✴️ زبان ایرانی 41
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
(2)
خردهگيري پايين از قم رسيده كه نخست آن را آورده سپس بپاسخ ميپردازيم :
«دربارهي القاب و عنوانها كه پاسخ فراهاني را ديده بوديد و همچنين در شمارههاي سال اول نوشته بوديد كه ما از حضرت و جناب پرهيز داريم و بيزاريم اگر مردم يكديگر را آقا بخوانند چه عيب دارد؟ ما بشما ميگوييم استعمال القاب و عنوان اگر بد است بايد بهيچ كس و هيچ گونه از او استعمال نشود مگر آقا عنوان نيست؟ جناب و حضرت با آقا چه تفاوتي دارند؟ هر سه عنوانند. ديگر اينكه بسياري از اين لقبها دلالت بر معاني دارند چون شيخ و سيد و ملا (در استعمال ايرانيها) مثلاً اگر بكسي بگويند شيخ حسن و ملاحسين دانسته ميشود كه اينها دانشمند و اهل علمند و همچنين اگر بگويند سيد جعفر دانسته ميشود كه او را با پيغمبر خويشاوندي است. ما چون شما را سيد احمد ميخوانند دانستيم كه با پيغمبر خويشي داريد گذشته از اينها اگر خود شما در خيابان درميان انبوه مردم ايستاده باشيد و كسي از دور بآواز بلند شما را احمد بخواند آيا شما دغدغه بر خود راه نميدهيد خجل نميشويد؟ باكتان نميشود؟
دستور پيغمبر ماست كه نام مردم را نيك ببريد تا دوستي شما در دل آنها جايگزين شود.
ديگر اينكه دربارهي پرسش ششم فراهاني كه امضاء را در سمت چپ ذيل كتاب بنويسند پاسخي نفرمودهايد من را پاسخي بنظر رسيده است و او اين است كه امضاء بجاي مهر است و چون در زمان پيش كاغذ كه نوشتهاش تمام ميشد او را مهر ميكردند و اين طور رسم بود كه نزديك خط آخر كه سمت چپ كتاب باشد سخن را بآخر ميرسانند و آنجا را مهر ميزدند اكنون امضاء بجاي مهر است به همانجا كه مهر ميزدند آنجا را امضاء ميكنند. پس اين كار تقليد از اروپاييان نيست و از اروپاييان فرانگرفتهاند.
قم ـ عليرضا خداپرست
[دنباله دارد]
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
(2)
خردهگيري پايين از قم رسيده كه نخست آن را آورده سپس بپاسخ ميپردازيم :
«دربارهي القاب و عنوانها كه پاسخ فراهاني را ديده بوديد و همچنين در شمارههاي سال اول نوشته بوديد كه ما از حضرت و جناب پرهيز داريم و بيزاريم اگر مردم يكديگر را آقا بخوانند چه عيب دارد؟ ما بشما ميگوييم استعمال القاب و عنوان اگر بد است بايد بهيچ كس و هيچ گونه از او استعمال نشود مگر آقا عنوان نيست؟ جناب و حضرت با آقا چه تفاوتي دارند؟ هر سه عنوانند. ديگر اينكه بسياري از اين لقبها دلالت بر معاني دارند چون شيخ و سيد و ملا (در استعمال ايرانيها) مثلاً اگر بكسي بگويند شيخ حسن و ملاحسين دانسته ميشود كه اينها دانشمند و اهل علمند و همچنين اگر بگويند سيد جعفر دانسته ميشود كه او را با پيغمبر خويشاوندي است. ما چون شما را سيد احمد ميخوانند دانستيم كه با پيغمبر خويشي داريد گذشته از اينها اگر خود شما در خيابان درميان انبوه مردم ايستاده باشيد و كسي از دور بآواز بلند شما را احمد بخواند آيا شما دغدغه بر خود راه نميدهيد خجل نميشويد؟ باكتان نميشود؟
دستور پيغمبر ماست كه نام مردم را نيك ببريد تا دوستي شما در دل آنها جايگزين شود.
ديگر اينكه دربارهي پرسش ششم فراهاني كه امضاء را در سمت چپ ذيل كتاب بنويسند پاسخي نفرمودهايد من را پاسخي بنظر رسيده است و او اين است كه امضاء بجاي مهر است و چون در زمان پيش كاغذ كه نوشتهاش تمام ميشد او را مهر ميكردند و اين طور رسم بود كه نزديك خط آخر كه سمت چپ كتاب باشد سخن را بآخر ميرسانند و آنجا را مهر ميزدند اكنون امضاء بجاي مهر است به همانجا كه مهر ميزدند آنجا را امضاء ميكنند. پس اين كار تقليد از اروپاييان نيست و از اروپاييان فرانگرفتهاند.
قم ـ عليرضا خداپرست
[دنباله دارد]
✴️ حقایق زندگی
(تکهی چهلوچهارم)
🔶چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 3 از 3)
این یك مقدمه است. كنون ببینیم كدام یك از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایهی سختی زندگی میباشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست كه مایهی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی كه چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا میگرداند این پتیارهی[=بلا] نبردیست كه درمیان همجنسان میرود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم كنیم نودونه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یك قسمت از راه كوشش با طبیعت میباشد.
