✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستودوم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش1 از 3)
درمیان گفتارهایی كه زیر عنوان «یك گام دیگری بسوی پیشرفت» نوشتیم وعده دادیم كه دربارهی «خرد» هم جداگانه سخن رانیم. برخی خوانندگان آن وعده را یادآوری كرده درخواست نوشتن گفتارهایی درآن باره مینمایند. من نیز میخواهم «خرد» را نیك شرح داده معنی درست آن را روشن گردانم. زیرا ما سر هر سخنی بآن استناد مینماییم پس باید آن را نیك بشناسانیم. ولی چون ما خرد را از بستگان «روان» (روح) میشماریم و دربارهی روان نیز سخنانی جز از گفتههای دیگران داریم ، زیرا ما آدمی را دارای دو نیرو ، یكی بنام جان و دیگری بنام روان میشناسیم ، از اینرو بهتر است نخست از جان و روان گفتگو نماییم تا سپس بگفتگو از خرد رسیم. این است در اینجا بآن گفتگو آغاز میكنیم. ولی باید بگویم اینها سخنان بسیار استواری است كه همه راستست و اگر خوانندگان از روی اندیشه و دقت خوانند خواهند دید كه هر موضوعی دلیلهای روشنی همراه دارد ، و از آنسوی اینها زمینههای بسیار مهمی است كه هر كس باید اینها را بداند. هر كس باید خود را بشناسد.
1ـ سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهیست.
باید دانست كه ما در این گفتگو با فلسفهی مادی[1] طرفیت داریم. روان را باین معنی كه میگوییم فلسفهی مادی نمیپذیرد و اینست ما در برابر آنها ایستاده دلیل میآوریم و در اینجا نخست گفتههای خود آنها را یاد میكنیم :
در فلسفهی مادی میگویند : سرچشمهی همهی جنبشها[=حرکات] در جهان خودخواهیست. باین معنی هر كسی از آدمی و جانور و مرغ تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و همین خودخواهی (یا حب الذات) است كه او را وادار بكارهایی میكند. مثلاً شما رفتار و كردار یك خروس را باندیشه سپارید. این خروس تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و دربند هیچ چیزی جز خوشیهای خود نمیباشد. این است هر كاری كه میكند بسود خود اوست. مثلاً با خروس دیگر میجنگد برای اینست كه میخواهد او نباشد و در خوشیها شركت نكند ، میگردد و بالها بهم میزند و بانگ درمیآورد برای آنست كه از آن خودنمایی لذت میبرد ، دانه میخورد برای آنست كه شكم خود را سیر گرداند ، با مرغها خوشرفتاری میكند برای آنست كه از زیستن با آنها لذت مییابد. رویهمرفته یك كاری كه سودش بخودش نباشد ازو سر نمیزند. همچنین است دیگر مرغان و چهارپایان و درندگان و همهی جنبندگان. سرچشمهی همهی جنبشها جز خودخواهی نمیباشد.
میگویند : آدمی نیز چنین است و هر كاری كه از یك تن سر میزند جز برای خوشی و بهرهمندی خودِ او نیست.
اینها سخنانیست كه بنیادگزاران فلسفهی نوین مادی میگویند و از این گفتههای خود دو نتیجهی اجتماعی بسیار مهمی میگیرند :
نخست آنكه «زندگانی نبرد است». چون هر كسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد ناگزیر درمیانه كشاكشی پدید میآید و كار بنبرد میكشد. اینكه بزبانها افتاده «زندگانی نبرد است» و عبارت «تنازع بقا» یا مانند آن در همه جا شهرت یافته و امروز گوشهای جوانان ایرانی با آن پر است از اینجا سرچشمه گرفته است.
دوم آنكه «آدمی نیكیپذیر نیست». در جایی كه هر كسی باید سود خود را جوید و جز دربند خوشیهای خود نباشد ، و این در طبیعت او گزارده شده ، دیگر چگونه میتوان از كسی امید نیكی داشت؟!. چگونه میتوان دستگیری بدیگران یا گذشت و جانفشانی توقع كرد؟!.. اینها كه برخلاف طبیعت است چگونه میتوان از یك آدمیخواست؟!.. آیا میتواند آتش نسوزاند؟! میتواند آب خفه نگرداند؟!..
از اینجا فلاسفهی مادی ـ از شوپنهاوِر و نیتچه [2] و دیگران ـ بجهان بدبین بودهاند و آن را درخور نیكی (اصلاح) نمیدانستهاند ، و هم از اینجا دینها را بیهوده شمارده و پیشوایان دین و پیغمبران را در كوششهایی كه برای نیكی جهان بكار بردهاند گمراه پنداشته و آن كوششها را «آهن سرد كوبیدن» دانستهاند. كاریترین ضربتی كه در جنبش اخیر اروپا بدینها زده شده از این راه بوده.
