✴️ زبان ایرانی 68
🔶 چند سخني از دفتر
2ـ [جنبش] زبان فارسي
جنبش زبان فارسي همچنان پيشرفت دارد. گذشته از تكاني كه بهمگي ادارهها افتاده و در هر كجا كساني در جستجوي كلمههاي فارسي ميباشند كه بجاي كلمههاي عربي بگزارند در وزارت جليلهي جنگ انجمني از دانشمندان هفتهاي سه بار برپا ميشود و تاكنون بخش انبوهي از نامها و كلمههاي آن وزارتخانه را از اروپايي و عربي بفارسي برگردانيدهاند كه امسال بكار خواهد رفت.
3ـ درس زبان پهلوي
كار سودمند ديگري كه با موضوع زبان بيارتباط نميباشد اينكه با دستور وزارت جليلهي معارف درس زبان پهلوي در دانشسراي عالي آغاز شده كه در اين يكي دو ماه اختياري باشد و از سال آينده جزو فهرست شود. نتيجهي اين درس آن خواهد بود كه جنبش زبان هرچه ريشهدارتر و پرمايهتر گردد و بنياد آن بر پايهي استوار علمي گزارده شود. چه زبان پهلوي ما در فارسي امروزيست و ما ميتوانيم سود بسيار از آن برداريم.
جنبش زبان فارسي كه نتيجهي كوششهاي چندين كساني ميباشد يگانه آسيب آن همانا بيمايگي نويسندگان و تندروي ايشان ميباشد. چنانكه در اين باره بارها در پيمان گفتگو شده و براي جلوگيري از اين آسيب بايد از يكسوی كار را با شكيبايي و آرامي پيش برد و از سوي ديگر كتابهاي باستان را كه از جملهي آنها كتابهاي پهلويست در دسترس نويسندگان گزاشت. از اين جهت ما آغاز اين درس را گامي در راه پيشرفت كار زبان ميشماريم.
🔶 چند سخني از دفتر
2ـ [جنبش] زبان فارسي
جنبش زبان فارسي همچنان پيشرفت دارد. گذشته از تكاني كه بهمگي ادارهها افتاده و در هر كجا كساني در جستجوي كلمههاي فارسي ميباشند كه بجاي كلمههاي عربي بگزارند در وزارت جليلهي جنگ انجمني از دانشمندان هفتهاي سه بار برپا ميشود و تاكنون بخش انبوهي از نامها و كلمههاي آن وزارتخانه را از اروپايي و عربي بفارسي برگردانيدهاند كه امسال بكار خواهد رفت.
3ـ درس زبان پهلوي
كار سودمند ديگري كه با موضوع زبان بيارتباط نميباشد اينكه با دستور وزارت جليلهي معارف درس زبان پهلوي در دانشسراي عالي آغاز شده كه در اين يكي دو ماه اختياري باشد و از سال آينده جزو فهرست شود. نتيجهي اين درس آن خواهد بود كه جنبش زبان هرچه ريشهدارتر و پرمايهتر گردد و بنياد آن بر پايهي استوار علمي گزارده شود. چه زبان پهلوي ما در فارسي امروزيست و ما ميتوانيم سود بسيار از آن برداريم.
جنبش زبان فارسي كه نتيجهي كوششهاي چندين كساني ميباشد يگانه آسيب آن همانا بيمايگي نويسندگان و تندروي ايشان ميباشد. چنانكه در اين باره بارها در پيمان گفتگو شده و براي جلوگيري از اين آسيب بايد از يكسوی كار را با شكيبايي و آرامي پيش برد و از سوي ديگر كتابهاي باستان را كه از جملهي آنها كتابهاي پهلويست در دسترس نويسندگان گزاشت. از اين جهت ما آغاز اين درس را گامي در راه پيشرفت كار زبان ميشماريم.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوپنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 1)
گفتارهایی كه در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم كسانی خوانده چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث كرد نه از روح ..» یك دسته مردم شیوهشان همین است كه هر سخنی كه ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اكنون هم میگویند و ما نمیدانیم كدام روز خواهد بود كه این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث كرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شركت كردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ بهر حالی كه میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی كه هستید هستید. شما كه نمیخواهید بخود تكانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای كنید چه انگلیس غلبه كند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را كه دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی كه گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میكنند بما چه كه این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه كه وقت خود را در راه كشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش كرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس كه نیستید و
🔸از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید كه از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
🔸شما آن نادانانی هستید كه میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یك قانون بسیار استوار طبیعی است كه یك مردمی تا نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن بنیكی نگزارید و خود را از آلودگیها پاك نگردانید و با این حال از جهان نیكی ببینید.
میخواهید دیگران كه جنگ میكنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی كه ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانكه بارها گفتهایم
🔸بدبختی مردم شرق از پراكندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره اینست كه ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یك رشته حقایق را روشن گردانیم
و بدینسان یک راهی باز كرده و همگی را بآن راه بخوانیم كه كسانی كه از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران كه در كنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری كند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] كه در راهش میكوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن كردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاكنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را كسی نمیشناخته. چنانكه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [1] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن كه بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست كه از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
🔸شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان كه هست بدانید این را ملاحظه كنید كه دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی كه سراپا حقایق است كه كوچكترین ایرادی وارد نخواهد شد.
از آنسوی چنانكه نوشتهایم هر كسی پیش از هر كاری لازم است كه خود را بشناسد ، و كسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
🔸ما برای آنكه اندیشههای پراكنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را بیك راه بیاوریم ناگزیریم كه جهان را معنی كنیم ، زندگی را معنی كنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست كشاورزی و بازرگانی و كار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم.
