✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 3
نخست بگویم : آن بدنهادیها در مراغه و تبریز و میاندوآب فراموش نخواهد گردید و اگر ده سال هم بگذرد بدنهادان کیفر خواهند یافت.
دوم : من در شگفت نیستم که آن وحشیگریها از اینان سر زده و آن دشنامنامهها بچاپ رسیده. چه این رفتاریست که از هزار سال باز داشتهاند. درسیست که از پیشوایان خود گرفتهاند. اینان آن گروهیند که بیهیچ شُوَندی[سبب] با مردان بزرگی همچون ابابکر و عمر آن بیفرهنگیها را کردهاند. آنان گروهیند که با همسر گرامی پیغمبر خود آن ناپاسداریها را نمودهاند. در همان تبریز و مراغه و دیگر جاها نام «عایشه» دشنامست و شما اگر زنی را باین نام خوانید سخت خواهد رنجید. اینان آن تیرهدرونانیند که جعفربنعلی را بگناه آنکه راستگویی کرده و چنین گفته : «برادر من حسن عسکری فرزندی نمیداشت» ، «کذّاب» نامیدهاند و هزار سالست آن مرد راستگو را هو میکنند. از چنین گروهی بیفرهنگ و آزرم1 چه شگفت که دشنامنامهها بچاپ رسانند.
سوم : اینان هرچه از آن کارها کنند آبروی خود را بیشتر بردهاند. آن وحشیگریها که کردند بهمه نشان داده که چه بدنهادند ، و این کتابها که مینویسند بهمه نشان میدهد که چه بیمایهاند. اینان که با پاکدلیهای خود بما یاوری نتوانستند با این ناپاکیهای خود یاوری میکنند و از هر باره به پیشرفت کار ما میافزایند. شما نیک میدانید که پس از پیشامدهای آذربایجان چه تکانی در کارهای ما پدید آمده.
چهارم : ما را نشاید به نوشتههای آنان پاسخی دهیم. پاسخ را بکسی دهند که درپی راستیها باشد ، بکسی دهند که بروی سخن خود بایستد. کسانی که ما میدانیم درپی راستیها نمیباشند و این پس از شنیدن راستیهاست که باین نوشتهها برخاستهاند ، وآنگاه بروی سخن نخواهند ایستاد و از این راه که پاسخ شنیدند و درماندند از راه دیگری خواهند درآمد ، بچنین کسانی چه جای پاسخ دادنست. ولی چون برخی یاران خواستهاند ، سخنانی در این نشستها در پیرامون نوشتههای آنان خواهیم راند. یکی از آن نوشتهها دفتریست بنام «تناقضات پیمان و پرچم» که کسانی از شما نیز خواندهاند. این دفتر در تبریز بچاپ رسیده و خود شاهکار ایشانست. بروی جلد دفتر نام نویسنده «توحیدی» دیده میشود. ولی چنانکه گفته میشود در تبریز کسی با آن نام شناخته نمیباشد ، و آنچه دانسته شده این را چند کسی از دستهی قرآنیان با کسان دیگری همدست گردیده نوشتهاند ، و پول چاپش را یکی از بازرگانان انباردار که نمیخواهم نامش را ببرم پرداخته است ، و چون این قرآنیان را با ما داستانیست پیش از آنکه بخود کتاب پردازم آن داستان را در اینجا مینویسم :
1ـ آزرم (ãzarm) = دربند نیکنامی بودن ؛ شرف ـ و
🔶 نشست یکم 3
نخست بگویم : آن بدنهادیها در مراغه و تبریز و میاندوآب فراموش نخواهد گردید و اگر ده سال هم بگذرد بدنهادان کیفر خواهند یافت.
دوم : من در شگفت نیستم که آن وحشیگریها از اینان سر زده و آن دشنامنامهها بچاپ رسیده. چه این رفتاریست که از هزار سال باز داشتهاند. درسیست که از پیشوایان خود گرفتهاند. اینان آن گروهیند که بیهیچ شُوَندی[سبب] با مردان بزرگی همچون ابابکر و عمر آن بیفرهنگیها را کردهاند. آنان گروهیند که با همسر گرامی پیغمبر خود آن ناپاسداریها را نمودهاند. در همان تبریز و مراغه و دیگر جاها نام «عایشه» دشنامست و شما اگر زنی را باین نام خوانید سخت خواهد رنجید. اینان آن تیرهدرونانیند که جعفربنعلی را بگناه آنکه راستگویی کرده و چنین گفته : «برادر من حسن عسکری فرزندی نمیداشت» ، «کذّاب» نامیدهاند و هزار سالست آن مرد راستگو را هو میکنند. از چنین گروهی بیفرهنگ و آزرم1 چه شگفت که دشنامنامهها بچاپ رسانند.
سوم : اینان هرچه از آن کارها کنند آبروی خود را بیشتر بردهاند. آن وحشیگریها که کردند بهمه نشان داده که چه بدنهادند ، و این کتابها که مینویسند بهمه نشان میدهد که چه بیمایهاند. اینان که با پاکدلیهای خود بما یاوری نتوانستند با این ناپاکیهای خود یاوری میکنند و از هر باره به پیشرفت کار ما میافزایند. شما نیک میدانید که پس از پیشامدهای آذربایجان چه تکانی در کارهای ما پدید آمده.
چهارم : ما را نشاید به نوشتههای آنان پاسخی دهیم. پاسخ را بکسی دهند که درپی راستیها باشد ، بکسی دهند که بروی سخن خود بایستد. کسانی که ما میدانیم درپی راستیها نمیباشند و این پس از شنیدن راستیهاست که باین نوشتهها برخاستهاند ، وآنگاه بروی سخن نخواهند ایستاد و از این راه که پاسخ شنیدند و درماندند از راه دیگری خواهند درآمد ، بچنین کسانی چه جای پاسخ دادنست. ولی چون برخی یاران خواستهاند ، سخنانی در این نشستها در پیرامون نوشتههای آنان خواهیم راند. یکی از آن نوشتهها دفتریست بنام «تناقضات پیمان و پرچم» که کسانی از شما نیز خواندهاند. این دفتر در تبریز بچاپ رسیده و خود شاهکار ایشانست. بروی جلد دفتر نام نویسنده «توحیدی» دیده میشود. ولی چنانکه گفته میشود در تبریز کسی با آن نام شناخته نمیباشد ، و آنچه دانسته شده این را چند کسی از دستهی قرآنیان با کسان دیگری همدست گردیده نوشتهاند ، و پول چاپش را یکی از بازرگانان انباردار که نمیخواهم نامش را ببرم پرداخته است ، و چون این قرآنیان را با ما داستانیست پیش از آنکه بخود کتاب پردازم آن داستان را در اینجا مینویسم :
1ـ آزرم (ãzarm) = دربند نیکنامی بودن ؛ شرف ـ و
✴️ زبان ایرانی 34
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
9ـ در بجاي باب و فصل
يك رشته از كلمههاي عربي كه امروز در فارسي بكار ميرود هر يكي ترجمهي يك كلمهي فارسي ميباشد كه در گفتهها و نگارشها معمول بوده. نويسندگان كه دلدادهي كلمههاي عربي بودهاند هر يكي از اينها را نيز ترجمه بعربي كرده و تغيير دادهاند.
كساني اين را باور نخواهند كرد كه در قرنهاي پيشين نويسندگان از هر راهي بكُشتن كلمههاي فارسي ميكوشيدهاند و تا ميتوانستهاند بجاي هر يكي از آنها يك كلمهي عربي پيدا كرده يا از خود تراشيده ميگزاردهاند.
يكي از سالاران دربار سلطان محمود غزنوي علي نام داشته و چون از خويشان محمود بوده از اين جهت او را «علي خويشاوند» ميناميدند. چنانكه ابناثير او را با اين نام خوانده و جهت نامگزاري را نيز ياد كرده.
ولي از اينسوي در تاريخ بيهقي همه جا او را «علي قريب» ميخواند و پيداست كه دبيران دربار محمود همچون ديگران بكُشتن كلمههاي فارسي ميكوشيدند.