شما میتوانید یك شمارشی از كوششهای آدمیان بگیرید كه كدامها در راه نبرد با طبیعت و كدامها در راه نبرد با همجنسان میباشد. این تنها كوششهای كشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشكان و دواسازان و مانند اینهاست كه در برابر طبیعت میباشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحهسازان و همگیِ كاركنان دولتی هیچیكی با طبیعت نمیجنگند.. با اندكی اندیشه اینها را نیك توان فهمید.
نتیجهی این سخنان آنست كه
🔸رنج زندگانی بیشترش از رهگذر كشاكشیست كه آدمیان باهم میكنند.
این پتیارهی نبرد است كه جهانیان را از آسایش و خرسندی بیبهره میگرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بكاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهرهمند گردانیم باید بكاستن از سختی این پتیارهی نبرد بكوشیم (همان راهی كه من و یارانم میپیماییم).
كنون میآییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال
🔸هر اختراعی كه شده مردم تنها نتیجهی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیدهاند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشتهاند.
مثلاً ماشین كفشدوزی هنگامی كه اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه كردهاند كه روزانه صد جفت بیرون میدهد و زحمت كفش دوختن را ده بر یك آسان میگرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نمودهاند. در حالی كه همان ماشین كفشدوزی تأثیری هم در مبارزهی مردم با یكدیگر دارد. زیرا هنگامی كه كفش با دست دوخته میشد در یك شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه كفشدوزی نان میخوردند و چنین نبود كه یكی بتواند كار را از دست دیگران بگیرد. ولی اكنون یك سرمایهدار میتواند چند تا ماشین كفشدوزی بزرگی برپا كند و با دست ده تن كارگر آنها را بكار اندازد و روزانه چند هزار جفت كفش بیرون ریزد و یكتنه كفش تهران را اداره كرده دست دیگران را ببندد.
تنها این ماشین نیست. همهی ماشینها و اختراعها این حال را دارد كه از یكسو كارها را آسان گردانیده و از یكسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راهآهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یكی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر میباشد و پیداست كه در كشاكش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و كارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.
اینست حقایقی دربارهی اختراعات اروپایی. كنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :
1) چنانكه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روز افزون زندگانی را نتیجهی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته میگویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید.[1] ما میگوییم : چنین كاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانكه گفتهایم اساسِ زحمت زندگانی ، كشاكش و نبرد مردم با همدیگر است كه باید این را از میان برداشت. كسانی میگویند : از میان برداشتن آن ممكن نیست. ما میگوییم ممكنست و در این باره سخنان بسیاری راندهایم.
2) هنگامی كه ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار مینازیدند و ستایشهای گزافهآمیز میكردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم :
🔸اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمیشود.
سپس شرح دادیم كه اساس زحمت زندگانی آن كشاكشیست كه مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشتهاند كه ما منكر ماشین میباشیم و میگوییم این اختراعات نباشد.
(تکهی چهلوچهارم)
🔶چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 3 از 3)
این یك مقدمه است. كنون ببینیم كدام یك از این دو رشته نبرد پررنجتر است و مایهی سختی زندگی میباشد؟!.. باید گفت : نبرد با طبیعت رنج چندانی ندارد و چیزی نیست كه مایهی سختی زندگی باشد. بخصوص پس از اختراعهای اروپایی كه چیرگی آدمیان را بطبیعت بیشتر گردانیده. آنچه پررنجتر است و زندگی را سخت و توانفرسا میگرداند این پتیارهی[=بلا] نبردیست كه درمیان همجنسان میرود. ما اگر رنج و اندوه زندگانی را بصد تقسیم كنیم نودونه قسمت آن از راه این نبرد است و تنها یك قسمت از راه كوشش با طبیعت میباشد.
شما میتوانید یك شمارشی از كوششهای آدمیان بگیرید كه كدامها در راه نبرد با طبیعت و كدامها در راه نبرد با همجنسان میباشد. این تنها كوششهای كشاورزان و ریسندگان و بافندگان و دوزندگان و سازندگان و پزشكان و دواسازان و مانند اینهاست كه در برابر طبیعت میباشد. بازمانده همه در راه نبرد با همجنسان یا برای جلوگیری از آنست. وزیران و پادشاهان و نمایندگان مجلس و سپاهیان و افسران و اسلحهسازان و همگیِ كاركنان دولتی هیچیكی با طبیعت نمیجنگند.. با اندكی اندیشه اینها را نیك توان فهمید.
نتیجهی این سخنان آنست كه
🔸رنج زندگانی بیشترش از رهگذر كشاكشیست كه آدمیان باهم میكنند.
این پتیارهی نبرد است كه جهانیان را از آسایش و خرسندی بیبهره میگرداند. اینست ما اگر بخواهیم از رنج و سختی زندگانی بكاهیم و جهانیان را از آسایش و خرسندی بهرهمند گردانیم باید بكاستن از سختی این پتیارهی نبرد بكوشیم (همان راهی كه من و یارانم میپیماییم).
كنون میآییم بر سر اختراعات اروپایی : در این دویست سال و صد سال
🔸هر اختراعی كه شده مردم تنها نتیجهی آن را از نظر نبرد با طبیعت سنجیدهاند و از نبرد آدمیان با همدیگر غفلت داشتهاند.
