگو میرفت كه چگونه در پیشامد مشروطه كسانی كه از فضلا و ادبا و بزرگان پیشگام شده بودند در بمباردمان مجلس خود را كنار كشیدند و تهران بیش از سه ساعت ایستادگی نتوانست ولی ستارخان و باقرخان و یفرمخان و یارمحمدخان و اینگونه كسان بیسواد آن پافشاریها را نشان دادند و مشروطه را پیش بردند؟!.. چون از من میپرسیدند گفتم : شما اگر در بیابانی كه میروید ناگهان گرگی یا شیری را در جلو ببینید آیا چه كار میكنید؟!.. نه آنست كه اگر راه دیگری هست بآن بازمیگردید و خود را به رنج و ترس نمیاندازید. ولی اگر راه همان یكیست و بازگشتن هم نشدنیست ترس را كنار گزارده بجلو میروید و با گرگ و یا شیر به نبرد میپردازید؟..
داستان آنان نیز چنین بود :
🔸🔸ستارخانها و یفرمخانها در زندگی یک راه بیشتر نداشتند و آن راه غیرت و مردانگی بود ولی آن ادبا و فضلا راه دیگر بسیار میشناختند. آنان گذشته از راه غیرت و مردانگی راههای خراباتیگری ، قلندری ، جبریگری ، صوفیگری نیز بروی خود باز میداشتند. این بود چون در راه غیرت و مردانگی كه پیش گرفته بودند بیم و ترسی در جلو دیدند بآسانی براههای دیگری بازگشتند.
(پرچم روزانه شمارهی 94)