پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸سخنان فرومایه‌ی آخوندها تا زمانی که مردم ایشان را نمی‌شناختند سودمند بود. لیکن هر کسی که اندک فهمی دارد و سخنان پست و بدآموزشان را شنیده ، میداند که از زبان آنها جز گمراه گردانیدن مردمان و رواج آلودگیها برنمی‌آید.
ولی گاهی برای آنکه نشان دهیم باورهای اینان چه‌ها می‌باشد و چون برخشان کشیده شد نتوانند انکار کنند برخی کلیپها را بجاست ببینیم.
از جمله در این کلیپ آخوند امام علی را رئیس گذرنامه‌ی بهشت می‌ستاید ـ حتا برای پیامبران !
25
🔶 زبان ایرانی

🔸 «خان» و «ميرزا» [تکه‌ی دو از دو]

اما «ميرزا» اصل آن «اميرزاده» است كه سبك گردانيده ميرزا گفته‌اند. در زمان تيمور چون او را پسران و نوادگان بسيار فراوان بود هر يكي از آنان را با اين لقب مي‌خواندند. چون ميرزا شاهرخ و ميرزا ابوبكر و ديگران. سپس كم‌كم هر كسي از درباريان و ديوانيان كه خود را بزرگ و بزرگزاده مي‌شمرد اين لقب را براي خود ميگزيد و چون بيشتر درباريان نويسنده و باسواد بودند و در بيرون كسان نويسنده كمتر يافت مي‌شد از اينجا ميرزا با نويسنده هم‌معني گرديده كه هر كس باسواد را ميرزا مي‌ناميدند و هر بازرگاني در حجره‌ي خود «ميرزايي» نگاه مي‌داشت. سپس اين ترتيب هم از ميان رفته و هر كسي از باسواد و بيسواد توانسته خود را ميرزا بخواند. چنانكه امروز باين ترتيب است. تنها فرقي كه در ميانه رعايت مي‌شود اينست كه درباره‌ي شاهزادگان قاجاري «ميرزا» را پس از نام مي‌آوردند و در ديگران پيش از نام.
ما آنچه در انديشه‌ي خود جستجو مي‌كنيم كلمه‌اي كه تا اين اندازه از معني خود دور افتاده و جايگاه خود را از دست داده باشد پس از خان و ميرزا كلمه «دينار» را بياد مي‌آوريم. زيرا چنانكه مي‌دانيم در زمان ساسانيان و در آغاز اسلام دينار نام پولی از زر بسنگيني هجده نخد بوده كه هرچه كمتر قيمت آن با پول امروزي سه تومان است. در حالي كه سه تومان بحساب امروزي سي‌هزار دينار شمرده مي‌شود. بعبارت ديگر دينار سي‌هزار بار از درجه‌ي خود پايين افتاده. خان و ميرزا مانند اين كلمه هستند بلكه بدتر از اين. زيرا دينار هرچه پايينتر آمده باز امروز ارزشي دارد و بهتر از هيچ است كه توان صد تاي آن را به دريوزه‌گردي داده دل او را بدست آورد ولي خان و ميرزا اين ارزش را هم ندارد و درباره‌ي آنها عبارت «بهتر از هيچ» درست نيست.
به هر حال درباره‌ي ميرزا هم اين نكته هميشه در پيش چشم ماست كه يادگار دوره‌ي زبوني ايران است و هميشه ما را بياد كشتارها و بيدادهاي تيمور سالوس نامرد مي‌اندازد و چاپلوسيهاي ذليلانه‌ي مورخان و نويسندگان آن زمان را بپيش چشم ما مي‌آورد. اينست كه از آن كلمه و از لنگه‌ي مغولي آن سخت بيزاريم.
با اينهمه چون «خان» و «ميرزا» جزو نام كسان شمرده مي‌شود ما نمي‌خواهيم بلكه نمي‌توانيم آنها را از پيش و پس نامها برداريم مگر كساني خودشان بچنين كاري مايل باشند و رضايت دهند.
كساني اگر وارستگي نموده خواستار شدند ما تنها نام آنان را نوشته از دو كلمه‌ي خان و ميرزا هم درباره‌ي آنان پرهيز مي‌كنيم و براي اينكه ديگران هم این موضوع را دانسته ايشان نيز اين وارستگان و آزادگان را از خان و ميرزا آسوده دارند و براي اينكه اين كار نيك رواج بسيار گرفته بنتيجه‌ي ارجمندي برسد بهتر آن مي‌دانيم كه در آخر مجله يك صفحه را براي شناسانيدن اين مردان وارسته خاص گردانيم و از همين شماره اين كار را آغاز خواهيم كرد.1

