✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 43
در اینجا نیز داستان عامیانهای بیاد من افتاده که بهتر است بازگویم. چون سر و کارمان با مردم عامیست ، باید برای روشنی سخن از این داستانها یاد کنیم :
شنیدهاید که پیش از زمان مشروطه در تهران یک فوج سرباز مَمَقانی ساخلو میبوده که سالها در اینجا مانده و سربازان از پولدوستی و تنگدیدگی و درشتخویی خود داستانهایی درمیان مردم پدید آوردهاند. یکی از آن داستانها اینست : روزی سربازی که تازه رسیده بوده بدکان بقالی رفته و چنین گفته : «انگور منی چند؟» گفته : «منی چهار عباسی». گفته : «یک من بکش». بقال چون کشیده ایراد گرفته که این کمست و بهایهوی برخاسته. مردم فراهم آمده و او را آرام گردانیده پرسیدهاند چه میگویی؟.. گفته : «من در مَمَقان یک من انگور که میخریدم یک دامن میشد. ولی این بسیار کم داده است». گفتهاند : «آخر یک من تبریز و ممقان هزار مثقالست ولی یک من تهران ششصد و چهل مثقال میباشد». گفته : «په! یک من هم ششصد و چهل مثقال باشد؟! خودت میگویی یک من!». با این بهانهها بهایهوی و پیکار دامنه داده. داستان بدخواهان ما نیز همینست.
اکنون میآییم بر سر قرآن : باید دانست که آیههای قرآن بچند بخش میباشد : یک دسته آنهایی که در زمینهی راهنماییست. یک دسته آنهایی که آسمان و زمین و دیگر باشندگان را بجلو اندیشهها میآورد و معنیها بآنها میدهد. یک دسته آنهایی که داستان پیغمبران پیش و مردمان گذشته را بازمیگوید. گذشته از اینها در قرآن آیههایی هست که میباید آنها را «ناروشن» (یا مبهمات) نامید. زیرا ناروشن سروده شده و چنین خواسته شده که با همان ناروشنی بگوشها رسد و در دلها جا گیرد.
بهر حال بنیاد قرآن همان آیههاییست که در زمینهی راهنماییست (آیههایی که از هستی خدا و از یگانگی او سخن میراند و بتپرستی را مینکوهد و بجهانیان دستور نیکوکاری و خردمندی میدهد و آمیغهایی را در زمینهی زندگی بازمینماید). زیرا پیداست که بایای یک برانگیخته جز راه نمودن بمردم نمیبوده. باز پیداست که سرودن تاریخ گذشتگان از دین نمیباشد. اینگونه چیزها در قرآن برای زمینهچینی و برای آماده گردانیدن فهمها و اندیشههاست.
🔶 نشست پنجم 43
در اینجا نیز داستان عامیانهای بیاد من افتاده که بهتر است بازگویم. چون سر و کارمان با مردم عامیست ، باید برای روشنی سخن از این داستانها یاد کنیم :
شنیدهاید که پیش از زمان مشروطه در تهران یک فوج سرباز مَمَقانی ساخلو میبوده که سالها در اینجا مانده و سربازان از پولدوستی و تنگدیدگی و درشتخویی خود داستانهایی درمیان مردم پدید آوردهاند. یکی از آن داستانها اینست : روزی سربازی که تازه رسیده بوده بدکان بقالی رفته و چنین گفته : «انگور منی چند؟» گفته : «منی چهار عباسی». گفته : «یک من بکش». بقال چون کشیده ایراد گرفته که این کمست و بهایهوی برخاسته. مردم فراهم آمده و او را آرام گردانیده پرسیدهاند چه میگویی؟.. گفته : «من در مَمَقان یک من انگور که میخریدم یک دامن میشد. ولی این بسیار کم داده است». گفتهاند : «آخر یک من تبریز و ممقان هزار مثقالست ولی یک من تهران ششصد و چهل مثقال میباشد». گفته : «په! یک من هم ششصد و چهل مثقال باشد؟! خودت میگویی یک من!». با این بهانهها بهایهوی و پیکار دامنه داده. داستان بدخواهان ما نیز همینست.
