پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
آیا اعتبار اسکناس به پشتوانه است؟!
آیا ثروت یک کشوری به سیم و زر و جواهرات اوست؟!
اینها [کسانی که هر گونه گرد آمدن مردم بسر خود را اتحاد می‌پندارند] تنها مربوط شدن صد تن یا كمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی[=اتحاد] می‌شناسند.

در حالی كه آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد. زیرا یك دسته‌ای كه با آن ترتیب بهم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراكی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یك پیشامدی پراكنده گردند و اساساً از چنین دسته‌ای كاری ساخته نگردد.

از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان كرد.

در آغاز مشروطه روزنامه‌ها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میكردند. هر روز گفتارها بود كه در این زمینه نوشته می‌شد.

نویسندگان بجای آنكه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشه‌های آنان كنند و از این راه «یگانگی و همدستی» در میان ایشان پدید آورند ، هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد كنید» و «دست برادری بهم دهید» و «اعتصموا بحبل الله» و مانند اینها. آن وقت داستانها از یگانگی و همدستی توده‌های اروپایی می‌سرودند.

در نتیجه‌ی این كار مردم در تهران و دیگر جاها بتكان آمده آرزو میكردند كه همدستی نمایند. ولی چه می‌كردند؟... مثلاً در یك مسجدی پانصد تن گرد می‌آمدند و یكی پا می‌شد و ستایش از «اتحاد» میكرد و بالاخره همگی پیمان می‌بستند كه «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافه‌آمیز می‌كردند كه ما مردم فلان شهر ده هزار نفر متحد شده‌ایم و پیمان برادری بسته‌ایم.

در حالی كه دلهای آنها پر از اندیشه‌های گوناگون بود و در نهان كمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ،

و این بود پس از چند ماهی همینكه در تهران حاجی شیخ فضل الله نوری و در نجف سیدكاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان كسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دسته‌ی انبوهی از آنان كه دیروز بنام مشروطه‌خواهی اتحاد كرده بودند امروز مشروطه‌خواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بكشتن مشروطه‌خواهان برخاستند.

این بود پایان آن پیمانهای اتحاد كه باهم می‌بستند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 68)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست دوم 17

این رفتار ایشان بیاد من می‌آورد گفتگویی را که بیست سال پیش درباره‌ی ترکها و اسلام رفته است. بیست سال پیش هنگامی که مصطفا کمال یا آتاتورک خلافت را برانداخت و سلطان‌محمد رشاد را بیرون گردانید و ترکها از اسلام بیزاری جستند ، بسیاری ایراد می‌گرفتند و چنین می‌گفتند : «جهان اسلام با این بزرگی چرا ترکها خود را از پشتیبانی آن بی‌بهره گردانیدند». یکی از دانشمندان چنین پاسخ داد : «جهان اسلام جهان مرده‌ایست و از آن ترکها را سودی نمی‌بود ، ولی زیان می‌بود. در همان جنگ گذشته که عثمانیان بهمدستی آلمان جنگ می‌کردند عربها بآنان شوریدند و با انگلیس همدست گردیده با عثمانیان بجنگ برخاستند ، اسلام آن نیرو نمی‌داشت که عربها را از پیوستن بدشمنان عثمانی بازدارد. این اندازه‌ی ناتوانی آن می‌بود. ولی از آنسوی همان اسلام آزادی ترکها را از دستشان می‌گرفت که بهر کاری که برای نگهداری خود در دهانه‌ی اروپا می‌پرداختند ـ مثلاً روی زنان را باز می‌گردانیدند ، یا رخت خود را دیگر می‌ساختند یا با فلان دولت کمونیست پیمان می‌بستند ـ فضولباشیهای جهان اسلام که بسیار فراوانند همه‌ جا را پر از هیاهو می‌گردانیدند. ترکها بسیار نیک کردند که خود را از این دستگاه بکنار کشیدند».
این گفتگو بیست سال پیش رفته است و اکنون قرآن در دست این کسان همان حال را می‌دارد. از در واداشتن به نیکی یا جلو گرفتن بدی قرآن را هَنایشی نیست. قرآن باده‌خواری را ناسزا شمرده و بسیاری از مسلمانان باده را بجای آب می‌خورند. قرآن از شاعران نکوهش کرده و انبوهی از مسلمانان (از پیشروانشان) شاعرند. قرآن جهاد و مردانگی را بهمه بایا شمارده و بسیاری از مسلمانان بیکبار فراموش کرده‌اند. مادّیگری یا بیدینی درمیان مسلمانان رواج گرفته بکمترین جلوگیری توانا نیست. اینگونه نتیجه‌ها را از آن چشم نباید داشت. ولی اگر کسی خواست دین را بمعنی راست خود گرداند ، یا آن را با دانشها سازش دهد ، و یا مثلاً کسی خواست مردم را از گوشتخواری بازگرداند ، در اینجاهاست که قرآن تواند افزار کارشکنی و مردم‌آزاری باشد.
سخنهایی که تاکنون درباره‌ی قرآن رفته سرچشمه‌اش همین رفتار ناستوده‌ی آن کسانست. در یازده سال پیش من هنگامی که بکوشش برخاستم ، در نوشته‌های خود بقرآن پاس می‌گزاردم (که اکنون نیز می‌گزارم) و آن را کتاب آسمانی می‌نامیدم (که اکنون نیز می‌نامم ولی نه بآن معنایی که فهمیده‌ی دیگرانست.) لیکن مرا کارهای بسیار بزرگی می‌بود. زیرا می‌بایست از یکسو بکیشهای گوناگون پرداخته آنها را براندازم ، و از یکسو با مادّیگری در نبرد باشم. گذشته از همه‌ی اینها رخنه‌ی بسیار بزرگی را که درمیانه‌ی دین با دانشها باز شده بود از میان بردارم و دین را با دانش همدوش گردانم. یکی از بایاهای بسیار بزرگ من همین می‌بود.
مصطفا کمال ، آتاتورک
سلطان‌محمد رشاد
✴️ اتحاد و گرانی بنزین
(بخش 3 از 3)