1ـ در دنباله‌ی اين گفتار در شماره‌هاي دیگر سال يكم پيمان نام کسانی را مي‌بينيم آگهي داده بودند که از خان و ميرزا بيزارند و اين بيزاري همچنان دنبال مي‌شد تا اينكه برابر قانون همه‌ي آنها از ميان رفت. ـ و
✴️ چه گفتارهایی باید نوشت
(بخش 1 از 1)

🔸گفتاری از پرچم روزانه

در این دو هفته گفتارهای بسیاری از تهران و دیگر شهرها رسیده كه بچاپ نرسانیده‌ایم و نبایستی برسانیم ، و چون میدانیم آن كسان خواهند رنجید و شاید بسیاری از ایشان در اینجا و آنجا بگله و بدگویی نیز بپردازند اینست برای جلوگیری این شرح را می‌نویسیم.
اینكه ما گفتارهایی را بچاپ نمیرسانیم نه آنست كه نظر بدی بنویسندگان آنها داریم یا پروایی بآنها نمیكنیم ، برعكس این ، هر گفتاری كه بدفتر پرچم برسد با دقت میخوانیم و خود آرزومندیم كه بتوانیم آن را بچاپ رسانیم ولی چه باید كرد كه بیشتر این گفتارها چاپ كردنی نیست.
برای آنكه این گفتارنویسها بدانند كه چه موانعی در پیش است و نظر دیگری درمیان نیست این را مینویسیم كه تاكنون بارها رخ داده گفتارهای نزدیكترین همراهان خود را بچاپ نرسانیده‌ایم. آقای محمد ملك‌نژاد كه از نزدیكترین یاران و همراهان ما هستند و در شیراز و فارس كوششهای بسیار برای پیشرفت پیمان و پرچم كرده‌اند گفتاری در زمینه‌ی زبان ایران نوشته بودند كه بچاپ نرسانیدیم. آقای ضیاء مقدم از كوشاترین یاران ما هستند و میتوان گفت كه از سالهاست كارشان كوشش به پیشرفت پیمان بوده و بر پرچم نیز كمكهای با ارزشی نموده‌اند بتازگی چند گفتاری از ایشان رسیده كه ناگزیر بوده‌ایم نگه داریم. آقای محمد فرنیا كه در این چند ماه كمكهای بهاداری به پیشرفت كار پرچم نموده‌اند و خود مرد دانشوری میباشند بتازگی گفتاری درباره‌ی اسكناس نوشته بودند كه نتوانستیم نشر كنیم.
آقای نادر شكوهیان كه از یاران چند ساله و خود نماینده‌ی پرچم در مراغه هستند چند گفتاری فرستاده‌اند كه هیچیكی بچاپ نرسید. اینها را می‌نویسیم تا دانسته شود كه در این زمینه نزدیك و دور یكسان گرفته می‌شود.
گفتارهایی كه در این دو هفته رسیده بیشتر آنها درباره‌ی افسران گریزنده است و نویسندگان با آزادی بسیار از ستمگریها و سوء استفاده‌های آنها سخن رانده‌اند. در حالی كه اینگونه مطالب عنوان افترا دارد. اگر نویسنده نتوانست ثابت كند خود محكوم بجزا خواهد گردید. نویسندگانی كه قانون نمیدانند اینها را نمی‌فهمند.
اخیراً معدل سخنانی در مجلس درباره‌ی سپاه گفت. شاید بیست گفتار در پاسخ او بما رسیده در حالی كه پاسخ معدل در همان هنگام داده شد و بپایان رسید.
برخی از آنها نیز سخنان زیر پا افتاده‌ایست كه روزانه صد بار بگوشها برمیخورد.
مثلاً «باید اخلاق را تصفیه كرد» ، «باید از افراط و تفریط اجتناب نمود» و مانند اینها كه هیچ نادانسته‌ای را دانسته نخواهد گردانید.