اين موضوع هنوز هم از ميان ايرانيان برداشته نشده كه «آري» يا «هان» را كه دو كلمهي فارسي است دور از ادب دانسته به هر بچهاي ياد ميدهند كه بجاي آن «بلي» عربي را بكار برد.
مقصود آنكه يك زماني در ايران بكار بردن كلمههاي فارسي ننگ و عيب شمرده ميشده و از اينجا نويسندگان ميكوشيدند در برابر بسياري از كلمههاي فارسي كلمهي عربي پيدا كنند و چهبسا كه كلمهاي در برابر آنها در عربي پيدا نميشد و ناگزير ميگرديدند كه ترجمهي زيرلفظي آنها را بعربي بياورند.
از اين گونه كلمهها يكي «باب» است كه در كتابها بكار ميبرند. در فارسي كلمهي «در» معمول بوده چنانكه كتاب «فرهنگ پهلويك» كه بزبان پهلوي در دست ماست بچندين «در» بخش شده كه در هر دري گفتگو از موضوع جداگانهاي ميشود. همين كلمه را ترجمهي زيرلفظي كرده «باب» را بجاي آن آوردهاند.
كلمهي «در» باين معني در گفتگوها نيز هست. ميگويند : «نشستيم و از اين در و از آن در سخن رانديم ...»
فردوسي ميگويد : بدو گفت نستار از اين در بگرد تو ايدر غريبي و بينام مرد
10ـ گفتار بجاي مقاله
از همان قبيل «در» است كلمهي گفتار كه ترجمهي زيرلفظي آن «مقاله» را معمول ساختهاند.
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
9ـ در بجاي باب و فصل
يك رشته از كلمههاي عربي كه امروز در فارسي بكار ميرود هر يكي ترجمهي يك كلمهي فارسي ميباشد كه در گفتهها و نگارشها معمول بوده. نويسندگان كه دلدادهي كلمههاي عربي بودهاند هر يكي از اينها را نيز ترجمه بعربي كرده و تغيير دادهاند.
كساني اين را باور نخواهند كرد كه در قرنهاي پيشين نويسندگان از هر راهي بكُشتن كلمههاي فارسي ميكوشيدهاند و تا ميتوانستهاند بجاي هر يكي از آنها يك كلمهي عربي پيدا كرده يا از خود تراشيده ميگزاردهاند.
يكي از سالاران دربار سلطان محمود غزنوي علي نام داشته و چون از خويشان محمود بوده از اين جهت او را «علي خويشاوند» ميناميدند. چنانكه ابناثير او را با اين نام خوانده و جهت نامگزاري را نيز ياد كرده.
ولي از اينسوي در تاريخ بيهقي همه جا او را «علي قريب» ميخواند و پيداست كه دبيران دربار محمود همچون ديگران بكُشتن كلمههاي فارسي ميكوشيدند.
اين موضوع هنوز هم از ميان ايرانيان برداشته نشده كه «آري» يا «هان» را كه دو كلمهي فارسي است دور از ادب دانسته به هر بچهاي ياد ميدهند كه بجاي آن «بلي» عربي را بكار برد.
مقصود آنكه يك زماني در ايران بكار بردن كلمههاي فارسي ننگ و عيب شمرده ميشده و از اينجا نويسندگان ميكوشيدند در برابر بسياري از كلمههاي فارسي كلمهي عربي پيدا كنند و چهبسا كه كلمهاي در برابر آنها در عربي پيدا نميشد و ناگزير ميگرديدند كه ترجمهي زيرلفظي آنها را بعربي بياورند.
از اين گونه كلمهها يكي «باب» است كه در كتابها بكار ميبرند. در فارسي كلمهي «در» معمول بوده چنانكه كتاب «فرهنگ پهلويك» كه بزبان پهلوي در دست ماست بچندين «در» بخش شده كه در هر دري گفتگو از موضوع جداگانهاي ميشود. همين كلمه را ترجمهي زيرلفظي كرده «باب» را بجاي آن آوردهاند.
كلمهي «در» باين معني در گفتگوها نيز هست. ميگويند : «نشستيم و از اين در و از آن در سخن رانديم ...»
فردوسي ميگويد : بدو گفت نستار از اين در بگرد تو ايدر غريبي و بينام مرد
10ـ گفتار بجاي مقاله
از همان قبيل «در» است كلمهي گفتار كه ترجمهي زيرلفظي آن «مقاله» را معمول ساختهاند.
✴️ کوشاد تلگرام : چون تلگرام هنوز در همه جا وصل نشده بهتر دانستیم از دنبال گرفتن گفتارهای اخیر دست بازداریم تا در همهی شهرها وصل شود.
امیدمندیم این بدرازا نکشد.
گفتارهای پیش آن اندازه هستند که هر کسی بتواند هفتهها به آنها بپردازد.
امیدمندیم این بدرازا نکشد.
گفتارهای پیش آن اندازه هستند که هر کسی بتواند هفتهها به آنها بپردازد.
Haqãyeqe zendegi - savãd o farhang.pdf
227.4 KB
«سواد و فرهنگ» عنوان ششمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 4
گویا در سال 1317 بود که من به تبریز رفته بودم و شنیدم حاجی یوسف شعار نامی سردستهی قرآنیان است و میخواهد با کسانی بدیدن من بیاید. چون آمدند و نشستند سخن از قرآن بمیان آورده پرسشی کردند. من گفتم : آیا خواست شما «تصحیح» قرآنست یا «اصلاح» مردم؟. خواست مرا نفهمیدند و از پاسخ درماندند. گفتم : از این پرسش که میکنید پیداست که شما بدشواریهایی در قرآن برخوردهاید و میخواهید آنها را از میان بردارید و دشواری در قرآن بازنگزارید. ولی ما میخواهیم بجای آن با گمراهیهایی که درمیان مردمست درنبردیم و آنها را از میان برداشته گمراهی بازنگزاریم. اینست معنی آن پرسش من. پاسخی نگفت و من هم بخاموشی گراییدم.
سپس گفت : «شما نوشتهاید پیغمبر غیب نمیدانست». گفتم : در قرآن آشکاره میگوید : «لا أَعْلَمُ الْغَيْب»1 گفت : «ای من عندی»2 گفتم : «من عندی» را شما میگزارید. گفت : «خواهش میکنم تأویل نکنیم». من در شگفت شدم که خود «تأویل» میکند و بمن میگوید : «خواهش میکنم تأویل نکنیم». بیاد آوردم که اینان از بس هر سخنی را تأویل کردهاند بآن خو گرفتهاند و آن کار خود را تأویل نمیدانند. یک بار نیز با آقای آرینپور به بازدید او رفتم و دیگر او را ندیدم.
ولی هر بار که به تبریز میرفتم از همراهانش میآمدند و آیههایی را میپرسیدند. من دیدم خواستشان همه آنست که دشواریهایی که در قرآنست بفهمند و پاسخهایی در برابر ایرادها یاد گیرند و قرآن را دستاویزی برای دستهبندی و هوسبازی گرفتهاند و از اینکه در نشستها نشینند و آیههای قرآن خوانند و معنی کنند لذت میبرند. زیرا که دیدم دشواریهای قرآن را از من میپرسند و در همان حال در کوششها با ما همراهی نمینمایند ، بلکه از کار ما ناخشنودی نشان میدهند. اینبود روزی که با کسانی در خانهی آقای مهدوی میبودیم و باز دو تن از آنان آمده بودند و یکی که نامش را نمیبرم بسخن پرداخت و از دشواریهای قرآن پرسید جلوش را گرفته گفتم : ما را گفتگوی دیگریست. گفت : «شما سخن از خدا میرانید و تا این اشکالها حل نشود باید خدا را هم نپذیرفت». گفتم : چنین نیست و این تواند بود که آن دشواریها بحال خود بماند و ما خدا را بشناسیم و بشناسانیم. ما بخدا از راه این جهان پی بریم.