اکنون میآییم بر سر قرآن : باید دانست که آیههای قرآن بچند بخش میباشد : یک دسته آنهایی که در زمینهی راهنماییست. یک دسته آنهایی که آسمان و زمین و دیگر باشندگان را بجلو اندیشهها میآورد و معنیها بآنها میدهد. یک دسته آنهایی که داستان پیغمبران پیش و مردمان گذشته را بازمیگوید. گذشته از اینها در قرآن آیههایی هست که میباید آنها را «ناروشن» (یا مبهمات) نامید. زیرا ناروشن سروده شده و چنین خواسته شده که با همان ناروشنی بگوشها رسد و در دلها جا گیرد.
بهر حال بنیاد قرآن همان آیههاییست که در زمینهی راهنماییست (آیههایی که از هستی خدا و از یگانگی او سخن میراند و بتپرستی را مینکوهد و بجهانیان دستور نیکوکاری و خردمندی میدهد و آمیغهایی را در زمینهی زندگی بازمینماید). زیرا پیداست که بایای یک برانگیخته جز راه نمودن بمردم نمیبوده. باز پیداست که سرودن تاریخ گذشتگان از دین نمیباشد. اینگونه چیزها در قرآن برای زمینهچینی و برای آماده گردانیدن فهمها و اندیشههاست.
✴️ زبان ایرانی 74
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
3ـ آيا بجاي دعا چه بايد كرد؟..
ميگويند در روي پاكتها و در عنوانهای كاغذها و دعاهايي از قبيل «دام اقباله» ، «زيدت شوكته» و مانند اينها مرسوم بود آيا دربارهي آنها چه بايد كرد؟
ميگوييم : بايد همه را دور انداخت و فراموش نمود. زيرا اگر براستي مقصود دعاست ديگر نوشتن براي چيست؟! در دل خود دعا كن ، نيمهی شب روي بآسمان برگردانيده دعا كن ، پس از نماز دعا كن ؛ اين چه دعايي است كه بايد بيكي «دام اقباله» باشد و بديگري «دامت شوكته» و بسومي «دامت بركاته»؟! چه دعاييست كه اگر بجاي «دام اقباله» «زيد اجلاله» بنويسي پذيرفته نخواهد شد؟!
اگر يك دسته بخواهند يكديگر را دست بيندازند و همه كارشان فريب و رويهكاري باشد بدتر از اين چه ميتوانند كرد؟!
باز ما انكار نداريم كه گاهي چون نام كسي را ميبري دعا بياختيار بر زبان ميآيد. مثلاً : «فلان خدايش برتري دهاد» يا «خدايش فيروزي بخشاد» يا «شكوهش فزونتر بادا» يا «زندگيش دراز گرداد» و اين گونه جملههاي ساده كه از دل برميخيزد و بيگمان اثر ميبخشد.
گاهي كساني ميگويند : اين چيزها چه ارزش دارد كه اينهمه در پيمان دنبال شود؟! ميگوييم : عيب چه بزرگ و چه كوچك بايد دنبال شود! وانگاه اين عيبهاي بزرگي ميباشد. آن كسي كه در نامه بيكي «قربانت شوم» مينويسد و در دل خود مرگ و نابودي او را خواستار است چنين كسي بدورويي و دروغگويي گستاخ گرديده راستگويي و استواري در نزد او ارج و بهاي خود را از دست ميدهد. اگر درست دقت كنيم مايهي فرومايگي و پستي جز اين گونه نمايشهاي دورويانه نميباشد. از اينجاست كه هر مردم كه روي بپستي نهادند اين زشتكاريها درميان آنان رواج ميگيرد و چون روي ببلندي نهادند اين نارواييها را از خود دور ميسازند. پس ما نميتوانيم هرگز باين زشتيها بديدهي بيپروايي نگاه كنيم.