بهرحال مقصود آنست كه این نویسندگان از ما نرنجند. با اینحال چون می‌بینیم شوق نویسندگی در ایرانیان بی‌اندازه شده میخواهم یك زمینه‌هایی را پیشنهاد كنم كه درآن باره‌ها نویسید :

1) درباره‌ی موضوعهایی كه تاكنون در پرچم عنوان كرده‌ایم ـ از مشروطه و معنی آن ، سخنانی كه درباره‌ی حزبها نوشتیم ، معنی كارها و پیشه‌ها ، شعر و نیك و بد آن ، و اندیشه‌های پراكنده ، و زیانهای آن ـ عقیده و فهم خود را بنام «گواهی» بنویسند و بفرستند. باین معنی كه اگر ایرادی دارند بگویند و اگر ندارند گواهی براستی آنها بدهند.
2) در زمینه‌ی پیشگویی و فال و منجم و دعانویس و مانند اینها داستانهایی كه میدانند و آگاهیهایی كه از زیانهای آنها دارند برشته‌ی نوشتن كشند.
اینها زمینه‌های سودمندیست كه اگر كسانی از روی فهم چیزهایی بنویسند ما از چاپش خودداری نكنیم. [1]
(پرچم روزانه شماره‌ی 94)

🔸[1] : این چند زمینه آنهایی بوده که تا آن زمان در پرچم سخنش رفته. ما هم درخواستهایی مانند پرچم از خوانندگان خود داریم چیزی که هست چون از زمینه‌های بسیاری تاکنون گفتگو کرده‌ایم ، خوانندگان دستشان بازتر است که درباره‌ی هر کدام از این زمینه‌ها که می‌توانند گفتار نویسند.
hezb va gomrãhihãye siãsi.pdf
608.7 KB
«حزب و گمراهیهای سیاسی» عنوان دومین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
26
🔶 زبان ایرانی

🔸 دويست يا ده‌بيست
كساني مي‌پندارند اصل كلمه‌ي دويست «ده سَت» بوده كه مقصود «دو صد» باشد كه گاهي بجاي آن دو صد ميگويند يا مي‌نويسند. اگرچه گفتن و نوشتن دوصد بجاي دويست درست است ايرادي بر آن نتوان گرفت ولي اصل دويست نه «دو سَت» بلكه «داه ويست» است كه مقصود ده بيست باشد و ده بيست با 200 يكي است.
چه اصل كلمه‌ي ده در زبانهاي پيشين «داه»1 و اصل كلمه‌ي بيست «ويست» بوده پس «ﻫ» داه افتاده و الفش هم مبدل به واو گرديده «دو ويست» شده كه سبك كرده دويست گفته‌اند. نظير اين كلمه است شماره‌ي پنجاه كه اصل آن «پنج داه» بوده دال از ميانه افتاده و پنجاه گرديده.1 چنانكه اصل شماره‌هاي هفتاد و هشتاد نيز «هفت تا ده» و «هشت تا ده» بوده كه كم‌كم سبك گردانيده هفتاد و هشتاد گفته‌اند. كلمه‌هاي يازده و دوازده و مانندهاي آنها در اصل «يك از ده» و «دو از ده» بوده كه شايد مقصود يك پس از ده و دو پس از ده باشد.
در شماره‌هاي چهارده و هفده و هجده كلمه‌ي «از» را برانداخته‌اند. در كلمه‌هاي شانزده و چند كلمه‌ي ديگر هم سبكيهاي ديگر بكار رفته است.
از همه شگفتتر بودن حرف «ن» در شماره‌هاي «پانزده» و «شانزده» است. اين حرف از كجا آمده؟ ولي اين موضوع مربوط بخط و زبان پهلوي است و تفصيلي دارد كه در جاي ديگر نگاشته‌ايم.