شوپنهاور میگوید : «این دعویِ مردمی كه میكنند بیپاست. زیرا آدمی كه ناگزیر است همیشه بجنگد تا زنده بماند چه نیكی از او چشم توان داشت؟!.» میگوید : «دینها همه دروغ و بیهوده است» میگوید : «در زندگانی بهترین چاره آنست كه آدمی زن نگیرد و تنها زید و یا خود را كشته آسوده گرداند» چنانكه خود او نیز زن نگرفت و زندگی را با یك بدبینی و دلگیری بسر داده درگذشت.
(تکهی شستودوم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش1 از 3)
درمیان گفتارهایی كه زیر عنوان «یك گام دیگری بسوی پیشرفت» نوشتیم وعده دادیم كه دربارهی «خرد» هم جداگانه سخن رانیم. برخی خوانندگان آن وعده را یادآوری كرده درخواست نوشتن گفتارهایی درآن باره مینمایند. من نیز میخواهم «خرد» را نیك شرح داده معنی درست آن را روشن گردانم. زیرا ما سر هر سخنی بآن استناد مینماییم پس باید آن را نیك بشناسانیم. ولی چون ما خرد را از بستگان «روان» (روح) میشماریم و دربارهی روان نیز سخنانی جز از گفتههای دیگران داریم ، زیرا ما آدمی را دارای دو نیرو ، یكی بنام جان و دیگری بنام روان میشناسیم ، از اینرو بهتر است نخست از جان و روان گفتگو نماییم تا سپس بگفتگو از خرد رسیم. این است در اینجا بآن گفتگو آغاز میكنیم. ولی باید بگویم اینها سخنان بسیار استواری است كه همه راستست و اگر خوانندگان از روی اندیشه و دقت خوانند خواهند دید كه هر موضوعی دلیلهای روشنی همراه دارد ، و از آنسوی اینها زمینههای بسیار مهمی است كه هر كس باید اینها را بداند. هر كس باید خود را بشناسد.
1ـ سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهیست.
باید دانست كه ما در این گفتگو با فلسفهی مادی[1] طرفیت داریم. روان را باین معنی كه میگوییم فلسفهی مادی نمیپذیرد و اینست ما در برابر آنها ایستاده دلیل میآوریم و در اینجا نخست گفتههای خود آنها را یاد میكنیم :
در فلسفهی مادی میگویند : سرچشمهی همهی جنبشها[=حرکات] در جهان خودخواهیست. باین معنی هر كسی از آدمی و جانور و مرغ تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و همین خودخواهی (یا حب الذات) است كه او را وادار بكارهایی میكند. مثلاً شما رفتار و كردار یك خروس را باندیشه سپارید. این خروس تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد و دربند هیچ چیزی جز خوشیهای خود نمیباشد. این است هر كاری كه میكند بسود خود اوست. مثلاً با خروس دیگر میجنگد برای اینست كه میخواهد او نباشد و در خوشیها شركت نكند ، میگردد و بالها بهم میزند و بانگ درمیآورد برای آنست كه از آن خودنمایی لذت میبرد ، دانه میخورد برای آنست كه شكم خود را سیر گرداند ، با مرغها خوشرفتاری میكند برای آنست كه از زیستن با آنها لذت مییابد. رویهمرفته یك كاری كه سودش بخودش نباشد ازو سر نمیزند. همچنین است دیگر مرغان و چهارپایان و درندگان و همهی جنبندگان. سرچشمهی همهی جنبشها جز خودخواهی نمیباشد.
میگویند : آدمی نیز چنین است و هر كاری كه از یك تن سر میزند جز برای خوشی و بهرهمندی خودِ او نیست.
اینها سخنانیست كه بنیادگزاران فلسفهی نوین مادی میگویند و از این گفتههای خود دو نتیجهی اجتماعی بسیار مهمی میگیرند :
نخست آنكه «زندگانی نبرد است». چون هر كسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد ناگزیر درمیانه كشاكشی پدید میآید و كار بنبرد میكشد. اینكه بزبانها افتاده «زندگانی نبرد است» و عبارت «تنازع بقا» یا مانند آن در همه جا شهرت یافته و امروز گوشهای جوانان ایرانی با آن پر است از اینجا سرچشمه گرفته است.
دوم آنكه «آدمی نیكیپذیر نیست». در جایی كه هر كسی باید سود خود را جوید و جز دربند خوشیهای خود نباشد ، و این در طبیعت او گزارده شده ، دیگر چگونه میتوان از كسی امید نیكی داشت؟!. چگونه میتوان دستگیری بدیگران یا گذشت و جانفشانی توقع كرد؟!.. اینها كه برخلاف طبیعت است چگونه میتوان از یك آدمیخواست؟!.. آیا میتواند آتش نسوزاند؟! میتواند آب خفه نگرداند؟!..
از اینجا فلاسفهی مادی ـ از شوپنهاوِر و نیتچه [2] و دیگران ـ بجهان بدبین بودهاند و آن را درخور نیكی (اصلاح) نمیدانستهاند ، و هم از اینجا دینها را بیهوده شمارده و پیشوایان دین و پیغمبران را در كوششهایی كه برای نیكی جهان بكار بردهاند گمراه پنداشته و آن كوششها را «آهن سرد كوبیدن» دانستهاند. كاریترین ضربتی كه در جنبش اخیر اروپا بدینها زده شده از این راه بوده.