اینهاست كار ما. اینهاست وظیفهای كه من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
[1] : Büchner
(تکهی شستوپنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 1)
گفتارهایی كه در شمارههای گذشته دربارهی «روان» نوشتیم كسانی خوانده چنین گفتهاند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!.. حالا باید از جنگ بحث كرد نه از روح ..» یك دسته مردم شیوهشان همین است كه هر سخنی كه ما بنویسیم میگویند : «حالا چه وقت این حرفهاست؟!» پیش از جنگ هم این را میگفتند و اكنون هم میگویند و ما نمیدانیم كدام روز خواهد بود كه این تیرهدرونها چنین سخنی نگویند؟!..
گفتهاند : «حالا باید از جنگ بحث كرد» میگویم : «از جنگ بشما چه؟.. شما مگر در جنگ شركت كردهاید؟!.. مگر از پشت سر این جنگ برای شما بهرهای خواهد بود؟! این جنگ بهر حالی كه میخواهد بیفتد ، شما همان زیردستان بدبختی كه هستید هستید. شما كه نمیخواهید بخود تكانی بدهید و باین گرفتاریهای خود چارهای كنید چه انگلیس غلبه كند و چه آلمان فیروز درآید بشما سودی نخواهد بود و این گرفتاری و توسری خوری را كه دارید خواهید داشت. شما اگر مردان خردمند و بافهمی بودید بایستی بجای ایراد بنوشتههای من بآن روزنامههایی كه گفتارهای پیاپی دربارهی جنگ مینویسند و مغز خود را فرسوده گردانیده پیشبینیهایی مینمایند ایراد گرفته بگویید : «اگر دیگران جنگ میكنند بما چه كه این اندازه اندیشهی خود را مشغول داریم؟!. بما چه كه وقت خود را در راه كشف آیندهی جنگ هدر گردانیم؟!. بما چه دردهای خود را فراموش كرده بداستان جهانگشاییهای دیگران پردازیم؟!.» اگر مردان خردمندی بودید این ایراد را میگرفتید. افسوس كه نیستید و
🔸از بیخردی بجای پرداختن بچارهی دردهای خود شب و روز در گفتگوی خبرهای جنگ هستید و باز از بیخردی چنین میپندارید كه از پشت سر این جنگ برای شما یک راه نجاتی باز خواهد شد.
🔸شما آن نادانانی هستید كه میخواهید «آیین طبیعت» را تغییر دهید ، میخواهید دستگاه خدا را بهم زنید. این یك قانون بسیار استوار طبیعی است كه یك مردمی تا نیك نباشند از جهان نیكی نخواهند دید. ولی شما میخواهید با زور بیخردی گردن بنیكی نگزارید و خود را از آلودگیها پاك نگردانید و با این حال از جهان نیكی ببینید.
میخواهید دیگران كه جنگ میكنند و خونهای خود را میریزند بشما نیز سهمی از فیروزیهای خود دهند. ببینید تا چه اندازه نادانید.
آن گفتارهایی كه ما دربارهی «روان» نوشتیم گفتگوهای علمی یا تفننی نبوده. چنانكه بارها گفتهایم
🔸بدبختی مردم شرق از پراكندگی اندیشهها و از ندانستن معنی جهان و زندگانی است و یگانه راه چاره اینست كه ما معنی درست جهان و زندگانی را شرح دهیم و یك رشته حقایق را روشن گردانیم
و بدینسان یک راهی باز كرده و همگی را بآن راه بخوانیم كه كسانی كه از خرد و فهم و غیرت بهره دارند بپذیرند و از ما باشند و دیگران كه در كنار میمانند و بروی نادانیهای خود پافشاری مینمایند خدا میانهی ما و آنان داوری كند.
این است مقصود ما. این است آن آرمان بزرگی ، آن آرمان ورجاوندی[مقدس] كه در راهش میكوشیم و اینهمه رنج را بخود هموار میگردانیم. آن گفتگو از جان و روان نیز از این راهست و مقصود روشن كردن حقیقت آدمیگری میباشد. تاكنون این حقیقت در پرده بوده و معنی درست روان را كسی نمیشناخته. چنانكه گفتم دانشمندان بنامی همچون شوپنهاور و باخنر [1] و نیتچه و دیگران آن را نشناختهاند و اینست بآن سخنان زهرآلودی دربارهی جهان و زندگانی برخاستهاند. این سخن كه بدهانها افتاده : «زندگانی نبرد است» و امروز گوشهای جوانان همه بآن آشناست ، اشتباه بزرگیست كه از همین نشناختن معنی روان برخاسته است.
🔸شما اگر میخواهید ارزش این سخنان را چندان كه هست بدانید این را ملاحظه كنید كه دانشمندان بزرگ اروپا آنها را نشناختهاند در جایی كه سراپا حقایق است كه كوچكترین ایرادی وارد نخواهد شد.
از آنسوی چنانكه نوشتهایم هر كسی پیش از هر كاری لازم است كه خود را بشناسد ، و كسی اگر میخواهد خود را بشناسد باید این گفتارها را بخواند.
🔸ما برای آنكه اندیشههای پراكنده را دور رانده و بیاری خدای بزرگ همه را بیك راه بیاوریم ناگزیریم كه جهان را معنی كنیم ، زندگی را معنی كنیم ، روان را شرح دهیم ، خرد را روشن گردانیم ، معنی درست كشاورزی و بازرگانی و كار و پیشه را بفهمانیم ، معنی درست فرهنگ (یا تربیت) را شرح داده راه درست آن را نشان دهیم.
اینهاست كار ما. اینهاست وظیفهای كه من و یارانم بگردن داریم و بخواست خدا انجام خواهیم داد.