سپس که به تهران بازگشته بودم سه بار نامهای از پست رسید که باشد هر سه درمیان کاغذهایم میماند. این نامهها با ماشین نوشته شده و دستینه[=امضاء] گزارده نگردیده. ولی پیداست که جز از سوی ایشان نیست. در یکی از آنها مینویسد : «مردم بشما باورهایی میداشتند ، ولی اکنون باورشان سست میگردد. زیرا شما نوید داده بودید که بدشواریهای قرآن پردازید و بآنها پاسخ نویسید و تاکنون نپرداختهاید ...». در نامهی دیگری مینویسد : «شما مینویسید قرآن کتاب آسمانیست پس بآیههایی که با دانشها ناسازگار است چه میگویید؟..». نامهی سوم نیز در همین زمینههاست. من باین نامهها نیز پاسخ ندادم.
بیگمانست که آنان این نامهها ، بلکه خود داستان را بگردن نخواهند گرفت ، ما هم نمیخواهیم از آن سود جوییم. چه این داستان را بگردن بگیرند و چه نگیرند در کار ما نخواهد هَنایید.3 این را برای آگاهی شما گفتم.
1ـ سورهی انعام (6) ، آیهی 50 و سورهی هود (11) ، آیهی 31 ـ و
2ـ از پیش خودم ـ خواستش اینست که پیغمبر گفته غیب را از پیش خودم نمیدانم. اما از پیش خدا میدانم.
3ـ هَناییدن = اثر کردن ؛ هَنایش = اثر ـ و
🔶 نشست یکم 4
گویا در سال 1317 بود که من به تبریز رفته بودم و شنیدم حاجی یوسف شعار نامی سردستهی قرآنیان است و میخواهد با کسانی بدیدن من بیاید. چون آمدند و نشستند سخن از قرآن بمیان آورده پرسشی کردند. من گفتم : آیا خواست شما «تصحیح» قرآنست یا «اصلاح» مردم؟. خواست مرا نفهمیدند و از پاسخ درماندند. گفتم : از این پرسش که میکنید پیداست که شما بدشواریهایی در قرآن برخوردهاید و میخواهید آنها را از میان بردارید و دشواری در قرآن بازنگزارید. ولی ما میخواهیم بجای آن با گمراهیهایی که درمیان مردمست درنبردیم و آنها را از میان برداشته گمراهی بازنگزاریم. اینست معنی آن پرسش من. پاسخی نگفت و من هم بخاموشی گراییدم.
سپس گفت : «شما نوشتهاید پیغمبر غیب نمیدانست». گفتم : در قرآن آشکاره میگوید : «لا أَعْلَمُ الْغَيْب»1 گفت : «ای من عندی»2 گفتم : «من عندی» را شما میگزارید. گفت : «خواهش میکنم تأویل نکنیم». من در شگفت شدم که خود «تأویل» میکند و بمن میگوید : «خواهش میکنم تأویل نکنیم». بیاد آوردم که اینان از بس هر سخنی را تأویل کردهاند بآن خو گرفتهاند و آن کار خود را تأویل نمیدانند. یک بار نیز با آقای آرینپور به بازدید او رفتم و دیگر او را ندیدم.
ولی هر بار که به تبریز میرفتم از همراهانش میآمدند و آیههایی را میپرسیدند. من دیدم خواستشان همه آنست که دشواریهایی که در قرآنست بفهمند و پاسخهایی در برابر ایرادها یاد گیرند و قرآن را دستاویزی برای دستهبندی و هوسبازی گرفتهاند و از اینکه در نشستها نشینند و آیههای قرآن خوانند و معنی کنند لذت میبرند. زیرا که دیدم دشواریهای قرآن را از من میپرسند و در همان حال در کوششها با ما همراهی نمینمایند ، بلکه از کار ما ناخشنودی نشان میدهند. اینبود روزی که با کسانی در خانهی آقای مهدوی میبودیم و باز دو تن از آنان آمده بودند و یکی که نامش را نمیبرم بسخن پرداخت و از دشواریهای قرآن پرسید جلوش را گرفته گفتم : ما را گفتگوی دیگریست. گفت : «شما سخن از خدا میرانید و تا این اشکالها حل نشود باید خدا را هم نپذیرفت». گفتم : چنین نیست و این تواند بود که آن دشواریها بحال خود بماند و ما خدا را بشناسیم و بشناسانیم. ما بخدا از راه این جهان پی بریم.
سپس که به تهران بازگشته بودم سه بار نامهای از پست رسید که باشد هر سه درمیان کاغذهایم میماند. این نامهها با ماشین نوشته شده و دستینه[=امضاء] گزارده نگردیده. ولی پیداست که جز از سوی ایشان نیست. در یکی از آنها مینویسد : «مردم بشما باورهایی میداشتند ، ولی اکنون باورشان سست میگردد. زیرا شما نوید داده بودید که بدشواریهای قرآن پردازید و بآنها پاسخ نویسید و تاکنون نپرداختهاید ...». در نامهی دیگری مینویسد : «شما مینویسید قرآن کتاب آسمانیست پس بآیههایی که با دانشها ناسازگار است چه میگویید؟..». نامهی سوم نیز در همین زمینههاست. من باین نامهها نیز پاسخ ندادم.
بیگمانست که آنان این نامهها ، بلکه خود داستان را بگردن نخواهند گرفت ، ما هم نمیخواهیم از آن سود جوییم. چه این داستان را بگردن بگیرند و چه نگیرند در کار ما نخواهد هَنایید.3 این را برای آگاهی شما گفتم.
1ـ سورهی انعام (6) ، آیهی 50 و سورهی هود (11) ، آیهی 31 ـ و
2ـ از پیش خودم ـ خواستش اینست که پیغمبر گفته غیب را از پیش خودم نمیدانم. اما از پیش خدا میدانم.
3ـ هَناییدن = اثر کردن ؛ هَنایش = اثر ـ و
✴️ زبان ایرانی 35
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
11ـ جُستار بجاي مبحث
نيز از همين قبيل است «جستار» كه بجاي آن كلمهي «مبحث» را بكار بردهاند. ناصرخسرو در يكي از تأليفهاي خود در همه جا اين كلمهي جستار را بكار برده. اگرچه ميتوان پنداشت او «مبحث» عربي را بفارسي ترجمهي زيرلفظي كرده باشد ولي نزد ما آن پندار ديگر نزديك براستي ميباشد.
12ـ همداستان بجاي موافق ، همعقيده
اين كلمه در پهلوي معروف است «همداستان». در كتابهاي آغاز اسلام نيز بسيار بكار رفته. فردوسي ميگويد : كنون كهتر شاه هندوستان بباشي نباشيم همداستان
همو گويد : چو بشنيد پوراب ازو داستان بشاگرديش گشت همداستان
بايد دانست كه «همداستان» بجاي موافق در كسان بكار ميرود ولي در عبارت : «انگبين با مزاج من موافق نيست» بايد بجاي آن كلمهي «سازگار» آورد.
13ـ همدرزمان بجاي فوراً
فردوسي بجاي كلمهي فوراً يا فوري عبارت «همدرزمان» و «هماندرزمان» بكار ميبرد. مثلاً ميگويد : فرستاده را درزمان خواندند بجاي رسولانش بنشاندند
هم ميگويد : **هماندرزمان** باژ خواهان روم كجا رفته بودند از اين مرز و بوم
هم ميگويد : چو دستور آموزگارش بديد **هماندرزمان** پيش قيصر دويد
ولي بگمان ما ميتوان كلمههاي «زود» و «بيدرنگ» را نيز بكار برد : «بيدرنگ برخاسته روان گرديد» ، «همينكه اين سخن شنيد زود برخاسته رفت.»
در ناسخالتواريخ هميشه كلمهي «بيتواني» را بكار ميبرد. كساني پنداشتهاند مگر كلمهي پارسي است. بايد دانست كه كلمهي «تواني» عربي را كه بمعني سستي نمودن است با كلمهي «بي» فارسي تركيب نموده. به هر حال كلمهايست كه سپهر از پيش خود انديشيده نه اينكه در نگارشهاي ديگران نيز باشد.