شوپنهاور میگوید : «این دعویِ مردمی كه میكنند بیپاست. زیرا آدمی كه ناگزیر است همیشه بجنگد تا زنده بماند چه نیكی از او چشم توان داشت؟!.» میگوید : «دینها همه دروغ و بیهوده است» میگوید : «در زندگانی بهترین چاره آنست كه آدمی زن نگیرد و تنها زید و یا خود را كشته آسوده گرداند» چنانكه خود او نیز زن نگرفت و زندگی را با یك بدبینی و دلگیری بسر داده درگذشت.
[1] : : نویسنده فلسفهی مادی (یا مادیگری ، نامی كه وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه باورهایی مینامد كه همه چیز را در این جهان جز ماده و تظاهرات ماده نمیداند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقهبندی» میان خود فیلسوفان بلكه از روی نتیجههایش میشناساند. بدینسان :
نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان كه میمون از لیمور برخاسته و اندكی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندكی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها كه جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاكها و كُناكهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیكیپذیر نیست. در حالی كه آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست كه نیكیپذیر نخواهد بود ، چنانكه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد كسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیكی و بدی در جهان نیست. هر كس هرچه را میخواهد و بسود اوست نیك میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز ماده است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر كردن].
چهارم ، خرد را كه داور نیك و بد و راست و كج و سود و زیان و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین كالبد مادی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانكه گفتیم هَنایشپذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...
پنجم ، از دیدهی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانكه در جانوران سرچشمهی همهی خواهاكها[امیال] و كُناكهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبندهای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست كه در میانهی آنها كشاكش پدید آید. ناچاریست كه كشاكش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست كه چنین كند. جز این نتواند كرد و نشاید كرد.
ششم ، این فلسفه نیكخواهان جهان را بسیار خوار میگرداند و از ارج میاندازد. زردشت و كنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران كه هر یكی در زمان خود برخاسته و در راه نیكی جهانیان كوششها كرده و رنجها بردهاند ، در اندیشهی پیروان مادیگری جز كسان سودجو نمیبودهاند و جز سود خود و تودهی خود را نمیخواستهاند. هر یكی از آنان را نیازمندیهای مادی بكوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)
[2] : Arthur Schopenhauer و Friedrich Nietzsche
نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان كه میمون از لیمور برخاسته و اندكی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندكی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها كه جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاكها و كُناكهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیكیپذیر نیست. در حالی كه آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست كه نیكیپذیر نخواهد بود ، چنانكه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد كسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیكی و بدی در جهان نیست. هر كس هرچه را میخواهد و بسود اوست نیك میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز ماده است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر كردن].
چهارم ، خرد را كه داور نیك و بد و راست و كج و سود و زیان و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین كالبد مادی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانكه گفتیم هَنایشپذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...
پنجم ، از دیدهی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانكه در جانوران سرچشمهی همهی خواهاكها[امیال] و كُناكهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبندهای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست كه در میانهی آنها كشاكش پدید آید. ناچاریست كه كشاكش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست كه چنین كند. جز این نتواند كرد و نشاید كرد.
ششم ، این فلسفه نیكخواهان جهان را بسیار خوار میگرداند و از ارج میاندازد. زردشت و كنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران كه هر یكی در زمان خود برخاسته و در راه نیكی جهانیان كوششها كرده و رنجها بردهاند ، در اندیشهی پیروان مادیگری جز كسان سودجو نمیبودهاند و جز سود خود و تودهی خود را نمیخواستهاند. هر یكی از آنان را نیازمندیهای مادی بكوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)
[2] : Arthur Schopenhauer و Friedrich Nietzsche
سازمان عفو بین الملل، از کشته شدن 304 تن از جمله 12 کودک و نوجوان در جریان تظاهرات ها در اعتراض به گرانی بنزین در ایران خبر داد.
این را نیز باید افزود که عفو بین الملل هر چندگاه یک بار آمار خود را بروز می گرداند و اعلام کرده آمار کشتگان بیش از این است و این شمارهی کسانیست که با روش پژوهش این سازمان آشکار گردیده. خبرگزاری رویترز به نقل از منابعی از درون وزارت کشور کشتگان بیگناه آبان 1398 را 1500 تن گزارش داد.
این را نیز باید افزود که عفو بین الملل هر چندگاه یک بار آمار خود را بروز می گرداند و اعلام کرده آمار کشتگان بیش از این است و این شمارهی کسانیست که با روش پژوهش این سازمان آشکار گردیده. خبرگزاری رویترز به نقل از منابعی از درون وزارت کشور کشتگان بیگناه آبان 1398 را 1500 تن گزارش داد.