مثلاً ماشین كفشدوزی هنگامی كه اختراع شده مردم از این نظر آن را ملاحظه كردهاند كه روزانه صد جفت بیرون میدهد و زحمت كفش دوختن را ده بر یك آسان میگرداند ، و اینست از اختراع آن شادی نمودهاند. در حالی كه همان ماشین كفشدوزی تأثیری هم در مبارزهی مردم با یكدیگر دارد. زیرا هنگامی كه كفش با دست دوخته میشد در یك شهری ببزرگی تهران هزارها تن از راه كفشدوزی نان میخوردند و چنین نبود كه یكی بتواند كار را از دست دیگران بگیرد. ولی اكنون یك سرمایهدار میتواند چند تا ماشین كفشدوزی بزرگی برپا كند و با دست ده تن كارگر آنها را بكار اندازد و روزانه چند هزار جفت كفش بیرون ریزد و یكتنه كفش تهران را اداره كرده دست دیگران را ببندد.
تنها این ماشین نیست. همهی ماشینها و اختراعها این حال را دارد كه از یكسو كارها را آسان گردانیده و از یكسو نبرد را درمیان آدمیان سختتر ساخته. در واقع همان اتومبیل و راهآهن و ماشینهای بافندگی و ریسندگی و دوزندگی هر یكی افزار دیگری برای نبرد مردمان با همدیگر میباشد و پیداست كه در كشاكش و نبرد هر قدر افزار بیشتر و كارگرتر باشد نبرد سختتر خواهد بود.
اینست حقایقی دربارهی اختراعات اروپایی. كنون ما را در اینجا چند رشته سخنانی هست :
1) چنانكه گفتیم بسیاری از اروپاییان سختی روز افزون زندگانی را نتیجهی پیشرفت دانشها و تمدن و اختراعات دانسته میگویند باید مردمان را بحال وحشیگری نخست برگردانید.[1] ما میگوییم : چنین كاری شدنی نیست و نیازی هم بآن نداریم. چنانكه گفتهایم اساسِ زحمت زندگانی ، كشاكش و نبرد مردم با همدیگر است كه باید این را از میان برداشت. كسانی میگویند : از میان برداشتن آن ممكن نیست. ما میگوییم ممكنست و در این باره سخنان بسیاری راندهایم.
2) هنگامی كه ما بگفتگو از اروپا و زندگانی برخاستیم در ایران باین اختراعات و افزارهای شگفت اروپایی بسیار مینازیدند و ستایشهای گزافهآمیز میكردند. ما در پاسخ آنها نوشتیم :
🔸اگر مقصود از زندگانی آسایش و خوشیست ، آسایش و خوشی با این افزارها تأمین نمیشود.
سپس شرح دادیم كه اساس زحمت زندگانی آن كشاكشیست كه مردمان باهم دارند. برای تأمین آسایش باید آن را برداشت. در این باره گفتارهای فراوان نوشتیم. ولی بسیاری از خوانندگان معنی این سخنان را نفهمیده چنین پنداشتهاند كه ما منكر ماشین میباشیم و میگوییم این اختراعات نباشد.
3) بسیاری از شرقیان باروپا و بدانشها و اختراعهای آن بیاندازه قیمت میگزارند ، و چون كسانی از ایشان میشنوند كه ما میگوییم اروپاییان در زندگانی راه خطا میپویند و بآیین زیست ایشان و یا بقانونهاشان ایراد میگیریم در شگفت میشوند و ما دیدیم كه چون برای نخستین بار باین سخنان پرداختیم نویسندگانی بهیاهو برخاستند و یك نور شرق نامی از اسپهان بسخنان خنك و بیادبانهای پرداخت. ولی راستی اینست كه
🔸این جنبش دویست سالهی اروپا و پیشرفتی كه در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجهی درستی نتواند داد و باید با یك جنبش و پیشرفت دیگری (كه ما بآن پرداختهایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یك نمونه از ناتوانی آن همینست كه اینهمه اختراعها كرده و از آن بجای سود زیان برمیدارد.
(پرچم روزانه شمارههای 135 ، 136 و 137)
[1] : هواداران این شیوهی زندگانی اکنون کمتر شدهاند.
🔸این جنبش دویست سالهی اروپا و پیشرفتی كه در دانشها و افزارسازیها شده ارجمند و گرانبهاست. ولی این جنبش و پیشرفت بتنهایی نتیجهی درستی نتواند داد و باید با یك جنبش و پیشرفت دیگری (كه ما بآن پرداختهایم) توأم گردد و به هر حال اروپا با آنهمه آراستگی و درخشندگیِ بیرونیش از درون بسیار ناتوانست و یك نمونه از ناتوانی آن همینست كه اینهمه اختراعها كرده و از آن بجای سود زیان برمیدارد.