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
11ـ جُستار بجاي مبحث
نيز از همين قبيل است «جستار» كه بجاي آن كلمهي «مبحث» را بكار بردهاند. ناصرخسرو در يكي از تأليفهاي خود در همه جا اين كلمهي جستار را بكار برده. اگرچه ميتوان پنداشت او «مبحث» عربي را بفارسي ترجمهي زيرلفظي كرده باشد ولي نزد ما آن پندار ديگر نزديك براستي ميباشد.
12ـ همداستان بجاي موافق ، همعقيده
اين كلمه در پهلوي معروف است «همداستان». در كتابهاي آغاز اسلام نيز بسيار بكار رفته. فردوسي ميگويد : كنون كهتر شاه هندوستان بباشي نباشيم همداستان
همو گويد : چو بشنيد پوراب ازو داستان بشاگرديش گشت همداستان
بايد دانست كه «همداستان» بجاي موافق در كسان بكار ميرود ولي در عبارت : «انگبين با مزاج من موافق نيست» بايد بجاي آن كلمهي «سازگار» آورد.
13ـ همدرزمان بجاي فوراً
فردوسي بجاي كلمهي فوراً يا فوري عبارت «همدرزمان» و «هماندرزمان» بكار ميبرد. مثلاً ميگويد : فرستاده را درزمان خواندند بجاي رسولانش بنشاندند
هم ميگويد : **هماندرزمان** باژ خواهان روم كجا رفته بودند از اين مرز و بوم
هم ميگويد : چو دستور آموزگارش بديد **هماندرزمان** پيش قيصر دويد
ولي بگمان ما ميتوان كلمههاي «زود» و «بيدرنگ» را نيز بكار برد : «بيدرنگ برخاسته روان گرديد» ، «همينكه اين سخن شنيد زود برخاسته رفت.»
در ناسخالتواريخ هميشه كلمهي «بيتواني» را بكار ميبرد. كساني پنداشتهاند مگر كلمهي پارسي است. بايد دانست كه كلمهي «تواني» عربي را كه بمعني سستي نمودن است با كلمهي «بي» فارسي تركيب نموده. به هر حال كلمهايست كه سپهر از پيش خود انديشيده نه اينكه در نگارشهاي ديگران نيز باشد.
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیوهشتم)
🔶 گفت و شنید (بخش 1 از 2)
یكی از آشنایان بنزد من آمده چنین میگوید : شما این جمله را تكرار میكنید : «مردم معنی زندگانی را نمیدانند». این جملهی شگفتیست و بكسان بسیاری برمیخورد. گفتم : جای شگفتی یا برخوردن نیست. با مثالهای بسیاری میتوان آن را ثابت گردانید ولی من بیك مثلی بس میكنم :
🔸یكی از موضوعهای مهم زندگانی كار و پیشه است. مردم ایران معنی درست آن را نمیدانند.
كار و پیشه برای گردیدن چرخ زندگانیست ولی ایرانیان آن را جز برای نان درآوردن نمیدانند و اینست هر كسی خود را آزاد میشناسد كه از هر راهی میتواند نان دربیاورد. مثلاً چند روز پیش در یكی از روزنامهها خواندم كه در تهران بنگاهی بنام «كانون بانوان» هست و كسانی از آنجا ماهانههای گزافی میگیرند. اكنون شما اگر به دل یكی از آن كسان راه پیدا كنید و اندیشهی او را بدانید خواهید دید از كار خود بسیار خشنود است و جهتی برای ناخشنودی درمیان نیست. زیرا نه آنست كه باید هر كسی از یک راه پولی بدست آورد و نانی بخورد ، او از این راه درمیآورد. دولت با میل خود ماهی سیصد تومان باو میدهد و منتی هم بكسی ندارد.
اگر ایرانیان معنی زندگانی را میدانستند اولاً آن كس با خود میگفت این پول را چرا میگیرم؟!. من در این كانون بانوان چه گرهی از كارهای زندگانی میگشایم كه ماهی سههزار ریال از مردم بگیرم؟!. این میدانست كه آن پول حرامست ، ناپاكست ، همسنج دزدی و راهزنیست و از گرفتنش خودداری نشان میداد. از آنسوی مردم بزبان آمده میگفتند : این كانون بانوان برای چیست؟.. زنان و مردانی كه از آنجا حقوق میبرند چه كاری برای ما انجام میدهند؟!. میكارند؟!.. میدروند؟!.. میریسند؟!.. میبافند؟!.. میدوزند؟!. میسازند؟!.. كدام رشته از كارهایی را كه برای زندگانی توده لازم است آنان بگردن گرفتهاند؟!..
این را برای مثل میگویم و مانندهایش بسیار است.
🔸شما اگر به برخی از وزارتخانهها (مثلاً وزارت فرهنگ) راه داشته و از اسرار آنجا آگاه باشید خواهید دید صدها كسانی را آوردهاند تنها برای آنكه نانی باو برسانند و هیچ كاری از آنان توقع ندارند ، و این را هم گناهی یا خیانتی نمیشمارند. زیرا هر كسی باید از یک راهی نان بخورد و آنان نیز از این راه میخورند.
داستان بازرگانان را بارها نوشتیم كه كالاهایی را كه از اروپا آورده و یا از آنجا خریدهاند دست بدست میگردانند و به هر بهایی كه میخواهند میفروشند و نه تنها این كار خود را نامشروع نمیشناسند بلكه چون از این راه دارا میشوند درمیان گفتگو میگویند : «الحمدالله امسال خدا برای ما رسانیده است». در حالی كه اگر معنی درست بازرگانی را بدیده گیریم این دست بدست گردانیدن كالاها خود كار نامشروعیست و كسانی كه از این راه نان بخورند نان حلال نخوردهاند. بویژه آنكه بیانصافانه بروی بها میافزایند.
شما اگر بیكی از اینان ایراد گرفته بگویید فلان كالا را (مثلاً فلان پارچهی پشمی را) كه متری50 ریال خریدهای چرا بمتری150 ریال میفروشی؟! خواهد گفت مال خودم است اختیارش در دست منست. در حالی كه چنین نیست و
🔸اگر راستی را بخواهیم آن كالا مال او نیست. آن پارچهی پشمی را یك كارخانهای بافته و خاندانهایی باید رخت از آن دوزند و بپوشند و این بازرگانان درمیانه جز یك میانجی نمیباشند و بیش از آن حق ندارند كه اندك سودی (بهاندازهی زحمت خود) برویش بكشند و بفروشند.
این نمونهی كوچكیست كه چگونه مردم معنی زندگانی را نمیدانند. امروز شما اگر از یك بازرگان بپرسید : «چرا بازرگانی میكنید؟!..» خواهد گفت : «برای اینكه پولی بدست بیاورم و با خاندان خود زندگی كنم» ، اگر از كاركن دولتی بپرسید : «برای چه باداره میروید؟..» خواهد گفت : «برای آنكه حقوقی بگیرم و زندگانی كنم» ، اگر از كارگر بپرسید : «برای چه بكارگری میروید؟..»خواهد گفت : «برای آنكه مزدی بگیرم و زندگانی كنم»ـ این پاسخها همه حاكیست كه اینان معنی درست كار و پیشه را نمیدانند و آن را جز برای نان درآوردن نمیشناسند. از همین عقیدهی غلطست كه از هر راهی پول پیدا میكنند آن را حلال میشمارند و تنها دزدی و راهزنی و قمار و كلاهبرداری و اینگونه چیزها را كه چون شنیدهاند ، حرام میشمارند. در حالی كه بسیاری از پیشهها و كارهای امروزی حرامست و چنانكه گفتیم همسنج[=معادل] دزدی و راهزنی میباشد. [1]
👇
🔶 گفت و شنید (بخش 1 از 2)
یكی از آشنایان بنزد من آمده چنین میگوید : شما این جمله را تكرار میكنید : «مردم معنی زندگانی را نمیدانند». این جملهی شگفتیست و بكسان بسیاری برمیخورد. گفتم : جای شگفتی یا برخوردن نیست. با مثالهای بسیاری میتوان آن را ثابت گردانید ولی من بیك مثلی بس میكنم :
🔸یكی از موضوعهای مهم زندگانی كار و پیشه است. مردم ایران معنی درست آن را نمیدانند.