اتحاد و گرانی بنزین.pdf
379.6 KB
📘 اتحاد و گرانی بنزین
🔍 موضوع : داستان یک گفت و شنیدی پس از پیشامدهای آبانماه 1398 ایران
📊 شمار ساتها : ۸
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔍 موضوع : داستان یک گفت و شنیدی پس از پیشامدهای آبانماه 1398 ایران
📊 شمار ساتها : ۸
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست چهارم 35
سوم ـ میگویند : «اگر آیهی مشروحه بمعنی مطلق معجزه گرفته شود علاوه از اینکه با سایر آیات متناقض میشود دلیل جهل پروردگار نیز خواهد بود ... مگر پروردگار نمیدانست که مردم منکر معجزات خواهند شد».
ما می پرسیم : آن «سایر آیات» کدامهاست؟!. ما در قرآن آیهای نمیشناسیم که با معنی آشکار آیهی یاد کرده شده ناسازگار باشد. کسانی آمده از پیغمبر اسلام معجزه میخواستند و او ناتوانی نشان میداد. آنان ایراد گرفته میگفتند : «پس چرا پیغمبران گذشته معجزه میداشتند؟!». پاسخ داده است : «معجزههایی که بآن پیغمبران داده شده بود ، دیده شد که سودی نداد و مردم آنها را نپذیرفتند. چنانکه بمردم ثمود شتری از سنگ درآورده شد و آنان بجای گرویدن ، همان شتر را پَی کردند. اینست بمن معجزه داده نشده». آیا در کجای این سخنان «تناقضی» هست؟.. بیچارگان یک واژهی «تناقض» یاد گرفتهاند و در همهجا بکار میبرند.
اینکه میگویند : «دلیل جهل پرودگار نیز خواهد بود ...» ، میگوییم : اگر چنان ایرادی هست ، هست. با دو بخش گردانیدن معجزهها و جدایی گزاردن میانهی آنچه پیشنهادی مردم میبوده با آنچه خود پیغمبران بدلخواه نشان دادهاند ، پاسخی بآن ایراد نتواند بود. زیرا مردمان گذشته که گفته میشود معجزهها را نپذیرفتهاند ، جدایی میانهی معجزههای پیشنهادی خودشان با معجزههای دلخواهی پیغمبران نگزاردهاند و همه را بیک دیده دیدهاند.
روشنتر گویم : موسا و صالح و لوط و عیسا که گفته میشود معجزه نشان دادهاند ، معجزههای ایشان همهاش پیشنهادی مردم نبوده ، بلکه بسیاری را هم خود آنان بدلخواه نشان دادهاند که مردم اینها را نیز نپذیرفتهاند. (مثلاً موسا که در نزد فرعون عصا را اژدها گردانیده و در بیرون رفتن از مصر دریا را شکافته و مانند اینها ، همگی بدلخواه خودش بوده و در فرعون و مردم مصر کمترین هَنایشی نداشته.) پس باز جای ایراد هست و میتوان پرسید : خدا که میدانست مردم آنها را نخواهند پذیرفت چرا داده؟!.
🔶 نشست چهارم 35
سوم ـ میگویند : «اگر آیهی مشروحه بمعنی مطلق معجزه گرفته شود علاوه از اینکه با سایر آیات متناقض میشود دلیل جهل پروردگار نیز خواهد بود ... مگر پروردگار نمیدانست که مردم منکر معجزات خواهند شد».
ما می پرسیم : آن «سایر آیات» کدامهاست؟!. ما در قرآن آیهای نمیشناسیم که با معنی آشکار آیهی یاد کرده شده ناسازگار باشد. کسانی آمده از پیغمبر اسلام معجزه میخواستند و او ناتوانی نشان میداد. آنان ایراد گرفته میگفتند : «پس چرا پیغمبران گذشته معجزه میداشتند؟!». پاسخ داده است : «معجزههایی که بآن پیغمبران داده شده بود ، دیده شد که سودی نداد و مردم آنها را نپذیرفتند. چنانکه بمردم ثمود شتری از سنگ درآورده شد و آنان بجای گرویدن ، همان شتر را پَی کردند. اینست بمن معجزه داده نشده». آیا در کجای این سخنان «تناقضی» هست؟.. بیچارگان یک واژهی «تناقض» یاد گرفتهاند و در همهجا بکار میبرند.
اینکه میگویند : «دلیل جهل پرودگار نیز خواهد بود ...» ، میگوییم : اگر چنان ایرادی هست ، هست. با دو بخش گردانیدن معجزهها و جدایی گزاردن میانهی آنچه پیشنهادی مردم میبوده با آنچه خود پیغمبران بدلخواه نشان دادهاند ، پاسخی بآن ایراد نتواند بود. زیرا مردمان گذشته که گفته میشود معجزهها را نپذیرفتهاند ، جدایی میانهی معجزههای پیشنهادی خودشان با معجزههای دلخواهی پیغمبران نگزاردهاند و همه را بیک دیده دیدهاند.