(پرچم روزانه شمارههای 135 ، 136 و 137)
[1] : هواداران این شیوهی زندگانی اکنون کمتر شدهاند.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 11
در خراسان کارهایی بما سپرده بودند که از جمله چون چند تن از قاضیان پروندههای کیفری میداشتند میبایست پروندهها را از دفتر دادگستری (که هنوز باز نشده بود) برگیریم و دربارهی هر یکی به تهران گزارش نویسیم. یکی از آن قاضیان ملا باقر میبود و ما چون پروندهاش گرفتیم ، دیدیم داستان این بوده :
در مشهد زن توانگری بنام سیده بیبی بدرود زندگی گفته بوده و چون کسی را از شوهر و فرزند و خویش نمیداشته دادستان ، ملا باقر را میفرستد که با یک نمایندهای از کلانتری بخانهی آن زن رود و مهر و موم را شکسته کاچال[=اثاث] و کالای او را فهرست کند و سپس بمخزن دادسرا برساند. ملا باقر میرود و بکار میپردازد و هنگام نیمروز که میخواسته برای ناهار بخانهاش رود جعبهی جواهرات را که فهرست نشده و درش نیز بسته نمیبوده ببهانهی آنکه میترسم دزدی بیاید و ببرد ، همراه خود برمیدارد و پس از نیمروز با خود بازمیگرداند. این مایهی بدگمانی میشود که از جواهرات چیزهایی را دزدیده است. از آنسوی چون چیزها را بمخزن میرساند در فهرست یکی هم شصت لیره پول زر میبوده ، ولی درمیان آنها دیده نمیشود. چون میپرسند میگوید : «میبود ، ببینید که برداشته؟!» و چون بدگمانی بخود او بیشتر میرفته هنگامی که میگردند لیرهها از کشو میزش پیدا میشود. چون بدینسان دزدیش بآشکار میافتد ، از کارش برداشته پرونده را بنزد بازپرس میفرستند.
من چون پرونده را خواندم دیدم مردی که او را به بیدانشی و کودنی میشناختم ، دزد هم هست و بیکبار ازو بدم آمد.
این سفر خراسان داستان درازی پیدا کرد و همان سفر است که چون داور نمیخواست بازگردم ، من بازگشته از کار کناره جستم و بوکالت پرداختم. در همان سال داستانِ رختِ یکسان درمیان میبود که نمیدانم قانونی گذشته یا شاه دستور داده بود. من از پیشگامان گردیده آن رخت را (که کت و شلوار و کلاه پهلوی میبود) پوشیدم و روزی چون کاری در کتابخانهی مجلس میداشتم آهنگ بهارستان کردم.
در آن روزها یک دسته از قاضیان که داور کاری بآنان نمیداد در بهارستان بست مینشستند که ملا باقر یکی از آنان میبوده. من همانکه از در پا بدرون گزاردم او ناگهان جلو مرا گرفت و چشمانش بروی من دوخته چنین گفت : «بهتر بود رعایت دین میکردید و این رخت را نمیپوشیدید». این جملهها را با لحنی که کینهجویی و سرزنش از آن میبارید بزبان آورد ، و من چندان برآشفتم و بتکان آمدم که خودداری نتوانستم و کسانی را از قاضیان که در آن نزدیکی میایستادند آواز دادم : «ای فلان ، ای فلان ، ای فلان ، بیایید ، بیایید که ملاباقر دم از دین میزند». قاضیان بآواز من نزدیک آمدند و چون از چگونگی آگاه شدند برخی باو ریشخند کردند و برخی نکوهش گفتند ، و برخی بمن دلداری داده بحال خودم بازگردانیدند.
اینست آن داستان و چون آن روز واژهی «خرد» را بروی آن دفتر دیدم این را بیاد آوردم و دلم میخواست آواز برآورم و بگویم : «مردم بیایید ، بیایید که شیعیان دم از خرد میزنند!!»
کسانی که در بنیاد کیششان بیخردیهای بسیار بزرگی ـ همچون : «إِنَّ اَللهَ خَلَقَنَا مِنْ أعْلَی عِلِّیِّین» و «بدأ لله فی امر اسماعیل»1 و مانند اینها خوابیده نام خرد میبرند. آنان که تا دیروز میگفتند : «عقول ما ناقص است و باید دست بدامن معصوم زنیم» پایهی کیششان بگفتهی خودشان «آقا دییر سُر دَریه ، سُر دَریه»2 میبود ، امروز داوری خرد را دستاویزی برای خود گرفتهاند.
1ـ این جمله را داستانی هست که در کتاب «داوری» نوشته شده.
2 ـ آقا میگوید : بزن بدره ، بزن بدره.
🔶 نشست یکم 11
در خراسان کارهایی بما سپرده بودند که از جمله چون چند تن از قاضیان پروندههای کیفری میداشتند میبایست پروندهها را از دفتر دادگستری (که هنوز باز نشده بود) برگیریم و دربارهی هر یکی به تهران گزارش نویسیم. یکی از آن قاضیان ملا باقر میبود و ما چون پروندهاش گرفتیم ، دیدیم داستان این بوده :
در مشهد زن توانگری بنام سیده بیبی بدرود زندگی گفته بوده و چون کسی را از شوهر و فرزند و خویش نمیداشته دادستان ، ملا باقر را میفرستد که با یک نمایندهای از کلانتری بخانهی آن زن رود و مهر و موم را شکسته کاچال[=اثاث] و کالای او را فهرست کند و سپس بمخزن دادسرا برساند. ملا باقر میرود و بکار میپردازد و هنگام نیمروز که میخواسته برای ناهار بخانهاش رود جعبهی جواهرات را که فهرست نشده و درش نیز بسته نمیبوده ببهانهی آنکه میترسم دزدی بیاید و ببرد ، همراه خود برمیدارد و پس از نیمروز با خود بازمیگرداند. این مایهی بدگمانی میشود که از جواهرات چیزهایی را دزدیده است. از آنسوی چون چیزها را بمخزن میرساند در فهرست یکی هم شصت لیره پول زر میبوده ، ولی درمیان آنها دیده نمیشود. چون میپرسند میگوید : «میبود ، ببینید که برداشته؟!» و چون بدگمانی بخود او بیشتر میرفته هنگامی که میگردند لیرهها از کشو میزش پیدا میشود. چون بدینسان دزدیش بآشکار میافتد ، از کارش برداشته پرونده را بنزد بازپرس میفرستند.