1ـ اصل آن نيز در زبانهاي پيشين‌تر «داس» بوده چنانكه در برخي زبانها از جمله در زبان ارمني امروز هم بجاي ده «داس» گفته مي‌شود.
2 ـ داه در پاره‌ای شعرها نيز آمده رودكي مي‌گويد :
هفت سالار كاندرين فلكند
همه گرد آمدند در دو و داه
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی سی‌ودوم)

🔶 یکی از اندیشه‌های خام (بخش 1 از 2)

یك سخن شگفتی كه از سالها درمیان ایرانیان میگردد آنست كه كسانی میگویند : «باید مردم را باسواد گردانید. چاره‌ی دردها اینست». یا میگویند : «باید بمعارف تعمیم داد». این سخنها پس از مشروطه بزبانها افتاده. زیرا پیش از مشروطه همه‌ی كسان بافهم درد ایران را استبداد و بی‌قانونی میدانستند و این بود سالها كوشیدند تا بمشروطه جریان دادند. ولی در آن میان موانع بسیاری در جلو پیشرفت دیدند و همان مشروطه كه برای ایران لازمترین چیزی بود ، از مردم درباره‌ی آن بی‌پرواییها ، بلكه دشمنیها و كارشكنیها دیدند ،

🔸در این هنگام بود كه پی بردند در این توده یك دردی هست و چون آن را نمی‌شناختند و علت و چاره‌اش را نمیدانستند گمانشان به بیسوادی رفته آن را سرچشمه‌ی درماندگی‌ها و بدبختی‌ها شماردند

و این بود میگفتند : «باید مردم را باسواد گردانید» و دبستانها را «كارخانه‌ی آدمسازی» نامیده امیدها و آرزوهای بسیاری بآنها می‌بستند.

ولی این گفته بسیار خامست. زیرا سواد چیست؟!.. سواد آنست كه كسی خواندن و نوشتن را بداند. این خود چیز سودمندیست و یك هنری از آدمی شمرده می‌شود. ولی ارزشی را كه گویندگان آن سخن میدهند و سواد را چاره‌ی دردها می‌شمارند ندارد. سواد مقدمه‌ی آنست كه یك كسی كتابهای سودمندی بخواند و حقایق زندگی را یاد بگیرد تا بوسیله‌ی این دانش و آگاهی دریافتها و نیروهای خدادادیش رشد كند و فهم و خردش فزونی یابد ، سواد برای اینست.

پس باید دید آیا در زبان فارسی چنان كتابهایی هست؟.. یک کتابهایی که بمردم حقایق زندگانی را یاد دهد و بفهم و خرد خدادادی آنان كمك كند پیدا می‌شود؟.. ما كه چنین كتابهایی را سراغ نداشتیم و از آنسوی صدها بلكه هزارها كتاب گمراه كننده و خردـ بر بادـ ده را می‌شناسیم كه خانه‌ها و كتابخانه‌ها را پر گردانیده است.

اگر بخواهیم سخن بدرازی نینجامد باید بگوییم :

🔸از هزار سال پیش پیاپی سیلهای گمراهی و بدآموزی باین سرزمین رو آورده و گذشته ، ولی گل و لای آنها در گودال كتابها رویهم آمده و درهم آمیخته.

در این هزار سال در ایران كشاكش سنی و شیعه ، زد و خورد معتزله و اشاعره ، فلسفه‌ی یونان ، باطنیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، پس از همه‌ی آنها مادیگری ـ یكی پس از دیگری پیدا شده و اینها در كتابها بهم آمیخته و درهم گردیده. از آنسوی شاعران هرچه از دلشان گذشته یا از كسی شنیده‌اند شعر گردانیده و در دیوانها جا داده‌اند. اینست حال اجمالی كتابها. كنون بگویید از باسواد شدن و اینها را خواندن جز زیان چه سودی تواند بود؟!..