روشنتر گویم : موسا و صالح و لوط و عیسا که گفته میشود معجزه نشان دادهاند ، معجزههای ایشان همهاش پیشنهادی مردم نبوده ، بلکه بسیاری را هم خود آنان بدلخواه نشان دادهاند که مردم اینها را نیز نپذیرفتهاند. (مثلاً موسا که در نزد فرعون عصا را اژدها گردانیده و در بیرون رفتن از مصر دریا را شکافته و مانند اینها ، همگی بدلخواه خودش بوده و در فرعون و مردم مصر کمترین هَنایشی نداشته.) پس باز جای ایراد هست و میتوان پرسید : خدا که میدانست مردم آنها را نخواهند پذیرفت چرا داده؟!.
✴️ زبان ایرانی 66
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان
(19)
مدتيست كه بجاي مدرسه دبستان ميگوييم آيا عيبي ندارد كه بجاي كلاس هم «داژه» استعمال كنيم؟ رشت ـ پيلهور
آنچه شنيدهايم در دبستانها و دبيرستانهاي اردبيل و برخي شهرهاي ديگر آذربايجان بجاي كلاس كلمهي «پايه» را بكار ميبرند و اين كلمه بسيار بجاست. داژه ناشناس است و شايد كسان بسياري آن را نپذيرند.
(20)
كلمهي فارسي كپيه و توجه يا دو كلمه كه بجاي اينها بكار رود مرقوم فرماييد. تبريز ـ ماهوتچي
بجاي كپيه ما كنون «نسخه» بكار ميبريم و اين كلمه اگرچه عربي است در فارسي شهرت يافته كه ميتوان نگاه داشت. گاهي نيز عبارت «رونويسي» بكار ميرود مثلاً ميگويند : «اين رونويس آنست» يا ميگويند : «من از نوشتهي شما رونويسي كردم» اگر كساني بجاي نسخه «رونويسي» را معروف بكنند كار بيجايي نكردهاند.
در پهلوي «پچين» ميگفتند كه همان كلمه اكنون در ارمني بكار ميرود ولي در فارسي پاك از ميان رفته.
اما «توجه» معناي نخستين آن روگردانيدن بسويي ميباشد. مثلاً بجاي «بمن توجه كرد» يا «متوجه من شد» ميتوان گفت : «رو بسوي من گردانيد» يا «بسوي من برگشت» ليكن سپس كلمه معناي خود را تغيير داده كه بيشتر در اين معناي نوين بكار ميرود. مثلاً ميگويند : «توجهي بمن ندارد» بجاي اين معني بايد گفت : «پرواي من ندارد» يا «بمن نميپردازد» يا مانند اين جملهها كه جابجا ديگرگونه ميشود.
(21)
آنچه ديده و شنيده شده دو قاعده بیشتر براي جمعبندي نامها در نوشتهجات فارسي بكار برده نشده است. يكي «ان» ديگري «ها» در صورتي كه قاعدهي ديگري هم ميان الوار و دهگانان مخصوصاً در دشتي و دشتستان و ليراوي و كهگيلويه و جاهاي ديگر جاري است و آن اينست كه در موقع جمعبندي يك لام در آخر اسم درميآورند مثلاً مرد را مردَل و اسب را اسبَل ميگويند و طريق استعمال آن هم روي اصول و قواعدي چند قرار گرفته است و يكي از آنها براي نمونه در اينجا ياد ميشود. مثلاً نامهايي كه به نون ساكن منتهي شده باشد يك گاف قبل از لام جمع درميآورند چون زن و آن و اين كه زنگَل و آنگَل و اينگَل گفته ميشود با اين ترتيب نميتوان گفتن از روي بيشالودگي بين يك گروه انبوهي جريان دارد. اكنون حرف در اينست كه اگر اين جزء قواعد فارسي محسوب است چرا گويندگان و سخنوران پيشين ما در گفتارهايشان نياوردند و اگر بگوييم بنا بموجباتي در آن زمان زبان فارسي باين درجه اهميت نداشته كه بدين نكات رعايت شود استاد ابوالقاسم كه در ترويج زبان فارسي كوشش مخصوصي داشته چرا رعايت نفرموده و اگرهم جزء قواعد فارسي نيست پس از كدام زبان و از چه وقت داخل زبان فارسي شده ميان يك بخش بزرگي از فارسي زبانان رواج يافته است؟
بوشهر ـ علياكبر نوري وزيري
سپاسگزاريم كه اين نكته را نگاشتهايد. اين كه در كتابها كسي ياد اين نكرده از آن جهت است كه در كتابها تنها توجه بزبان نگارش است. كسي تاكنون بزبانهاي بومي نپرداخته. چنانكه ما هم آگاهي دربارهي آن نشانهي جمع نداريم و نخواهيم توانست پاسخ شما را بدهيم. تنها اين نكته را يادآوري ميكنيم كه در آذربايجان كلمهاي نزديك باين بكار ميرود و آن «گل» ميباشد (با كسر گاف) و مقصود از آن نه جمع بلكه معناي خاص ديگريست.