[1] : Büchner
این است من یادآوری میكنم كه خوانندگان پرچم آن گفتارها را كه در زمینهی جان و روان نوشتیم بدقت خوانند و دیگران را نیز بخواندن آنها وادارند. ما معنی روان را با زبان ساده و آشكار روشن گردانیدیم برای آنكه هر خوانندهای بفهمد. ما این را گفتهایم كه هر یكی از ما باید بكوشد و زنهای خاندان خود را نیز با حقایق زندگانی آشنا گرداند ما از زنها در این كوششهای خود كمك و یاوری بزرگی چشم داریم. این است باید آنها را از میان اندیشههای پوچ و پراكنده بیرون آورد. باید آنها را نیز با حقایق آشنا گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
(پرچم روزانه شمارهی 183)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 38
پیش از این هم گفتهام ، من نمیبایست بآن دفتر پاسخی دهم. زیرا نویسندگانِ آن کسانید که در وحشیگریهای بسیار پست بهمنماه دست داشته و یا تماشاگر آنها بودهاند ، و چون از آن کار نتیجهای نبردهاند ، این بار از این راه آمدهاند. آنگاه آنان نه کسانیند که چون پاسخی شنیدند بپذیرند ، نه کسانیند که باری بروی سخن خود بایستند. چنانکه میبینید آنان کتابهای ما را خواندهاند و پس از خواندن آنهاست که اینها را نوشتهاند. کسانی که از خواندن آنهمه آمیغهای استوار بتکان نیامدهاند ، از پاسخهایی که بایرادهاشان دهیم چه هودهای[نتیجه] خواهد بود.
از این گذشته ما بیک کار بسیار بزرگی برخاستهایم و این بسیار ناشایاست که از آن بازمانیم و باین چیزهای کوچک پردازیم. آنان یکی از خواستهاشان همینست که ما را با این گفتگوهای بسیار بیارج سرگرم گردانند و از کار بازدارند. بویژه که آیههای قرآن را پیش کشیدهاند که ما بهر کدام که پاسخ دادیم و درماندند بتأویل پردازند ، یا بگویند دربارهی رستاخیز است ، یا بگویند منسوخ شده. بدینسان ما را از آیهای بآیهای کشانند. از آنسوی نوشتههای خود را با نامهای ناشناخته بچاپ رسانند که اگر ما پاسخ دادیم بگویند ما نبودهایم و این بار سخنان دیگری بمیان آورند.
از چه میترسند؟!. چه باکی میدارند؟!. مگردلهاشان باین تودهی بدبخت میسوزد؟!. مگر درپی رستگاریند؟!. یک دسته کسانیند که از همهی سرفرازیهای زندگانی و از لذتهای آن چشم پوشیده تنها بآن خودنماییها و سودجوییهای بسیار پست بس کردهاند. آنان لذت بسیار میبرند که هفت یا هشت تن گرد آیند و پس از هفتهها رنج چنین دفتری پدید آورند و از یک صادق ایپکچی ، دههزار و بیستهزار ریال پولی گیرند و بچاپ رسانند و آن را با هایهوی بسیار بشهرها فرستند. این کامکاری بزرگی برای ایشانست.
بهر حال آنچه مرا نسزیدی پاسخ گفتن بآن دفتر میبود. لیکن برخی یاران خواستار بودند ، خواستم در هر نشستی چند سخنی دربارهی آن بگویم و پرسشهایی کنم که بیگمان پاسخی نخواهند توانست.
از بازماندهی دفتر آنچه درخور سخنست نام وارونهگوییست که بروی من گزاردهاند. چیزهای دیگر درخور هیچ سخنی نیست. آنچه را که دربارهی «معراج» و فَرهِش[=وحی] و جهان دیگر نوشتهاند بسیار عامیانه است. میباید گفت : از آنان جز اینها نشایستی. بهر حال آنگونه سخنان بسود ماست. اگر شب نبودی ، مردم ارج روز را ندانستندی. بگفتهی عرب : «تعرف الاشیاء باضدادها»[1]. باید خشنود بود که آنان از اینگونه سخنان بسیار نویسند. آنان که نتوانستند با نیکیهای خود بما یاوری کنند ، باری بگزار با بدیهاشان بیاوری پردازند. بگزار با آن سخنان ، خود را نیک شناسانند.
1ـ چیزها با عنصرهای متضادشان شناخته میگردند. ـ و
🔶 نشست پنجم 38
پیش از این هم گفتهام ، من نمیبایست بآن دفتر پاسخی دهم. زیرا نویسندگانِ آن کسانید که در وحشیگریهای بسیار پست بهمنماه دست داشته و یا تماشاگر آنها بودهاند ، و چون از آن کار نتیجهای نبردهاند ، این بار از این راه آمدهاند. آنگاه آنان نه کسانیند که چون پاسخی شنیدند بپذیرند ، نه کسانیند که باری بروی سخن خود بایستند. چنانکه میبینید آنان کتابهای ما را خواندهاند و پس از خواندن آنهاست که اینها را نوشتهاند. کسانی که از خواندن آنهمه آمیغهای استوار بتکان نیامدهاند ، از پاسخهایی که بایرادهاشان دهیم چه هودهای[نتیجه] خواهد بود.
از این گذشته ما بیک کار بسیار بزرگی برخاستهایم و این بسیار ناشایاست که از آن بازمانیم و باین چیزهای کوچک پردازیم. آنان یکی از خواستهاشان همینست که ما را با این گفتگوهای بسیار بیارج سرگرم گردانند و از کار بازدارند. بویژه که آیههای قرآن را پیش کشیدهاند که ما بهر کدام که پاسخ دادیم و درماندند بتأویل پردازند ، یا بگویند دربارهی رستاخیز است ، یا بگویند منسوخ شده. بدینسان ما را از آیهای بآیهای کشانند. از آنسوی نوشتههای خود را با نامهای ناشناخته بچاپ رسانند که اگر ما پاسخ دادیم بگویند ما نبودهایم و این بار سخنان دیگری بمیان آورند.
از چه میترسند؟!. چه باکی میدارند؟!. مگردلهاشان باین تودهی بدبخت میسوزد؟!. مگر درپی رستگاریند؟!. یک دسته کسانیند که از همهی سرفرازیهای زندگانی و از لذتهای آن چشم پوشیده تنها بآن خودنماییها و سودجوییهای بسیار پست بس کردهاند. آنان لذت بسیار میبرند که هفت یا هشت تن گرد آیند و پس از هفتهها رنج چنین دفتری پدید آورند و از یک صادق ایپکچی ، دههزار و بیستهزار ریال پولی گیرند و بچاپ رسانند و آن را با هایهوی بسیار بشهرها فرستند. این کامکاری بزرگی برای ایشانست.
