✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 9
آمدیم که شیعه نیستند و آن توبهنامه را از ترس جان و بدروغ نوشته بودهاند و ما نیز چشمپوشی نموده این بهانه را از آنان پذیرفتیم ، در آنحال هم باید آشکاره از شیعیگری بیزاری جویند و با شیعیان به نبرد پردازند. درآن هنگامست که ما توانیم در زمینهی قرآن با آنان سخن رانیم. وگرنه درمیان شیعیان شیعی بودن و در نزد پاکدینان شیعیان را بتپرست خواندن و آیه از قرآن آوردن ، که این مرد و چند تن همراهانش پیش گرفتهاند ، جز مایهی بدنامی نتواند بود. بهر حال قرآن از چنان کسانی «مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ»1 بیزار است و ما هیچگاه نخواهیم توانست در زمینهی قرآن با آنان سخن رانیم!.
ببینید کار یک دین بکجا انجامیده و بنیاد آن چگونه بهم خورده که یک کسی تواند امروز در اینجا شیعی باشد و فردا در جای دیگر قرآنی گردد. بگفتهی عربها : «اصبحت کُردیا و امسیت عربیا».2
شنیدهام در همان تبریز یک دسته هم بنام «یکتاپرستی» پدید آمدهاند. چون در برابر ایرادهایی که ما بکیش شیعی گرفتهایم درماندهاند ، بجای آنکه پاکدلی کنند و براه آیند و در این کوششها با ما همدستی کنند ، سنگر عوض کرده این نام را بروی خود گزاردهاند.
اکنون یکی از ایشان بپرسد : شما که دیروز شیعی میبودید چه شد که یکتاپرست گردیدید؟!. اگر بگویید : «خودمان بیراهی آن کیش را فهمیدیم» همه میدانند که دروغ میگویید. پس چرا تاکنون نفهمیده بودید؟!. اگر بگویید : «از نوشتههای پیمان فهمیدیم» پس چرا از پیمان پیروی نکردید؟!. شما که دیروز در شیعیگری بیراه میبودید و نمیفهمیدید ، از کجا که امروز هم در یکتاپرستی بیراه نباشید و نفهمید؟!.
آنگاه اگر کار اینست که هر چند تنی خودشان برای خود راهی گزینند پس دیگر بدین چه نیاز است؟!. دیگر دین چه میخواهد؟!. دین بهر همانست که هر گروهی بدلخواه راهی پیش نگیرند!.
این یکتاپرستان نمیدانم چه کسانید. ولی شنیدهام در وحشیگریهای تبریز بیش از دیگران دست داشتهاند. شنیدهام دو تن از ایشان از کتابفروشانند که چون پیمان بازار رمانفروشی و شعرفروشی آنان را بهم زده از دشمنان پافشار ما میباشند. آقای واعظپور داستانی میگفت که از همانجا اندازهی پلیدی آنان را توان شناخت.
جوانی دانشمند و پاکدرون که از پاکدینانست و من نامش را نمیبرم چون در پیرامونهای تبریز دارای ایل و دیه میباشد ، یکتاپرستان بسویش گراییده ، به فریفتنش کوشیدهاند و او را بخانهای خواندهاند.
او پاسخ داده : «این راهی که شما میدارید پیش نتواند رفت و ایرادهای بزرگی دربر میدارد. مثلاً داستان امام ناپیدا دشواری بزرگیست».
گفتهاند : «اوه! عجب ایرادی میگیرید! ما آن را انکار خواهیم کرد! حالا باید مردم را بدور خود جمع کنیم و آنها را از خود نرمانیم!».
پاسخ داده : «تنها این نیست. شما بمشروطه و قانونهایش چه کار خواهید کرد؟!».
گفتهاند : «آن هم ایرادی نیست ، تشریع که جزو دین نیست!».
ببینید : برای آنکه براه نیایند وگردن براستیها نگزارند بهر کاری آمادهاند و تا آخرین درجهی بیدینی پیش توانند رفت. از یکسو هنوز از شیعیگری دست برنداشتهاند و از شیعیان جدا نشدهاند و از یکسو تا برانداختن همهی پایههای دین آماده میباشند.
میدانم اینها چون به تبریز رسد بگردن نخواهند گرفت و انکار خواهند کرد. ولی شما میدانید اینها همان سخنانیست که شریعت سنگلجی در تهران میداشت و در زیر پرده بکسانی میگفت ، و آنان خود را بشریعت [سنگلجی] میبندند. از آنسو ما میگوییم : شما اگر راست میگویید خواستههای خود را در یک کتابی مادّه بمادّه بنویسید و بچاپ رسانید تا بدانیم چه میگویید. بنویسید و بچاپ رسانید تا هر روز نتوانید برنگ دیگر افتید. همه چیز بماند : میخواهیم بدانیم شما شیعی هستید یا نیستید؟!. اگر نیستید جداییتان از چه راه است؟!..
بگفتهی عامیان : خیمهشببازی اگر راستست چرا شب درمیآورند؟!. شماها اگر درپی دغلکاری نیستید راه خود را روشن و آشکار (مادّه بمادّه) بمردم بازنمایید. بازنمایید تا بدانیم قرآنی چیست و چه میگوید؟!.. یکتاپرست چیست و چه میگوید؟!..
1ـ سورهی نساء (4) ، آیهی 143 : در آن میان سرگردانند. ـ و
2ـ دیشب کرد بودم و فردا عرب گردیدم. ـ و
🔶 نشست یکم 9
آمدیم که شیعه نیستند و آن توبهنامه را از ترس جان و بدروغ نوشته بودهاند و ما نیز چشمپوشی نموده این بهانه را از آنان پذیرفتیم ، در آنحال هم باید آشکاره از شیعیگری بیزاری جویند و با شیعیان به نبرد پردازند. درآن هنگامست که ما توانیم در زمینهی قرآن با آنان سخن رانیم. وگرنه درمیان شیعیان شیعی بودن و در نزد پاکدینان شیعیان را بتپرست خواندن و آیه از قرآن آوردن ، که این مرد و چند تن همراهانش پیش گرفتهاند ، جز مایهی بدنامی نتواند بود. بهر حال قرآن از چنان کسانی «مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ»1 بیزار است و ما هیچگاه نخواهیم توانست در زمینهی قرآن با آنان سخن رانیم!.
ببینید کار یک دین بکجا انجامیده و بنیاد آن چگونه بهم خورده که یک کسی تواند امروز در اینجا شیعی باشد و فردا در جای دیگر قرآنی گردد. بگفتهی عربها : «اصبحت کُردیا و امسیت عربیا».2
شنیدهام در همان تبریز یک دسته هم بنام «یکتاپرستی» پدید آمدهاند. چون در برابر ایرادهایی که ما بکیش شیعی گرفتهایم درماندهاند ، بجای آنکه پاکدلی کنند و براه آیند و در این کوششها با ما همدستی کنند ، سنگر عوض کرده این نام را بروی خود گزاردهاند.