مثلاً اگر بگويند : «حسنگل» مقصود «حسن و همراهانش» خواهد بود. اگر بگويند : «قرداشيم گیل» مقصود «خاندان برادرم» خواهد بود. مقصود اينست شايد آن كلمهي لري با اين كلمهي آذربايجاني بيارتباط نباشد و اين بر شماست كه شرح دهيد آيا كلمهي لري را درست بجاي نشانهي جمع بكار ميبرند يا معناي خاص ديگري را از آن ميخواهند.
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان
(19)
مدتيست كه بجاي مدرسه دبستان ميگوييم آيا عيبي ندارد كه بجاي كلاس هم «داژه» استعمال كنيم؟ رشت ـ پيلهور
آنچه شنيدهايم در دبستانها و دبيرستانهاي اردبيل و برخي شهرهاي ديگر آذربايجان بجاي كلاس كلمهي «پايه» را بكار ميبرند و اين كلمه بسيار بجاست. داژه ناشناس است و شايد كسان بسياري آن را نپذيرند.
(20)
كلمهي فارسي كپيه و توجه يا دو كلمه كه بجاي اينها بكار رود مرقوم فرماييد. تبريز ـ ماهوتچي
بجاي كپيه ما كنون «نسخه» بكار ميبريم و اين كلمه اگرچه عربي است در فارسي شهرت يافته كه ميتوان نگاه داشت. گاهي نيز عبارت «رونويسي» بكار ميرود مثلاً ميگويند : «اين رونويس آنست» يا ميگويند : «من از نوشتهي شما رونويسي كردم» اگر كساني بجاي نسخه «رونويسي» را معروف بكنند كار بيجايي نكردهاند.
در پهلوي «پچين» ميگفتند كه همان كلمه اكنون در ارمني بكار ميرود ولي در فارسي پاك از ميان رفته.
اما «توجه» معناي نخستين آن روگردانيدن بسويي ميباشد. مثلاً بجاي «بمن توجه كرد» يا «متوجه من شد» ميتوان گفت : «رو بسوي من گردانيد» يا «بسوي من برگشت» ليكن سپس كلمه معناي خود را تغيير داده كه بيشتر در اين معناي نوين بكار ميرود. مثلاً ميگويند : «توجهي بمن ندارد» بجاي اين معني بايد گفت : «پرواي من ندارد» يا «بمن نميپردازد» يا مانند اين جملهها كه جابجا ديگرگونه ميشود.
(21)
آنچه ديده و شنيده شده دو قاعده بیشتر براي جمعبندي نامها در نوشتهجات فارسي بكار برده نشده است. يكي «ان» ديگري «ها» در صورتي كه قاعدهي ديگري هم ميان الوار و دهگانان مخصوصاً در دشتي و دشتستان و ليراوي و كهگيلويه و جاهاي ديگر جاري است و آن اينست كه در موقع جمعبندي يك لام در آخر اسم درميآورند مثلاً مرد را مردَل و اسب را اسبَل ميگويند و طريق استعمال آن هم روي اصول و قواعدي چند قرار گرفته است و يكي از آنها براي نمونه در اينجا ياد ميشود. مثلاً نامهايي كه به نون ساكن منتهي شده باشد يك گاف قبل از لام جمع درميآورند چون زن و آن و اين كه زنگَل و آنگَل و اينگَل گفته ميشود با اين ترتيب نميتوان گفتن از روي بيشالودگي بين يك گروه انبوهي جريان دارد. اكنون حرف در اينست كه اگر اين جزء قواعد فارسي محسوب است چرا گويندگان و سخنوران پيشين ما در گفتارهايشان نياوردند و اگر بگوييم بنا بموجباتي در آن زمان زبان فارسي باين درجه اهميت نداشته كه بدين نكات رعايت شود استاد ابوالقاسم كه در ترويج زبان فارسي كوشش مخصوصي داشته چرا رعايت نفرموده و اگرهم جزء قواعد فارسي نيست پس از كدام زبان و از چه وقت داخل زبان فارسي شده ميان يك بخش بزرگي از فارسي زبانان رواج يافته است؟
بوشهر ـ علياكبر نوري وزيري
سپاسگزاريم كه اين نكته را نگاشتهايد. اين كه در كتابها كسي ياد اين نكرده از آن جهت است كه در كتابها تنها توجه بزبان نگارش است. كسي تاكنون بزبانهاي بومي نپرداخته. چنانكه ما هم آگاهي دربارهي آن نشانهي جمع نداريم و نخواهيم توانست پاسخ شما را بدهيم. تنها اين نكته را يادآوري ميكنيم كه در آذربايجان كلمهاي نزديك باين بكار ميرود و آن «گل» ميباشد (با كسر گاف) و مقصود از آن نه جمع بلكه معناي خاص ديگريست.