كار و پیشه برای گردیدن چرخ زندگانیست ولی ایرانیان آن را جز برای نان درآوردن نمیدانند و اینست هر كسی خود را آزاد میشناسد كه از هر راهی میتواند نان دربیاورد. مثلاً چند روز پیش در یكی از روزنامهها خواندم كه در تهران بنگاهی بنام «كانون بانوان» هست و كسانی از آنجا ماهانههای گزافی میگیرند. اكنون شما اگر به دل یكی از آن كسان راه پیدا كنید و اندیشهی او را بدانید خواهید دید از كار خود بسیار خشنود است و جهتی برای ناخشنودی درمیان نیست. زیرا نه آنست كه باید هر كسی از یک راه پولی بدست آورد و نانی بخورد ، او از این راه درمیآورد. دولت با میل خود ماهی سیصد تومان باو میدهد و منتی هم بكسی ندارد.
اگر ایرانیان معنی زندگانی را میدانستند اولاً آن كس با خود میگفت این پول را چرا میگیرم؟!. من در این كانون بانوان چه گرهی از كارهای زندگانی میگشایم كه ماهی سههزار ریال از مردم بگیرم؟!. این میدانست كه آن پول حرامست ، ناپاكست ، همسنج دزدی و راهزنیست و از گرفتنش خودداری نشان میداد. از آنسوی مردم بزبان آمده میگفتند : این كانون بانوان برای چیست؟.. زنان و مردانی كه از آنجا حقوق میبرند چه كاری برای ما انجام میدهند؟!. میكارند؟!.. میدروند؟!.. میریسند؟!.. میبافند؟!.. میدوزند؟!. میسازند؟!.. كدام رشته از كارهایی را كه برای زندگانی توده لازم است آنان بگردن گرفتهاند؟!..
این را برای مثل میگویم و مانندهایش بسیار است.
🔸شما اگر به برخی از وزارتخانهها (مثلاً وزارت فرهنگ) راه داشته و از اسرار آنجا آگاه باشید خواهید دید صدها كسانی را آوردهاند تنها برای آنكه نانی باو برسانند و هیچ كاری از آنان توقع ندارند ، و این را هم گناهی یا خیانتی نمیشمارند. زیرا هر كسی باید از یک راهی نان بخورد و آنان نیز از این راه میخورند.
داستان بازرگانان را بارها نوشتیم كه كالاهایی را كه از اروپا آورده و یا از آنجا خریدهاند دست بدست میگردانند و به هر بهایی كه میخواهند میفروشند و نه تنها این كار خود را نامشروع نمیشناسند بلكه چون از این راه دارا میشوند درمیان گفتگو میگویند : «الحمدالله امسال خدا برای ما رسانیده است». در حالی كه اگر معنی درست بازرگانی را بدیده گیریم این دست بدست گردانیدن كالاها خود كار نامشروعیست و كسانی كه از این راه نان بخورند نان حلال نخوردهاند. بویژه آنكه بیانصافانه بروی بها میافزایند.
شما اگر بیكی از اینان ایراد گرفته بگویید فلان كالا را (مثلاً فلان پارچهی پشمی را) كه متری50 ریال خریدهای چرا بمتری150 ریال میفروشی؟! خواهد گفت مال خودم است اختیارش در دست منست. در حالی كه چنین نیست و
🔸اگر راستی را بخواهیم آن كالا مال او نیست. آن پارچهی پشمی را یك كارخانهای بافته و خاندانهایی باید رخت از آن دوزند و بپوشند و این بازرگانان درمیانه جز یك میانجی نمیباشند و بیش از آن حق ندارند كه اندك سودی (بهاندازهی زحمت خود) برویش بكشند و بفروشند.
این نمونهی كوچكیست كه چگونه مردم معنی زندگانی را نمیدانند. امروز شما اگر از یك بازرگان بپرسید : «چرا بازرگانی میكنید؟!..» خواهد گفت : «برای اینكه پولی بدست بیاورم و با خاندان خود زندگی كنم» ، اگر از كاركن دولتی بپرسید : «برای چه باداره میروید؟..» خواهد گفت : «برای آنكه حقوقی بگیرم و زندگانی كنم» ، اگر از كارگر بپرسید : «برای چه بكارگری میروید؟..»خواهد گفت : «برای آنكه مزدی بگیرم و زندگانی كنم»ـ این پاسخها همه حاكیست كه اینان معنی درست كار و پیشه را نمیدانند و آن را جز برای نان درآوردن نمیشناسند. از همین عقیدهی غلطست كه از هر راهی پول پیدا میكنند آن را حلال میشمارند و تنها دزدی و راهزنی و قمار و كلاهبرداری و اینگونه چیزها را كه چون شنیدهاند ، حرام میشمارند. در حالی كه بسیاری از پیشهها و كارهای امروزی حرامست و چنانكه گفتیم همسنج[=معادل] دزدی و راهزنی میباشد. [1]
👇
[1] : یک نمونهی دیگر از کارها و پیشهها که بگردش چرخ زندگانی کمکی نمیکرد و بیش از همه یک جابجایی پول از کیسهی سادهدلان و فریبخوردگان و مالباختگان بکیسهی کسانِ دیگر بود ، کار شرکتهای «هرمی» همچون گُلد کوئیست بود که افسوسمندانه بیست سالی کشور را میدان تاخت و تاز خود گردانید. اگر مردم حقیقت کارها و پیشهها را میدانستند ، اینگونه کارها را با آن حقیقت ناسازگار یافته بآن نمیپرداختند. ولی چون نمیدانستند ، سودبرده و زیاندیده هر دو در پایان کار نیز به بیجا و نامشروع بودن چنان کارهایی پی نبردند و آن را میوهی طبیعی چنان کاری (بیزینس) پنداشتند.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 5
اکنون بسر کتاب میآیم. ولی باز میباید پیش از آنکه بمتن پردازم در دیباچه سخنی رانم :
نخست : چرا این نویسندگان نام خود را آشکار نگردانیدهاند؟!. این برای چیست؟!. در این باره بهانه پیش میکشند و چنین میگویند : «چون دارندهی پرچم بهر که ایراد گرفته دشنام میدهد ما از ترس نام خود را آشکار نمیگردانیم». شما میدانید که ما باین بهانه پاسخ دادهایم. میدانید که ما دشنامده نیستیم و بکسی دشنام ندهیم. ما دشمن دشنامیم. آنان معنی دشنام را نیز نمیدانند. آنان خود دشنامدِهند و نام خود را بروی ما میگزارند. همان داستان شعار است که خود آیه را تأویل میکرد و بمن میگفت : «خواهشمندم تأویل نکنیم».
دشنام آن نام زشتیست که بدروغ و برای توهین (نه برای فهمانیدن معنی) بکسی گفته شود. دشنام آن سخنان بیشرمانهایست که بنام «تبرّا» در کتابهای ایشان دربارهی ابوبکر و عمر و دیگران نوشتهاند.
بهر حال ما اگر گاهی مینویسیم : «نادان» یا «نافهم» یا «تیرهدرون» معنی راست آنها را میخواهیم. کسی که چیزی ندانسته یا نفهمیده ، در زبان فارسی او را «نادان» یا «نافهم» نامند. کسی که خردش از روشنایی افتاده آمیغها[=حقایق] را نمیتواند پذیرفت ، درون او تیره است و نام او «تیرهدرون» باشد. ما نیز این معنیها را میخواهیم.
این کار را پیش از ما قرآن کرده است. اینکه در قرآن دربارهی بیدینان میگوید : «أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ»1 دشنام نیست و معنی راست جمله را خواسته است. کسی که در برابر یک جنبش خدایی ایستد و از روی رشک و هوس ، دشمنی و کارشکنی نماید ، از چهارپا پستتر باشد.