🔸احسان : آره. ولی یک سری قانونهایی گذاشته‌اند و اجرا میکنند و از رهگذر آن ماها میتوانیم در خیابانها رانندگی کنیم. اگر هر کسی آنطور که فکر میکرد درست است رانندگی میکرد همین اندازه نظم هم برقرار نمی‌شد و یقین بدانید که مردم به هیچ کارشان که نمی‌رسیدند همه درگیری و نزاع می‌شد.
پس راه درست آنست که انجام می‌گیرد : قوانین ـ یا همان راستیها ـ را یاد رانندگان میدهند و از آنها امتحان میگیرند. کسانی که امتحانها را می‌گذرانند گواهینامه گرفته و تنها آنها میتوانند رانندگی کنند. آنها هم باید مطابق قانون رانندگی کنند. پلیس جلو کسانی را که از روی میل خود و برخلاف آن قانونها رانندگی می‌کنند میگیرد. این تشویق به رعایت قانونها و مجازات قانونشکنان باعث می‌شود که رانندگی امن باشد.
در زندگی هم یک سری قانونهایی باید باشد که همه از آنها تبعیت کنند. آن قانونها از حقایقی سرچشمه می‌گیرد. آن حقایق را همه باید بدانند.
امروز ایرانیها خیلی از حقایق زندگی را نمی‌دانند. این حرف اگر گنده بنظر میرسد از این نیست که من آدم گنده‌ای هستم. از اینست که در زندگی تصادفاً به آن حقایق برخوردم و آنها را خواندم و یاد گرفتم و الان میدانم که هم‌میهنانمان متأسفانه از آنها خیلی دورند.
برای روشنی قضیه نمونه‌ای بیاورم. ببینید ، هر اصلاح و انقلابی برای خودش قانونهایی دارد که آنها هم از حقایقی سرچشمه گرفته.
مثلاً یک مردمی باید بدانند چه راهی گره زندگیشان را باز میکند. وقتی این را فهمیدند و یک دسته باهم همدل و همفکر شدند باید کوشش کنند و برای رسیدن به آن راه قیام کنند.
پس اگر مردمی تنها از فشار حکومت یا گرانی یا مثلاً نایابی بتنگ آمدند و شورش کردند ، ممکنست چون افکارشان یکی نبوده ، میانشان اختلاف بیفتد و بجای سود زیان ببرند. ممکنست گرفتار حکومت دیگری بشوند که بدتر از قبلی باشد.
🔹راننده : بله دقیقاً ! مگر «انقلاب» سال 57 جز این بود؟!. مردم از روی نادانی کاری کردند که الان افسوسش را میخورند. اینکه در این اعتراضهای اخیر می‌گفتند : «چه اشتباهی کردیم که انقلاب کردیم» معنیش همانست که در سال 57 از روی برنامه و پیش‌بینی‌ کار نکردند؟!.
🔸احسان : من هم همان را میخواستم بگویم. ولی توجه کنید که از آن طرف ، یک دسته‌ی دیگری که الان هم از آن انقلاب سود می‌برند ، هم متحد بودند و هم زمینه‌سازی کردند و هم برنامه داشتند ولی همه‌ی اینها برای خودشان بود. برای سوار شدن بر گُرده‌ی مردم بود. خودِ مردم نه برنامه‌ای داشتند نه میدانستند بعد از برافتادن شاه چه باید بکنند و نه زمینه‌ی یک کار نتیجه‌دار صحیحی را فراهم کرده بودند. ... جز اینست؟!
