✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوچهارم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش 3 از 3)
آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست كه این رشته كارها كه سرچشمهی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیكخواهی و حقیقتپرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را كه در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی میچرند و كمترین تأثری در آنها پیدا نمیشود. شما بارها دیدهاید كه در خیابان یك اسب درشكه پایش میلغزد و میافتد و زخمی میشود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسركشی پرداخته یك لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یكی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشك و كینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، كه در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریكست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیكخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها كه این جنبهْ خاص خود اوست. از همین جاست كه كارهای آدمی به دو گونه است و نیك و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش كشاكش میكند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن كجا و این كجا؟! این دو كارِ ضد هم ، از یك كسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن كشاكش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یك قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشكسالی 1336[ق ، 1296خ] كه بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یك كار بسیار نیكی برخاست ، و آن اینكه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان كویِ خود دستگیریهای بسیاری كرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعكاری از كجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری كردن از كجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، كه یك دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی كه خواسته دست یازد و آنها را بردارد یك نیرویی از درون او را بازداشته و اینست از همان راهی كه رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو كه این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو كه او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یكی توان گفت؟!.
شما اگر نیك اندیشید همیشه در درونتان كشاكش و داوری هست : چنین فرض كنید یك مرد موهونی در خیابان بشما توهین كرده و شما با خشم و كینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یك چیزی از درون شما را وادار میكند كه بروید و با او گلاویز شوید و كتكش زنید و یك چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یك توهین بیجا چه تأثیری دارد كه شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یكی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است كه آدمی گذشته از طبیعت تن و جان كه سرچشمهی كارهایش خودخواهیست یك جنبهی دیگری دارد كه سرچشمهی كارهای آن نیكخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است كه ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است كه امیدها بنیكی او میبندیم و كوششها میكنیم.
ولی فلاسفهی مادی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یكسان شناختهاند. اینكه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودكشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست كه آدمی را چنانكه هست نشناخته است. شگفتتر آنست كه خود شوپنهاور یك مرد نیكخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده كه چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درك نمیكرده كه در آدمی یك نیروی نیكخواهی هست و چنان نیست كه ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم كه باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
(تکهی شستوچهارم)
🔶 در پیرامون جان و روان
(بخش 3 از 3)
آنچه این موضوع را روشنتر میگرداند آنست كه این رشته كارها كه سرچشمهی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیكخواهی و حقیقتپرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را كه در اینجا سر میبرند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی میچرند و كمترین تأثری در آنها پیدا نمیشود. شما بارها دیدهاید كه در خیابان یك اسب درشكه پایش میلغزد و میافتد و زخمی میشود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسركشی پرداخته یك لگدی هم از پهلوی آن میزند. این است حال جانوران.
خلاصهی سخنان گذشتهی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یكی جنبهی تن و جان با خویهای ناستودهی خودخواهی و خشم و رشك و كینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، كه در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریكست. دیگری جنبهی روان با خویهای ستودهی غمخواری و دلسوزی و نیكخواهی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینها كه این جنبهْ خاص خود اوست. از همین جاست كه كارهای آدمی به دو گونه است و نیك و بد در او توأم میباشد.
شما میبینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش كشاكش میكند و باو زور میگوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان میدهد. آن كجا و این كجا؟! این دو كارِ ضد هم ، از یك كسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن كشاكش بر سر صد ریال از جنبهی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبهی روانیش.
در تبریز در سی سال پیش حاجیابوالقاسم نامْ بازرگانی بود. این مرد با همهی توانگری با قناعت میزیست و یك قران و دو قران پول گرد میآورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشكسالی 1336[ق ، 1296خ] كه بینوایان از گرسنگی میمردند و روزانه گروه انبوهی از میان میرفتند به یك كار بسیار نیكی برخاست ، و آن اینكه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان كویِ خود دستگیریهای بسیاری كرد و میتوان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعكاری از كجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری كردن از كجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبهی جانیش بوده و این از جنبهی روانیش.
این بارها رخ داده ، كه یك دزدی از دیوار خانهای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی كه خواسته دست یازد و آنها را بردارد یك نیرویی از درون او را بازداشته و اینست از همان راهی كه رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو كه این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو كه او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یكی توان گفت؟!.