بهر حال این بهانه پوچست و راستی چیز دیگر میباشد ، چنانکه شما میدانید یکی از شیوههای ایشانست که بروی سخنی نایستند و هر زمان سنگر عوض کنند. مثلاً در نشستی که با شما در زمینهی کیش شیعه گفتگو میکنند خواهید دید چون درماندند و بایرادهای شما پاسخ نتوانستند ، یکباره بازگشته قرآنی شدند و از کیش شیعه بیکبار بیزاری جستند.
اینهمه حدیثها که در کتابهاشان میباشد شما بهر کدام که ایراد گیرید خواهند گفت : «آن را ساختهاند و از امامان ما نیست». از اینگونه چندانست که بشمار نیاید.
نویسندگان این دفتر که نامهای خود را نهان کردهاند برای آنست که اگر چندی گذشت و خواستند آنچه را که در این دفتر است بگردن نگیرند بتوانند و بگیر نیفتند. مثلاً داستان «معراج» یا «معجزه» که در این دفتر نوشتهاند ، پس از آنکه ما پاسخهایی دادیم و راه را برویشان بستیم ، همانان در برابر ما ایستند و بگویند : «اینها را ما هم میدانستیم. ما هم جز این نمیگفتیم». اگر بگوییم در فلان دفتر چنان نوشتهاید بگردن نگرفته بگویند ما از آن آگاه نمیباشیم.
بازرگانی که دررفت[=هزینه] چاپ را داده و بروی دفتر نامش «ص. ا.» نوشته شده ، ما اگر دانستیم (مثلاً) آقای صادق ایپکچیست و او را شناختیم از گردنش انداخته بگوید : «من نبودهام. صمد ایلخچی ، یا صالح انگجی بوده». اینان شاگردان دبیرستان تقیهاند و راه کار خود را نیک میشناسند.
1ـ آنان همچون چهارپایانند بلکه گمراهتر میباشند. [سورهی انعام (7) ، آیهی 179]
🔶 نشست یکم 5
اکنون بسر کتاب میآیم. ولی باز میباید پیش از آنکه بمتن پردازم در دیباچه سخنی رانم :
نخست : چرا این نویسندگان نام خود را آشکار نگردانیدهاند؟!. این برای چیست؟!. در این باره بهانه پیش میکشند و چنین میگویند : «چون دارندهی پرچم بهر که ایراد گرفته دشنام میدهد ما از ترس نام خود را آشکار نمیگردانیم». شما میدانید که ما باین بهانه پاسخ دادهایم. میدانید که ما دشنامده نیستیم و بکسی دشنام ندهیم. ما دشمن دشنامیم. آنان معنی دشنام را نیز نمیدانند. آنان خود دشنامدِهند و نام خود را بروی ما میگزارند. همان داستان شعار است که خود آیه را تأویل میکرد و بمن میگفت : «خواهشمندم تأویل نکنیم».
دشنام آن نام زشتیست که بدروغ و برای توهین (نه برای فهمانیدن معنی) بکسی گفته شود. دشنام آن سخنان بیشرمانهایست که بنام «تبرّا» در کتابهای ایشان دربارهی ابوبکر و عمر و دیگران نوشتهاند.
بهر حال ما اگر گاهی مینویسیم : «نادان» یا «نافهم» یا «تیرهدرون» معنی راست آنها را میخواهیم. کسی که چیزی ندانسته یا نفهمیده ، در زبان فارسی او را «نادان» یا «نافهم» نامند. کسی که خردش از روشنایی افتاده آمیغها[=حقایق] را نمیتواند پذیرفت ، درون او تیره است و نام او «تیرهدرون» باشد. ما نیز این معنیها را میخواهیم.
این کار را پیش از ما قرآن کرده است. اینکه در قرآن دربارهی بیدینان میگوید : «أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ»1 دشنام نیست و معنی راست جمله را خواسته است. کسی که در برابر یک جنبش خدایی ایستد و از روی رشک و هوس ، دشمنی و کارشکنی نماید ، از چهارپا پستتر باشد.
بهر حال این بهانه پوچست و راستی چیز دیگر میباشد ، چنانکه شما میدانید یکی از شیوههای ایشانست که بروی سخنی نایستند و هر زمان سنگر عوض کنند. مثلاً در نشستی که با شما در زمینهی کیش شیعه گفتگو میکنند خواهید دید چون درماندند و بایرادهای شما پاسخ نتوانستند ، یکباره بازگشته قرآنی شدند و از کیش شیعه بیکبار بیزاری جستند.
اینهمه حدیثها که در کتابهاشان میباشد شما بهر کدام که ایراد گیرید خواهند گفت : «آن را ساختهاند و از امامان ما نیست». از اینگونه چندانست که بشمار نیاید.
نویسندگان این دفتر که نامهای خود را نهان کردهاند برای آنست که اگر چندی گذشت و خواستند آنچه را که در این دفتر است بگردن نگیرند بتوانند و بگیر نیفتند. مثلاً داستان «معراج» یا «معجزه» که در این دفتر نوشتهاند ، پس از آنکه ما پاسخهایی دادیم و راه را برویشان بستیم ، همانان در برابر ما ایستند و بگویند : «اینها را ما هم میدانستیم. ما هم جز این نمیگفتیم». اگر بگوییم در فلان دفتر چنان نوشتهاید بگردن نگرفته بگویند ما از آن آگاه نمیباشیم.
بازرگانی که دررفت[=هزینه] چاپ را داده و بروی دفتر نامش «ص. ا.» نوشته شده ، ما اگر دانستیم (مثلاً) آقای صادق ایپکچیست و او را شناختیم از گردنش انداخته بگوید : «من نبودهام. صمد ایلخچی ، یا صالح انگجی بوده». اینان شاگردان دبیرستان تقیهاند و راه کار خود را نیک میشناسند.
1ـ آنان همچون چهارپایانند بلکه گمراهتر میباشند. [سورهی انعام (7) ، آیهی 179]
✴️ زبان ایرانی 36
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
14ـ پراكنده بجاي شايع
فخرالدين گرگاني ميگويد : پراكنده شد اندر شهر نامش ز دايه نامه شد نزد مامش
از اينجا ميتوان بجاي كلمهي نشر كه امروز در روزنامهها بكار ميرود «پراكندن» بكار برد كه اگرچه تا ديري شگفت خواهد نمود ولي سپس عادي ميگردد.
از شگفتيهاست كه يكي از هواداران پيراستن فارسي بجاي كلمهي «نشر» عبارت «پهن كردن» بكار برده كه پاك غلط و بيجاست.
15ـ ترجمان بجاي مترجم
از غلطهاي مشهور اينكه كساني كلمهي ترجمه را عربي ميشمارند. آنكه ما ميدانيم اين كلمه فارسي است و از اينجاست كه در زبان ارمني و برخي زبانهاي اروپايي نيز بكار ميرود و ترجمهكننده را «ترجمان» ميناميدهاند كه هنوز هم معروف است.
فردوسي ميگويد : ز لشكر بيامد سپيدهدمان خود و نام بردار ده ترجمان
در عربي نيز همين كلمه آمده : ان الثمانين و بلغتها قد احوجت سمعي الي ترجمان
ولي سپس چون كلمهي ترجمه را بشكل فعل در عربي بكار بردهاند كساني از آن فاعل مشتق ساخته كلمهي «مترجم» را پديد آوردهاند.
زبان عربي بجاي خود ، در فارسي بايد «ترجمه» را فارسي دانسته ايستادگي در برابر بكار بردن آن ننمود و بجاي مترجم كلمهي «ترجمان» را بكار برد.