بهر حال آنچه مرا نسزیدی پاسخ گفتن بآن دفتر میبود. لیکن برخی یاران خواستار بودند ، خواستم در هر نشستی چند سخنی دربارهی آن بگویم و پرسشهایی کنم که بیگمان پاسخی نخواهند توانست.
از بازماندهی دفتر آنچه درخور سخنست نام وارونهگوییست که بروی من گزاردهاند. چیزهای دیگر درخور هیچ سخنی نیست. آنچه را که دربارهی «معراج» و فَرهِش[=وحی] و جهان دیگر نوشتهاند بسیار عامیانه است. میباید گفت : از آنان جز اینها نشایستی. بهر حال آنگونه سخنان بسود ماست. اگر شب نبودی ، مردم ارج روز را ندانستندی. بگفتهی عرب : «تعرف الاشیاء باضدادها»[1]. باید خشنود بود که آنان از اینگونه سخنان بسیار نویسند. آنان که نتوانستند با نیکیهای خود بما یاوری کنند ، باری بگزار با بدیهاشان بیاوری پردازند. بگزار با آن سخنان ، خود را نیک شناسانند.
1ـ چیزها با عنصرهای متضادشان شناخته میگردند. ـ و
✴️ زبان ایرانی 69
🔶 چند سخني از دفتر
4ـ زبان آذربايجان
دوست گرامي ما آقاي ناصر روايي يادآوري ميكنند كه در پيمان گاهي نيز در زمينهي رواج فارسي در آذربايجان گفتگو كرده شود. مينويسند : «با آنكه دولت در اين باره توجه دارد تاكنون طريقهي مؤثري پيش گرفته نشده. دخالت فارسي زبانان در اين موضوع مضر واقع و نتيجهي معكوس ميبخشد و ناچار بايد اين كار از طرف علاقمندان آذربايجاني شروع شود و البته مندرجات پيمان در اين باره اثر مهمي خواهد بخشيد.»
از اين يادآوري بسيار خرسنديم. راستي هم آذربايجانيان با آن جايگاهي كه در ايرانيگري دارند داشتن يك زبان بيگانه شايستهي آنان نيست و بايد همگي دست بهم داده در راه پيشرفت زبان فارسي در آذربايجان كوشش دريغ نسازند.
دارندهي پيمان با علاقهاي كه بزبان فارسي دارد و در راه پيراستن آن از كلمههاي بيگانه كوششها بكار ميبرد پيداست كه از داستان رواج تركي در آذربايجان چه آزردگي در دل خود دارد و اينكه ما تاكنون بگفتگو نپرداختهايم از كمي مجال بوده. به هر حال يكي از آرزوهاي ماست كه در ايران دين و زبان و آيين زندگاني جز يكي نباشد و هر چيزي كه مايهي پراكندگي ايرانيان است ما دشمن آن ميباشيم. دربارهي دين و آيين نگارشهايي آغاز شده دربارهي زبان هم آغاز خواهيم كرد.
🔶 چند سخني از دفتر
4ـ زبان آذربايجان
دوست گرامي ما آقاي ناصر روايي يادآوري ميكنند كه در پيمان گاهي نيز در زمينهي رواج فارسي در آذربايجان گفتگو كرده شود. مينويسند : «با آنكه دولت در اين باره توجه دارد تاكنون طريقهي مؤثري پيش گرفته نشده. دخالت فارسي زبانان در اين موضوع مضر واقع و نتيجهي معكوس ميبخشد و ناچار بايد اين كار از طرف علاقمندان آذربايجاني شروع شود و البته مندرجات پيمان در اين باره اثر مهمي خواهد بخشيد.»
از اين يادآوري بسيار خرسنديم. راستي هم آذربايجانيان با آن جايگاهي كه در ايرانيگري دارند داشتن يك زبان بيگانه شايستهي آنان نيست و بايد همگي دست بهم داده در راه پيشرفت زبان فارسي در آذربايجان كوشش دريغ نسازند.