اکنون یکی از ایشان بپرسد : شما که دیروز شیعی میبودید چه شد که یکتاپرست گردیدید؟!. اگر بگویید : «خودمان بیراهی آن کیش را فهمیدیم» همه میدانند که دروغ میگویید. پس چرا تاکنون نفهمیده بودید؟!. اگر بگویید : «از نوشتههای پیمان فهمیدیم» پس چرا از پیمان پیروی نکردید؟!. شما که دیروز در شیعیگری بیراه میبودید و نمیفهمیدید ، از کجا که امروز هم در یکتاپرستی بیراه نباشید و نفهمید؟!.
آنگاه اگر کار اینست که هر چند تنی خودشان برای خود راهی گزینند پس دیگر بدین چه نیاز است؟!. دیگر دین چه میخواهد؟!. دین بهر همانست که هر گروهی بدلخواه راهی پیش نگیرند!.
این یکتاپرستان نمیدانم چه کسانید. ولی شنیدهام در وحشیگریهای تبریز بیش از دیگران دست داشتهاند. شنیدهام دو تن از ایشان از کتابفروشانند که چون پیمان بازار رمانفروشی و شعرفروشی آنان را بهم زده از دشمنان پافشار ما میباشند. آقای واعظپور داستانی میگفت که از همانجا اندازهی پلیدی آنان را توان شناخت.
جوانی دانشمند و پاکدرون که از پاکدینانست و من نامش را نمیبرم چون در پیرامونهای تبریز دارای ایل و دیه میباشد ، یکتاپرستان بسویش گراییده ، به فریفتنش کوشیدهاند و او را بخانهای خواندهاند.
او پاسخ داده : «این راهی که شما میدارید پیش نتواند رفت و ایرادهای بزرگی دربر میدارد. مثلاً داستان امام ناپیدا دشواری بزرگیست».
گفتهاند : «اوه! عجب ایرادی میگیرید! ما آن را انکار خواهیم کرد! حالا باید مردم را بدور خود جمع کنیم و آنها را از خود نرمانیم!».
پاسخ داده : «تنها این نیست. شما بمشروطه و قانونهایش چه کار خواهید کرد؟!».
گفتهاند : «آن هم ایرادی نیست ، تشریع که جزو دین نیست!».
ببینید : برای آنکه براه نیایند وگردن براستیها نگزارند بهر کاری آمادهاند و تا آخرین درجهی بیدینی پیش توانند رفت. از یکسو هنوز از شیعیگری دست برنداشتهاند و از شیعیان جدا نشدهاند و از یکسو تا برانداختن همهی پایههای دین آماده میباشند.
میدانم اینها چون به تبریز رسد بگردن نخواهند گرفت و انکار خواهند کرد. ولی شما میدانید اینها همان سخنانیست که شریعت سنگلجی در تهران میداشت و در زیر پرده بکسانی میگفت ، و آنان خود را بشریعت [سنگلجی] میبندند. از آنسو ما میگوییم : شما اگر راست میگویید خواستههای خود را در یک کتابی مادّه بمادّه بنویسید و بچاپ رسانید تا بدانیم چه میگویید. بنویسید و بچاپ رسانید تا هر روز نتوانید برنگ دیگر افتید. همه چیز بماند : میخواهیم بدانیم شما شیعی هستید یا نیستید؟!. اگر نیستید جداییتان از چه راه است؟!..
بگفتهی عامیان : خیمهشببازی اگر راستست چرا شب درمیآورند؟!. شماها اگر درپی دغلکاری نیستید راه خود را روشن و آشکار (مادّه بمادّه) بمردم بازنمایید. بازنمایید تا بدانیم قرآنی چیست و چه میگوید؟!.. یکتاپرست چیست و چه میگوید؟!..
1ـ سورهی نساء (4) ، آیهی 143 : در آن میان سرگردانند. ـ و
2ـ دیشب کرد بودم و فردا عرب گردیدم. ـ و
✴️ زبان ایرانی 40
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
ميگوييم : دربارهي سادگي عبارت اين راست است كه بايد جز كلمههاي معمول را بكار نبرد. ولي آن رشته گفتارهايي را كه ما در شمارههاي پارسال پيمان دربارهي زبان فارسي نوشتيم نبايد فراموش ساخت. زبان امروزي كه در نگارشهاي روزنامهها و ادارهها بكار ميرود زبان ساختگي و بيبنياديست كه بيشك از ميان خواهد رفت. زبان درست فارسي آنست كه فردوسي در شاهنامه بكار برده و كتاب اسرارالتوحيد و يك رشته كتابهاي ديگر با آن زبان نگارش يافته است و ما نيز در نگارشهاي خود آن زبان را برگزيدهايم و كلمههايي را كه بكار ميبريم در آن زبان معمول است و اينست كه ايراد آقاي خردهگير را نميتوانيم پذيرفت.
دربارهي عبارت «حقايق صحيحه» دوباره ميگوييم كه حقيقت اگر صحيح نباشد حقيقت نيست و اينست كه در هيچ جا مانندهي آن عبارت را نميتوان پيدا كرد. عبارت «سركار عالي» كه آقاي خردهگير مثل آورده گذشته از آنكه عبارت عاميانهي بيبنياديست و درخور اعتماد نميباشد با موضوع ما بيتفاوت نيست. به هر حال منظور ما در آن گفتار نكوهش در عبارتهاي ساختگي و كلمههاي ناروشن بود و هر كس كه آن عبارت را كه مثال آوردهايم بخواند آشكار ميبيند كه نويسنده عبارتهاي ساختگي آورده. وآنگاه كلمههاي او معناي روشن ندارد. اين تفسيرهايي كه آقاي خردهگير مينمايد پاسخ گفتههاي ما نخواهد بود. زيرا يك عبارتي اگر ساختگي و ناروشن نباشد چه نياز به تفسير دارد؟!
«مفاهمه» را هر كس ميداند كه مصدر «فهم» از باب مفاعله است. ولي نخست آنكه ما سخن از زبان فارسي داريم و هرگز نميتوانيم هر چيزي را كه در زبان عربي عنوان درستي دارد در فارسي هم روا بشماريم. دوم آنكه «مفاهمه» در خود زبان عربي نيز بكار نرفته. اگر آقاي خردهگير عباراتي را سراغ دارند كه اين مصدر يا يكي از مشتقات آن در آنجا بكار رفته نشان بدهند. سوم آنكه در آن عبارت كلمهي «مفاهمه» پاك بيجا افتاده. و گويا مقصود از آن مباحثه ميباشد. اينك آن عبارت را دوباره در اينجا ميآوريم تا خوانندگان درست دقت نمايند :
«اين يك اصل مسلمي است كه حقايق صحيحه و معلومات اساسيه از مفاهمه و تبادل افكار آشكار ميشود ...»