شما اگر نیك اندیشید همیشه در درونتان كشاكش و داوری هست : چنین فرض كنید یك مرد موهونی در خیابان بشما توهین كرده و شما با خشم و كینه بخانه برگشتهاید ، خواهید دید یك چیزی از درون شما را وادار میكند كه بروید و با او گلاویز شوید و كتكش زنید و یك چیز دیگری جلوتان را گرفته میگوید : «یك توهین بیجا چه تأثیری دارد كه شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یكی نتواند بود.
از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است كه آدمی گذشته از طبیعت تن و جان كه سرچشمهی كارهایش خودخواهیست یك جنبهی دیگری دارد كه سرچشمهی كارهای آن نیكخواهی و دلسوزی و آبادیدوستی و راستیپرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است كه ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیدهی آفریدگان میشماریم. از روی این جنبه است كه امیدها بنیكی او میبندیم و كوششها میكنیم.
ولی فلاسفهی مادی این جنبه را نشناختهاند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یكسان شناختهاند. اینكه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده میگوید : «بهترین چاره خودكشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجهی آنست كه آدمی را چنانكه هست نشناخته است. شگفتتر آنست كه خود شوپنهاور یك مرد نیكخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان میسوخته و از روی دلسوزی بوده كه چنین سخنی را بزبان میآورده و با این حال درك نمیكرده كه در آدمی یك نیروی نیكخواهی هست و چنان نیست كه ناگزیر از بدی باشد.
این است خلاصهی مطالب ما دربارهی «روان» ، و ما از این سخن نتیجههای بسیار بزرگی برمیداریم كه باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.
(پرچم روزانه شمارههای 179 ، 180 و 181)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست چهارم 37
پس از همهی اینها : گرفتم که سخن آنان راستست ، و من برای آن معجزه را نمیپذیرم که خود معجزه نمیدارم. تازه این کاریست که پیش از من پیغمبر اسلام کرده. او نیز معجزه (از آنگونه که شما میگویید) نمیداشته و معجزه را نمیپذیرفته.
یک کاری دیگر که در این سه سات انجام دادهاند ، گلهگزاری از منست که گره از دشواریهای قرآن باز نکردهام و با آنکه نوید دادهام ، به نوید خود کار نبستهام. چنانکه گفتم ، این خود دردی در دلهای ایشانست که خود نافهمیده بزبان میآورند.
این را هم در پایان نشست بگویم : در قرآن آیهای هست بدینسان : «لَّقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ»1. چون پس و پیش آیه دربارهی روز رستاخیز و درآمدن گناهکاران بجایگاه رستاخیز است در تفسیرها این آیه را نیز روی سخنش را بگناهکاران دانستهاند.
ولی این بسیار نابجاست که خدا با یکایک گناهکاران بسخن درآید و باو چنین گوید : «تو از این ناآگاه میبودی. ما پرده از روی چشم تو برداشتیم. نگاه تو امروز تند است».
از اینرو من این آیه را دربارهی خود پیغمبر میدانم و روی سخنش را جز با او نمیشناسم. مانند این در قرآن فراوانست که درمیان گفتگویی ناگهان خطابی به پیغمبر شده است.
چون این را در یکی از نوشتههایم نوشتهام ، نویسندگان این دفتر بگمان خود لغزشی از من پیدا کردهاند و با یک لحن پستی آن را در این دفتر یاد کردهاند. ولی ایکاش همهی لغزشها از اینگونه بودی.
این شیوهی دغلکاری ایشانست که چیزی که پیدا کنند بدستاویز آن نقاره زنند و صدها ایرادهای ریشهدار را که ما بکیششان گرفتهایم نادیده انگارند. من اگر بخواهم تأویلهای خنکی را که پیشوایان ایشان دربارهی آیههای قرآن کردهاند برخشان بکشم ، سخن بدرازی خواهد انجامید و نیاز نیست.
1ـ تو ناآگاه ازین بودی ما پردهی چشم ترا برداشتیم و نگاه تو اکنون تند است. [سورهی ق (50) آیهی 22]
🔶 نشست چهارم 37
پس از همهی اینها : گرفتم که سخن آنان راستست ، و من برای آن معجزه را نمیپذیرم که خود معجزه نمیدارم. تازه این کاریست که پیش از من پیغمبر اسلام کرده. او نیز معجزه (از آنگونه که شما میگویید) نمیداشته و معجزه را نمیپذیرفته.