16ـ خَستُوْ بجاي مُقر ، معترف
در پهلوي و در فارسي پيشين «خستو» و «خستوان» (با پيش خاء)1 بمعني مقر و معترف بسيار بكار رفته. فردوسي ميگويد :
بهستيش بايد كه خستو شوي ز پيكار بيهوده يك سو شوي
همو ميگويد : ز آز و فزوني بيكسو شويم بناداني خويش خستو شويم
فرخي گفته : بر فضل او گوا گزارند دل گرچه گوا نخواهند از خستو
اين كلمه در زبان ارمني هم معروف است و «ابراهام خاستاوانوغ» (ابراهيم مقر) نام مردي است كه داستان درازي دارد و كتابي بنام او نوشته شده.
1ـ کسروی سپس این (پیش یا ضمه) را دیگر گردانیده همیشه با زبر بکار برده است. (خستو همچون پستو)
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
14ـ پراكنده بجاي شايع
فخرالدين گرگاني ميگويد : پراكنده شد اندر شهر نامش ز دايه نامه شد نزد مامش
از اينجا ميتوان بجاي كلمهي نشر كه امروز در روزنامهها بكار ميرود «پراكندن» بكار برد كه اگرچه تا ديري شگفت خواهد نمود ولي سپس عادي ميگردد.
از شگفتيهاست كه يكي از هواداران پيراستن فارسي بجاي كلمهي «نشر» عبارت «پهن كردن» بكار برده كه پاك غلط و بيجاست.
15ـ ترجمان بجاي مترجم
از غلطهاي مشهور اينكه كساني كلمهي ترجمه را عربي ميشمارند. آنكه ما ميدانيم اين كلمه فارسي است و از اينجاست كه در زبان ارمني و برخي زبانهاي اروپايي نيز بكار ميرود و ترجمهكننده را «ترجمان» ميناميدهاند كه هنوز هم معروف است.
فردوسي ميگويد : ز لشكر بيامد سپيدهدمان خود و نام بردار ده ترجمان
در عربي نيز همين كلمه آمده : ان الثمانين و بلغتها قد احوجت سمعي الي ترجمان
ولي سپس چون كلمهي ترجمه را بشكل فعل در عربي بكار بردهاند كساني از آن فاعل مشتق ساخته كلمهي «مترجم» را پديد آوردهاند.
زبان عربي بجاي خود ، در فارسي بايد «ترجمه» را فارسي دانسته ايستادگي در برابر بكار بردن آن ننمود و بجاي مترجم كلمهي «ترجمان» را بكار برد.
16ـ خَستُوْ بجاي مُقر ، معترف
در پهلوي و در فارسي پيشين «خستو» و «خستوان» (با پيش خاء)1 بمعني مقر و معترف بسيار بكار رفته. فردوسي ميگويد :
بهستيش بايد كه خستو شوي ز پيكار بيهوده يك سو شوي
همو ميگويد : ز آز و فزوني بيكسو شويم بناداني خويش خستو شويم
فرخي گفته : بر فضل او گوا گزارند دل گرچه گوا نخواهند از خستو
اين كلمه در زبان ارمني هم معروف است و «ابراهام خاستاوانوغ» (ابراهيم مقر) نام مردي است كه داستان درازي دارد و كتابي بنام او نوشته شده.
1ـ کسروی سپس این (پیش یا ضمه) را دیگر گردانیده همیشه با زبر بکار برده است. (خستو همچون پستو)
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیونهم)
🔶 گفت و شنید (بخش 2 از 2)
🔸 ایرانیان نه تنها معنی زندگانی را نمیدانند دانستن آن را نیز نمیخواهند ، و بسیاری از حقایق هست كه اگر گفته شود بهیاهو برخیزند.
یك مثل نیكی برای این ، داستان زمینهاست. زمین برای چیست؟.. باید بهرهای از آن برداشت؟.. پیداست كه زمین برای كشت و كار است. برای آنست كه گندم و جو و ذرت و ارزن و نخد و لوبیا و سیبزمینی و هویج و بادمجان و سبزیها و میوهها كه اگر بشماریم تا چند صد قسم میرسد بدست آید و خوراك آدمیان باشد. مایهی زندگانی در این زمین است. باید گفت : خدا آدمیان را آفریده و روزی آنان را در زمین نهفته كه باید بكوشند و بیرون آورند. در جای دیگری هم گفتهام : آن باوری كه كسانی بكیمیا داشتند و میپنداشتند كه با وسایلی خواهند توانست مس و آهن را بزر و سیم تبدیل كنند بیپا بوده.
اگر كسی در جستجوی كیمیاست ، آن كشاورزی میباشد كه خاك تیره را بخربزهی گرگاب و انار ساوه و امرود نطنز تبدیل میدهد و آنهمه خوردنیهای گوناگون و ارجدار از زمین بیرون میآورد.
🔸بهرحال زمین برای كشت و كار است و باید در دست كسانی باشد كه آن را بكارند و بهره بردارند.
ولی ایرانیان این معنی را نفهمیدهاند. در ایران بخش كمی از زمینها در دست كشاورزانست و از آنها بهرهمندی میشود. بازمانده یك حال شگفتی پیدا كرده. بدانسان كه كسانی از بازرگانان كالاها را جز یك وسیلهای برای سودجویی و پول اندوزی خود نمیدانند و اینست آنها را بجای فروختن بخاندانها دست بدست میگردانند ، زمین نیز آن حال را پیدا كرده یك دستهای آن را جز وسیلهای برای اعیانیت و خوشگذرانی خود نمیشناسند.
مثلاً فلان دیه بهرامآباد ، فیضآباد ، حسنآباد دارای زمینهای پهناوریست كه اگر در دست كشاورزان باشد و آن را بكارند خوراك چند هزار خاندان تهیه خواهد شد ـ بویژه اگر وسایل علمی امروزه را بكار برند. چنین دیهی مِلك فلان مرد توانگریست كه آن را خریده و یگانه بهرهای كه از آن برداشته میشود همینست كه سالانه صدهزار ریالی از دسترنج روستاییان بكیسهی ارباب ریخته شود كه با خوشی و مفتخواری بگذراند و پسرانش عیاشی و الواطی كنند و شما اگر بدیه بروید خواهید دید صد یا دویست خانواری كه در آنجا هستند و كشاورزان آن زمینها میباشند خود گرسنه و بینوایند و از آنهمه زمینها باری خود آنها باندازهی نیازمندی بهره برنمیدارند. اینست استفادهای كه در ایران از زمینها میشود ـ آیا این معنی زندگی را ندانستن نیست؟!..
اساساً این درخور بحث است كه چگونه یك كسی كه در شهر مینشیند مالك زمینهایی میشود كه سی فرسنگ یا بیشتر از او دور است؟!..
چگونه كسی مالك زمینهایی میشود كه آن را نمیكارد و هیچگونه كوششی در راه كاشتن آنها بگردن نمیگیرد؟!.. باید گفت : معنی مالكیت دانسته نشده. باید گفت : این یك حقیقت مهم نیز پوشیده مانده.
🔸چنانكه گفته میشود سوسیالها منكر مالكیت میباشند. ولی ما آن را اشتباه میشماریم. مالكیت درخور انكار نیست. مالكیت را نمیتوان از میان آدمیان برداشت. چیزی كه هست باید معنی درست آن را بمردمان فهمانید. و به همان معنی درستش اجرا كرد.
من معنی آن را در اینجا روشن میگردانم.
مالكیت یك رابطهایست كه میانهی یك كسی با یك چیزی پدید میآید. ولی این رابطه بدلخواه و بیوسیله نتواند بود. مثلاً شما نمیتوانید مالك یك كوهی باشید. زیرا چه رابطه درمیانهی شما و آن کوهست؟!.. با چه وسیلهای آن را مالك توانید گردید؟!.. شما نمیتوانید بگویید فلان كلاغ در آسمان مال منست. چه نسبتی میانهی شما با آن كلاغست؟!.. آری میتوانید بگویید فلان كبوتر مال منست. زیرا آن كبوتر را در خانهی خود نگه میدارید و دانه و آبش میدهید و همین خود وسیلهی مالكیت میباشد.