مرد آزاده آنچه را كه در دل ندارد بر زبان نميراند.
در پايان سخن بسخنوراني كه دست همراهي بما دادهاند خواستاريم كه در اين زمينهها شعر بسرايند و از جربزهي خدادادي خود سود ببرادران خود برسانند.
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
3ـ آيا بجاي دعا چه بايد كرد؟..
ميگويند در روي پاكتها و در عنوانهای كاغذها و دعاهايي از قبيل «دام اقباله» ، «زيدت شوكته» و مانند اينها مرسوم بود آيا دربارهي آنها چه بايد كرد؟
ميگوييم : بايد همه را دور انداخت و فراموش نمود. زيرا اگر براستي مقصود دعاست ديگر نوشتن براي چيست؟! در دل خود دعا كن ، نيمهی شب روي بآسمان برگردانيده دعا كن ، پس از نماز دعا كن ؛ اين چه دعايي است كه بايد بيكي «دام اقباله» باشد و بديگري «دامت شوكته» و بسومي «دامت بركاته»؟! چه دعاييست كه اگر بجاي «دام اقباله» «زيد اجلاله» بنويسي پذيرفته نخواهد شد؟!
اگر يك دسته بخواهند يكديگر را دست بيندازند و همه كارشان فريب و رويهكاري باشد بدتر از اين چه ميتوانند كرد؟!
باز ما انكار نداريم كه گاهي چون نام كسي را ميبري دعا بياختيار بر زبان ميآيد. مثلاً : «فلان خدايش برتري دهاد» يا «خدايش فيروزي بخشاد» يا «شكوهش فزونتر بادا» يا «زندگيش دراز گرداد» و اين گونه جملههاي ساده كه از دل برميخيزد و بيگمان اثر ميبخشد.
گاهي كساني ميگويند : اين چيزها چه ارزش دارد كه اينهمه در پيمان دنبال شود؟! ميگوييم : عيب چه بزرگ و چه كوچك بايد دنبال شود! وانگاه اين عيبهاي بزرگي ميباشد. آن كسي كه در نامه بيكي «قربانت شوم» مينويسد و در دل خود مرگ و نابودي او را خواستار است چنين كسي بدورويي و دروغگويي گستاخ گرديده راستگويي و استواري در نزد او ارج و بهاي خود را از دست ميدهد. اگر درست دقت كنيم مايهي فرومايگي و پستي جز اين گونه نمايشهاي دورويانه نميباشد. از اينجاست كه هر مردم كه روي بپستي نهادند اين زشتكاريها درميان آنان رواج ميگيرد و چون روي ببلندي نهادند اين نارواييها را از خود دور ميسازند. پس ما نميتوانيم هرگز باين زشتيها بديدهي بيپروايي نگاه كنيم.
مرد آزاده آنچه را كه در دل ندارد بر زبان نميراند.
در پايان سخن بسخنوراني كه دست همراهي بما دادهاند خواستاريم كه در اين زمينهها شعر بسرايند و از جربزهي خدادادي خود سود ببرادران خود برسانند.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هفتادویکم)
🔶خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 4)
یكی با دستینهی «الداعی عبدالله» نامهای نوشته و چنین میگوید : «شما در جریدهتان جمع بین اضداد كردهاید : زیرا از یك طرف عكسهای مشروطهخواهان را چاپ میكنید و طرفداری از مشروطه نشان میدهید. از یك طرف مردم را به دین دعوت میكنید. از یك طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق مینمایید. در حالی كه شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»
و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسندهاش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همهی ناشناسی بهتر میدانیم بنوشتهاش پاسخ دهیم و اینست بشرح پائین میپردازیم :
نویسندهی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیك میداند كه مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمالالدین افجهای و شیخمحمدرضای قمی و حاجیشیخمرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یك پیشامد خدایی میشماردند.