دارندهي پيمان با علاقهاي كه بزبان فارسي دارد و در راه پيراستن آن از كلمههاي بيگانه كوششها بكار ميبرد پيداست كه از داستان رواج تركي در آذربايجان چه آزردگي در دل خود دارد و اينكه ما تاكنون بگفتگو نپرداختهايم از كمي مجال بوده. به هر حال يكي از آرزوهاي ماست كه در ايران دين و زبان و آيين زندگاني جز يكي نباشد و هر چيزي كه مايهي پراكندگي ايرانيان است ما دشمن آن ميباشيم. دربارهي دين و آيين نگارشهايي آغاز شده دربارهي زبان هم آغاز خواهيم كرد.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوششم)
🔶 آدمی نیكیپذیر نیست
(بخش 1 از 1)
به قلم شادروان محمود عمادی :
آقـای كســروی
شرحی در شمارهی 179 در پیرامون جان و روان مرقوم داشته و از عقاید مادیون انتقاد فرموده بودند : «در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید كه با یك پیراهن نازكی بیخ دیوار نشسته از سرما میلرزد و شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید و اندكی گرم میشود شما خوشحال میگردید. این كار و مانند آن با خودخواهی چه سازش دارد؟» بنده كه یكی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم و بتمام مطالب مطروحه در آن دو جریده اذعان و ایمان دارم در این موضوع اختلاف عقیده دارم و معتقدم كه شوپنهاور و نیتچه بهتر بماهیت این اشرف مخلوقات پی بردهاند. چه انسان بیش از سایر جانداران خویشتنپرست و بیعاطفه میباشد تنها چون استعداد تربیتش زیاد است اگر برخلاف غریزهی خودخواهی گاهگاه ندرتا ً اعمالی از وی سر میزند در اثر تعلیم و تلقین است یعنی آنان كه مذهبی هستند بقصد معامله و سود دَه برابر اخروی تجارت میكنند : مَن جاء بالحسنة فله عشر امثالها [1] و اگر از تیپ متجددین باشند قهری است مطالعهی كتابهای اخلاقی و ستایش از اشخاص نیكوكار و تشویق بدستگیری از درماندگان خالی از تأثیر نخواهد بود و الا آنان كه از تلقین و تعلیم بركنار بودهاند میبینیم صفات درندگی را خیلی بیشتر از ددان و سباع دارا میباشند. تاریخ نشان میدهد مغولان در كشتن و سوختن و زدن و بردن ، شقاوت و بیرحمی را از حد گذراندند. امروزه نیز درمیان بخشی از وحشیان ، آدمخواری مرسوم است و بدون آنكه كمترین ترحمی نسبت بفرد خود مرعی دارند پیكرش را پاره پاره نموده میخورند و همچنین قوی از شكار خود سهمی بضعیف نمیدهد اینست غالباً وحشیانِ ناتوان از گرسنگی در پیش چشم سیران میمیرند. از آنها بگذریم مگر چندی پیش عدهای از غارتگران قرن بیستم هموطنان خود را مورد تاخت و تاز قرار ندادند؟ مگر پستان زنان را نبریدند مگر اطفال و كودكان را هدف تیر نساختند؟[2] پس معلوم میشود انسان بالفطره با سایر جانداران در حبالذات فرقی ندارد و اگر استثنائاً برخلاف غریزهی طبیعی حركتی نیكو از وی حادث شود جز نتیجهی تلقین و تعلیم نیست.
محمود عمـادی
🔸پرچم : پاسخ این را فردا خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 182 سه شنبه 10 شهریور ماه 1321)
[1] : از این آیه (انعام 160) گرفته شده است : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ : كسى كه كار نيكى پيش آورد ، ده چندان پاداش دارد ، و هر كه كار بدى پيش آورد ، جز همانند آن كيفر نيابد [بیش از آن ستم باشد] ، و بر ايشان ستم نرود.
[2] : چون شادروان عمادی در ارومی (رضائیه) میزیست و در سال 1324 در همانجا كشته شد همانا این اشارهی او به آشوب و تاخت و تازهاییست كه جمعی از كردان و آسوریهای ارومی از ناامنی كشور استفاده كرده در اواخر سال1320 و آغاز 1321 برپا كردند و دیههای پیرامون ارومی را تاراج كرده روستاییان بیگناهی را كشتند. در آن زمان در پرچم چندین گفتار دربارهی زیان پراكندگیهای توده ، نبود یك آرمان مشترك درمیان ایرانیان ، خیانتهای دولتهای فروغی و سهیلی در باز گزاشتن دست اشرار ، ارتباط اینها با آن فجایع و نیاز به یك جمعیت ایرانخواه كه بتواند جلو چنین هرج و مرجهایی را بگیرد نوشته شد.
(تکهی شستوششم)
🔶 آدمی نیكیپذیر نیست
(بخش 1 از 1)
به قلم شادروان محمود عمادی :
آقـای كســروی
شرحی در شمارهی 179 در پیرامون جان و روان مرقوم داشته و از عقاید مادیون انتقاد فرموده بودند : «در سرمای زمستان شما از خیابان میگذرید و بینوایی را میبینید كه با یك پیراهن نازكی بیخ دیوار نشسته از سرما میلرزد و شما دلتان سوخته پالتو را از دوش خود برداشته باو میدهید و اندكی گرم میشود شما خوشحال میگردید. این كار و مانند آن با خودخواهی چه سازش دارد؟» بنده كه یكی از خوانندگان پیمان و پرچم هستم و بتمام مطالب مطروحه در آن دو جریده اذعان و ایمان دارم در این موضوع اختلاف عقیده دارم و معتقدم كه شوپنهاور و نیتچه بهتر بماهیت این اشرف مخلوقات پی بردهاند. چه انسان بیش از سایر جانداران خویشتنپرست و بیعاطفه میباشد تنها چون استعداد تربیتش زیاد است اگر برخلاف غریزهی خودخواهی گاهگاه ندرتا ً اعمالی از وی سر میزند در اثر تعلیم و تلقین است یعنی آنان كه مذهبی هستند بقصد معامله و سود دَه برابر اخروی تجارت میكنند : مَن جاء بالحسنة فله عشر امثالها [1] و اگر از تیپ متجددین باشند قهری است مطالعهی كتابهای اخلاقی و ستایش از اشخاص نیكوكار و تشویق بدستگیری از درماندگان خالی از تأثیر نخواهد بود و الا آنان كه از تلقین و تعلیم بركنار بودهاند میبینیم صفات درندگی را خیلی بیشتر از ددان و سباع دارا میباشند. تاریخ نشان میدهد مغولان در كشتن و سوختن و زدن و بردن ، شقاوت و بیرحمی را از حد گذراندند. امروزه نیز درمیان بخشی از وحشیان ، آدمخواری مرسوم است و بدون آنكه كمترین ترحمی نسبت بفرد خود مرعی دارند پیكرش را پاره پاره نموده میخورند و همچنین قوی از شكار خود سهمی بضعیف نمیدهد اینست غالباً وحشیانِ ناتوان از گرسنگی در پیش چشم سیران میمیرند. از آنها بگذریم مگر چندی پیش عدهای از غارتگران قرن بیستم هموطنان خود را مورد تاخت و تاز قرار ندادند؟ مگر پستان زنان را نبریدند مگر اطفال و كودكان را هدف تیر نساختند؟[2] پس معلوم میشود انسان بالفطره با سایر جانداران در حبالذات فرقی ندارد و اگر استثنائاً برخلاف غریزهی طبیعی حركتی نیكو از وی حادث شود جز نتیجهی تلقین و تعلیم نیست.