چه سودی تواند بود كه یك دختری باسواد گردد و اینهمه رمانهای گمراه كننده‌ی بیناموسانه را بخواند؟!.. چه سودی تواند بود كه یك جوانی درس خواند و آنگاه دیوان سراپا بیشرمانه‌ی ایرج[میرزا] را بدست گیرد؟!.. چه سودی تواند بود كه جوانی باسواد گردد و از كتابها صدها جمله‌ها و شعرهایی را كه درباره‌ی جبریگری گفته شده در مغز آكند؟!.. چه سودی تواند بود كه كسی این فلسفه‌های بیغیرتی را یاد گیرد؟!.. : «این نیز بگذرد» ، «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» ، «بر من و تو درِ اختیار نگشاده» ، «روزی مقدر است» ، «بدین شكستگی ارزد بصد هزار درست» ، «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُرد رگی تا نخواهد خدای» ، «خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو» ، «خوش باش ندانی ز كجا آمده‌ای مِی خور كه ندانی بكجا خواهی رفت» ، «الامور مرهونه باوقاتها » ، «عرفت‌الله بفسخ العزایم» ، «ترید و ارید و مایكون الا ماارید» ـ چه سودی تواند بود كه كسی اینها و هزار مانند اینها را یاد گیرد؟!..
«کارخانه‌ی آدمسازی»
شرح این عنوان در گفتار بالا آمده
«تعمیم معارف»
شرح این عنوان در گفتار بالا آمده
27
🔶 زبان ایرانی

🔸 هندوانه يا ميوه‌ي هندوستان
از علم زبانشناسي پيداست كه ميوه‌هايي كه امروز هست بسياري از آنها در زمانهاي پيشين نبوده. در آينده نيز يك رشته ميوه‌هاي ديگري خواهد بود كه ما امروز نمي‌شناسيم.
از جمله هندوانه در قرنهاي نخست اسلام معروف نبوده و چون پيدا شده تا ديرزماني آن را «خربزه» مي‌ناميده‌اند. در فارسي «خربزه هندوانه» مي‌گفته‌اند و از اينجا پيداست كه از هندوستان باينجا آمده. گويا از اينجا هم بعربستان و از آنجا بآندلس و ايتاليا و از آن راه بديگر شهرهاي اروپا رسيده كه در فرانسه و در برخي زبانهاي ديگر آن را «پاستيك» ميخوانند كه تحريف كلمه‌ي «بطيخ» عربي است. در اروپا گاهي آن را «خربزه‌ي آبي» نيز مي‌گفته‌اند چنانكه در فرانسه و انگليسي هنوز هم هست. كلمه‌ي «قارپوز» در آذزبايجان آن نيز محرف «خربزه» است كه چون تركي در آنجا انتشار يافته و كلمه «قاون» معروف شده آن نام پارسي را براي اين خربزه‌ي نودرآمده نگاه داشته‌اند.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی سی‌وسوم)

🔶 یکی از اندیشه‌های خام (بخش 2 از 2)

جز زیان چه سودی دارد كه كسی باسواد گردد و در كتابها در یكجا بخواند :
«الاسماء تنزل من السماء» و در جای دیگر بیند : «برعكس نهند نام زنجی كافور»
در یكجا بخواند : «هر كسی آن دِرَوَد عاقبت كار كه كشت» و در جای دیگر بیند : «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» ،
در یكجا بخواند : «قرار در كف آزادگان نگیرد مال» در جای دیگر بیند : «امروز كه داری اندیشه‌ی فردا كن»؟!..
این گفته‌های متناقض جز گیجسری چه نتیجه تواند داد؟!..

شما تنها این دو شعر را با خرد خود بداوری گزارید.
ناسزایی را چو بینی بختیار عاقلان تسلیم كردند اختیار
باش تا دستش ببندد روزگار پس بكام دوستان چشمش درآر

آیا این دستور با مردمی و گردنفرازی سازگار است؟!.. این خود شیوه‌ی مردم زبون و پستنهاد است كه چون كسی را چیره دیدند در برابر او بخاموشی و فروتنی گرایند و بستمهایش گردن گزارند و چاپلوسی و ستایشگری كنند. ولی چون روزی رسید و او گرفتاری پیدا كرد آن زمانست كه شمشیر ناتوانكشی را از غلاف درآورده پیاپی بر سرش نوازند. كنون شما ببینید كه آقای شاعر این زبونی و پستی را یك فلسفه‌ی اخلاقی گردانیده و با یك زبان شیوایی بمردم یاد میدهد.

