پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی شست‌وسوم)

🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش2 از 3)

این آموزاكهای اینهاست. ما میگوییم : بخطا رفته‌اید و این نتیجه‌ها نه درست است. داستان «خودخواهی» كه شرح میدهید در جانوران از هر باره راست است. جانوران همانند كه شناخته‌اید و آنان هر یكی تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد. در آدمی نیز در یك رشته از كارهایش گفته‌ی شما راست است. اینكه كسانی آزمندانه پول گرد می‌آورند ، و بر سر كالاهای جهانی باهم كشاكش میكنند ، و بی‌هیچ منطقی با یكدیگر بجنگ می‌پردازند اینها همه سرچشمه از «خودخواهی» میگیرد. چیزی كه هست ما از آدمی یك رشته كارهای دیگر سراغ داریم كه نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن مخالفت هم دارد.

در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را می‌بینید كه با یك پیراهن نازكی بیخ دیوار ایستاده از سرما میلرزد ، شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید ، او چون می‌پوشد و اندكی گرم می‌شود شما خوشحال میگردید ـ در این داستان سه چیز هست كه مخالف خودخواهیست : 1) اگر او می‌چایید و می‌لرزید شما چرا دلتان سوخت؟!.. از چاییدن و لرزیدن او بشما چه؟!.. 2) چرا خود را بسرما داده پالتو را از تن كنده باو دادید؟!.. چگونه او را بخود برگزیدید؟!. 3) اگر او پالتو را پوشید و گرم گردید چرا شما خشنود شدید؟!.. از گرم شدن و آسودن او بشما چه سودی بود؟!..

ما میگوییم : این كارها و هزارها مانندش كه هر روز از آدمیان دیده می‌شود با «خودخواهی» چه سازشی دارد؟!.. در این داستان اگر «خودخواهی» بود بایستی رهگذری نه تنها از دیدن بینوا متأثر نگردد و پالتوی خود را باو ندهد ، بلكه اگر زورش رسید آن پیراهن را هم از تن وی درآورد و برای خود نگه دارد. می‌پرسیم :

🔸شما كه میگویید «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها در جهان خودخواهیست» باینها چه پاسخی میدهید؟!..

2ـ آدمی دارای دو گوهر است.

راستی آنست كه آدمی دارای دو گوهر است : یكی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست كه چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر كدام یك تنی دارد و یك جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست كه از گردش خون پدید می‌آید و با ایستادن آن از میان میرود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست میگوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».

این را فلسفه‌ی مادی درنیافته است. ولی یك موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن كارهای خود آدمی می‌باشد. زیرا چنانكه دیروز شرح دادیم كارهای آدمی به دو رشته است :

یك رشته آنهایی كه بگفته‌ی فلاسفه‌ی مادی سرچشمه‌ای جز خودخواهی (یا حب الذات) ندارد. همچون پول‌اندوزی ، انبارداری[=احتكار] ، دزدی ، كلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و كشاكش ، رشك ، هوس ، برتری‌فروشی و مانند اینها. اینها كارها و خویهایی است كه چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمه‌اش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری كه دارد باز شب و روز در تلاش است و پول می‌اندوزد ، برای چه؟ .. برای آنكه دارایی را تنها برای خود میخواهد و درپی آنست كه از همگی داراتر گردد.

فلان توانگر با آنكه خانه‌اش پر از خواربار است ، باز هرچه میتواند خواربار میخرد و پروای دیگران نمیكند ، برای چه؟.. برای آنكه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمی‌سوزد. امروز دولتها بجان هم افتاده‌اند و اینهمه خونها میریزند و اینهمه شهرها ویران میگردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال میكنند؟.. اگر نیك سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمیكنند و خواست هر یكی جز این نیست كه هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حكومت كند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است كه دو خروس باهم میكنند.

🔸یك رشته‌ی دیگر كارهایی كه با خودخواهی سازش ندارد بلكه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیكخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، كوشش و فداكاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها كارها و دریافتهاییست كه جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست.