مثلاً اگر بگويند : «حسنگل» مقصود «حسن و همراهانش» خواهد بود. اگر بگويند : «قرداشيم گیل» مقصود «خاندان برادرم» خواهد بود. مقصود اينست شايد آن كلمهي لري با اين كلمهي آذربايجاني بيارتباط نباشد و اين بر شماست كه شرح دهيد آيا كلمهي لري را درست بجاي نشانهي جمع بكار ميبرند يا معناي خاص ديگري را از آن ميخواهند.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوسوم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش2 از 3)
این آموزاكهای اینهاست. ما میگوییم : بخطا رفتهاید و این نتیجهها نه درست است. داستان «خودخواهی» كه شرح میدهید در جانوران از هر باره راست است. جانوران همانند كه شناختهاید و آنان هر یكی تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد. در آدمی نیز در یك رشته از كارهایش گفتهی شما راست است. اینكه كسانی آزمندانه پول گرد میآورند ، و بر سر كالاهای جهانی باهم كشاكش میكنند ، و بیهیچ منطقی با یكدیگر بجنگ میپردازند اینها همه سرچشمه از «خودخواهی» میگیرد. چیزی كه هست ما از آدمی یك رشته كارهای دیگر سراغ داریم كه نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن مخالفت هم دارد.
در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید كه با یك پیراهن نازكی بیخ دیوار ایستاده از سرما میلرزد ، شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید ، او چون میپوشد و اندكی گرم میشود شما خوشحال میگردید ـ در این داستان سه چیز هست كه مخالف خودخواهیست : 1) اگر او میچایید و میلرزید شما چرا دلتان سوخت؟!.. از چاییدن و لرزیدن او بشما چه؟!.. 2) چرا خود را بسرما داده پالتو را از تن كنده باو دادید؟!.. چگونه او را بخود برگزیدید؟!. 3) اگر او پالتو را پوشید و گرم گردید چرا شما خشنود شدید؟!.. از گرم شدن و آسودن او بشما چه سودی بود؟!..
ما میگوییم : این كارها و هزارها مانندش كه هر روز از آدمیان دیده میشود با «خودخواهی» چه سازشی دارد؟!.. در این داستان اگر «خودخواهی» بود بایستی رهگذری نه تنها از دیدن بینوا متأثر نگردد و پالتوی خود را باو ندهد ، بلكه اگر زورش رسید آن پیراهن را هم از تن وی درآورد و برای خود نگه دارد. میپرسیم :
🔸شما كه میگویید «سرچشمهی همهی جنبشها در جهان خودخواهیست» باینها چه پاسخی میدهید؟!..
2ـ آدمی دارای دو گوهر است.
راستی آنست كه آدمی دارای دو گوهر است : یكی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست كه چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر كدام یك تنی دارد و یك جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست كه از گردش خون پدید میآید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».
این را فلسفهی مادی درنیافته است. ولی یك موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن كارهای خود آدمی میباشد. زیرا چنانكه دیروز شرح دادیم كارهای آدمی به دو رشته است :
یك رشته آنهایی كه بگفتهی فلاسفهی مادی سرچشمهای جز خودخواهی (یا حب الذات) ندارد. همچون پولاندوزی ، انبارداری[=احتكار] ، دزدی ، كلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و كشاكش ، رشك ، هوس ، برتریفروشی و مانند اینها. اینها كارها و خویهایی است كه چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمهاش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری كه دارد باز شب و روز در تلاش است و پول میاندوزد ، برای چه؟ .. برای آنكه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست كه از همگی داراتر گردد.
فلان توانگر با آنكه خانهاش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیكند ، برای چه؟.. برای آنكه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمیسوزد. امروز دولتها بجان هم افتادهاند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میكنند؟.. اگر نیك سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیكنند و خواست هر یكی جز این نیست كه هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حكومت كند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است كه دو خروس باهم میكنند.
🔸یك رشتهی دیگر كارهایی كه با خودخواهی سازش ندارد بلكه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیكخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، كوشش و فداكاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها كارها و دریافتهاییست كه جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست.
شما مردی را میبینید در راه افتاده و پایش شكسته ، بیاختیار متأثر میشوید و از رفتن بازمانده بر سر او میایستید و او را از زمین بلند میكنید و چه بسا بدوش كشیده بخانهاش میرسانید. این كار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت كنیم دیگری كه پایش شكسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یك خانهای آتش افتاده میسوزد و كسی آواز زنی یا مردی را از آن تو میشنود و بیاختیار خود را بآتش میزند و بیرونش میآورد ، در اینجا خودخواهی دركجاست؟!.
(تکهی شستوسوم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش2 از 3)
این آموزاكهای اینهاست. ما میگوییم : بخطا رفتهاید و این نتیجهها نه درست است. داستان «خودخواهی» كه شرح میدهید در جانوران از هر باره راست است. جانوران همانند كه شناختهاید و آنان هر یكی تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد. در آدمی نیز در یك رشته از كارهایش گفتهی شما راست است. اینكه كسانی آزمندانه پول گرد میآورند ، و بر سر كالاهای جهانی باهم كشاكش میكنند ، و بیهیچ منطقی با یكدیگر بجنگ میپردازند اینها همه سرچشمه از «خودخواهی» میگیرد. چیزی كه هست ما از آدمی یك رشته كارهای دیگر سراغ داریم كه نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن مخالفت هم دارد.