با این حال چند ماهی نگذشت كه میان مشروطهخواهان با ملایان كشاكش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجیشیخفضلالله نوری و حاجیمیرزاحسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطهخواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده كمكم كار بجنگ و خونریزی كشید كه در تبریز ملایان بكوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا كردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان كویها خونریزی میشد تا ملایان شكست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.
چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانهی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیك میدانیم : ملایان در آغاز كار معنی مشروطه را نمیدانستند و چنان میپنداشتند كه آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان كه میكوشیدند رشتهی كارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی كمكم وارونهی آن را دیده این دریافتند كه آزادیخواهان خود یك دستهی جدایی هستند و چنین میخواهند كه رشتهی كارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و این بود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانهی مقاصد خود با گفتههای ملایان تناقض آشكاری دیده هیچگونه سازشی درمیانه پیدا نكردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیدهی دمكراسی ، حكومت (یا سررشتهداری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا میشناختند و چنین میگفتند كه هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر كس در آرزوی پیشرفت كشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و كشتن و كشته شدن در راه كشور را مایهی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی كه ملایان میگفتند : حكومت حق ماست و هر دولتی چه استبدادی و چه دمكراسی ـ كه بر روی كار آید جائر و غاصب میباشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر كسی كه در جنگهای دولتی كشته شود او را مرتد و بیدین میشماردند.
آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفتههای ملایان كه هیچگونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و
🔸چون آزادیخواهان مردان خونگرمی بودند كه با یك غیرت و مردانگی بكوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی كشور را یگانه آرزوی خود میدانستند این بود ملایان را با آن گفتههاشان دشمن كشور میشناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب میدانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچگونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمیتوانستند. این بود انگیزهی آنكه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.
شنیدنی آنست كه در این كشاكش و خونریزیها آقایان علمای سهگانه در نجف و سه سید در تهران و ثقـةالاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان مینمودند و با آنكه خود از گروه علما میبودند چون گفتههای آنان را آشكاره بزیان كشور و زندگانی میدانستند جوانمردانه و پاكدلانه از آنان بیزاری مینمودند.
(تکهی هفتادویکم)
🔶خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 1 از 4)
یكی با دستینهی «الداعی عبدالله» نامهای نوشته و چنین میگوید : «شما در جریدهتان جمع بین اضداد كردهاید : زیرا از یك طرف عكسهای مشروطهخواهان را چاپ میكنید و طرفداری از مشروطه نشان میدهید. از یك طرف مردم را به دین دعوت میكنید. از یك طرف نیز حمایت و تعریف از شاه سابق مینمایید. در حالی كه شاه مزبور هم مشروطه را پایمال گردانید و هم دین را معدوم ساخت. در زمان او روحانیت انقراض پذیرفت ...»
و چون لحن نامه بافرهنگانه است و نویسندهاش گویا در مشروطه از پیشگامان بوده با همهی ناشناسی بهتر میدانیم بنوشتهاش پاسخ دهیم و اینست بشرح پائین میپردازیم :
نویسندهی نامه اگر در مشروطه پا درمیان داشته نیك میداند كه مشروطه را در ایران بیش از همگی علما پدید آوردند. زیرا پیشگامان آن در تهران شادروانان بهبهانی و طباطبایی و سید جمالالدین افجهای و شیخمحمدرضای قمی و حاجیشیخمرتضا و دیگران بودند و از نجف نیز شادروانان آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی شیخ مازندرانی یاوری و پشتیبانی بسیار نمودند. در آغاز جنبش ، انبوه علماء (اگر نگویم : همگی ایشان) هوادار مشروطه بودند و آن را یك پیشامد خدایی میشماردند.