🔹راننده : اینها راست است. آقا ! شما گفتید یک سری حقایقی بوده که تصادفاً خوانده‌اید. علاقه‌مند شدم ببینم آنها چیست؟! شما کجا پیدا کردید و خواندید. من معتقدم ما مردم تاریخ نمی‌خوانیم. الان شما میگویید حقایق زندگی را هم نمی‌دانیم. کنجکاو شدم بدانم آنها چیست و از کجا می‌شود بدستشان آورد؟!
🔸احسان : برایتان می‌نویسم. نشانی یک کانال تلگرامی را میدهم ، از آنجا میتوانید آنها را بخوانید. ولی دوست دارم تا وقتی باقیست این را توضیح بدهم که جای نومیدی نیست. حقایق نیرویی دارند که همه جا باعث پیشرفتشان می‌شود. شما ببینید تا چهارصد پانصد سال پیش همه زمین را صاف میدانستند. بماند که فکر میکردند این خورشید است که دور زمین میگردد. ولی همینکه دانشمندان حقیقت قضیه را دانستند و اینور آنور گفتند ، کشیشان عصبانی شدند. زیرا باور آنها این بود که زمین صاف است. اینبود کسانی را که حرف از گرد بودن زمین زدند مجازات میکردند. عده‌ای از دانشمندان را نیز سوزاندند. ولی آیا با آن مجازاتها توانستند جلو حقیقت گردیِ زمین را بگیرند؟!
همین ملاهای ما ، اگر به اینها باشد ما همگی باید به معجزات امامان و امامزادگان ایمان بیاوریم. اگر انکار کنیم ما را مفسد فی‌الارض هم ممکنست بخوانند. با همه‌ی زور حکومتی و 1400 سال دروغ و دغل ، شما می‌بینید حرفهای دور از عقلشان خریداری ندارد. چرا که با حقایق علمی و تاریخی سازگار نیست. در حالی که آن حقایق که گرد بودن زمین یکی از آنهاست ، بی‌آنکه با زور همراه باشد فقط چون با عقل جور درمی‌آید پیش رفته و دسته‌ی بزرگی از مردم آنها را پذیرفته و ادعاهای اینان را دیگر نمی‌توانند باور کنند.
پس حقایقی که صحبتشان را کردیم پیش خواهد رفت و مردم آنها را یاد گرفته دیگر فریب کشیش و ملا و مانندهای آنها را نخواهند خورد. وقتی مردم حقایق را دانستند خود بخود افکارشان را مطابق آنها خواهند گرداند. چنانکه امروز فکرهای مردم در زمینه‌ی گردی زمین و گردش ماه و کرات بدور زمین و خورشید یکیست.
اینطوری فکرها به هم نزدیک می‌شود. پس عمده دانستن و سپس نشر حقایق است.
دیگر به مقصد نزدیک شدیم. فرصت گفتگوی بیشتری نیست. آن کانال که گفتم نشانیش اینست : pakdini@ . یک کانال تلگرامی بنام «پاکدینی» است. هم خودتان بخوانید و هم اگر ایرادی در گفته‌هاش ندیدید به دیگران معرفی کنید.
🔹راننده : من از شما ممنونم. حتماً به آن کانال نگاه خواهم کرد. در راه صحبت مفیدی داشتیم.