شما این كلاه را بسر میگزارید مال شماست ، آن كت را بتن میكنید مال شماست ، در فلان خانه مینشینید مال شماست. اگر این روابط نباشد مالكیت معنی نخواهد داشت.
چنین انگارید یك عصایی یا یك كیفی در خیابان بروی زمین افتاده و چند تنی گرد آمده از هم میپرسند : این مال كیست؟... شما میگویید : این مال فلان كسست. من دیروز در دستش دیدم. اگر این جملهی آخری را (من دیروز در دستش دیدم) نگویید سخنتان بیدلیل خواهد بود و مردم خواهند پرسید : شما از كجا میدانید مال اوست؟.. ولی چون این جمله را گفتید دیگر پرسشی نخواهند كرد.
كوتاه سخن آنكه باید مالكیت بیك علتی یا وسیلهای مستند باشد. مالكیت زمین نیز جز بوسیلهی كاشتن و آباد كردن نتواند بود. اكنون شما ببینید آن اربابی كه در شهر نشسته و هیچگونه زحمتی در راه كاشتن و آباد كردن فلان رشته زمینها نمیكشد چگونه مالك آن تواند بود؟!.. چگونه میتوان پذیرفت كه آن كشاورزانی كه زمین را میكارند مالك نباشند ولی اینكه نمیكارد مالك باشد؟! این با كدام قاعده درست میآید؟!..
این را برای مثل میگویم. تنها این نیست.
👇
🔶 گفت و شنید (بخش 2 از 2)
🔸 ایرانیان نه تنها معنی زندگانی را نمیدانند دانستن آن را نیز نمیخواهند ، و بسیاری از حقایق هست كه اگر گفته شود بهیاهو برخیزند.
یك مثل نیكی برای این ، داستان زمینهاست. زمین برای چیست؟.. باید بهرهای از آن برداشت؟.. پیداست كه زمین برای كشت و كار است. برای آنست كه گندم و جو و ذرت و ارزن و نخد و لوبیا و سیبزمینی و هویج و بادمجان و سبزیها و میوهها كه اگر بشماریم تا چند صد قسم میرسد بدست آید و خوراك آدمیان باشد. مایهی زندگانی در این زمین است. باید گفت : خدا آدمیان را آفریده و روزی آنان را در زمین نهفته كه باید بكوشند و بیرون آورند. در جای دیگری هم گفتهام : آن باوری كه كسانی بكیمیا داشتند و میپنداشتند كه با وسایلی خواهند توانست مس و آهن را بزر و سیم تبدیل كنند بیپا بوده.
اگر كسی در جستجوی كیمیاست ، آن كشاورزی میباشد كه خاك تیره را بخربزهی گرگاب و انار ساوه و امرود نطنز تبدیل میدهد و آنهمه خوردنیهای گوناگون و ارجدار از زمین بیرون میآورد.
🔸بهرحال زمین برای كشت و كار است و باید در دست كسانی باشد كه آن را بكارند و بهره بردارند.
ولی ایرانیان این معنی را نفهمیدهاند. در ایران بخش كمی از زمینها در دست كشاورزانست و از آنها بهرهمندی میشود. بازمانده یك حال شگفتی پیدا كرده. بدانسان كه كسانی از بازرگانان كالاها را جز یك وسیلهای برای سودجویی و پول اندوزی خود نمیدانند و اینست آنها را بجای فروختن بخاندانها دست بدست میگردانند ، زمین نیز آن حال را پیدا كرده یك دستهای آن را جز وسیلهای برای اعیانیت و خوشگذرانی خود نمیشناسند.
مثلاً فلان دیه بهرامآباد ، فیضآباد ، حسنآباد دارای زمینهای پهناوریست كه اگر در دست كشاورزان باشد و آن را بكارند خوراك چند هزار خاندان تهیه خواهد شد ـ بویژه اگر وسایل علمی امروزه را بكار برند. چنین دیهی مِلك فلان مرد توانگریست كه آن را خریده و یگانه بهرهای كه از آن برداشته میشود همینست كه سالانه صدهزار ریالی از دسترنج روستاییان بكیسهی ارباب ریخته شود كه با خوشی و مفتخواری بگذراند و پسرانش عیاشی و الواطی كنند و شما اگر بدیه بروید خواهید دید صد یا دویست خانواری كه در آنجا هستند و كشاورزان آن زمینها میباشند خود گرسنه و بینوایند و از آنهمه زمینها باری خود آنها باندازهی نیازمندی بهره برنمیدارند. اینست استفادهای كه در ایران از زمینها میشود ـ آیا این معنی زندگی را ندانستن نیست؟!..
اساساً این درخور بحث است كه چگونه یك كسی كه در شهر مینشیند مالك زمینهایی میشود كه سی فرسنگ یا بیشتر از او دور است؟!..
چگونه كسی مالك زمینهایی میشود كه آن را نمیكارد و هیچگونه كوششی در راه كاشتن آنها بگردن نمیگیرد؟!.. باید گفت : معنی مالكیت دانسته نشده. باید گفت : این یك حقیقت مهم نیز پوشیده مانده.
🔸چنانكه گفته میشود سوسیالها منكر مالكیت میباشند. ولی ما آن را اشتباه میشماریم. مالكیت درخور انكار نیست. مالكیت را نمیتوان از میان آدمیان برداشت. چیزی كه هست باید معنی درست آن را بمردمان فهمانید. و به همان معنی درستش اجرا كرد.
من معنی آن را در اینجا روشن میگردانم.
مالكیت یك رابطهایست كه میانهی یك كسی با یك چیزی پدید میآید. ولی این رابطه بدلخواه و بیوسیله نتواند بود. مثلاً شما نمیتوانید مالك یك كوهی باشید. زیرا چه رابطه درمیانهی شما و آن کوهست؟!.. با چه وسیلهای آن را مالك توانید گردید؟!.. شما نمیتوانید بگویید فلان كلاغ در آسمان مال منست. چه نسبتی میانهی شما با آن كلاغست؟!.. آری میتوانید بگویید فلان كبوتر مال منست. زیرا آن كبوتر را در خانهی خود نگه میدارید و دانه و آبش میدهید و همین خود وسیلهی مالكیت میباشد.
شما این كلاه را بسر میگزارید مال شماست ، آن كت را بتن میكنید مال شماست ، در فلان خانه مینشینید مال شماست. اگر این روابط نباشد مالكیت معنی نخواهد داشت.
چنین انگارید یك عصایی یا یك كیفی در خیابان بروی زمین افتاده و چند تنی گرد آمده از هم میپرسند : این مال كیست؟... شما میگویید : این مال فلان كسست. من دیروز در دستش دیدم. اگر این جملهی آخری را (من دیروز در دستش دیدم) نگویید سخنتان بیدلیل خواهد بود و مردم خواهند پرسید : شما از كجا میدانید مال اوست؟.. ولی چون این جمله را گفتید دیگر پرسشی نخواهند كرد.
كوتاه سخن آنكه باید مالكیت بیك علتی یا وسیلهای مستند باشد. مالكیت زمین نیز جز بوسیلهی كاشتن و آباد كردن نتواند بود. اكنون شما ببینید آن اربابی كه در شهر نشسته و هیچگونه زحمتی در راه كاشتن و آباد كردن فلان رشته زمینها نمیكشد چگونه مالك آن تواند بود؟!.. چگونه میتوان پذیرفت كه آن كشاورزانی كه زمین را میكارند مالك نباشند ولی اینكه نمیكارد مالك باشد؟! این با كدام قاعده درست میآید؟!..
این را برای مثل میگویم. تنها این نیست.
👇
🔸 در بسیاری از رشتههای زندگانی حقیقت از میان رفته. ما برآنیم كه باید در ایران نخست یك تكانی در اندیشهها پدید آید و سپس یك تكانی در طرز زندگانی پیدا شود و برای همانست كه این كوششها را بكار میبریم. باید از هر باره بنیاد زندگانی حقایق باشد.
(پرچم روزانه شمارههای 119 و 120)
(پرچم روزانه شمارههای 119 و 120)