با این حال چند ماهی نگذشت كه میان مشروطهخواهان با ملایان كشاكش سختی برخاست ، و ملایان به پیشوایی حاجیشیخفضلالله نوری و حاجیمیرزاحسن تبریزی به شاه عبدالعظیم رفته ، بست نشستند و با مجلس و مشروطه بدشمنی پرداختند و مشروطهخواهان را بابی و طبیعی و بیدین نامیدند و در هر جا میان ملایان و آزادیخواهان دو تیرگی افتاده كمكم كار بجنگ و خونریزی كشید كه در تبریز ملایان بكوی دَوَچی گرد آمده انجمنی بنام اسلامیه برپا كردند و تفنگ بدست پیروان خود داده بجنگ واداشتند و چهار ماه بیشتر درمیان كویها خونریزی میشد تا ملایان شكست یافتند و از شهر بگریختند و آزادیخواهان فیروز درآمدند.
چرا چنین شد؟ ... چرا آن همدستی میانهی آزادیخواهان با ملایان باین جنگ و خونریزی تبدیل یافت؟ ... علت را ما نیك میدانیم : ملایان در آغاز كار معنی مشروطه را نمیدانستند و چنان میپنداشتند كه آن جنبش بسود ایشانست و آزادیخواهان كه میكوشیدند رشتهی كارها را از دست دربار بگیرند برای سپردن بدست ایشانست. ولی كمكم وارونهی آن را دیده این دریافتند كه آزادیخواهان خود یك دستهی جدایی هستند و چنین میخواهند كه رشتهی كارها جز در دست خودشان نباشد و بملایان نیز میدانی نخواهند داد و این بود به رنجش و دشمنی برخاستند. از آنسوی آزادیخواهان میانهی مقاصد خود با گفتههای ملایان تناقض آشكاری دیده هیچگونه سازشی درمیانه پیدا نكردند. زیرا آزادیخواهان از روی عقیدهی دمكراسی ، حكومت (یا سررشتهداری) را حق خودِ توده و اختیار آن را در دست مجلس شورا میشناختند و چنین میگفتند كه هر فردی از ایرانیان باید فرمانبرداری از مجلس را بخود واجب داند ، و قانون اساسی و دیگر قانونها را محترم شمارد ، و هر كس در آرزوی پیشرفت كشور بوده از جان و دارایی خود در آن راه دریغ نگوید ، و كشتن و كشته شدن در راه كشور را مایهی سرفرازی خود و خاندانش شناسد. در حالی كه ملایان میگفتند : حكومت حق ماست و هر دولتی چه استبدادی و چه دمكراسی ـ كه بر روی كار آید جائر و غاصب میباشد. مردم باید مالیات باو ندهند ، بسربازی نروند ، اگر دستشان رسید از پول آن بدزدند ، هر كسی كه در جنگهای دولتی كشته شود او را مرتد و بیدین میشماردند.
آن مقاصد آزادیخواهان بود و این گفتههای ملایان كه هیچگونه سازشی با هم نتوانستی داشت ، و
🔸چون آزادیخواهان مردان خونگرمی بودند كه با یك غیرت و مردانگی بكوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی كشور را یگانه آرزوی خود میدانستند این بود ملایان را با آن گفتههاشان دشمن كشور میشناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب میدانستند. از اینسوی ملایان نیز دستگاه خود را در شُرُف نابودی دیده از هیچگونه دشمنی با آزادیخواهان خودداری نمیتوانستند. این بود انگیزهی آنكه همدستی درمیان آزادیخواهان مبدل بدشمنی و خونریزی گردید.
شنیدنی آنست كه در این كشاكش و خونریزیها آقایان علمای سهگانه در نجف و سه سید در تهران و ثقـةالاسلام و دیگران در تبریز پشتیبانی از آزادیخواهان مینمودند و با آنكه خود از گروه علما میبودند چون گفتههای آنان را آشكاره بزیان كشور و زندگانی میدانستند جوانمردانه و پاكدلانه از آنان بیزاری مینمودند.