محمود عمـادی
🔸پرچم : پاسخ این را فردا خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 182 سه شنبه 10 شهریور ماه 1321)
[1] : از این آیه (انعام 160) گرفته شده است : مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ : كسى كه كار نيكى پيش آورد ، ده چندان پاداش دارد ، و هر كه كار بدى پيش آورد ، جز همانند آن كيفر نيابد [بیش از آن ستم باشد] ، و بر ايشان ستم نرود.
[2] : چون شادروان عمادی در ارومی (رضائیه) میزیست و در سال 1324 در همانجا كشته شد همانا این اشارهی او به آشوب و تاخت و تازهاییست كه جمعی از كردان و آسوریهای ارومی از ناامنی كشور استفاده كرده در اواخر سال1320 و آغاز 1321 برپا كردند و دیههای پیرامون ارومی را تاراج كرده روستاییان بیگناهی را كشتند. در آن زمان در پرچم چندین گفتار دربارهی زیان پراكندگیهای توده ، نبود یك آرمان مشترك درمیان ایرانیان ، خیانتهای دولتهای فروغی و سهیلی در باز گزاشتن دست اشرار ، ارتباط اینها با آن فجایع و نیاز به یك جمعیت ایرانخواه كه بتواند جلو چنین هرج و مرجهایی را بگیرد نوشته شد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
چنین پیداست که از دلیلی که میآورد بسیار شادمان است و سرفرازی میکند. ولی آیا اگر از پزشکان بپرسیم این دارو را برای چه نوشتی ، ما را به تیمارستان (امین آباد) معرفی میکنند؟!
از گمراه گردانیدن مردم شرم نمیکنند.
از گمراه گردانیدن مردم شرم نمیکنند.
badxahan n3.pdf
254.8 KB
🔸 در پاسخ بدخواهان
نشست سوم
همهی تکهها در یکجا
نشست سوم
همهی تکهها در یکجا
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 39
اما عنوان وارونهگویی که پیش آوردهاند ، میباید گفت در اینجا نیز همهی هوش و توانایی خود را بکار برده و هر نیرنگی بمیان آوردهاند. ولی من بآسانی رشتههای آنان را پنبه خواهم گردانید. ولی در اینجا باید چند چیز را بدیده گرفت :
نخست : کسی که در چند زمینه در چند جا گفتار رانده ، هر کسی تواند جملههایی را از این گفتار و از آن گفتار او پیدا کند و آخشیج هم وانماید یا معنیهای غلطی از آنها پدید آورد. کسانی همین رفتار را با قرآن کردهاند. مثلاً چنین گفتهاند : قرآن در یک جا میگوید : «وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ»1. در جای دیگر میگوید : «وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُم»2. این دو چون باهم سنجیده شود معنایش آنست که چهارپایان و مرغان نیز پیغمبر داشتهاند. این را گفته و ریشخند بسیار کردهاند. در حالی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن آیهها را بخواند هر یکی در جایش معنایش روشنست و چنین چیزی از آنها برنمیآید. در آن آیه میگوید : تنها من نیستم که به پیغمبری برخاستهام. تودههایی که هستند از هر یکی پیغمبری برخاسته. در این یکی میگوید : چهارپایان و مرغان نیز همچون شما توده بتوده (تیره به تیره)اند.
در کتابهای شیعیان داستانی هست که بهترین نمونه از اینگونه موشکافی ناپاکدلانه میباشد و اینست آن را یاد میکنم. شیخ صدوق در گفتگوی خود با سنیان دربارهی صدیق3 چنین میگوید : «چون سورهی برائت نازل شد پیغمبر آن را بابوبکر داد که ببرد و بمشرکین مکه بخواند و چون ابوبکر روانه گردید جبرئیل نازل شد که آن را نرساند مگر کسی از تو. پیغمبر علی را فرستاد که آن را از ابوبکر بگیرد و خود برساند. پس معلوم است که ابوبکر از پیغمبر نبوده. در حالی که پیغمبر نیز میگوید : هر که پیرو من باشد از منست (فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی). پس معلوم است که ابوبکر پیرو پیغمبر نبوده و کافر بوده ...».
در جایی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن دو سخن را شنود ، چنین چیزی را از آنها نخواهد فهمید. چنانکه یاران پیغمبر نفهمیده بودند و ابوبکر را به نیکی شناختند و بخلافتش برداشتند.
بدخواهان ما نیز همین رفتار را میکنند. جملهای را که معنایش در جای خود روشنست و درخور هیچ ایرادی نیست میگیرند و از معنایش بیرون میبرند ، با جملهی دیگری از گفتار دیگری پهلوی هم میگزارند. بیآنکه بگویند هر کدام در کجا گفته شده ، گفتگو با چه کسانی میبوده. بلکه در برخی جاها زورگویی آشکار میکنند.
مثلاً من در یک جا نوشتهام : «دشمنان ما اگر بداوری قرآن گردن مینهند بیایند از آن گفتگو کنیم». در جای دیگری گفتهام : «اگر قرآن تواند داوری کرد پس این کشاکشها چگونه پیدا شده؟!.» آنان این دو جمله را بآخشیج هم دانسته با آب و تاب ایراد گرفتهاند.