چون به مقصد رسیدند هر دو با خوشدلی از هم جدا شده خداحافظی کردند.
✴️ زبان ایرانی 48

🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

5ـ در چهارده و هفده و هجده زاء اينها كجا رفته؟
6ـ آنهايي كه هاء هفده و هجده را مكسور مي‌كنند درست است؟
7ـ در هفده آيا درست او هفتده با تاء است؟
8ـ در هجده آيا شين بجيم بدل شده و تاء افتاده و يا بالعكس شين افتاده و تاء بدل بجيم شده است؟
9ـ از بيست و يك تا نود كه اول عشرات آنها تلفظ مي‌شود بعد احاد از يازده تا نوزده چرا آنطور نيست؟ آيا درست اينها ده‌و‌يك و ده‌و‌دو و سه است؟

پاسخها :
5ـ در «چهارده» و «هفده» و «هجده» بايد گفت زاء از ميان افتاده است.
6ـ از روي قاعده بايد هاء در هفده و هجده با زبر باشد و اينكه مردم آن را با زير مي‌خوانند بايد گفت تحريف عاميانه است.
7ـ از روي قاعده مي‌توان گفت كه اصل هفده «هفتده» و اصل هجده «هشتده» بوده.
8ـ در هجده بقرينه‌ي هفده بايد گفت شين بدل به جيم گرديده و تاء افتاده بويژه كه گاهي آن را «هژده» نيز مي‌گويند.
9ـ درباره‌ي اعداد اين تاريخچه را بيگفتگو بايد دانست كه تا قرنهاي درازی شمارش مردم بدستياري انگشتهاي دهگانه‌ي دست بوده است كه در شمردن هر چيز تا ده پيش رفته از آنجا بازميگرديدند. سپس كه خواسته‌اند از ده ببالا بروند براي آنها نام نويني نگزارده‌ بلكه با نامهاي «يك پس از ده» و «دو پس از ده» و مانند اينها خوانده‌اند. ما اگرچه معني كلمه‌ي «بيست» را كه در پهلوي «ويست» مي‌گويند نمي‌دانيم ولي يقين است كه تا چند قرن ديگر هم مردم بِهمان شمارش از يك تا بيست بسنده كرده بالاتر از آن نمي‌گذشته‌اند. اينكه در عربي بيست را «عشرين» مي‌خوانند كه مي‌توان پنداشت در اصل تثنيه «عشر» بوده دليل ديگريست بر آنكه ديرين‌ترين شماره‌ها از يك تا ده بوده است.
سپس پس از قرنهاي درازي چون نياز ببالاتر از بيست پيدا كرده‌اند ديگر در اينجا «يك از بيست» و «دو از بيست» و مانند اينها نگفته «بيست و يك» و «بيست و دو» گفته‌اند. مقصود اينست كه همه‌ي اينها در يك زمان و بدست يك تن نبوده كه بگوييم چرا در آنجا بدانسان گفته و در اينجا بدينسان.
اين ترتيب كه از يازده تا نوزده طور ديگر است و از بيست و يك ببالا طور ديگر در زبانهاي اروپايي از فرانسه و انگليسي و مانند آنها نيز هست.
در عربي كه بخلاف فارسي در «احد و عشرين» و بالاتر نيز احاد جلوتر بر عشرات آورده مي‌شود باز ميانه‌ي «احد عشر» و مانندهاي آن با «احد و عشرين» و مانندهاي آن اين فرق هست كه آن يكي مركب است و اين يكي با واو عاطفه آورده مي‌شود و اين خود دليل ديگر است كه قرنها مردم شماره را بالاتر از بيست نمي‌برده‌اند.
كوتاه‌سخن آنكه : يازده و دوازده و مانندهاي آنها و بجاي خود درست است و بيست‌و‌يك و بيست‌و‌دو و مانندهاي آنها نيز بجاي خود درست ميباشد.
✴️ حقایق زندگی (درباره‌ی کارها و پیشه‌ها)
(تکه‌ی پنجاهم)

🔶آیا زر و سیم ثروت نیست؟..
(بخش2 از 2)

(به قلم م. ن.)

حالا از شرح [نرخ] اجناس كه فوق‌العاده در ظاهر بالا میرود آنچه بنظر بنده میرسد عرض نمایم.

این مسئله مسلم است كه هر كالا كه كمتر شد گران و هرچه كه بسیار و فراوان است ارزان میباشد. آب با این فراوانی و ارزانی كه هست اگر در جایی كمتر پیدا شد بسیار گرانبها و ارجدار خواهد بود. از شخص موثقی شنیدم كه در یكی از منزلهای راه مكه یك مشك كوچك آب را به چهار لیره‌ی طلا خریده بود البته از این خیلی بالاتر هم ممكن است (مسئولیت و سزاوار مجازات بودن محتكرین هم از این سبب است كه مایحتاج مردم را جمع آوری و حبس كرده باعث كمی و گرانی می‌شود).

اكنون كه وضع روزگار و تجارت بجهت جنگ غیرعادی است و بعضی از كالاها كه از خارج وارد می‌شد و نمی‌شود و كم و گران شده كه بالطبع اینطور میبایست بشود بركنار بگزاریم.

می‌بینیم كه كالاها گران نشده بلكه اسكناسِ بی‌پشتوانه فراوان شده و می‌شود كه ارزان است. مثلاً چون بنا بمبادله‌ی جنس است ، قند سابق منی دو تومان و فلفل هم دو تومان بود حالا قند ده تومان و فلفل هم ده تومان شده كه اگر در مبادله یك من قند بدهیم باز یك من فلفل بی‌كم و زیاد میتوانیم بگیریم و یك عدل شكر سابقاً یكصدوپنجاه تومان و یك عدل نخ سیصد تومان بود كه در مقابل دو عدل شكر یك عدل نخ میدادند اكنون یک [1] عدل شكر سیصد تومان و یك عدل نخ ششصد تومان شده باز در مقابل دو عدل شكر یك عدل نخ مثل سابق میدهند و همچنین سایر اجناس و اگر در ترقی و تنزل ، بعضی كالاها تناسب را از دست داده‌اند بعلت و سببهای خارجی است كه علت آنها را از چیزهای دیگر باید جست.