🔸جنبش مشروطه و اهمیت آن
از آغاز تاریخ ایران تا زمان مشروطه ، حادثهای مهمتر از مشروطه رخ نداده. این پیشامد ایرانیان را بجوش و جنب دیگری برانگیخت و پس از قرنهایی كه ایرانیان دربند استبداد بودند در سایهی مشروطه آزادی از آن بند یافتند. این خود شگفت است كه مردمی كه قرنهایی را بیاختیار بسر داده بودند چون ناگهان رشتهی اختیار بدست آوردند آن همه شایستگی و پختگی از خود نمودار ساختند.
كسانی كه گزارش ایران را در سالهای نخست مشروطه بیاد دارند باید اقرار نمایند كه ایرانیان در آن هنگام بیش از امید هر كس شایستگی از خود نشان دادند و باید آن سالها را از بهترین دورههای تاریخ ایران بشمار آورد.
🔸برازندگی كسی زمانی آشكار میشود كه او را بكاری برگمارند. ایرانیان پس از قرنها برای نخستین بار رشتهی كار را بچنگ آوردند و انصاف را بخوبی از عهدهی گزاردن آن برآمدند.
تو گویی این مردم قرنها آزاد زیسته و در میدان زندگانی ورزیده بودهاند كه بدانسان پختگی از خود آشكار ساختند.
این سخنان را ناسنجیده نمیگویم. آن جوش و جنبش پاكدلانه را كه به هر گوشهی ایران برخاسته بود و آن آرزوها و دریافتها را كه در دلها پیدا شده بود بیاد بیاورید تا بدانید كه هر آنچه میگویم از روی سنجش و فهم است.
من آن زمان در آذربایجان بودم و اینك خوب بیاد دارم كه همینكه مشروطه اعلان گردید در اندك زمانی مردم معنی درست مشروطه را دریافته و دانستند كه از این سپس باید در كارهای كشور دخالت داشته بنیك و بد آن علاقهمند باشند. انبوه مردم تفنگ خریده در همهی محلهها سربازخانهها برپا گردید كه عصرها همه در آنجا گرد آمده زیردست صاحبمنصبانِ نظام مشقِ سپاهیگری مینمودند و همگی این شور را بر سر داشتند كه فن سربازی یاد گرفته برای روزی كه جنگی میانهی ایران و دولت دیگری روی میدهد آماده باشند كه در آن روز داوطلبانه بیاری دولت برخیزند.
آنهمه دو تیرگیها بنام سنی و شیعی و شیخی و متشرع و حیدری و نعمتی كه از قرنها در ایران مایهی گرفتاری بود پس از مشروطه تو گویی خطی میانهی گذشته و آینده كشیدند و همهی آن کینهها فراموش شده كه همدستی و برادری یكی از بزرگترین آرزوهای ایرانیان گردید.
چه نیك دریافته بودند كه پیشرفت و سرفرازی یك مردم بسته بپاکدلی و پاكیزهخویی ایشان است و این بود كه در همه جا انبوه مردم براستی و درستی گراییده هركسی میکوشید كه خود را نیكوكار و پاکدل نماید. در بیشتر شهرها بدكاران توبه از بدكاری كرده بنام سرفرازی و نیكبختی ایران نیكوكاری و پاکدامنی را شیوهی خود ساخته بودند. در همه جا احترام زنان بیشتر گردیده مردان پاسبانی زنان را وظیفهی مردی خود دانسته بپرستاری زنان بیپرستار برمیخاستند.
چه نیك دریافته بودند كه هر مردمی باید نژاد و تبار خود را گرامی داشته همیشه گذشتگان خود را نیكنام و سربلند بدارد و این بود كه غیرت ایرانیگری رواج گرفته از هر زبانی جز نیکیها و سرفرازیهای ایران شنیده نمیشد.