من چون پرونده را خواندم دیدم مردی که او را به بیدانشی و کودنی میشناختم ، دزد هم هست و بیکبار ازو بدم آمد.
این سفر خراسان داستان درازی پیدا کرد و همان سفر است که چون داور نمیخواست بازگردم ، من بازگشته از کار کناره جستم و بوکالت پرداختم. در همان سال داستانِ رختِ یکسان درمیان میبود که نمیدانم قانونی گذشته یا شاه دستور داده بود. من از پیشگامان گردیده آن رخت را (که کت و شلوار و کلاه پهلوی میبود) پوشیدم و روزی چون کاری در کتابخانهی مجلس میداشتم آهنگ بهارستان کردم.
در آن روزها یک دسته از قاضیان که داور کاری بآنان نمیداد در بهارستان بست مینشستند که ملا باقر یکی از آنان میبوده. من همانکه از در پا بدرون گزاردم او ناگهان جلو مرا گرفت و چشمانش بروی من دوخته چنین گفت : «بهتر بود رعایت دین میکردید و این رخت را نمیپوشیدید». این جملهها را با لحنی که کینهجویی و سرزنش از آن میبارید بزبان آورد ، و من چندان برآشفتم و بتکان آمدم که خودداری نتوانستم و کسانی را از قاضیان که در آن نزدیکی میایستادند آواز دادم : «ای فلان ، ای فلان ، ای فلان ، بیایید ، بیایید که ملاباقر دم از دین میزند». قاضیان بآواز من نزدیک آمدند و چون از چگونگی آگاه شدند برخی باو ریشخند کردند و برخی نکوهش گفتند ، و برخی بمن دلداری داده بحال خودم بازگردانیدند.
اینست آن داستان و چون آن روز واژهی «خرد» را بروی آن دفتر دیدم این را بیاد آوردم و دلم میخواست آواز برآورم و بگویم : «مردم بیایید ، بیایید که شیعیان دم از خرد میزنند!!»
کسانی که در بنیاد کیششان بیخردیهای بسیار بزرگی ـ همچون : «إِنَّ اَللهَ خَلَقَنَا مِنْ أعْلَی عِلِّیِّین» و «بدأ لله فی امر اسماعیل»1 و مانند اینها خوابیده نام خرد میبرند. آنان که تا دیروز میگفتند : «عقول ما ناقص است و باید دست بدامن معصوم زنیم» پایهی کیششان بگفتهی خودشان «آقا دییر سُر دَریه ، سُر دَریه»2 میبود ، امروز داوری خرد را دستاویزی برای خود گرفتهاند.
1ـ این جمله را داستانی هست که در کتاب «داوری» نوشته شده.
2 ـ آقا میگوید : بزن بدره ، بزن بدره.
✴️ زبان ایرانی 42
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
ميگويیم در لقب و عنوان ما به «آقا» هم پايبندي نداريم : زيرا براي آن نيز جهت خردپسندي پيدا نميكنيم. «آقا» در تركي بمعني برادر بزرگتر بوده چنانكه «ايني» برادر كوچكتر را ميگفتهاند. امروز هم اگر كسي كلمه را بآن معني بكار برد چون مهرباني و نوازش را نشان ميدهد ميتوان عذري براي او انديشيد. ولي كنون در فارسي آن را بجاي كلمهي «خواجه» بكار ميبرند و مقصود بندگي نمودن و فروتني نشان دادن ميباشد و اينست كه جهت خردپسندي ندارد.
اگر نام براي نشان دادن «نامدار» ميباشد ديگر اين پيرايههاي بيجا براي چيست؟!
اين مثل را در جاي ديگري ياد كردهايم و در اينجا تكرار ميكنيم : در تبريز سياهي بلال نام تن ستبر و بالاي بلندي داشت و كارش ويلگردي و بيكاري بود و چون هرچه كهنهپاره از مزبلهها پيدا ميكرد بدور پاهاي خود ميپيچيد و بدينسان هر پايش چندان بزرگ و سنگين ميشد كه ناگزير بود آنها را بر زمين بكشد و راه را بسيار آهسته بپيمايد بهمين جهت مردم او را ديوانهاش ميشمردند.
ولي من ميپرسم : آيا چه فرقي ميانهي او و كساني هست كه هرچه كلمهي پوچ و بيمغز پيدا ميكنند بر پس و پيش نامهاي خود ميافزايند؟ اگر كار بيهوده كردن نشان ديوانگي است پس چرا ما آن كساني را كه دربند عنوانهاي پوچ ميباشند و ارج و بهايي بآنها ميدهند سبكمغز كوتاهخرد نپنداريم؟!