یک کاری دیگر که در این سه سات انجام دادهاند ، گلهگزاری از منست که گره از دشواریهای قرآن باز نکردهام و با آنکه نوید دادهام ، به نوید خود کار نبستهام. چنانکه گفتم ، این خود دردی در دلهای ایشانست که خود نافهمیده بزبان میآورند.
این را هم در پایان نشست بگویم : در قرآن آیهای هست بدینسان : «لَّقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ»1. چون پس و پیش آیه دربارهی روز رستاخیز و درآمدن گناهکاران بجایگاه رستاخیز است در تفسیرها این آیه را نیز روی سخنش را بگناهکاران دانستهاند.
ولی این بسیار نابجاست که خدا با یکایک گناهکاران بسخن درآید و باو چنین گوید : «تو از این ناآگاه میبودی. ما پرده از روی چشم تو برداشتیم. نگاه تو امروز تند است».
از اینرو من این آیه را دربارهی خود پیغمبر میدانم و روی سخنش را جز با او نمیشناسم. مانند این در قرآن فراوانست که درمیان گفتگویی ناگهان خطابی به پیغمبر شده است.
چون این را در یکی از نوشتههایم نوشتهام ، نویسندگان این دفتر بگمان خود لغزشی از من پیدا کردهاند و با یک لحن پستی آن را در این دفتر یاد کردهاند. ولی ایکاش همهی لغزشها از اینگونه بودی.
این شیوهی دغلکاری ایشانست که چیزی که پیدا کنند بدستاویز آن نقاره زنند و صدها ایرادهای ریشهدار را که ما بکیششان گرفتهایم نادیده انگارند. من اگر بخواهم تأویلهای خنکی را که پیشوایان ایشان دربارهی آیههای قرآن کردهاند برخشان بکشم ، سخن بدرازی خواهد انجامید و نیاز نیست.
1ـ تو ناآگاه ازین بودی ما پردهی چشم ترا برداشتیم و نگاه تو اکنون تند است. [سورهی ق (50) آیهی 22]
✴️ زبان ایرانی 68
🔶 چند سخني از دفتر
2ـ [جنبش] زبان فارسي
جنبش زبان فارسي همچنان پيشرفت دارد. گذشته از تكاني كه بهمگي ادارهها افتاده و در هر كجا كساني در جستجوي كلمههاي فارسي ميباشند كه بجاي كلمههاي عربي بگزارند در وزارت جليلهي جنگ انجمني از دانشمندان هفتهاي سه بار برپا ميشود و تاكنون بخش انبوهي از نامها و كلمههاي آن وزارتخانه را از اروپايي و عربي بفارسي برگردانيدهاند كه امسال بكار خواهد رفت.
3ـ درس زبان پهلوي
كار سودمند ديگري كه با موضوع زبان بيارتباط نميباشد اينكه با دستور وزارت جليلهي معارف درس زبان پهلوي در دانشسراي عالي آغاز شده كه در اين يكي دو ماه اختياري باشد و از سال آينده جزو فهرست شود. نتيجهي اين درس آن خواهد بود كه جنبش زبان هرچه ريشهدارتر و پرمايهتر گردد و بنياد آن بر پايهي استوار علمي گزارده شود. چه زبان پهلوي ما در فارسي امروزيست و ما ميتوانيم سود بسيار از آن برداريم.
جنبش زبان فارسي كه نتيجهي كوششهاي چندين كساني ميباشد يگانه آسيب آن همانا بيمايگي نويسندگان و تندروي ايشان ميباشد. چنانكه در اين باره بارها در پيمان گفتگو شده و براي جلوگيري از اين آسيب بايد از يكسوی كار را با شكيبايي و آرامي پيش برد و از سوي ديگر كتابهاي باستان را كه از جملهي آنها كتابهاي پهلويست در دسترس نويسندگان گزاشت. از اين جهت ما آغاز اين درس را گامي در راه پيشرفت كار زبان ميشماريم.