اگر نیکیهای آن روز را یكایك بشماریم كتاب جداگانهای میباید. همانا در سایهی همان جوش و شور خردمندانهی آزادیخواهان بود كه با دشمنی همچون محمدعلیمیرزا نبرد كرده فیروزی یافتند. در سایهی آن پاکدلیها و جانبازیها بود كه یك شهر تبریز یازده ماه در برابر اردوهای استبداد ایستادگی كرده سر بنامردی فرود نیاورد.
در سایهی آن جنبش هوشیارانهی ایران بود كه ستارخان قهرمان آزادی در یازده ماه دورهی قهرمانی خود هرگز خطایی ازو رخ ننمود و شكستی نخورد و هرگز درشتخویی و سیاهكاری كه از دیگران در چنین زمانی سر میزند ازو سر نزد. چنین قهرمانی جز از میان تودهی زندهدلِ برازنده هرگز برنمیخیزد.
این داستان مشهور است كه در یكی از سختیهای تبریز كه كار بر ستارخان سخت گردیده بیم و گزند از هر سوی گرد او را فراگرفته بود قنسول روس كه همیشه برای بهم زدن آن بساط میکوشید نزد او آمده پیشنهاد نمود كه ستارخان بیرق روس را برگرفته خود را پناهندهی دولت امپراتوری گرداند. مرحوم ستارخان قهرهخندی زده گفت : «من میخواهم امپراتور زیر بیرق ایران پناهنده شود و هرگز این نخواهم كرد كه زیر بیرق دولت كافری پناهنده شوم»!
ببینید اندازهی گردنفرازی ایرانیان در آن زمانها چه بوده؟.
(114024)
از آغاز تاریخ ایران تا زمان مشروطه ، حادثهای مهمتر از مشروطه رخ نداده. این پیشامد ایرانیان را بجوش و جنب دیگری برانگیخت و پس از قرنهایی كه ایرانیان دربند استبداد بودند در سایهی مشروطه آزادی از آن بند یافتند. این خود شگفت است كه مردمی كه قرنهایی را بیاختیار بسر داده بودند چون ناگهان رشتهی اختیار بدست آوردند آن همه شایستگی و پختگی از خود نمودار ساختند.
كسانی كه گزارش ایران را در سالهای نخست مشروطه بیاد دارند باید اقرار نمایند كه ایرانیان در آن هنگام بیش از امید هر كس شایستگی از خود نشان دادند و باید آن سالها را از بهترین دورههای تاریخ ایران بشمار آورد.
🔸برازندگی كسی زمانی آشكار میشود كه او را بكاری برگمارند. ایرانیان پس از قرنها برای نخستین بار رشتهی كار را بچنگ آوردند و انصاف را بخوبی از عهدهی گزاردن آن برآمدند.
تو گویی این مردم قرنها آزاد زیسته و در میدان زندگانی ورزیده بودهاند كه بدانسان پختگی از خود آشكار ساختند.
این سخنان را ناسنجیده نمیگویم. آن جوش و جنبش پاكدلانه را كه به هر گوشهی ایران برخاسته بود و آن آرزوها و دریافتها را كه در دلها پیدا شده بود بیاد بیاورید تا بدانید كه هر آنچه میگویم از روی سنجش و فهم است.
من آن زمان در آذربایجان بودم و اینك خوب بیاد دارم كه همینكه مشروطه اعلان گردید در اندك زمانی مردم معنی درست مشروطه را دریافته و دانستند كه از این سپس باید در كارهای كشور دخالت داشته بنیك و بد آن علاقهمند باشند. انبوه مردم تفنگ خریده در همهی محلهها سربازخانهها برپا گردید كه عصرها همه در آنجا گرد آمده زیردست صاحبمنصبانِ نظام مشقِ سپاهیگری مینمودند و همگی این شور را بر سر داشتند كه فن سربازی یاد گرفته برای روزی كه جنگی میانهی ایران و دولت دیگری روی میدهد آماده باشند كه در آن روز داوطلبانه بیاری دولت برخیزند.