در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید كه با یك پیراهن نازكی بیخ دیوار ایستاده از سرما میلرزد ، شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید ، او چون میپوشد و اندكی گرم میشود شما خوشحال میگردید ـ در این داستان سه چیز هست كه مخالف خودخواهیست : 1) اگر او میچایید و میلرزید شما چرا دلتان سوخت؟!.. از چاییدن و لرزیدن او بشما چه؟!.. 2) چرا خود را بسرما داده پالتو را از تن كنده باو دادید؟!.. چگونه او را بخود برگزیدید؟!. 3) اگر او پالتو را پوشید و گرم گردید چرا شما خشنود شدید؟!.. از گرم شدن و آسودن او بشما چه سودی بود؟!..
ما میگوییم : این كارها و هزارها مانندش كه هر روز از آدمیان دیده میشود با «خودخواهی» چه سازشی دارد؟!.. در این داستان اگر «خودخواهی» بود بایستی رهگذری نه تنها از دیدن بینوا متأثر نگردد و پالتوی خود را باو ندهد ، بلكه اگر زورش رسید آن پیراهن را هم از تن وی درآورد و برای خود نگه دارد. میپرسیم :
🔸شما كه میگویید «سرچشمهی همهی جنبشها در جهان خودخواهیست» باینها چه پاسخی میدهید؟!..
2ـ آدمی دارای دو گوهر است.
راستی آنست كه آدمی دارای دو گوهر است : یكی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست كه چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر كدام یك تنی دارد و یك جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست كه از گردش خون پدید میآید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».
این را فلسفهی مادی درنیافته است. ولی یك موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن كارهای خود آدمی میباشد. زیرا چنانكه دیروز شرح دادیم كارهای آدمی به دو رشته است :
یك رشته آنهایی كه بگفتهی فلاسفهی مادی سرچشمهای جز خودخواهی (یا حب الذات) ندارد. همچون پولاندوزی ، انبارداری[=احتكار] ، دزدی ، كلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و كشاكش ، رشك ، هوس ، برتریفروشی و مانند اینها. اینها كارها و خویهایی است كه چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمهاش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری كه دارد باز شب و روز در تلاش است و پول میاندوزد ، برای چه؟ .. برای آنكه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست كه از همگی داراتر گردد.
فلان توانگر با آنكه خانهاش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیكند ، برای چه؟.. برای آنكه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمیسوزد. امروز دولتها بجان هم افتادهاند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میكنند؟.. اگر نیك سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیكنند و خواست هر یكی جز این نیست كه هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حكومت كند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است كه دو خروس باهم میكنند.
🔸یك رشتهی دیگر كارهایی كه با خودخواهی سازش ندارد بلكه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیكخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، كوشش و فداكاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها كارها و دریافتهاییست كه جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست.
شما مردی را میبینید در راه افتاده و پایش شكسته ، بیاختیار متأثر میشوید و از رفتن بازمانده بر سر او میایستید و او را از زمین بلند میكنید و چه بسا بدوش كشیده بخانهاش میرسانید. این كار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت كنیم دیگری كه پایش شكسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یك خانهای آتش افتاده میسوزد و كسی آواز زنی یا مردی را از آن تو میشنود و بیاختیار خود را بآتش میزند و بیرونش میآورد ، در اینجا خودخواهی دركجاست؟!.
🔸كسی كه خود را برای نجات دیگری به آتش میاندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!.
این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را میشنوید و با آنكه بزیان خودتان است میپذیرید و در راه آن بكوشش و جانفشانی میپردازید و از مال ـ بلكه از جان نیزـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها كه در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه كرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بكشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یك زن و یك مردی را كه دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی كه دست و پا زنان روی آن میرفتم یك جوانی كه در كناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناكنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود كشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد كه او نیز غلطزنان بروی سیل میرفت. آن جوان همین كه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناكنان باین مرد رسید و او را نیز كشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیكبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان كه نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را میشنوید و با آنكه بزیان خودتان است میپذیرید و در راه آن بكوشش و جانفشانی میپردازید و از مال ـ بلكه از جان نیزـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها كه در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه كرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بكشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یك زن و یك مردی را كه دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی كه دست و پا زنان روی آن میرفتم یك جوانی كه در كناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناكنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود كشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد كه او نیز غلطزنان بروی سیل میرفت. آن جوان همین كه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناكنان باین مرد رسید و او را نیز كشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیكبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان كه نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
كسی كه از سرشت خود آزمند و پولاندوز و یا ستمگر و مردمآزار است ، همانكه شنید زندگانی نبرد است هرچه گستاختر میگردد. تو گفتیی نفت به آتشش ریخته میشود.
لئوپُلد دوم پادشاه بلژیک و جنایتهای او در کنگو.
لئوپُلد دوم پادشاه بلژیک و جنایتهای او در کنگو.