دلیل دیگر اینست كه پول نقره سابقی كه ده قران را یك تومان میگفتیم و چند سال پیش در بازار با این اسكناس برابر خرج می‌شد حالا پنج شش برابر علاوه شده كه اگر ده قران سابقی را بدهید پنجاه یا شصت ریال اسكناس بشما میدهند پس اگر كاغذی كه برای روزنامه میخرید و پوطی[2] 400 ریال مثلاً میدهید اگر پول نقره‌ی سابقی را بدهید بهفت تومان (70 ریال) میخرید. زارع دهاتی پیش از جنگ یك من گندم میداد دو ذرع چیت یا یك چارك قند میخرید حالا هم میخرد.

پس معلوم شد كه [نرخ] اجناس چندان ترقی نكرده (باز میگویم كه بعضی كالاها از قبیل دوا و اجناس خارجیِ دیگر را از این كلیات باید استثنا كرده و جداگانه منظور نمود) بلكه اسكناس فراوان شده یا احتمال فراوانی زیاد را میدهند و اگر دولت جلو اسكناس بی‌پشتوانه را نگیرد و مهمانان عزیز اصرار در زیادی اسكناس برای مصرف خودشان بنمایند اعتبار اسكناس بكلی از بین رفته و دارنده‌ی هر كالا مجبور خواهد شد و حق خواهد داشت كه جنس خود را معامله با تبادل جنس دیگر بكند نه با اسكناس. زیرا كه اسكناس نیقولای روسیه و مارك آلمان و قبضهای بی‌پشتوانه‌ی سایر دولتها را در جنگ گذشته دیدند.

و دولت حال میتواند كه دیگر نشر جدید اسكناس را تا چندی موقوف نموده و اسكناسهای موجودی را بوسیله‌ی مالیات و استقراضهای داخلی جمع آوری نماید كه ورقه‌های قرضه‌ی پنج‌ساله با فرع معینی چاپ كرده و با تشویقهای گوناگون و بل بالاجبار متمولین را وادار بخریداری آن بنماید و در هر سال یك خمس آن را بابت مالیات و گمرك و غیره قبول نماید كه باین طریق اسكناس جمع آوری شده و كمتر گردد و اعتبار خود را بدست بیاورد. و اینكه پول آیا ثروت است یا نه ، پول اگر مقصود طلا و نقره است و كاغذی كه در مقابل طلا و نقره دارد چرا جزء ثروت نباشد؟

بدیهی است هر كالایی كه خریدار دارد و در مقابل آن دارنده‌ی آن كالا به هرچه احتیاج دارد میدهند و تبدیل مینماید ثروت است و تمام محصولات زمینی هم اینحال را دارد. اگر محصول یك نفر پنبه باشد و[لی] كسی پیدا نشود كه مازاد از احتیاج او را بخرد و در مقابل گندم یا شكر باو بدهد آنوقت این پنبه هم ثروت نیست.

👇
ثانیاً زر و سیم از فلزات است و در ضمن سایر فلزات جزء ثروت است مگر مس و قلع و آهن و جیوه جزء ثروت نیست؟ زر و سیم هم یكی از آنها است چون فلزات بعلت كمی و فراوانی در مقابل یكدیگر ارزان و گران هستند و زر و سیم هم كه از تمامی آنها بسیار كمتر بدست می‌آید گران و مرغوبتر است. اگر از معادن قرچه‌داغ خروارها آهن تهیه كنیم در عین حال كه جزء ثروت است بروسیه كه نزدیكتر است برده و در مقابل قند و چیت روسی بخواهیم شاید در روسیه نخرند زیرا خودش آهن دارد و احتیاج هم ندارد اما اگر از معدن دیگر طلا استخراج شود آن را با امتنان در روسیه و در تمام جهان قبول كرده و در مقابل به هر كالا كه دارنده‌ی طلا احتیاج دارد میدهند. پس آن هم در جزء ثروت و برای رفع احتیاج ضروری‌تر میباشد ، اگر باندازه‌ی فراوانی مس در روی زمین بود و مردم تشت و دیگ خود را از طلا می‌ساختند و از شر سم و مخارج سفیدگری خلاص می‌شدند میگفتیم كه طلا هم جزء ثروت است و طرف احتیاج ، حالا كه كم شده محل مصرف را نوع دیگر پیدا كرده.
و این موضوع شرح مفصلتر از این لازم دارد كه قلم بنده آن توانایی را ندارد.
تبریز م. ن.