🔶 چند سخني از دفتر
2ـ [جنبش] زبان فارسي
جنبش زبان فارسي همچنان پيشرفت دارد. گذشته از تكاني كه بهمگي ادارهها افتاده و در هر كجا كساني در جستجوي كلمههاي فارسي ميباشند كه بجاي كلمههاي عربي بگزارند در وزارت جليلهي جنگ انجمني از دانشمندان هفتهاي سه بار برپا ميشود و تاكنون بخش انبوهي از نامها و كلمههاي آن وزارتخانه را از اروپايي و عربي بفارسي برگردانيدهاند كه امسال بكار خواهد رفت.
3ـ درس زبان پهلوي
كار سودمند ديگري كه با موضوع زبان بيارتباط نميباشد اينكه با دستور وزارت جليلهي معارف درس زبان پهلوي در دانشسراي عالي آغاز شده كه در اين يكي دو ماه اختياري باشد و از سال آينده جزو فهرست شود. نتيجهي اين درس آن خواهد بود كه جنبش زبان هرچه ريشهدارتر و پرمايهتر گردد و بنياد آن بر پايهي استوار علمي گزارده شود. چه زبان پهلوي ما در فارسي امروزيست و ما ميتوانيم سود بسيار از آن برداريم.
جنبش زبان فارسي كه نتيجهي كوششهاي چندين كساني ميباشد يگانه آسيب آن همانا بيمايگي نويسندگان و تندروي ايشان ميباشد. چنانكه در اين باره بارها در پيمان گفتگو شده و براي جلوگيري از اين آسيب بايد از يكسوی كار را با شكيبايي و آرامي پيش برد و از سوي ديگر كتابهاي باستان را كه از جملهي آنها كتابهاي پهلويست در دسترس نويسندگان گزاشت. از اين جهت ما آغاز اين درس را گامي در راه پيشرفت كار زبان ميشماريم.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوپنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 1)
گفتارهایی كه در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم كسانی خوانده چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث كرد نه از روح ..» یك دسته مردم شیوهشان همین است كه هر سخنی كه ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اكنون هم میگویند و ما نمیدانیم كدام روز خواهد بود كه این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث كرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شركت كردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ بهر حالی كه میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی كه هستید هستید. شما كه نمیخواهید بخود تكانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای كنید چه انگلیس غلبه كند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را كه دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی كه گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میكنند بما چه كه این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه كه وقت خود را در راه كشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش كرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس كه نیستید و
🔸از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید كه از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
🔸شما آن نادانانی هستید كه میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یك قانون بسیار استوار طبیعی است كه یك مردمی تا نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن بنیكی نگزارید و خود را از آلودگیها پاك نگردانید و با این حال از جهان نیكی ببینید.
میخواهید دیگران كه جنگ میكنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی كه ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانكه بارها گفتهایم
🔸بدبختی مردم شرق از پراكندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره اینست كه ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یك رشته حقایق را روشن گردانیم
و بدینسان یک راهی باز كرده و همگی را بآن راه بخوانیم كه كسانی كه از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران كه در كنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری كند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] كه در راهش میكوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن كردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاكنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را كسی نمیشناخته. چنانكه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [1] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن كه بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست كه از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
🔸شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان كه هست بدانید این را ملاحظه كنید كه دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی كه سراپا حقایق است كه كوچكترین ایرادی وارد نخواهد شد.
از آنسوی چنانكه نوشتهایم هر كسی پیش از هر كاری لازم است كه خود را بشناسد ، و كسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
🔸ما برای آنكه اندیشههای پراكنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را بیك راه بیاوریم ناگزیریم كه جهان را معنی كنیم ، زندگی را معنی كنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست كشاورزی و بازرگانی و كار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم.
اینهاست كار ما. اینهاست وظیفهای كه من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
[1] : Büchner
(تکهی شستوپنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 1)
گفتارهایی كه در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم كسانی خوانده چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث كرد نه از روح ..» یك دسته مردم شیوهشان همین است كه هر سخنی كه ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اكنون هم میگویند و ما نمیدانیم كدام روز خواهد بود كه این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث كرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شركت كردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ بهر حالی كه میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی كه هستید هستید. شما كه نمیخواهید بخود تكانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای كنید چه انگلیس غلبه كند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را كه دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی كه گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میكنند بما چه كه این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه كه وقت خود را در راه كشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش كرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس كه نیستید و
🔸از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید كه از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
🔸شما آن نادانانی هستید كه میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یك قانون بسیار استوار طبیعی است كه یك مردمی تا نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن بنیكی نگزارید و خود را از آلودگیها پاك نگردانید و با این حال از جهان نیكی ببینید.