🔸🔸یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونه‌ی این دستور شاعر رفتار كنند. باین معنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی می‌نماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوان‌كشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمه‌اش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونه‌ی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفته‌ی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانه‌ی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره می‌بینند : بیكبار گردن می‌گزارند و بنده‌وار فرمانبری میكنند ، بی‌آنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز میكنند. ولی همینكه او می‌افتد بیكبار برگشته نامردانه پرده‌دریها مینمایند.
چنانكه همین رفتار را با شاه گذشته [رضاشاه] كردند ، كه تا نیرومند و توانا بود آن ستایشگریها و فروتنی‌ها مینمودند و همینكه در نتیجه‌ی پیشامدهای شهریور ماه ناتوان گردید و برافتاد بیكبار زبانها به بدگویی و پرده‌دری باز گردید.

اساساً باید گفت : یك دسته از ایرانیان (بخصوص از همان طبقه‌ی ادبا و فضلا) در این رفتار آزموده شده‌اند كه بی‌آنكه خود متوجه باشند این رفتار از آنان سرمیزند. همچون رقاصان آزموده و كاركرده كه همینكه آواز موسیقی بلند شد بی‌آنكه خود توجه كنند و بی‌آنكه نیاز باندیشه و تصمیم باشد ، دستها و پاهاشان بحركت می‌آید و مطابق هوای موسیقی رقص میكنند. شاید یك رقاص در همانحال فكرش در جای دیگر است ، و با اینحال چون ورزیده است اعضایش حركات را بخوبی و درستی ادا میكند. ایرانیان بدبخت نیز از بس در این كار ورزیده گردیده‌اند بی‌آنكه خود بفهمند بی‌اختیار این رفتار از آنان سرمیزند. یك كسی همینكه نیرومند گردید بی اختیار بسوی او میگرایند و در برابر دستورهایش ، چه نیك و چه بد ، جز گردنگزاری و فرمانبرداری نمی‌نمایند. ولی همینكه از نیرو افتاد بیكبار می‌بینید قیافه‌ها دیگر گردیده و لحنها عوض شده و از فردا همینكه بهمدیگر میرسند بی‌مقدمه چنین میگویند : «دیدی این ظالم چه كارها میكرد ، دیدی خدا چگونه انتقام گرفت؟».
(پرچم روزانه شماره‌ی 96)
مشتی نمونه‌ی خروار :
از راست سومی: سرلشگر معینی فرمانده لشگر ارومی عده‌ی خود را بی‌سرپرست گزارده با رسوایی بسیار گریخته از ملایر سر درآورد و در نتیجه‌ی این رفتار هزار تن بلكه بیشتر سربازان بیگناه كشته شدند.
پنجمی : سرلشگر مطبوعی فرمانده‌ لشگر تبریز از بانك 180 هزار ریال (كمابیش بهای یك خانه در تهران) پول گرفته گریخت و در چنان هنگامی او و چند تن دیگر از سركردگان جز در اندیشه‌ی حمل اثاثیه‌ی خود نبوده و كامیونهای سپاه را باین كار خود تخصیص داده‌اند.
ششمی : سرلشگر محتشمی کنار مطبوعی ایستاده (در این پیکره دیده نمی‌شود.نک. عاقلی ، روزشمار تاریخ ایران ص 330) همینكه جنگ آغاز گردید بی آنكه اندك تقیدی بوظیفه‌ی خود داشته باشد همه را گزارده گریخت و تنها اموال خود را همراه آورد.
آنکه با رخت مشکی در رده‌ی دوم ایستاده سرلشگر احمد نخجوان است. بهمدستی سرلشگر ضرغامی و دیگر خائنان ارتش (گویا یکی از آنها سرتیپ ریاضی بود که رضاشاه برای همین طرح تهی گردانیدن پادگانها مقصر دانسته همه‌شان را کتک زده قرار بود محاکمه کند) ، در گیرودار جنگ ، سربازان پادگانها را مرخص کردند و با خیره‌رویی پیشنهاد استخدام سربازان پیمانی را پیش آوردند!