🔸پرچم : ما دوست میداریم از اینگونه گفتارها بیشتر نوشته شود. درباره‌ی اینكه زر و سیم ثروت است یا نه باز سخن خواهیم راند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 243)

[1] : اصل : دو. پیداست در نوشتن لغزش رخ داده.
[2] : یك پوط (پود ، واحد وزن روسی) برابر 16/4 كیلوگرم است. (دائرةالمعارف مصاحب)
دیوار برلین در برابر آزادیخواهی تاب نیاورد.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست دوم 18

شما نیک می‌دانید که درمیانه‌ی دین با دانشها ناسازگاری بسیار آشکاری پدید آمده و دین در برابر دانشها شکست سخت خورده بود. باز نیک می‌دانید که ما در این راه بِچه فیروزی بزرگی رسیده‌ایم و دین را بجایگاه خود بازگردانیده ، والاتر از دانشش گردانیده‌ایم.
در آن روز که باین کوشش پرداخته گفتارهایی می‌نوشتم می‌دیدم سخنی را که می‌نویسم و با دلیل روشن می‌گردانم کسانی از ملایان یا از همان قرآنیان ایراد می‌گیرند که این در قرآن نیست و یا با قرآن ناسازگار است. مثلاً من می‌نوشتم : «بیرون از آیین جهان کاری نتواند بود» ، و شما می‌دانید که این سخن تا چه اندازه ارجدار است و خود پایه‌ای در پاکدینی می‌باشد. ولی آنان ایراد گرفته نتوانستنیها (یا بگفته‌ی خودشان : معجزه‌ها) را برخ ما می‌کشیدند و آیه‌ها از قرآن می‌آوردند. من ناچار می‌شدم بگویم : آنها از دشواریهای قرآن است و با تاریخ ناسازگار می‌باشد ، و اینست کسانی که از دین رمیده‌اند همانها را ایراد بزرگی بقرآن و توریت و انجیل شمارده‌اند که باید درباره‌ی خود آنها پاسخی داد و ایراد را بازگردانید ، نه اینکه آنها را بی‌چون و چرا پنداشته برخ ایرادگیرندگان کشید.
چون این را می‌گفتیم ، این بار می‌دیدیم از راه دیگری درآمدند و چنین گفتند : «پس شما قرآن را قبول ندارید. پس قرآن دروغ گفته است؟!. پس شما خودتان نمی‌نوشتید قرآن کتاب آسمانیست؟!».
ببینید چه راه دغلی را پیش گرفته بودند. ببینید چه سنگهایی بسر راه ما می‌غلتانیدند. خوب ای مرد بهانه‌جو ، تو پرسیدی من هم پاسخ دادم. بگو کجایش دروغ است؟!. آیا این ایرادها را بقرآن و توریت و انجیل نگرفته‌اند؟!. از آنسوی من اگر گفتم : قرآن کتاب آسمانیست ، آیا معنایش این می‌بود که از ایرادهایی که گرفته‌اند و خود بیپا نیست چشم پوشم؟!. آیا من توانستمی همچون شما خود را بناآگاهی و بی‌باکی زنم و بگویم تاریخ نفهمیده؟!. اگر چنین سخنی گفته بودمی از من پذیرفته شدی؟!. آیا من هم سر و کارم با فلان حاجی و بهمان مشهدی بوده که بهر خشنودی آنان دستگاه بزرگ دانش را هیچ شمارم؟!.
من آن دو سخنی که گفته‌ام هر دو راستست. این راستست که آورنده‌ی قرآن دارای نیروی خدایی و قرآن کتابیست که دیگران ماننده‌ی آن را نتوانستند. شما دیده‌اید که در نشستهای ما هر زمان که گفتگوی قرآن بمیان آمده سخن من همین بوده. از آنسو این هم راستست که بهمان قرآن ایرادهای بزرگی از دیده‌ی دانشها گرفته می‌شود و دشواریهای بزرگی در کار است.
آری این دشواریها برخی پاسخهایی می‌دارد. ولی این پاسخها را هنگامی توان گفت که معنی راست برانگیختگی دانسته گردد. سرچشمه‌ی دشواریها آنست که معنی برانگیختگی دانسته نشده. همین کسان که خود را بسر راه ما انداخته و با نافهمیهای خود جلو ما را می‌گیرند ، معنی برانگیختگی را نیز نمی‌دانند و من اگر خواستمی که معنی راست برانگیختگی را نیز روشن گردانم ، آن خود دستاویز دیگری در دست همینان گردیدی که بهیاهوی پرداختندی1 و من بایستی بیکبار از راه خود بازمانم و از بایاهای بسیار بزرگ چشم پوشم و جز به چَخِش2 با اینان نپردازم. چخشی که بهیچ نتیجه‌ای نتوانستی رسید.