آدميان همه از خاكند و همه بخاك بازميگردند. نادان آن كس كه بر ديگري فزوني جويد!
كساني خواهند پنداشت ما بدعت نويني ميگزاريم ولي نه اين چنين است مردمان تا چند قرن پيش همگي يكديگر را جز با نام نميخواندند و هرگز دربند اينگونه رويهكاريها نبودند. اين كتابهاي روميان و يونانيان و عرب و ايرانيان و تركان كه ما همه در دسترس داريم و هرچه ميجوييم نشاني از اين بيهودهكاريها پيدا نميكنيم.
در ايران در شهرهاي كوچك و در ديهها هنوز هم مردم يكديگر [را] تنها با نام ميخوانند. در تبريز در محلههاي دوردست هر كس تنها با نام خود خوانده ميشود ولي در محلههاي ميان شهر كه بگمان خود تربيت شده ميباشند بايد يكديگر را «آقا» يا «جناب آقا» بخوانند!
پس بدعت اين رسم ناستوده است كه در سايهي رويهكاريهاي اين و آن رواج گرفته و ما آنچه ميگوييم جز رسم كهن جهانيان نميباشد.
اين شگفتتر كه هرچه اين ساختهكاريها بيشتر رواج ميگيرد بِهمان اندازه پاكدلي و سادگی مردم كمتر ميشود. امروز اگر علي با ولي آشنايي و دوستي دارند اگر بخواهيم رسم معاشرت آنان را با يكديگر شرح دهيم چندين صفحه پر خواهد شد. چگونه يكديگر را «آقا» بخوانند و «حضرتعالي» خطاب كنند و در رسيدن بهمدیگر چه جملههايي را تكرار نمايند : «بجان خودت چنان مشتاق زيارتتان بودم كه حدي ندارد» ، «بنده چند دفعه بدر دولتمنزل آمدهام درك حضور نصيب نشده» ، «از بيسعادتي بنده».
اگر علي در مجلسي بود و وليخان درآمد علي بايد وظيفهي دوستي را فراموش نكرده زبان بمعرفي باز نمايد : «آقا ميرزا وليخان از دوستان قديم بنده است. جوان حساس ، اديب و فاضل است...» اگر علي سفر كرد ولي بايد پياپي نامه بنويسد و از درد فراق بنالد ـ از اينگونه رويهكاريها كه همه ميدانيم.
ولي پس از همهي اينها اگر كسي بيمار شد و طبيب بر سر او آوردند و براي پول درمان محتاج چند تومان وام گرديدند بيشك كميت دوستي در اينجا لنگ است و كار بيك رشته سوگندهاي دروغ خواهد كشيد كه ندارم.
[دنباله دارد]
🔶 چند خردهگيري در زمينهی زبان
ميگويیم در لقب و عنوان ما به «آقا» هم پايبندي نداريم : زيرا براي آن نيز جهت خردپسندي پيدا نميكنيم. «آقا» در تركي بمعني برادر بزرگتر بوده چنانكه «ايني» برادر كوچكتر را ميگفتهاند. امروز هم اگر كسي كلمه را بآن معني بكار برد چون مهرباني و نوازش را نشان ميدهد ميتوان عذري براي او انديشيد. ولي كنون در فارسي آن را بجاي كلمهي «خواجه» بكار ميبرند و مقصود بندگي نمودن و فروتني نشان دادن ميباشد و اينست كه جهت خردپسندي ندارد.
اگر نام براي نشان دادن «نامدار» ميباشد ديگر اين پيرايههاي بيجا براي چيست؟!
اين مثل را در جاي ديگري ياد كردهايم و در اينجا تكرار ميكنيم : در تبريز سياهي بلال نام تن ستبر و بالاي بلندي داشت و كارش ويلگردي و بيكاري بود و چون هرچه كهنهپاره از مزبلهها پيدا ميكرد بدور پاهاي خود ميپيچيد و بدينسان هر پايش چندان بزرگ و سنگين ميشد كه ناگزير بود آنها را بر زمين بكشد و راه را بسيار آهسته بپيمايد بهمين جهت مردم او را ديوانهاش ميشمردند.
ولي من ميپرسم : آيا چه فرقي ميانهي او و كساني هست كه هرچه كلمهي پوچ و بيمغز پيدا ميكنند بر پس و پيش نامهاي خود ميافزايند؟ اگر كار بيهوده كردن نشان ديوانگي است پس چرا ما آن كساني را كه دربند عنوانهاي پوچ ميباشند و ارج و بهايي بآنها ميدهند سبكمغز كوتاهخرد نپنداريم؟!
آدميان همه از خاكند و همه بخاك بازميگردند. نادان آن كس كه بر ديگري فزوني جويد!
كساني خواهند پنداشت ما بدعت نويني ميگزاريم ولي نه اين چنين است مردمان تا چند قرن پيش همگي يكديگر را جز با نام نميخواندند و هرگز دربند اينگونه رويهكاريها نبودند. اين كتابهاي روميان و يونانيان و عرب و ايرانيان و تركان كه ما همه در دسترس داريم و هرچه ميجوييم نشاني از اين بيهودهكاريها پيدا نميكنيم.