دربارهي «تبادل افكار» دوباره ميگوييم كه عبارت ساختگي است وآنگاه كلمهي «تبادل» در عربي هم نيامده است. اگرهم ميآمد معني آن «خود را با ديگري عوض كردن» ميشد و با مقصود درست نميآمد.
دربارهي «پيشرفت و انكشاف» تفسيري كه آقاي خردهگير كرده بيجاست زيرا عبارت در زمينهي انديشه و دريافت است و نامي از «عمل» درميان نيست.
اينكه آقاي خردهگير سعدي را بزرگتر از آن دانستهاند كه ايراد بر عبارتهاي او بگيرند درست نيست. زيرا هر كسي چه بزرگ و كوچك بايد از نيك و بد او سخن راند. ولي آن ايرادهايي كه بر عبارتهاي سعدي گرفتهاند پاك اشتباه است. آنكه در عبارت «دشنام دادن گرفت» نوشتهاند «دشنام گرفتني نيست» بايد دانست كه گرفتن در اینجاها بمعني «آغاز كردن» است چنانكه در عربي كلمهي «اخذ» بهمين معني ميآيد.
در عبارت «از سر خون او درگذشت» كلمهي «سر» بمعني «قصد» يا «خيال» است. چنانكه شاعر ديگري گفته : بر آن سرم كه ننوشم مي و گنه نكنم اگر موافق تدبير من بود تقدير
مقصود آنكه : از قصدي كه دربارهي ريختن خون او داشت درگذشت. و اينكه آقاي خردهگير عبارت «از خون او گذشت» را بهتر دانسته بايد گفت كه خون گذشتني نيست.
دربارهي «قاطعالطريق» سخن همانست كه خود آقاي خردهگير نوشته و بجاي آن «قطاعالطريق» درست ميباشد.
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
ميگوييم : دربارهي سادگي عبارت اين راست است كه بايد جز كلمههاي معمول را بكار نبرد. ولي آن رشته گفتارهايي را كه ما در شمارههاي پارسال پيمان دربارهي زبان فارسي نوشتيم نبايد فراموش ساخت. زبان امروزي كه در نگارشهاي روزنامهها و ادارهها بكار ميرود زبان ساختگي و بيبنياديست كه بيشك از ميان خواهد رفت. زبان درست فارسي آنست كه فردوسي در شاهنامه بكار برده و كتاب اسرارالتوحيد و يك رشته كتابهاي ديگر با آن زبان نگارش يافته است و ما نيز در نگارشهاي خود آن زبان را برگزيدهايم و كلمههايي را كه بكار ميبريم در آن زبان معمول است و اينست كه ايراد آقاي خردهگير را نميتوانيم پذيرفت.
دربارهي عبارت «حقايق صحيحه» دوباره ميگوييم كه حقيقت اگر صحيح نباشد حقيقت نيست و اينست كه در هيچ جا مانندهي آن عبارت را نميتوان پيدا كرد. عبارت «سركار عالي» كه آقاي خردهگير مثل آورده گذشته از آنكه عبارت عاميانهي بيبنياديست و درخور اعتماد نميباشد با موضوع ما بيتفاوت نيست. به هر حال منظور ما در آن گفتار نكوهش در عبارتهاي ساختگي و كلمههاي ناروشن بود و هر كس كه آن عبارت را كه مثال آوردهايم بخواند آشكار ميبيند كه نويسنده عبارتهاي ساختگي آورده. وآنگاه كلمههاي او معناي روشن ندارد. اين تفسيرهايي كه آقاي خردهگير مينمايد پاسخ گفتههاي ما نخواهد بود. زيرا يك عبارتي اگر ساختگي و ناروشن نباشد چه نياز به تفسير دارد؟!
«مفاهمه» را هر كس ميداند كه مصدر «فهم» از باب مفاعله است. ولي نخست آنكه ما سخن از زبان فارسي داريم و هرگز نميتوانيم هر چيزي را كه در زبان عربي عنوان درستي دارد در فارسي هم روا بشماريم. دوم آنكه «مفاهمه» در خود زبان عربي نيز بكار نرفته. اگر آقاي خردهگير عباراتي را سراغ دارند كه اين مصدر يا يكي از مشتقات آن در آنجا بكار رفته نشان بدهند. سوم آنكه در آن عبارت كلمهي «مفاهمه» پاك بيجا افتاده. و گويا مقصود از آن مباحثه ميباشد. اينك آن عبارت را دوباره در اينجا ميآوريم تا خوانندگان درست دقت نمايند :
«اين يك اصل مسلمي است كه حقايق صحيحه و معلومات اساسيه از مفاهمه و تبادل افكار آشكار ميشود ...»
دربارهي «تبادل افكار» دوباره ميگوييم كه عبارت ساختگي است وآنگاه كلمهي «تبادل» در عربي هم نيامده است. اگرهم ميآمد معني آن «خود را با ديگري عوض كردن» ميشد و با مقصود درست نميآمد.
دربارهي «پيشرفت و انكشاف» تفسيري كه آقاي خردهگير كرده بيجاست زيرا عبارت در زمينهي انديشه و دريافت است و نامي از «عمل» درميان نيست.
اينكه آقاي خردهگير سعدي را بزرگتر از آن دانستهاند كه ايراد بر عبارتهاي او بگيرند درست نيست. زيرا هر كسي چه بزرگ و كوچك بايد از نيك و بد او سخن راند. ولي آن ايرادهايي كه بر عبارتهاي سعدي گرفتهاند پاك اشتباه است. آنكه در عبارت «دشنام دادن گرفت» نوشتهاند «دشنام گرفتني نيست» بايد دانست كه گرفتن در اینجاها بمعني «آغاز كردن» است چنانكه در عربي كلمهي «اخذ» بهمين معني ميآيد.
در عبارت «از سر خون او درگذشت» كلمهي «سر» بمعني «قصد» يا «خيال» است. چنانكه شاعر ديگري گفته : بر آن سرم كه ننوشم مي و گنه نكنم اگر موافق تدبير من بود تقدير
مقصود آنكه : از قصدي كه دربارهي ريختن خون او داشت درگذشت. و اينكه آقاي خردهگير عبارت «از خون او گذشت» را بهتر دانسته بايد گفت كه خون گذشتني نيست.
دربارهي «قاطعالطريق» سخن همانست كه خود آقاي خردهگير نوشته و بجاي آن «قطاعالطريق» درست ميباشد.
✴️ حقایق زندگی (تکهی چهلوسوم)
🔶 چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 2 از 3)
این خود معماییست كه چرا چنینست؟. چرا از ماشینها كه بیگمان مایهی كمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته میشود؟.. آیا راز كار چیست؟.. كسی راز آن را نمیدانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته میگفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر میگرداند و باید مردمان را بزندگانی سادهی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و كسان بسیاری كوششهایی نیز درآن باره بكار میبردند ، باینمعنی كه جمعیت ساخته باهم پیمان میبستند كه در یك دیهی یا در یك جزیرهای بحال وحشیان زندگی كنند.
قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اكنون بازگشته میگفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.
اگر خوانندگان فراموش نكردهاند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریكا بحرانی پیدا شد. باین معنی كه بازارها بازایستاد و كالاها كه با فراوانی بسیار از كارخانهها بیرون میآمد خریدار پیدا نكرده بروی هم چیده ماند. در همه جا كار كمتر گردیده شمارهی بیكاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان كارگران بحكمروایی پرداخت ، مثلاً آمریكا كه مركز ثروت جهان شمرده میشود شمارهی گرسنگان و بیكاران در آنجا به یازدهملیون [1] رسید. در یك خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] میگفت : «در نیویورك شمارهی بچههای بیخانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» كه بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچههایش بیرون ریختهاند. در یكی از مجلههای لندن شمارشی آورده بود كه در ضمن یك سال در كشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودكشی كرده كه ما این شمارش را ترجمه كرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.
در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود كه اندیشهی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایهی همین سختیها رواج آن بیشتر میگردید.
چنانكه دیده میشود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها كه هر یكی كمك دیگری بآسانی كارهاست ، چگونه است كه هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر میشود؟.. چگونه است كه آن روزی كه مردم همهی كارها را با دست انجام میدادند از امروز آسودهتر بودند؟!.. ماشینها كه میبایست رنج مردم را كمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجهی وارونه از كجا پیدا شده؟!.. دوم : اكنون كه این اختراعات بسختی زندگانی میافزاید آیا میتوان از آنها چشم پوشید؟!. میتوان آنها را كنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین كاری بسود جهانست؟!.
بهمهی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی كسی برای پاسخ دادن دیده نمیشد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریكا چنین كسی درمیان نمیبود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریكا تنها بگله از سختی زندگانی و نكوهش از تمدن اكتفا مینمودند و در ایران نیز تقلید از آنان میكردند. در اینجا نیز نكوهش از تمدن آغاز شده بود و كسانی آن را سرمایهی شهرتی برای خود گرفته بودند.
از سال 1312 كه من بكار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست كتابی دربارهاش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینك اندكی از سخنان خود را در اینجا مینویسم :
دربارهی ماشینها و سختی كار باید دانست كه ما در زندگانی دو رشته كوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یكی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر كسی با این دو نبرد آغاز مییابد و با این دو نبرد بپایان میرسد.
یك مثل روشنی برای این ، زندگانی یك كشاورز است : یك كشاورزی كه در یك باغی یا كشتزاری زندگی میكند و بكشت می پردازد اگر كوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یكسو باید با بیل زمین را شخم كند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری كند و بدفع آفات كوشد كه اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این كشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هشیار باشد كه دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یك رشته هم این كارهاست كه نبرد با همجنسان میباشد.
[1] : جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسیملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.
[2] : نویسنده بخش یکم کتاب آیین را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامهی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار میآورد.
🔶 چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 2 از 3)
این خود معماییست كه چرا چنینست؟. چرا از ماشینها كه بیگمان مایهی كمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته میشود؟.. آیا راز كار چیست؟.. كسی راز آن را نمیدانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته میگفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر میگرداند و باید مردمان را بزندگانی سادهی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و كسان بسیاری كوششهایی نیز درآن باره بكار میبردند ، باینمعنی كه جمعیت ساخته باهم پیمان میبستند كه در یك دیهی یا در یك جزیرهای بحال وحشیان زندگی كنند.
قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اكنون بازگشته میگفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.
اگر خوانندگان فراموش نكردهاند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریكا بحرانی پیدا شد. باین معنی كه بازارها بازایستاد و كالاها كه با فراوانی بسیار از كارخانهها بیرون میآمد خریدار پیدا نكرده بروی هم چیده ماند. در همه جا كار كمتر گردیده شمارهی بیكاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان كارگران بحكمروایی پرداخت ، مثلاً آمریكا كه مركز ثروت جهان شمرده میشود شمارهی گرسنگان و بیكاران در آنجا به یازدهملیون [1] رسید. در یك خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] میگفت : «در نیویورك شمارهی بچههای بیخانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» كه بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچههایش بیرون ریختهاند. در یكی از مجلههای لندن شمارشی آورده بود كه در ضمن یك سال در كشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودكشی كرده كه ما این شمارش را ترجمه كرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.
در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود كه اندیشهی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایهی همین سختیها رواج آن بیشتر میگردید.
چنانكه دیده میشود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها كه هر یكی كمك دیگری بآسانی كارهاست ، چگونه است كه هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر میشود؟.. چگونه است كه آن روزی كه مردم همهی كارها را با دست انجام میدادند از امروز آسودهتر بودند؟!.. ماشینها كه میبایست رنج مردم را كمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجهی وارونه از كجا پیدا شده؟!.. دوم : اكنون كه این اختراعات بسختی زندگانی میافزاید آیا میتوان از آنها چشم پوشید؟!. میتوان آنها را كنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین كاری بسود جهانست؟!.
بهمهی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی كسی برای پاسخ دادن دیده نمیشد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریكا چنین كسی درمیان نمیبود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریكا تنها بگله از سختی زندگانی و نكوهش از تمدن اكتفا مینمودند و در ایران نیز تقلید از آنان میكردند. در اینجا نیز نكوهش از تمدن آغاز شده بود و كسانی آن را سرمایهی شهرتی برای خود گرفته بودند.
از سال 1312 كه من بكار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست كتابی دربارهاش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینك اندكی از سخنان خود را در اینجا مینویسم :
دربارهی ماشینها و سختی كار باید دانست كه ما در زندگانی دو رشته كوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یكی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر كسی با این دو نبرد آغاز مییابد و با این دو نبرد بپایان میرسد.
یك مثل روشنی برای این ، زندگانی یك كشاورز است : یك كشاورزی كه در یك باغی یا كشتزاری زندگی میكند و بكشت می پردازد اگر كوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یكسو باید با بیل زمین را شخم كند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری كند و بدفع آفات كوشد كه اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این كشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هشیار باشد كه دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یك رشته هم این كارهاست كه نبرد با همجنسان میباشد.
[1] : جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسیملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.