1ـ چنانکه در پیرامون گفتار یکم آذر که در همان زمینه است بهایهو برخاستند و در آن دفتر در این باره نیز سخنانی نوشته‌اند.
2ـ چخش (همچون پرش) = مجادله ؛ چخیدن (همچون پریدن) مجادله کردن ـ و
✴️ زبان ایرانی 49
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

10ـ در سي و چهل و پنجاه تا نود از اينها پيداست كه اصلشان سه و چهار و پنج الخ بوده است آيا بيك روش نبودن اينها كه مثلاً در سي فقط ياء زياد شده و در پنجاه الف و هاء زياد شده و در هفتاد الف و دال زياد شده براي آنست كه همين طور وضع شده‌اند؟
11ـ در شصت و صد آيا درست آنها با سين است؟
12ـ دويست را چرا دو صد نمي‌گويند؟
13ـ در سيصد چرا با ياء گفته و نوشته مي‌شود؟ آيا درست او سه‌صد است؟
14ـ در پانصد الف از كجا آمد آيا درست او پنجصد است؟

پاسخها :
10ـ در سي و چهل و پنجاه و مانندهاي آنها كه سرگره‌هاي شمار مي‌باشند «پنجاه را مي‌دانيم كه اصل آن «پنج‌داه» بوده (زيرا اصل كلمه‌ي ده «داه» است كه شعرا نيز بكار برده‌اند1.). سپس سبكتر گرديده و پنجاه شده. «هفتاد» را مي‌توان گفت كه در اصل «هفت تا ده» بوده و سبكتر گرديده. همچنين است «هشتاد». همچنين است «شصت» كه در آن سبكي بيشتر روي داده از اينجا بايد گفت كه اصل «سي» و «چهل» و «نود» نيز چنين كلمه‌هايي بوده ولي چون تغيير بي‌اندازه بآنها راه يافته است هيچ گونه راه بشناختن تاريخچه‌ي آنها نداريم و نمي‌خواهيم تنها از روي گمان سخناني درباره‌ي آنها برانيم.
11ـ شك نيست كه درست كلمه‌هاي شصت و صد ، «شست» و «سد» ميباشد.
12ـ درباره‌ي دويست شرحي در شماره‌ي دوم پارسال نوشته‌ايم كه اصل آن «داه ويست» بوده و بمعني ده‌بيست. سپس سبكتر گرديده و «دويست» شده. اين خود دليل ديگر است كه قرنها مردم شماره را تا بيست پيش برده از آنجا دوباره بازگشته از يك آغاز مي‌نموده‌اند.
13ـ «سه» را كه گفتيم در كتابهاي پهلوي گاهي «سيه» مي‌نويسند از اينجا «سيصد» را غلط نمي‌توان انگاشت.
14ـ الفي كه در «پانصد» ديده مي‌شود در «پانزده» نيز هست از اينجا مي‌توان پنداشت كه فزوني نباشد ولي ما آگاهي درستي درباره‌ي آن نداريم.

پابرگی 1 : رودكي گفته : هفت سالار كاندرين فلكند همه گرد آمدند در دو و داه
همو گويد : اخترانند آسمانشان جايگاه هفت تابنده دوان در دو و داه
✴️ حقایق زندگی (درباره‌ی کارها و پیشه‌ها)
(تکه‌ی پنجاه‌ویکم)

🔶ارزش سیم و زر چیست؟.
(بخش1 از 2)

در شماره‌ی 243 پرچم گفتاری بعنوان «آیا سیم و زر ثروت نیست؟!..» بخامه‌ی آقای م. ن. كه از بازرگانان آزموده و بنام آذربایجانست بچاپ رسانیدیم. ما چون در گفتارهای پیشتر خود نوشته بودیم «زر و سیم ثروت نیست» آقای م. ن. بآن ایراد گرفته و آن گفتار را فرستاده‌اند و ما اینك خواست خود را روشنتر میگردانیم :

نخست باید دانست كه زر و سیم از فلزهاست و میتوان آنها را همچون دیگر فلزها بكار برد و افزارهایی برای زندگانی ساخت. مثلاً از زر یا سیم میتوان پیاله یا كاسه یا لگن یا هر چیزی دیگری ساخت. میتوان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست گردانید. این سود آنها و ارزشی كه از این راه پیدا میكنند درخور گفتگو و نپذیرفتن نیست. گفتگو در بهاییست كه امروز بآنها می‌گزارند و بسیار بی‌اندازه است.

باید دانست ارزش هر چیزی از روی نیازیست كه مردم در زندگانی بآن میدارند. مثلاً ما در زندگی بجو و گندم و دیگر خوراكها نیازمندیم و بآنها ارج میگزاریم و ارزش میدهیم. همچنین دیگر چیزها كه نیاز میداریم. اینست درباره‌ی زر و سیم می‌پرسیم : چه نیازی بآنها هست كه به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا بهای آنها صدها برابر اینهاست؟!.. آری همه‌ی فلزها یكسان نیست و شاید زر و سیم از حیث درخشانی یا از راه دیگر برتری به برنز و مس و آهن دارد. ولی این برتری تا چه‌اندازه است؟!.