میخواهید دیگران كه جنگ میكنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی كه ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانكه بارها گفتهایم
🔸بدبختی مردم شرق از پراكندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره اینست كه ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یك رشته حقایق را روشن گردانیم
و بدینسان یک راهی باز كرده و همگی را بآن راه بخوانیم كه كسانی كه از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران كه در كنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری كند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] كه در راهش میكوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن كردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاكنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را كسی نمیشناخته. چنانكه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [1] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن كه بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست كه از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
🔸شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان كه هست بدانید این را ملاحظه كنید كه دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی كه سراپا حقایق است كه كوچكترین ایرادی وارد نخواهد شد.
از آنسوی چنانكه نوشتهایم هر كسی پیش از هر كاری لازم است كه خود را بشناسد ، و كسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
🔸ما برای آنكه اندیشههای پراكنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را بیك راه بیاوریم ناگزیریم كه جهان را معنی كنیم ، زندگی را معنی كنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست كشاورزی و بازرگانی و كار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم.
اینهاست كار ما. اینهاست وظیفهای كه من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
[1] : Büchner
این است من یادآوری میكنم كه خوانندگان پرچم آن گفتارها را كه در زمینهی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشكار روشن گردانیدیم برای آنكه هر خوانندهای بفهمد. ما این را گفتهایم كه هر یكی از ما باید بكوشد و زنهای خاندان خود را نیز با حقایق زندگانی آشنا گرداند ما از زنها در این كوششهای خود كمك و یاوری بزرگی چشم داریم. این است باید آنها را از میان اندیشههای پوچ و پراكنده بیرون آورد. باید آنها را نیز با حقایق آشنا گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
(پرچم روزانه شمارهی 183)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 38
پیش از این هم گفتهام ، من نمیبایست بآن دفتر پاسخی دهم. زیرا نویسندگانِ آن کسانید که در وحشیگریهای بسیار پست بهمنماه دست داشته و یا تماشاگر آنها بودهاند ، و چون از آن کار نتیجهای نبردهاند ، این بار از این راه آمدهاند. آنگاه آنان نه کسانیند که چون پاسخی شنیدند بپذیرند ، نه کسانیند که باری بروی سخن خود بایستند. چنانکه میبینید آنان کتابهای ما را خواندهاند و پس از خواندن آنهاست که اینها را نوشتهاند. کسانی که از خواندن آنهمه آمیغهای استوار بتکان نیامدهاند ، از پاسخهایی که بایرادهاشان دهیم چه هودهای[نتیجه] خواهد بود.
از این گذشته ما بیک کار بسیار بزرگی برخاستهایم و این بسیار ناشایاست که از آن بازمانیم و باین چیزهای کوچک پردازیم. آنان یکی از خواستهاشان همینست که ما را با این گفتگوهای بسیار بیارج سرگرم گردانند و از کار بازدارند. بویژه که آیههای قرآن را پیش کشیدهاند که ما بهر کدام که پاسخ دادیم و درماندند بتأویل پردازند ، یا بگویند دربارهی رستاخیز است ، یا بگویند منسوخ شده. بدینسان ما را از آیهای بآیهای کشانند. از آنسوی نوشتههای خود را با نامهای ناشناخته بچاپ رسانند که اگر ما پاسخ دادیم بگویند ما نبودهایم و این بار سخنان دیگری بمیان آورند.
از چه میترسند؟!. چه باکی میدارند؟!. مگردلهاشان باین تودهی بدبخت میسوزد؟!. مگر درپی رستگاریند؟!. یک دسته کسانیند که از همهی سرفرازیهای زندگانی و از لذتهای آن چشم پوشیده تنها بآن خودنماییها و سودجوییهای بسیار پست بس کردهاند. آنان لذت بسیار میبرند که هفت یا هشت تن گرد آیند و پس از هفتهها رنج چنین دفتری پدید آورند و از یک صادق ایپکچی ، دههزار و بیستهزار ریال پولی گیرند و بچاپ رسانند و آن را با هایهوی بسیار بشهرها فرستند. این کامکاری بزرگی برای ایشانست.