[2] : نویسنده بخش یکم کتاب آیین را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامهی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار میآورد.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 10
سوم : آن دفتر را از تبریز یکی از یاران آورده بود من چون گرفتم و بروی جلد آن چشمم بجملهای ، و در آن جمله بواژهی «خرد» افتاد ، داستانی بیادم آمد و سَهِشی[احساس] در من پیدا گشت که باید آن داستان را بشما بازگویم و آن سهش را بازنمایم :
در سال 1302 که در زنجان رئیس عدلیه میبودم ، یکماهه با پَرگ[=اجازه] به تهران آمدم. در آن هنگام وزارت عدلیه قانونی برای آزمایش قاضیان گذرانیده بود و بکار بستن آن را در قزوین و زنجان بمن واگزاشت. من چون بقزوین رفتم و آگاهی بقاضیان دادم بسیاری از ایشان از بیسوادی از آزمایش میگریختند و هر یکی بهانهی دیگری میآورد. یکی از ایشان میرزافلانخان که امین صلح و خود مردی پنجاهساله میبود بنزد من آمده چنین میگفت : «من تاکنون یک صفحه از قانون را از اول تا آخر نخواندهام. حالا چگونه امتحان بدهم؟! تصور هم نفرمایید که حکمهای خلاف قانون دادهام! خدا شاهد است تاکنون یک حکم خلاف قانون ندادهام!» من از این سخن در شگفت شده ندانستم کسی که بگفتهی خود یک سات[=صفحه] از قانون را از آغاز تا انجام نخوانده از کجا میداند که حکمهایی که داده از روی قانون بوده؟!. با خود گفتم : این مرد از بس در نادانی فرورفته فهمیدهها و هوسهای خود را قانون پنداشته است.
دیگری ملا باقر نام که دستار و ریشی میداشت و در دادگاه شهرستان میبود بهانه آورده چنین میگفت : «من واعظ بودم و در تهران بمنبر میرفتم و در جلو چهار و پنجهزار نفر با طلاقت لسان موعظه میکردم ، ولی نمیدانم چه سرّی دارد که همینکه نام امتحان میشنوم خود را میبازم و زبانم از کار میافتد!». چون مایهای از فقه و عربی نمیداشت و قانون نیز نمیدانست این بهانه را میآورد.
اینها به تهران نامهها نوشتند و میانجیان برانگیختند و از آنجا دستور آوردند که از آزمایش بکنار باشند. من سخنم از ملا باقر است. این مرد پس از سالیانی از قزوین بخراسان رفته و در مشهد دادیار میبود. در سال 1305 که داور1 عدلیهها را بهم زد و پس از چند ماهی دوباره بنیاد گزاشت ، چون در سال 1306 عدلیهی تهران باز شد ، من دادستان بودم. ولی از روز نخست دانسته شد مرا با داور سازش نخواهد بود. از اینرو یک هفته نگذشته بود که مرا بوزارتخانه خواستند و یک اتومبیل و ششهزار ریال پول دادند که آهنگ خراسان کنم و یک بازپرس و یک ژاندارم همراهم گردانیدند.
1ـ وزیر دادگستری آن زمان ـ و
🔶 نشست یکم 10
سوم : آن دفتر را از تبریز یکی از یاران آورده بود من چون گرفتم و بروی جلد آن چشمم بجملهای ، و در آن جمله بواژهی «خرد» افتاد ، داستانی بیادم آمد و سَهِشی[احساس] در من پیدا گشت که باید آن داستان را بشما بازگویم و آن سهش را بازنمایم :
در سال 1302 که در زنجان رئیس عدلیه میبودم ، یکماهه با پَرگ[=اجازه] به تهران آمدم. در آن هنگام وزارت عدلیه قانونی برای آزمایش قاضیان گذرانیده بود و بکار بستن آن را در قزوین و زنجان بمن واگزاشت. من چون بقزوین رفتم و آگاهی بقاضیان دادم بسیاری از ایشان از بیسوادی از آزمایش میگریختند و هر یکی بهانهی دیگری میآورد. یکی از ایشان میرزافلانخان که امین صلح و خود مردی پنجاهساله میبود بنزد من آمده چنین میگفت : «من تاکنون یک صفحه از قانون را از اول تا آخر نخواندهام. حالا چگونه امتحان بدهم؟! تصور هم نفرمایید که حکمهای خلاف قانون دادهام! خدا شاهد است تاکنون یک حکم خلاف قانون ندادهام!» من از این سخن در شگفت شده ندانستم کسی که بگفتهی خود یک سات[=صفحه] از قانون را از آغاز تا انجام نخوانده از کجا میداند که حکمهایی که داده از روی قانون بوده؟!. با خود گفتم : این مرد از بس در نادانی فرورفته فهمیدهها و هوسهای خود را قانون پنداشته است.
دیگری ملا باقر نام که دستار و ریشی میداشت و در دادگاه شهرستان میبود بهانه آورده چنین میگفت : «من واعظ بودم و در تهران بمنبر میرفتم و در جلو چهار و پنجهزار نفر با طلاقت لسان موعظه میکردم ، ولی نمیدانم چه سرّی دارد که همینکه نام امتحان میشنوم خود را میبازم و زبانم از کار میافتد!». چون مایهای از فقه و عربی نمیداشت و قانون نیز نمیدانست این بهانه را میآورد.
اینها به تهران نامهها نوشتند و میانجیان برانگیختند و از آنجا دستور آوردند که از آزمایش بکنار باشند. من سخنم از ملا باقر است. این مرد پس از سالیانی از قزوین بخراسان رفته و در مشهد دادیار میبود. در سال 1305 که داور1 عدلیهها را بهم زد و پس از چند ماهی دوباره بنیاد گزاشت ، چون در سال 1306 عدلیهی تهران باز شد ، من دادستان بودم. ولی از روز نخست دانسته شد مرا با داور سازش نخواهد بود. از اینرو یک هفته نگذشته بود که مرا بوزارتخانه خواستند و یک اتومبیل و ششهزار ریال پول دادند که آهنگ خراسان کنم و یک بازپرس و یک ژاندارم همراهم گردانیدند.
1ـ وزیر دادگستری آن زمان ـ و
✴️ زبان ایرانی 41
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
(2)
خردهگيري پايين از قم رسيده كه نخست آن را آورده سپس بپاسخ ميپردازيم :
«دربارهي القاب و عنوانها كه پاسخ فراهاني را ديده بوديد و همچنين در شمارههاي سال اول نوشته بوديد كه ما از حضرت و جناب پرهيز داريم و بيزاريم اگر مردم يكديگر را آقا بخوانند چه عيب دارد؟ ما بشما ميگوييم استعمال القاب و عنوان اگر بد است بايد بهيچ كس و هيچ گونه از او استعمال نشود مگر آقا عنوان نيست؟ جناب و حضرت با آقا چه تفاوتي دارند؟ هر سه عنوانند. ديگر اينكه بسياري از اين لقبها دلالت بر معاني دارند چون شيخ و سيد و ملا (در استعمال ايرانيها) مثلاً اگر بكسي بگويند شيخ حسن و ملاحسين دانسته ميشود كه اينها دانشمند و اهل علمند و همچنين اگر بگويند سيد جعفر دانسته ميشود كه او را با پيغمبر خويشاوندي است. ما چون شما را سيد احمد ميخوانند دانستيم كه با پيغمبر خويشي داريد گذشته از اينها اگر خود شما در خيابان درميان انبوه مردم ايستاده باشيد و كسي از دور بآواز بلند شما را احمد بخواند آيا شما دغدغه بر خود راه نميدهيد خجل نميشويد؟ باكتان نميشود؟
دستور پيغمبر ماست كه نام مردم را نيك ببريد تا دوستي شما در دل آنها جايگزين شود.