شما مردی را می‌بینید در راه افتاده و پایش شكسته ، بی‌اختیار متأثر می‌شوید و از رفتن بازمانده بر سر او می‌ایستید و او را از زمین بلند میكنید و چه بسا بدوش كشیده بخانه‌اش میرسانید. این كار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت كنیم دیگری كه پایش شكسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یك خانه‌ای آتش افتاده می‌سوزد و كسی آواز زنی یا مردی را از آن تو می‌شنود و بی‌اختیار خود را بآتش میزند و بیرونش می‌آورد ، در اینجا خودخواهی دركجاست؟!.
🔸كسی كه خود را برای نجات دیگری به آتش می‌اندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!.

این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را می‌شنوید و با آنكه بزیان خودتان است می‌پذیرید و در راه آن بكوشش و جانفشانی می‌پردازید و از مال ـ بلكه از جان نیزـ میگذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها كه در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه كرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بكشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یك زن و یك مردی را كه دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی كه دست و پا زنان روی آن میرفتم یك جوانی كه در كناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناكنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود كشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد كه او نیز غلط‌زنان بروی سیل میرفت. آن جوان همین كه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناكنان باین مرد رسید و او را نیز كشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیكبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان كه نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..
كسی كه از سرشت خود آزمند و پول‌اندوز و یا ستمگر و مردم‌آزار است ، همانكه شنید زندگانی نبرد است هرچه گستاختر می‌گردد. تو گفتیی نفت به آتشش ریخته می‌شود.

لئوپُلد دوم پادشاه بلژیک و جنایتهای او در کنگو.
سران نازی در دادگاه نورنبرگ
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست چهارم 36

چهارم ـ در این نوشته ، یکی هم با زبان ریشخندآمیزی چنین فهمانیده‌اند که من که با معجزه دشمنی می‌نمایم از آنروست که خودم که دعوی پیغمبری می‌کنم می‌خواهم مردم از من معجزه نطلبند. همین را دیگران نیز گفته‌اند و من بارها آن را شنیده‌ام. این سخن بیاد من می‌اندازد آن مثل عامیانه‌ای را که می‌گویند : دو تن روستایی با هم گفتگو می‌کردند. یکی پرسید : «پادشاه چه می‌خورد؟!». آن دیگری پاسخ داد : «معلومست که هر روز نان و دوشاب می‌خورد!!».
برای دستگاه برانگیختگی چیزهای بایاتر و ارجدارتر از معجزه نشناخته‌اند. بجای فهم و خرد و اندیشه و نیکخواهی و آمیغ‌پژوهی[=حقیقت‌پژوهی] و دیگر نیروهای نیک آدمی که مایه‌ی پیشرفت آمیغها و افزار کار برانگیختگانست ، آنان سخن گفتن با سوسمار ، شتر درآوردن از سنگ ، مار گردانیدن چوبدست ، قورباغه بارانیدن از آسمان ، و اینگونه «عجایب و غرایب» را شناخته‌اند. در پندار ایشان دستگاه خدا با اینها می‌گردد.
می‌پندارند من که با گمراهیها به نبرد برخاسته و آمیغهای زندگانی را روشن می‌گردانم ، مردم از من معجزه خواستندی طلبید و من پیش افتاده می‌خواهم داستان معجزه را از میان ببرم.
در حالی که گفتگوی ما از معجزه از جای دیگری سرچشمه گرفته و چنانکه گفتم این گفتگو را آنان آغاز کرده‌اند. ما سخن از آیین جهان و یا از داستان برانگیختگان رانده‌ایم و آنان بیخردانه خود را بمیان انداخته ، بدستاویز معجزه‌هایی که در کتابهاشان نوشته‌اند بایراد پرداخته‌اند.
وگرنه من بدعوی‌ای برنخاستم و کسی هم از من معجزه نخواستی طلبید. این چیزها امروز چندان خنکست که من از گفتگویش شرمنده می‌گردم.
بارها گفته‌ام من نامی بروی خود نگزاردم و دعوی‌ای نکردم. من بکار برخاستم و کوششهایی کردم. اگر این کوششهاست که شما پیغمبری می‌شمارید اینها کار است نه دعوی. من کار پیغمبر را انجام داده‌ام ، نه بدعویش برخاسته‌ام.
آنان با دیده‌ی خود می‌بینند که ما تاکنون در چند زمینه‌ی بسیار بزرگی ـ از اروپاگری ، ادبیات ، فلسفه‌ی یونان ، خراباتیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خرد ، روان ، مادّیگری و مانند اینها بسخن پرداخته‌ایم و در هر یکی آنچه را که بآخشیج[=ضد] باورهای دیگران می‌بود گفته‌ایم و در هر رشته خردمندان گفته‌های ما را پذیرفته‌اند و امروز تکان بزرگی در هر سوی کشور پدیدار است ، و آنچه تاکنون باندیشه‌ی کسی نرسیده ، معجزه طلبیدن از من بوده. آنچه تاکنون کسی از من نخواسته ، سخن گفتن با سوسمار ، شتر درآوردن از سنگ ، قورباغه بارانیدن از آسمان بوده.
✴️ زبان ایرانی 67
🔶 چند سخني از دفتر