بهر حال آنچه مرا نسزیدی پاسخ گفتن بآن دفتر میبود. لیکن برخی یاران خواستار بودند ، خواستم در هر نشستی چند سخنی دربارهی آن بگویم و پرسشهایی کنم که بیگمان پاسخی نخواهند توانست.
از بازماندهی دفتر آنچه درخور سخنست نام وارونهگوییست که بروی من گزاردهاند. چیزهای دیگر درخور هیچ سخنی نیست. آنچه را که دربارهی «معراج» و فَرهِش[=وحی] و جهان دیگر نوشتهاند بسیار عامیانه است. میباید گفت : از آنان جز اینها نشایستی. بهر حال آنگونه سخنان بسود ماست. اگر شب نبودی ، مردم ارج روز را ندانستندی. بگفتهی عرب : «تعرف الاشیاء باضدادها»[1]. باید خشنود بود که آنان از اینگونه سخنان بسیار نویسند. آنان که نتوانستند با نیکیهای خود بما یاوری کنند ، باری بگزار با بدیهاشان بیاوری پردازند. بگزار با آن سخنان ، خود را نیک شناسانند.
1ـ چیزها با عنصرهای متضادشان شناخته میگردند. ـ و
🔶 نشست پنجم 38
پیش از این هم گفتهام ، من نمیبایست بآن دفتر پاسخی دهم. زیرا نویسندگانِ آن کسانید که در وحشیگریهای بسیار پست بهمنماه دست داشته و یا تماشاگر آنها بودهاند ، و چون از آن کار نتیجهای نبردهاند ، این بار از این راه آمدهاند. آنگاه آنان نه کسانیند که چون پاسخی شنیدند بپذیرند ، نه کسانیند که باری بروی سخن خود بایستند. چنانکه میبینید آنان کتابهای ما را خواندهاند و پس از خواندن آنهاست که اینها را نوشتهاند. کسانی که از خواندن آنهمه آمیغهای استوار بتکان نیامدهاند ، از پاسخهایی که بایرادهاشان دهیم چه هودهای[نتیجه] خواهد بود.
از این گذشته ما بیک کار بسیار بزرگی برخاستهایم و این بسیار ناشایاست که از آن بازمانیم و باین چیزهای کوچک پردازیم. آنان یکی از خواستهاشان همینست که ما را با این گفتگوهای بسیار بیارج سرگرم گردانند و از کار بازدارند. بویژه که آیههای قرآن را پیش کشیدهاند که ما بهر کدام که پاسخ دادیم و درماندند بتأویل پردازند ، یا بگویند دربارهی رستاخیز است ، یا بگویند منسوخ شده. بدینسان ما را از آیهای بآیهای کشانند. از آنسوی نوشتههای خود را با نامهای ناشناخته بچاپ رسانند که اگر ما پاسخ دادیم بگویند ما نبودهایم و این بار سخنان دیگری بمیان آورند.
از چه میترسند؟!. چه باکی میدارند؟!. مگردلهاشان باین تودهی بدبخت میسوزد؟!. مگر درپی رستگاریند؟!. یک دسته کسانیند که از همهی سرفرازیهای زندگانی و از لذتهای آن چشم پوشیده تنها بآن خودنماییها و سودجوییهای بسیار پست بس کردهاند. آنان لذت بسیار میبرند که هفت یا هشت تن گرد آیند و پس از هفتهها رنج چنین دفتری پدید آورند و از یک صادق ایپکچی ، دههزار و بیستهزار ریال پولی گیرند و بچاپ رسانند و آن را با هایهوی بسیار بشهرها فرستند. این کامکاری بزرگی برای ایشانست.
بهر حال آنچه مرا نسزیدی پاسخ گفتن بآن دفتر میبود. لیکن برخی یاران خواستار بودند ، خواستم در هر نشستی چند سخنی دربارهی آن بگویم و پرسشهایی کنم که بیگمان پاسخی نخواهند توانست.