ديگر اينكه دربارهي پرسش ششم فراهاني كه امضاء را در سمت چپ ذيل كتاب بنويسند پاسخي نفرمودهايد من را پاسخي بنظر رسيده است و او اين است كه امضاء بجاي مهر است و چون در زمان پيش كاغذ كه نوشتهاش تمام ميشد او را مهر ميكردند و اين طور رسم بود كه نزديك خط آخر كه سمت چپ كتاب باشد سخن را بآخر ميرسانند و آنجا را مهر ميزدند اكنون امضاء بجاي مهر است به همانجا كه مهر ميزدند آنجا را امضاء ميكنند. پس اين كار تقليد از اروپاييان نيست و از اروپاييان فرانگرفتهاند.
قم ـ عليرضا خداپرست
[دنباله دارد]
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
(2)
خردهگيري پايين از قم رسيده كه نخست آن را آورده سپس بپاسخ ميپردازيم :
«دربارهي القاب و عنوانها كه پاسخ فراهاني را ديده بوديد و همچنين در شمارههاي سال اول نوشته بوديد كه ما از حضرت و جناب پرهيز داريم و بيزاريم اگر مردم يكديگر را آقا بخوانند چه عيب دارد؟ ما بشما ميگوييم استعمال القاب و عنوان اگر بد است بايد بهيچ كس و هيچ گونه از او استعمال نشود مگر آقا عنوان نيست؟ جناب و حضرت با آقا چه تفاوتي دارند؟ هر سه عنوانند. ديگر اينكه بسياري از اين لقبها دلالت بر معاني دارند چون شيخ و سيد و ملا (در استعمال ايرانيها) مثلاً اگر بكسي بگويند شيخ حسن و ملاحسين دانسته ميشود كه اينها دانشمند و اهل علمند و همچنين اگر بگويند سيد جعفر دانسته ميشود كه او را با پيغمبر خويشاوندي است. ما چون شما را سيد احمد ميخوانند دانستيم كه با پيغمبر خويشي داريد گذشته از اينها اگر خود شما در خيابان درميان انبوه مردم ايستاده باشيد و كسي از دور بآواز بلند شما را احمد بخواند آيا شما دغدغه بر خود راه نميدهيد خجل نميشويد؟ باكتان نميشود؟
دستور پيغمبر ماست كه نام مردم را نيك ببريد تا دوستي شما در دل آنها جايگزين شود.
ديگر اينكه دربارهي پرسش ششم فراهاني كه امضاء را در سمت چپ ذيل كتاب بنويسند پاسخي نفرمودهايد من را پاسخي بنظر رسيده است و او اين است كه امضاء بجاي مهر است و چون در زمان پيش كاغذ كه نوشتهاش تمام ميشد او را مهر ميكردند و اين طور رسم بود كه نزديك خط آخر كه سمت چپ كتاب باشد سخن را بآخر ميرسانند و آنجا را مهر ميزدند اكنون امضاء بجاي مهر است به همانجا كه مهر ميزدند آنجا را امضاء ميكنند. پس اين كار تقليد از اروپاييان نيست و از اروپاييان فرانگرفتهاند.
قم ـ عليرضا خداپرست
[دنباله دارد]
✴️ حقایق زندگی
(تکهی چهلوچهارم)
🔶چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 3 از 3)
این یك مقدمه است. كنون ببینیم كدام یك از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایهی سختی زندگی میباشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست كه مایهی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی كه چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا میگرداند این پتیارهی[=بلا] نبردیست كه درمیان همجنسان میرود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم كنیم نودونه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یك قسمت از راه كوشش با طبیعت میباشد.
شما میتوانید یك شمارشی از كوششهای آدمیان بگیرید كه كدامها در راه نبرد با طبیعت و كدامها در راه نبرد با همجنسان میباشد. این تنها كوششهای كشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشكان و دواسازان و مانند اینهاست كه در برابر طبیعت میباشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحهسازان و همگیِ كاركنان دولتی هیچیكی با طبیعت نمیجنگند.. با اندكی اندیشه اینها را نیك توان فهمید.
نتیجهی این سخنان آنست كه
🔸رنج زندگانی بیشترش از رهگذر كشاكشیست كه آدمیان باهم میكنند.
این پتیارهی نبرد است كه جهانیان را از آسایش و خرسندی بیبهره میگرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بكاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهرهمند گردانیم باید بكاستن از سختی این پتیارهی نبرد بكوشیم (همان راهی كه من و یارانم میپیماییم).
كنون میآییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال
🔸هر اختراعی كه شده مردم تنها نتیجهی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیدهاند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشتهاند.
مثلاً ماشین كفشدوزی هنگامی كه اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه كردهاند كه روزانه صد جفت بیرون میدهد و زحمت كفش دوختن را ده بر یك آسان میگرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نمودهاند. در حالی كه همان ماشین كفشدوزی تأثیری هم در مبارزهی مردم با یكدیگر دارد. زیرا هنگامی كه كفش با دست دوخته میشد در یك شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه كفشدوزی نان میخوردند و چنین نبود كه یكی بتواند كار را از دست دیگران بگیرد. ولی اكنون یك سرمایهدار میتواند چند تا ماشین كفشدوزی بزرگی برپا كند و با دست ده تن كارگر آنها را بكار اندازد و روزانه چند هزار جفت كفش بیرون ریزد و یكتنه كفش تهران را اداره كرده دست دیگران را ببندد.
تنها این ماشین نیست. همهی ماشینها و اختراعها این حال را دارد كه از یكسو كارها را آسان گردانیده و از یكسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راهآهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یكی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر میباشد و پیداست كه در كشاكش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و كارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.
اینست حقایقی دربارهی اختراعات اروپایی. كنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :
1) چنانكه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روز افزون زندگانی را نتیجهی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته میگویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید.[1] ما میگوییم : چنین كاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانكه گفتهایم اساسِ زحمت زندگانی ، كشاكش و نبرد مردم با همدیگر است كه باید این را از میان برداشت. كسانی میگویند : از میان برداشتن آن ممكن نیست. ما میگوییم ممكنست و در این باره سخنان بسیاری راندهایم.
2) هنگامی كه ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار مینازیدند و ستایشهای گزافهآمیز میكردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم :
🔸اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمیشود.
سپس شرح دادیم كه اساس زحمت زندگانی آن كشاكشیست كه مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشتهاند كه ما منكر ماشین میباشیم و میگوییم این اختراعات نباشد.