بهای امروزی زر و سیم از روی بنیادی نیست. این بها جز نتیجه‌ی همچشمی‌توانگران نبوده. چنین انگارید در یك زمان باستانی چند تن پولداری باهم نشسته بوده‌اند و یكی از آنان انگشتر زرینی بانگشت داشته و بدیگران نشان داده. دیگران گفته‌اند ما هم داریم و انگشترهای برنزی یا مسین خود را نشان داده‌اند. ولی آن كس بخود بالیده و چنین گفته : «این كجا و آنها كجا؟! این از زر است ، زر بسیار كمیابست و دست هر كس بآن نمیرسد». همین بخود بالیدن او و گفتن اینكه زر بسیار كمیابست آن دیگران را واداشته كه بنام همچشمی از هر راهی كه باشد و به هر بهایی كه بدست آید انگشتر زرینی بخرد و در انگشت كند و او نیز در نشست‌ها بخود بالد. بهای كنونی زر و سیم از همان جاست. امروز هم زر و سیم بیش از همه در راه خودنماییها بكار میرود و بدرد پولداران میخورد. مثلاً فلان كس قنددان و جا‌استكانیش از سیم است دیگر آشنایان و همچشمان او نیز میكوشند كه قنددان و جااستكانی سیمین داشته باشند و از اینجا سیم ارزش بیش از اندازه پیدا میكند. ولی اگر كسانی از همچشمی درگذرند و بگویند : «چه فرقی میانه‌ی سیم و ورشو یا برنز است؟» و قنددان و جا استكانی ورشوین و برنزین بكار برند پیداست كه سیم از آن ارزش بی‌اندازه خواهد افتاد.[1]

میدانم كسانی خواهند گفت : هر چیزی كه كم باشد ناگزیر گرانتر می‌شود. زر و سیم نیز چون كمست باید گرانتر باشد. زر و سیم را بپای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. میگویم : نخست باید دانست كه گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانكه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی كه بآن میباشد اندازه میگیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوانست و با پول فروخته نمی‌شود. ولی چون در زندگانی نیاز سختی بآن هست ما بآن ارزش بسیار میگزاریم.

🔸دوم در گرانی نیز یك چیزی هنگامی از كمیابی گرانبها میگردد كه جانشینش نباشد ، و اگر جانشینی داشت جهتی برای گرانی نیست.

مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت فراوان بود و از آن رختها می‌پوشیدند ولی رفته‌رفته كم گردید و امروز بسیار كمیابست. با اینحال اگر از جایی بدست آید و بخواهند بفروشند كسی آن را بنام كمیابی بدو برابر قیمت عادی نخواهد خرید. زیرا فاستونی یا پارچه‌های دیگر جانشین آن می‌باشد و نیازی نیست.

درباره‌ی زر و سیم نیز چنینست و آنها جانشین دارند. دوباره میگویم : از زر و سیم چه كاری برمی‌آید كه از برنز و نیكل و ورشو و مس و آهن برنیاید؟!..

آنكه امروز به زر و سیم ارزش بی‌اندازه میگزارند و آن را ثروتی میدانند و بارها دیده می‌شود در روزنامه‌ها گفتگو از «ذخیره‌ی طلای ایران» میكنند و پشتوانه‌ی اسكناس را زر و سیم اندوخته در بانك میدانند و بگفته‌ی آقای م. ن. امروز یك تومان از پول نقره‌ی پیشین را با شش یا هفت برابر بالاتر از اسكناس گرفته یك تومان را با شصت یا هفتاد ریال مبادله میكنند ، اینها ناشی از پندار است. چون از نخست نام زر و سیم را با بزرگی شنیده‌اند و همیشه زر یا سیم داده هرچه خواسته‌اند گرفته‌اند ، اینست از حقیقت درمانده چنین پنداشته‌اند كه راستی زر و سیم ثروتست. چنین دانسته‌اند كه با زر و سیم هر كاری توان كرد و هر چیزی توان خرید ، و تا آن اندازه از حقایق بدور افتاده‌اند كه غم از دست دادن كشور را نمیخورند و غم زر و سیم و جواهرات خود را میخورند.
[1] : امروز این رفتار در زندگی جا باز کرده است. زیرا نسبت بگذشته مردمان بجای سیم و زر ، از استیل و فلزات آبکاری شده‌ی گوناگون بهره می‌برند ، زنان نیز خود را با زیورهایی از گوهرهای مصنوعی می‌آرایند. بسا که اگر به همان شیوه‌ی گذشته پابندی به سیم و زر و یاقوت و الماس و زمرد میداشتند ، بهای اینها بسیار بیشتر از امروز بود. ـ و