1ـ هیچ تودهای نیست مگر پیغمبری درمیان آنها بوده. [سورهی فاطر (35) ، آیهی 24]
2ـ هیچ چهارپایی و مرغ پرایی نیست مگر تیرههایی همچون شمایند. [سورهی انعام (6) آیهی 38]
3ـ صدیق لقب ابوبکر میباشد. ـ و
🔶 نشست پنجم 39
اما عنوان وارونهگویی که پیش آوردهاند ، میباید گفت در اینجا نیز همهی هوش و توانایی خود را بکار برده و هر نیرنگی بمیان آوردهاند. ولی من بآسانی رشتههای آنان را پنبه خواهم گردانید. ولی در اینجا باید چند چیز را بدیده گرفت :
نخست : کسی که در چند زمینه در چند جا گفتار رانده ، هر کسی تواند جملههایی را از این گفتار و از آن گفتار او پیدا کند و آخشیج هم وانماید یا معنیهای غلطی از آنها پدید آورد. کسانی همین رفتار را با قرآن کردهاند. مثلاً چنین گفتهاند : قرآن در یک جا میگوید : «وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ»1. در جای دیگر میگوید : «وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُم»2. این دو چون باهم سنجیده شود معنایش آنست که چهارپایان و مرغان نیز پیغمبر داشتهاند. این را گفته و ریشخند بسیار کردهاند. در حالی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن آیهها را بخواند هر یکی در جایش معنایش روشنست و چنین چیزی از آنها برنمیآید. در آن آیه میگوید : تنها من نیستم که به پیغمبری برخاستهام. تودههایی که هستند از هر یکی پیغمبری برخاسته. در این یکی میگوید : چهارپایان و مرغان نیز همچون شما توده بتوده (تیره به تیره)اند.
در کتابهای شیعیان داستانی هست که بهترین نمونه از اینگونه موشکافی ناپاکدلانه میباشد و اینست آن را یاد میکنم. شیخ صدوق در گفتگوی خود با سنیان دربارهی صدیق3 چنین میگوید : «چون سورهی برائت نازل شد پیغمبر آن را بابوبکر داد که ببرد و بمشرکین مکه بخواند و چون ابوبکر روانه گردید جبرئیل نازل شد که آن را نرساند مگر کسی از تو. پیغمبر علی را فرستاد که آن را از ابوبکر بگیرد و خود برساند. پس معلوم است که ابوبکر از پیغمبر نبوده. در حالی که پیغمبر نیز میگوید : هر که پیرو من باشد از منست (فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی). پس معلوم است که ابوبکر پیرو پیغمبر نبوده و کافر بوده ...».
در جایی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن دو سخن را شنود ، چنین چیزی را از آنها نخواهد فهمید. چنانکه یاران پیغمبر نفهمیده بودند و ابوبکر را به نیکی شناختند و بخلافتش برداشتند.
بدخواهان ما نیز همین رفتار را میکنند. جملهای را که معنایش در جای خود روشنست و درخور هیچ ایرادی نیست میگیرند و از معنایش بیرون میبرند ، با جملهی دیگری از گفتار دیگری پهلوی هم میگزارند. بیآنکه بگویند هر کدام در کجا گفته شده ، گفتگو با چه کسانی میبوده. بلکه در برخی جاها زورگویی آشکار میکنند.
مثلاً من در یک جا نوشتهام : «دشمنان ما اگر بداوری قرآن گردن مینهند بیایند از آن گفتگو کنیم». در جای دیگری گفتهام : «اگر قرآن تواند داوری کرد پس این کشاکشها چگونه پیدا شده؟!.» آنان این دو جمله را بآخشیج هم دانسته با آب و تاب ایراد گرفتهاند.
1ـ هیچ تودهای نیست مگر پیغمبری درمیان آنها بوده. [سورهی فاطر (35) ، آیهی 24]
2ـ هیچ چهارپایی و مرغ پرایی نیست مگر تیرههایی همچون شمایند. [سورهی انعام (6) آیهی 38]
3ـ صدیق لقب ابوبکر میباشد. ـ و
✴️ زبان ایرانی 70
🔶 دشنام چيست؟ ـ سخني و پرسشي
1ـ در شمارهي پنجم «مرد آزاده دشنام نميدهد» براستي يكي از پندهاي سودمند آن گرامي نامه است. ولي شگفت اينكه كسي كه تودهاي را بعادت زشت و ناپسندش بدشمني برميخيزاند و در مهنامهاش جداً بر عليه آن عادات قبيحه ميجنگد چگونه سزاوار است كه راضي شود در پشت همان صفحه در پشت همان اندرزهاي نيكو در «گزارش يك شب» كلمات مكرر «فرومايه و بيغيرت» را گنجاند. آيا اين قبيل كلمات در رديف دشنام نبوده و دشنام چيز ديگري است؟
2ـ ما كه علما و واعظين را پيشواي مذهبي و روحاني و اخلاقي خود دانسته و با كمال ميل و رغبت ميخواهيم از نصايح و بيانات ايشان برخوردار شده و سرمشق خود قرار دهيم پس آن آخوندكها را چه بايد بناميم كه برخلاف فرمايشات امير و مولايشان روي منبر پيغمبر نشسته درميان جمعي از جوانان و خواهران مذهبي خود با صداي بلند ميگويند كه «خدا گفته ... بكنيد خانوادهها را بدبخت نماييد. روزبروز دوشيزگان پاكدامن وطن عزيزتان را بگودال هولناك بدبختي داخل نماييد ولي نمازتان ترك نشود» آيا مزخرفات بيشرفانهي اينها را گوش كنيم يا پندها و نصايح ناموسپرستانهي آن گرامينامهي ارجمند را و آيا بعدها در آن نامه از اين قسمتها گفتگو خواهد شد؟
اميدست كه پرسشم بيپاسخ نخواهد ماند.
عباس وهمن
پيمان : سپاسگزاريم كه آقاي وهمن اين يادآوريها را كردهاند. دشنام درجههايي دارد و «بيغيرت» و «فرومايه» را نيز در درجهي خود دشنام بايد شمرد. چيزي كه هست عبارت دو گونه است : مثلاً شك نيست كه «دزد» دشنام است و اگر بيكي بگوييم «اي دزد ، اي فلان» ، دشنام باو دادهايم. ولي اگر بگوييم : «هر كس در داد و ستد دروغ بگويد و خريدار را فريفته پول بيشتر ازو دريابد دزد است» در اين عبارت دشنام مقصود نيست بلكه نكوهش مقصود است. همچنين اگر كسي بگويد : «بيغيرت آن مردي كه زن و فرزند خود را گرسنه گزارده پول خود را در كافهها خرج كند» يا بگويد : «فرومايه آن كسي كه هميشه زبان بستايش بيگانگان باز داشته باشد» در اين تعبيرها مقصود دشنام نيست. اگر ما اينها را دشنام بشماريم راه نكوهش را بيكبار بستهايم و هرگز نخواهيم توانست بر بدكاران زبان نكوهش باز كنيم. وانگاه در اين عبارتها نام كسي برده نميشود و بيشتر توجه بكار و كردار است.