از بازماندهی دفتر آنچه درخور سخنست نام وارونهگوییست که بروی من گزاردهاند. چیزهای دیگر درخور هیچ سخنی نیست. آنچه را که دربارهی «معراج» و فَرهِش[=وحی] و جهان دیگر نوشتهاند بسیار عامیانه است. میباید گفت : از آنان جز اینها نشایستی. بهر حال آنگونه سخنان بسود ماست. اگر شب نبودی ، مردم ارج روز را ندانستندی. بگفتهی عرب : «تعرف الاشیاء باضدادها»[1]. باید خشنود بود که آنان از اینگونه سخنان بسیار نویسند. آنان که نتوانستند با نیکیهای خود بما یاوری کنند ، باری بگزار با بدیهاشان بیاوری پردازند. بگزار با آن سخنان ، خود را نیک شناسانند.
1ـ چیزها با عنصرهای متضادشان شناخته میگردند. ـ و
✴️ زبان ایرانی 69
🔶 چند سخني از دفتر
4ـ زبان آذربايجان
دوست گرامي ما آقاي ناصر روايي يادآوري ميكنند كه در پيمان گاهي نيز در زمينهي رواج فارسي در آذربايجان گفتگو كرده شود. مينويسند : «با آنكه دولت در اين باره توجه دارد تاكنون طريقهي مؤثري پيش گرفته نشده. دخالت فارسي زبانان در اين موضوع مضر واقع و نتيجهي معكوس ميبخشد و ناچار بايد اين كار از طرف علاقمندان آذربايجاني شروع شود و البته مندرجات پيمان در اين باره اثر مهمي خواهد بخشيد.»
از اين يادآوري بسيار خرسنديم. راستي هم آذربايجانيان با آن جايگاهي كه در ايرانيگري دارند داشتن يك زبان بيگانه شايستهي آنان نيست و بايد همگي دست بهم داده در راه پيشرفت زبان فارسي در آذربايجان كوشش دريغ نسازند.
دارندهي پيمان با علاقهاي كه بزبان فارسي دارد و در راه پيراستن آن از كلمههاي بيگانه كوششها بكار ميبرد پيداست كه از داستان رواج تركي در آذربايجان چه آزردگي در دل خود دارد و اينكه ما تاكنون بگفتگو نپرداختهايم از كمي مجال بوده. به هر حال يكي از آرزوهاي ماست كه در ايران دين و زبان و آيين زندگاني جز يكي نباشد و هر چيزي كه مايهي پراكندگي ايرانيان است ما دشمن آن ميباشيم. دربارهي دين و آيين نگارشهايي آغاز شده دربارهي زبان هم آغاز خواهيم كرد.
🔶 چند سخني از دفتر
4ـ زبان آذربايجان
دوست گرامي ما آقاي ناصر روايي يادآوري ميكنند كه در پيمان گاهي نيز در زمينهي رواج فارسي در آذربايجان گفتگو كرده شود. مينويسند : «با آنكه دولت در اين باره توجه دارد تاكنون طريقهي مؤثري پيش گرفته نشده. دخالت فارسي زبانان در اين موضوع مضر واقع و نتيجهي معكوس ميبخشد و ناچار بايد اين كار از طرف علاقمندان آذربايجاني شروع شود و البته مندرجات پيمان در اين باره اثر مهمي خواهد بخشيد.»
از اين يادآوري بسيار خرسنديم. راستي هم آذربايجانيان با آن جايگاهي كه در ايرانيگري دارند داشتن يك زبان بيگانه شايستهي آنان نيست و بايد همگي دست بهم داده در راه پيشرفت زبان فارسي در آذربايجان كوشش دريغ نسازند.
دارندهي پيمان با علاقهاي كه بزبان فارسي دارد و در راه پيراستن آن از كلمههاي بيگانه كوششها بكار ميبرد پيداست كه از داستان رواج تركي در آذربايجان چه آزردگي در دل خود دارد و اينكه ما تاكنون بگفتگو نپرداختهايم از كمي مجال بوده. به هر حال يكي از آرزوهاي ماست كه در ايران دين و زبان و آيين زندگاني جز يكي نباشد و هر چيزي كه مايهي پراكندگي ايرانيان است ما دشمن آن ميباشيم. دربارهي دين و آيين نگارشهايي آغاز شده دربارهي زبان هم آغاز خواهيم كرد.