در ايران در شهرهاي كوچك و در ديهها هنوز هم مردم يكديگر [را] تنها با نام ميخوانند. در تبريز در محلههاي دوردست هر كس تنها با نام خود خوانده ميشود ولي در محلههاي ميان شهر كه بگمان خود تربيت شده ميباشند بايد يكديگر را «آقا» يا «جناب آقا» بخوانند!
پس بدعت اين رسم ناستوده است كه در سايهي رويهكاريهاي اين و آن رواج گرفته و ما آنچه ميگوييم جز رسم كهن جهانيان نميباشد.
اين شگفتتر كه هرچه اين ساختهكاريها بيشتر رواج ميگيرد بِهمان اندازه پاكدلي و سادگی مردم كمتر ميشود. امروز اگر علي با ولي آشنايي و دوستي دارند اگر بخواهيم رسم معاشرت آنان را با يكديگر شرح دهيم چندين صفحه پر خواهد شد. چگونه يكديگر را «آقا» بخوانند و «حضرتعالي» خطاب كنند و در رسيدن بهمدیگر چه جملههايي را تكرار نمايند : «بجان خودت چنان مشتاق زيارتتان بودم كه حدي ندارد» ، «بنده چند دفعه بدر دولتمنزل آمدهام درك حضور نصيب نشده» ، «از بيسعادتي بنده».
اگر علي در مجلسي بود و وليخان درآمد علي بايد وظيفهي دوستي را فراموش نكرده زبان بمعرفي باز نمايد : «آقا ميرزا وليخان از دوستان قديم بنده است. جوان حساس ، اديب و فاضل است...» اگر علي سفر كرد ولي بايد پياپي نامه بنويسد و از درد فراق بنالد ـ از اينگونه رويهكاريها كه همه ميدانيم.
ولي پس از همهي اينها اگر كسي بيمار شد و طبيب بر سر او آوردند و براي پول درمان محتاج چند تومان وام گرديدند بيشك كميت دوستي در اينجا لنگ است و كار بيك رشته سوگندهاي دروغ خواهد كشيد كه ندارم.
[دنباله دارد]
✴️ حقایق زندگی
(تکهی چهلوپنجم)
🔶ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 1 از 3)
تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیدهترین تیرههای ایران شمرده میشدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست میآوردند و با پیشانی باز بكار میبردند ، به كمچیزان و درماندگان دستگیریها مینمودند ، بكارهای تاریخی نیكی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها میپرداختند.
در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند.
🔸مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.
لیكن جای افسوسست كه امروز بازرگانان از نیكان شمرده نمیشوند ، و در این سالهای آخر در نتیجهی آزمندی و پولدوستی كه از خود نمودهاند درمیان توده سخت بدنام شدهاند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از كسی و چیزی نمیدارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند كه آن مایهی دیگری بزیانكاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن میرانم :
این بازرگانان داراك (یا مال) تنها پول را میشمارند و اینست بارها دیدهام چون گفتگو از كالا فرستادن باروپا پیش میآید و ما میگوییم : نباید هر كالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده میگویند : میفرستیم پول میآید و كشور ثروتمند میشود كه پیداست داراك یا ثروت جز پول را نمیشناسند ، و این یك لغزش مهمی از ایشانست.
از آنسوی اینان در اسكناس اهمیت بسیاری به پشتوانهی آن نشان میدهند و ارزش اسكناس را بسته بكمی یا فزونی پشتوانهی آن كه زر و سیم و جواهرات است میشناسند ، و اینست هر زمان كه اسكناس تازه چاپ میشود اینان بیدرنگ نرخهای كالاها را بالا میبرند كه این هم لغزش دوم ایشان است.
🔸ما چنانكه بارها گفتهایم پول جز وسیلهی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراك شمرد. داراك در درجهی نخست این آب و خاكست كه خدا بما سپرده سپس نیز كالاهاست كه میتوان داراك شمرد.
این آب و خاك و هوا و تابش آفتاب كه خدا بما سپرده ما همهی دربایستهای خود را از آن درمیآوریم. اگر امروز همهی پولهایی كه در ایرانست از اسكناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی كه داریم بیكبار نابود گردد چیزی از ما كم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین كه هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.
بارها گفتهایم : اگر از مردم بپرسیم كه دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و كالاهای بازرگانی هست. لیكن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر میباشد. باین دلیل كه ما اگر میانهی ده و شهر را ببریم به دیهیان [dih = ده ، روستا] گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.
در دیدهی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یك من زر بیش از آن ارزش ندارد كه یك سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یك برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد كه زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.
ولی از آنسوی آب و خاك در دیدهی ما ارجمند است كه سرچشمهی زندگانیِ توده میباشد. اینست كه میگوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست كه هم بنگهداریش كوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.
بارها گفتهایم ایرانیان از داراترین تودههای جهانند.[1] زیرا یك چنین آب و خاكی دارند كه چنانكه حساب كردهایم برای زندگانی دویستوپنجاهملیون بلكه بیشتر كفایت دارد ، و این یكی از خواستهای ماست كه مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهرهمندی از آن واداریم و بیاری خدا در این راه از كوشش دریغ نخواهیم گفت.