(تکهی چهلوچهارم)
🔶چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 3 از 3)
این یك مقدمه است. كنون ببینیم كدام یك از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایهی سختی زندگی میباشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست كه مایهی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی كه چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا میگرداند این پتیارهی[=بلا] نبردیست كه درمیان همجنسان میرود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم كنیم نودونه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یك قسمت از راه كوشش با طبیعت میباشد.
شما میتوانید یك شمارشی از كوششهای آدمیان بگیرید كه كدامها در راه نبرد با طبیعت و كدامها در راه نبرد با همجنسان میباشد. این تنها كوششهای كشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشكان و دواسازان و مانند اینهاست كه در برابر طبیعت میباشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحهسازان و همگیِ كاركنان دولتی هیچیكی با طبیعت نمیجنگند.. با اندكی اندیشه اینها را نیك توان فهمید.
نتیجهی این سخنان آنست كه
🔸رنج زندگانی بیشترش از رهگذر كشاكشیست كه آدمیان باهم میكنند.
این پتیارهی نبرد است كه جهانیان را از آسایش و خرسندی بیبهره میگرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بكاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهرهمند گردانیم باید بكاستن از سختی این پتیارهی نبرد بكوشیم (همان راهی كه من و یارانم میپیماییم).
كنون میآییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال
🔸هر اختراعی كه شده مردم تنها نتیجهی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیدهاند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشتهاند.
مثلاً ماشین كفشدوزی هنگامی كه اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه كردهاند كه روزانه صد جفت بیرون میدهد و زحمت كفش دوختن را ده بر یك آسان میگرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نمودهاند. در حالی كه همان ماشین كفشدوزی تأثیری هم در مبارزهی مردم با یكدیگر دارد. زیرا هنگامی كه كفش با دست دوخته میشد در یك شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه كفشدوزی نان میخوردند و چنین نبود كه یكی بتواند كار را از دست دیگران بگیرد. ولی اكنون یك سرمایهدار میتواند چند تا ماشین كفشدوزی بزرگی برپا كند و با دست ده تن كارگر آنها را بكار اندازد و روزانه چند هزار جفت كفش بیرون ریزد و یكتنه كفش تهران را اداره كرده دست دیگران را ببندد.
تنها این ماشین نیست. همهی ماشینها و اختراعها این حال را دارد كه از یكسو كارها را آسان گردانیده و از یكسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راهآهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یكی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر میباشد و پیداست كه در كشاكش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و كارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.
اینست حقایقی دربارهی اختراعات اروپایی. كنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :
1) چنانكه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روز افزون زندگانی را نتیجهی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته میگویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید.[1] ما میگوییم : چنین كاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانكه گفتهایم اساسِ زحمت زندگانی ، كشاكش و نبرد مردم با همدیگر است كه باید این را از میان برداشت. كسانی میگویند : از میان برداشتن آن ممكن نیست. ما میگوییم ممكنست و در این باره سخنان بسیاری راندهایم.
2) هنگامی كه ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار مینازیدند و ستایشهای گزافهآمیز میكردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم :
🔸اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمیشود.
سپس شرح دادیم كه اساس زحمت زندگانی آن كشاكشیست كه مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشتهاند كه ما منكر ماشین میباشیم و میگوییم این اختراعات نباشد.
3) بسیاری از شرقیان باروپا و بدانشها و اختراعهای آن بیاندازه قیمت میگزارند ، و چون كسانی از ایشان میشنوند كه ما میگوییم اروپاییان در زندگانی راه خطا میپویند و بآیین زیست ایشان و یا بقانونهاشان ایراد میگیریم در شگفت میشوند و ما دیدیم كه چون برای نخستین بار باین سخنان پرداختیم نویسندگانی بهیاهو برخاستند و یك نور شرق نامی از اسپهان بسخنان خنك و بیادبانهای پرداخت. ولی راستی اینست كه
🔸این جنبش دویست سالهی اروپا و پیشرفتی كه در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجهی درستی نتواند داد و باید با یك جنبش و پیشرفت دیگری (كه ما بآن پرداختهایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یك نمونه از ناتوانی آن همینست كه اینهمه اختراعها كرده و از آن بجای سود زیان برمیدارد.
(پرچم روزانه شمارههای 135 ، 136 و 137)
[1] : هواداران این شیوهی زندگانی اکنون کمتر شدهاند.
🔸این جنبش دویست سالهی اروپا و پیشرفتی كه در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجهی درستی نتواند داد و باید با یك جنبش و پیشرفت دیگری (كه ما بآن پرداختهایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یك نمونه از ناتوانی آن همینست كه اینهمه اختراعها كرده و از آن بجای سود زیان برمیدارد.
(پرچم روزانه شمارههای 135 ، 136 و 137)
[1] : هواداران این شیوهی زندگانی اکنون کمتر شدهاند.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 11
در خراسان کارهایی بما سپرده بودند که از جمله چون چند تن از قاضیان پروندههای کیفری میداشتند میبایست پروندهها را از دفتر دادگستری (که هنوز باز نشده بود) برگیریم و دربارهی هر یکی به تهران گزارش نویسیم. یکی از آن قاضیان ملا باقر میبود و ما چون پروندهاش گرفتیم ، دیدیم داستان این بوده :
در مشهد زن توانگری بنام سیده بیبی بدرود زندگی گفته بوده و چون کسی را از شوهر و فرزند و خویش نمیداشته دادستان ، ملا باقر را میفرستد که با یک نمایندهای از کلانتری بخانهی آن زن رود و مهر و موم را شکسته کاچال[=اثاث] و کالای او را فهرست کند و سپس بمخزن دادسرا برساند. ملا باقر میرود و بکار میپردازد و هنگام نیمروز که میخواسته برای ناهار بخانهاش رود جعبهی جواهرات را که فهرست نشده و درش نیز بسته نمیبوده ببهانهی آنکه میترسم دزدی بیاید و ببرد ، همراه خود برمیدارد و پس از نیمروز با خود بازمیگرداند. این مایهی بدگمانی میشود که از جواهرات چیزهایی را دزدیده است. از آنسوی چون چیزها را بمخزن میرساند در فهرست یکی هم شصت لیره پول زر میبوده ، ولی درمیان آنها دیده نمیشود. چون میپرسند میگوید : «میبود ، ببینید که برداشته؟!» و چون بدگمانی بخود او بیشتر میرفته هنگامی که میگردند لیرهها از کشو میزش پیدا میشود. چون بدینسان دزدیش بآشکار میافتد ، از کارش برداشته پرونده را بنزد بازپرس میفرستند.
من چون پرونده را خواندم دیدم مردی که او را به بیدانشی و کودنی میشناختم ، دزد هم هست و بیکبار ازو بدم آمد.