1ـ انجام گرفتن يكي از آرزوهاي ما
بتازگي جنبشي درباره‌ي زبان فارسي در تهران پيدا شده و كسان بسياري براي كوشش در اين راه برخاسته‌اند. نيز دانشوراني بر اين سرند كه براي علوم و فنون اصطلاحهايي از فارسي بگزارند و براي اين كار انجمنهايي برپا گرديده.
ما از پيشامد سخت خرسنديم و خرسندي بيشترمان از آنست كه وزارت جليله‌ي معارف قدرداني نموده تشويق و پشتيباني از اين كوشندگان دريغ نمي‌دارد.
موضوع زبان يكي از دشواريهاي كار پيمان است. زيرا زباني كه امروز روزنامه‌ها و اداره‌ها دارند و مي‌نويسند ما آن را ساختگي دانسته بخود روا نمي‌شماريم كه پيروي از آن نماييم. از آنسوي پاره‌اي از دوستان و ديگران هميشه گله مي‌كنند كه اين زباني كه شما بكار مي‌بريد عادي نيست.
ولي از اين سپس كه اين جنبش پديد آمده و زبان فارسي پيراسته خواهد گرديد و ديگران نيز همچو ما خواهند نوشت ناچار گله‌ي خوانندگان از ما از ميان خواهد رفت.
ما در اين زمينه گفتارهايي در شماره‌هاي پارسال نوشته‌ايم و امسال هم دوباره چند گفتاري خواهيم نوشت. آنچه در اينجا يادآوري مي‌كنيم اينست كه در اين كار نبايد شتاب داشت بلكه بدانسان كه درآميختگي كلمه‌هاي عربي كم‌كم و در مدت سالهاي درازي بوده بيرون كردن آنها نيز بيكبار نمي‌تواند بود و هرآينه بايد كم‌كم و در مدت چند سالي باشد.
و آنگاه ما هرگز نبايد كلمه از خودمان بسازيم بلكه بايد از كتابهاي پيشين از شهنامه‌ي فردوسي و كتابها و شعرهاي ناصرخسرو و از گلستان سعدي و از اسرارالتوحيد و ديگر اينگونه كتابها كه در دست هست كلمه‌هاي درست فارسي را پيدا كرده و بكار ببريم.
درباره‌ي اصطلاحها دوباره يادآوري ميكنيم كه اين كار بايد بسرپرستي بلكه بدستياري وزارت معارف باشد كه همگي پيروي از آنها بكنند و دوتيرگي درميان نباشد. كنون كه سرپرست دانشمند آن وزارت جليله تشويق از اين جنبش مي‌نمايند چه بهتر كه درباره‌ي اصطلاحها انجمني از دانشمندان برپا و انجام اين كار را بدستياري آن انجمن عهده‌دار شوند. بويژه كه بيش از همه خود وزارت معارف نيازمند اين اصطلاحهاست كه در دبستانها و دبيرستانها در علومي كه بشاگردان آموخته مي‌شود بكار برند.
در پايان خداي را سپاس ميگزاريم كه يكي از آرزوهاي ما بدينسان انجام ميگيرد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی شست‌وچهارم)

🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش 3 از 3)

آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست كه این رشته كارها كه سرچشمه‌ی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیكخواهی و حقیقت‌پرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را كه در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی می‌چرند و كمترین تأثری در آنها پیدا نمی‌شود. شما بارها دیده‌اید كه در خیابان یك اسب درشكه پایش می‌لغزد و می‌افتد و زخمی می‌شود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسركشی پرداخته یك لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.

خلاصه‌ی سخنان گذشته‌ی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یكی جنبه‌ی تن و جان با خویهای ناستوده‌ی خودخواهی و خشم و رشك و كینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، كه در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریكست. دیگری جنبه‌ی روان با خویهای ستوده‌ی غمخواری و دلسوزی و نیكخواهی و آبادی‌دوستی و راستی‌پرستی و مانند اینها كه این جنبهْ خاص خود اوست. از همین جاست كه كارهای آدمی به دو گونه است و نیك و بد در او توأم می‌باشد.

شما می‌بینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش كشاكش میكند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن كجا و این كجا؟! این دو كارِ ضد هم ، از یك كسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن كشاكش بر سر صد ریال از جنبه‌ی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبه‌ی روانیش.

در تبریز در سی سال پیش حاجی‌ابوالقاسم‌ نامْ بازرگانی بود. این مرد با همه‌ی توانگری با قناعت میزیست و یك قران و دو قران پول گرد می‌آورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشكسالی 1336[ق ، 1296خ] كه بینوایان از گرسنگی می‌مردند و روزانه گروه انبوهی از میان می‌رفتند به یك كار بسیار نیكی برخاست ، و آن اینكه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان كویِ خود دستگیریهای بسیاری كرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعكاری از كجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری كردن از كجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبه‌ی جانیش بوده و این از جنبه‌ی روانیش.

این بارها رخ داده ، كه یك دزدی از دیوار خانه‌ای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی كه خواسته دست یازد و آنها را بردارد یك نیرویی از درون او را بازداشته و اینست از همان راهی كه رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو كه این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو كه او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یكی توان گفت؟!.

شما اگر نیك اندیشید همیشه در درونتان كشاكش و داوری هست : چنین فرض كنید یك مرد موهونی در خیابان بشما توهین كرده و شما با خشم و كینه بخانه برگشته‌اید ، خواهید دید یك چیزی از درون شما را وادار میكند كه بروید و با او گلاویز شوید و كتكش زنید و یك چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یك توهین بیجا چه تأثیری دارد كه شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یكی نتواند بود.

از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است كه آدمی گذشته از طبیعت تن و جان كه سرچشمه‌ی كارهایش خودخواهیست یك جنبه‌ی دیگری دارد كه سرچشمه‌ی كارهای آن نیكخواهی و دلسوزی و آبادی‌دوستی و راستی‌پرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است كه ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیده‌ی آفریدگان می‌شماریم. از روی این جنبه است كه امیدها بنیكی او می‌بندیم و كوششها میكنیم.

ولی فلاسفه‌ی مادی این جنبه را نشناخته‌اند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یكسان شناخته‌اند. اینكه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودكشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجه‌ی آنست كه آدمی را چنانكه هست نشناخته است. شگفتتر آنست كه خود شوپنهاور یك مرد نیكخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان می‌سوخته و از روی دلسوزی بوده كه چنین سخنی را بزبان می‌آورده و با این حال درك نمیكرده كه در آدمی یك نیروی نیكخواهی هست و چنان نیست كه ناگزیر از بدی باشد.

این است خلاصه‌ی مطالب ما درباره‌ی «روان» ، و ما از این سخن نتیجه‌های بسیار بزرگی برمیداریم كه باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 179 ، 180 و 181)
نیتچه فیلسوف مادّی آلمانی
شوپنهاور فیلسوف مادی آلمانی