در اینجا گفتگو از آنست كه خوانندگان معنی درست داراك را بفهمند و این بدانند كه پول داراك نیست و نباید آن را داراك شمرد. همین نشناختن معنی درست داراك نه تنها نادانیست و شایستهی كسی نمیباشد خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد. در نتیجهی همین ندانستن است كه ایرانیان آن دلبستگی كه بجواهرات و طلاهای بانك مینمایند ده یكش را دربارهی آب و خاك نشان نمیدهند. در نتیجهی همان ندانستن است كه سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازهی نیازمندی بیستملیون بهره از آن برنمیدارند.
(تکهی چهلوپنجم)
🔶ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 1 از 3)
تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیدهترین تیرههای ایران شمرده میشدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست میآوردند و با پیشانی باز بكار میبردند ، به كمچیزان و درماندگان دستگیریها مینمودند ، بكارهای تاریخی نیكی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها میپرداختند.
در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند.
🔸مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.
لیكن جای افسوسست كه امروز بازرگانان از نیكان شمرده نمیشوند ، و در این سالهای آخر در نتیجهی آزمندی و پولدوستی كه از خود نمودهاند درمیان توده سخت بدنام شدهاند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از كسی و چیزی نمیدارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند كه آن مایهی دیگری بزیانكاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن میرانم :
این بازرگانان داراك (یا مال) تنها پول را میشمارند و اینست بارها دیدهام چون گفتگو از كالا فرستادن باروپا پیش میآید و ما میگوییم : نباید هر كالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده میگویند : میفرستیم پول میآید و كشور ثروتمند میشود كه پیداست داراك یا ثروت جز پول را نمیشناسند ، و این یك لغزش مهمی از ایشانست.
از آنسوی اینان در اسكناس اهمیت بسیاری به پشتوانهی آن نشان میدهند و ارزش اسكناس را بسته بكمی یا فزونی پشتوانهی آن كه زر و سیم و جواهرات است میشناسند ، و اینست هر زمان كه اسكناس تازه چاپ میشود اینان بیدرنگ نرخهای كالاها را بالا میبرند كه این هم لغزش دوم ایشان است.
🔸ما چنانكه بارها گفتهایم پول جز وسیلهی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراك شمرد. داراك در درجهی نخست این آب و خاكست كه خدا بما سپرده سپس نیز كالاهاست كه میتوان داراك شمرد.
این آب و خاك و هوا و تابش آفتاب كه خدا بما سپرده ما همهی دربایستهای خود را از آن درمیآوریم. اگر امروز همهی پولهایی كه در ایرانست از اسكناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی كه داریم بیكبار نابود گردد چیزی از ما كم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین كه هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.
بارها گفتهایم : اگر از مردم بپرسیم كه دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و كالاهای بازرگانی هست. لیكن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر میباشد. باین دلیل كه ما اگر میانهی ده و شهر را ببریم به دیهیان [dih = ده ، روستا] گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.
در دیدهی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یك من زر بیش از آن ارزش ندارد كه یك سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یك برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد كه زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.
ولی از آنسوی آب و خاك در دیدهی ما ارجمند است كه سرچشمهی زندگانیِ توده میباشد. اینست كه میگوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست كه هم بنگهداریش كوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.
بارها گفتهایم ایرانیان از داراترین تودههای جهانند.[1] زیرا یك چنین آب و خاكی دارند كه چنانكه حساب كردهایم برای زندگانی دویستوپنجاهملیون بلكه بیشتر كفایت دارد ، و این یكی از خواستهای ماست كه مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهرهمندی از آن واداریم و بیاری خدا در این راه از كوشش دریغ نخواهیم گفت.
در اینجا گفتگو از آنست كه خوانندگان معنی درست داراك را بفهمند و این بدانند كه پول داراك نیست و نباید آن را داراك شمرد. همین نشناختن معنی درست داراك نه تنها نادانیست و شایستهی كسی نمیباشد خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد. در نتیجهی همین ندانستن است كه ایرانیان آن دلبستگی كه بجواهرات و طلاهای بانك مینمایند ده یكش را دربارهی آب و خاك نشان نمیدهند. در نتیجهی همان ندانستن است كه سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازهی نیازمندی بیستملیون بهره از آن برنمیدارند.
[1] : تأكید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفتهی «ما كشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیشافتادگان بود. اندیشهی چیره در توده آن بود كه عقب افتادگی ما یك علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم كه میشد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بچشمها میآمد. در جایی كه اگر نداری اینست باید میگفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.
بیش از همه دستههایی ، از حزب و روزنامهها و هوادارانشان ، بر پایهی این نادانی هیاهو برپا میکردند و گمراهی نوینی را بدینسان پیش آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».
پیشامدهای سالهای دیرتر بیارجی این اندیشه را نشان داد.
بیش از همه دستههایی ، از حزب و روزنامهها و هوادارانشان ، بر پایهی این نادانی هیاهو برپا میکردند و گمراهی نوینی را بدینسان پیش آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».
پیشامدهای سالهای دیرتر بیارجی این اندیشه را نشان داد.