این سفر خراسان داستان درازی پیدا کرد و همان سفر است که چون داور نمیخواست بازگردم ، من بازگشته از کار کناره جستم و بوکالت پرداختم. در همان سال داستانِ رختِ یکسان درمیان میبود که نمیدانم قانونی گذشته یا شاه دستور داده بود. من از پیشگامان گردیده آن رخت را (که کت و شلوار و کلاه پهلوی میبود) پوشیدم و روزی چون کاری در کتابخانهی مجلس میداشتم آهنگ بهارستان کردم.
در آن روزها یک دسته از قاضیان که داور کاری بآنان نمیداد در بهارستان بست مینشستند که ملا باقر یکی از آنان میبوده. من همانکه از در پا بدرون گزاردم او ناگهان جلو مرا گرفت و چشمانش بروی من دوخته چنین گفت : «بهتر بود رعایت دین میکردید و این رخت را نمیپوشیدید». این جملهها را با لحنی که کینهجویی و سرزنش از آن میبارید بزبان آورد ، و من چندان برآشفتم و بتکان آمدم که خودداری نتوانستم و کسانی را از قاضیان که در آن نزدیکی میایستادند آواز دادم : «ای فلان ، ای فلان ، ای فلان ، بیایید ، بیایید که ملاباقر دم از دین میزند». قاضیان بآواز من نزدیک آمدند و چون از چگونگی آگاه شدند برخی باو ریشخند کردند و برخی نکوهش گفتند ، و برخی بمن دلداری داده بحال خودم بازگردانیدند.
اینست آن داستان و چون آن روز واژهی «خرد» را بروی آن دفتر دیدم این را بیاد آوردم و دلم میخواست آواز برآورم و بگویم : «مردم بیایید ، بیایید که شیعیان دم از خرد میزنند!!»
کسانی که در بنیاد کیششان بیخردیهای بسیار بزرگی ـ همچون : «إِنَّ اَللهَ خَلَقَنَا مِنْ أعْلَی عِلِّیِّین» و «بدأ لله فی امر اسماعیل»1 و مانند اینها خوابیده نام خرد میبرند. آنان که تا دیروز میگفتند : «عقول ما ناقص است و باید دست بدامن معصوم زنیم» پایهی کیششان بگفتهی خودشان «آقا دییر سُر دَریه ، سُر دَریه»2 میبود ، امروز داوری خرد را دستاویزی برای خود گرفتهاند.
1ـ این جمله را داستانی هست که در کتاب «داوری» نوشته شده.
2 ـ آقا میگوید : بزن بدره ، بزن بدره.
🔶 نشست یکم 11
در خراسان کارهایی بما سپرده بودند که از جمله چون چند تن از قاضیان پروندههای کیفری میداشتند میبایست پروندهها را از دفتر دادگستری (که هنوز باز نشده بود) برگیریم و دربارهی هر یکی به تهران گزارش نویسیم. یکی از آن قاضیان ملا باقر میبود و ما چون پروندهاش گرفتیم ، دیدیم داستان این بوده :
در مشهد زن توانگری بنام سیده بیبی بدرود زندگی گفته بوده و چون کسی را از شوهر و فرزند و خویش نمیداشته دادستان ، ملا باقر را میفرستد که با یک نمایندهای از کلانتری بخانهی آن زن رود و مهر و موم را شکسته کاچال[=اثاث] و کالای او را فهرست کند و سپس بمخزن دادسرا برساند. ملا باقر میرود و بکار میپردازد و هنگام نیمروز که میخواسته برای ناهار بخانهاش رود جعبهی جواهرات را که فهرست نشده و درش نیز بسته نمیبوده ببهانهی آنکه میترسم دزدی بیاید و ببرد ، همراه خود برمیدارد و پس از نیمروز با خود بازمیگرداند. این مایهی بدگمانی میشود که از جواهرات چیزهایی را دزدیده است. از آنسوی چون چیزها را بمخزن میرساند در فهرست یکی هم شصت لیره پول زر میبوده ، ولی درمیان آنها دیده نمیشود. چون میپرسند میگوید : «میبود ، ببینید که برداشته؟!» و چون بدگمانی بخود او بیشتر میرفته هنگامی که میگردند لیرهها از کشو میزش پیدا میشود. چون بدینسان دزدیش بآشکار میافتد ، از کارش برداشته پرونده را بنزد بازپرس میفرستند.
من چون پرونده را خواندم دیدم مردی که او را به بیدانشی و کودنی میشناختم ، دزد هم هست و بیکبار ازو بدم آمد.
این سفر خراسان داستان درازی پیدا کرد و همان سفر است که چون داور نمیخواست بازگردم ، من بازگشته از کار کناره جستم و بوکالت پرداختم. در همان سال داستانِ رختِ یکسان درمیان میبود که نمیدانم قانونی گذشته یا شاه دستور داده بود. من از پیشگامان گردیده آن رخت را (که کت و شلوار و کلاه پهلوی میبود) پوشیدم و روزی چون کاری در کتابخانهی مجلس میداشتم آهنگ بهارستان کردم.
در آن روزها یک دسته از قاضیان که داور کاری بآنان نمیداد در بهارستان بست مینشستند که ملا باقر یکی از آنان میبوده. من همانکه از در پا بدرون گزاردم او ناگهان جلو مرا گرفت و چشمانش بروی من دوخته چنین گفت : «بهتر بود رعایت دین میکردید و این رخت را نمیپوشیدید». این جملهها را با لحنی که کینهجویی و سرزنش از آن میبارید بزبان آورد ، و من چندان برآشفتم و بتکان آمدم که خودداری نتوانستم و کسانی را از قاضیان که در آن نزدیکی میایستادند آواز دادم : «ای فلان ، ای فلان ، ای فلان ، بیایید ، بیایید که ملاباقر دم از دین میزند». قاضیان بآواز من نزدیک آمدند و چون از چگونگی آگاه شدند برخی باو ریشخند کردند و برخی نکوهش گفتند ، و برخی بمن دلداری داده بحال خودم بازگردانیدند.
اینست آن داستان و چون آن روز واژهی «خرد» را بروی آن دفتر دیدم این را بیاد آوردم و دلم میخواست آواز برآورم و بگویم : «مردم بیایید ، بیایید که شیعیان دم از خرد میزنند!!»
کسانی که در بنیاد کیششان بیخردیهای بسیار بزرگی ـ همچون : «إِنَّ اَللهَ خَلَقَنَا مِنْ أعْلَی عِلِّیِّین» و «بدأ لله فی امر اسماعیل»1 و مانند اینها خوابیده نام خرد میبرند. آنان که تا دیروز میگفتند : «عقول ما ناقص است و باید دست بدامن معصوم زنیم» پایهی کیششان بگفتهی خودشان «آقا دییر سُر دَریه ، سُر دَریه»2 میبود ، امروز داوری خرد را دستاویزی برای خود گرفتهاند.
1ـ این جمله را داستانی هست که در کتاب «داوری» نوشته شده.
2 ـ آقا میگوید : بزن بدره ، بزن بدره.