كتاب آسماني دربارهي گروهي ميفرمايد : «أُولئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» (آنان مانندهي چهارپايانند بلكه گمراهتر ميباشند) و پيداست كه مقصود نكوهش است. با آنكه ما اگر جمله را تغيير داده بكسي بگوييم : «اي چهارپاي نادان» بيشك اين جمله دشنام شمرده خواهد شد. خود شما در اين نگارشتان كلمهي «آخوندك» بكار بردهايد و پيداست كه مقصودتان نكوهش و بيزاري است. در حالي كه اگر بكسي «آخوندك» بگوييد دشنام شمرده خواهد شد.
در زمينهي عالِمنمايان شكايت شما بجاست. پارهای از ايشان نه خدا را ميشناسند و نه پرواي كسي را دارند و چون پايشان بمنبر ميرسد ميگويند آنچه بدهانشان ميرسد. چيزي كه هست اين گونه كسان نادان روزبروز كمتر ميشوند و ما اميدواريم از اين پس ديگر اينگونه زشتكاريها از ميان برخيزد و شمارهي واعظان پاكدل و خداشناس رو بفزوني باشد.
🔶 دشنام چيست؟ ـ سخني و پرسشي
1ـ در شمارهي پنجم «مرد آزاده دشنام نميدهد» براستي يكي از پندهاي سودمند آن گرامي نامه است. ولي شگفت اينكه كسي كه تودهاي را بعادت زشت و ناپسندش بدشمني برميخيزاند و در مهنامهاش جداً بر عليه آن عادات قبيحه ميجنگد چگونه سزاوار است كه راضي شود در پشت همان صفحه در پشت همان اندرزهاي نيكو در «گزارش يك شب» كلمات مكرر «فرومايه و بيغيرت» را گنجاند. آيا اين قبيل كلمات در رديف دشنام نبوده و دشنام چيز ديگري است؟
2ـ ما كه علما و واعظين را پيشواي مذهبي و روحاني و اخلاقي خود دانسته و با كمال ميل و رغبت ميخواهيم از نصايح و بيانات ايشان برخوردار شده و سرمشق خود قرار دهيم پس آن آخوندكها را چه بايد بناميم كه برخلاف فرمايشات امير و مولايشان روي منبر پيغمبر نشسته درميان جمعي از جوانان و خواهران مذهبي خود با صداي بلند ميگويند كه «خدا گفته ... بكنيد خانوادهها را بدبخت نماييد. روزبروز دوشيزگان پاكدامن وطن عزيزتان را بگودال هولناك بدبختي داخل نماييد ولي نمازتان ترك نشود» آيا مزخرفات بيشرفانهي اينها را گوش كنيم يا پندها و نصايح ناموسپرستانهي آن گرامينامهي ارجمند را و آيا بعدها در آن نامه از اين قسمتها گفتگو خواهد شد؟
اميدست كه پرسشم بيپاسخ نخواهد ماند.
عباس وهمن
پيمان : سپاسگزاريم كه آقاي وهمن اين يادآوريها را كردهاند. دشنام درجههايي دارد و «بيغيرت» و «فرومايه» را نيز در درجهي خود دشنام بايد شمرد. چيزي كه هست عبارت دو گونه است : مثلاً شك نيست كه «دزد» دشنام است و اگر بيكي بگوييم «اي دزد ، اي فلان» ، دشنام باو دادهايم. ولي اگر بگوييم : «هر كس در داد و ستد دروغ بگويد و خريدار را فريفته پول بيشتر ازو دريابد دزد است» در اين عبارت دشنام مقصود نيست بلكه نكوهش مقصود است. همچنين اگر كسي بگويد : «بيغيرت آن مردي كه زن و فرزند خود را گرسنه گزارده پول خود را در كافهها خرج كند» يا بگويد : «فرومايه آن كسي كه هميشه زبان بستايش بيگانگان باز داشته باشد» در اين تعبيرها مقصود دشنام نيست. اگر ما اينها را دشنام بشماريم راه نكوهش را بيكبار بستهايم و هرگز نخواهيم توانست بر بدكاران زبان نكوهش باز كنيم. وانگاه در اين عبارتها نام كسي برده نميشود و بيشتر توجه بكار و كردار است.
كتاب آسماني دربارهي گروهي ميفرمايد : «أُولئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» (آنان مانندهي چهارپايانند بلكه گمراهتر ميباشند) و پيداست كه مقصود نكوهش است. با آنكه ما اگر جمله را تغيير داده بكسي بگوييم : «اي چهارپاي نادان» بيشك اين جمله دشنام شمرده خواهد شد. خود شما در اين نگارشتان كلمهي «آخوندك» بكار بردهايد و پيداست كه مقصودتان نكوهش و بيزاري است. در حالي كه اگر بكسي «آخوندك» بگوييد دشنام شمرده خواهد شد.
در زمينهي عالِمنمايان شكايت شما بجاست. پارهای از ايشان نه خدا را ميشناسند و نه پرواي كسي را دارند و چون پايشان بمنبر ميرسد ميگويند آنچه بدهانشان ميرسد. چيزي كه هست اين گونه كسان نادان روزبروز كمتر ميشوند و ما اميدواريم از اين پس ديگر اينگونه زشتكاريها از ميان برخيزد و شمارهي واعظان پاكدل و خداشناس رو بفزوني باشد.