آنهمه دو تیرگیها بنام سنی و شیعی و شیخی و متشرع و حیدری و نعمتی كه از قرنها در ایران مایهی گرفتاری بود پس از مشروطه تو گویی خطی میانهی گذشته و آینده كشیدند و همهی آن کینهها فراموش شده كه همدستی و برادری یكی از بزرگترین آرزوهای ایرانیان گردید.
چه نیك دریافته بودند كه پیشرفت و سرفرازی یك مردم بسته بپاکدلی و پاكیزهخویی ایشان است و این بود كه در همه جا انبوه مردم براستی و درستی گراییده هركسی میکوشید كه خود را نیكوكار و پاکدل نماید. در بیشتر شهرها بدكاران توبه از بدكاری كرده بنام سرفرازی و نیكبختی ایران نیكوكاری و پاکدامنی را شیوهی خود ساخته بودند. در همه جا احترام زنان بیشتر گردیده مردان پاسبانی زنان را وظیفهی مردی خود دانسته بپرستاری زنان بیپرستار برمیخاستند.
چه نیك دریافته بودند كه هر مردمی باید نژاد و تبار خود را گرامی داشته همیشه گذشتگان خود را نیكنام و سربلند بدارد و این بود كه غیرت ایرانیگری رواج گرفته از هر زبانی جز نیکیها و سرفرازیهای ایران شنیده نمیشد.
اگر نیکیهای آن روز را یكایك بشماریم كتاب جداگانهای میباید. همانا در سایهی همان جوش و شور خردمندانهی آزادیخواهان بود كه با دشمنی همچون محمدعلیمیرزا نبرد كرده فیروزی یافتند. در سایهی آن پاکدلیها و جانبازیها بود كه یك شهر تبریز یازده ماه در برابر اردوهای استبداد ایستادگی كرده سر بنامردی فرود نیاورد.
در سایهی آن جنبش هوشیارانهی ایران بود كه ستارخان قهرمان آزادی در یازده ماه دورهی قهرمانی خود هرگز خطایی ازو رخ ننمود و شكستی نخورد و هرگز درشتخویی و سیاهكاری كه از دیگران در چنین زمانی سر میزند ازو سر نزد. چنین قهرمانی جز از میان تودهی زندهدلِ برازنده هرگز برنمیخیزد.
این داستان مشهور است كه در یكی از سختیهای تبریز كه كار بر ستارخان سخت گردیده بیم و گزند از هر سوی گرد او را فراگرفته بود قنسول روس كه همیشه برای بهم زدن آن بساط میکوشید نزد او آمده پیشنهاد نمود كه ستارخان بیرق روس را برگرفته خود را پناهندهی دولت امپراتوری گرداند. مرحوم ستارخان قهرهخندی زده گفت : «من میخواهم امپراتور زیر بیرق ایران پناهنده شود و هرگز این نخواهم كرد كه زیر بیرق دولت كافری پناهنده شوم»!
ببینید اندازهی گردنفرازی ایرانیان در آن زمانها چه بوده؟.
(114024)
چپ : شادروان سیدجمالالدین افجهای
راست بالا :شادروان شیخ محمدرضای قمی
راست پایین : شادروان میرزا مصطفا آشتیانی (آنکه جلو از دست چپ نشسته)
راست بالا :شادروان شیخ محمدرضای قمی
راست پایین : شادروان میرزا مصطفا آشتیانی (آنکه جلو از دست چپ نشسته)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 44
این جدایی را میانهی آیهها خود قرآن نیز گزارده ، در آنجا که میگوید : «مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ»1. آیهها را دو بخش گردانیده میگوید : یک دسته آنهاست که بنیاد کتابست و بازمانده بیرون از بنیاد کتاب میباشد. من میپرسم : آیا بنیاد یک کتاب دینی چه چیزها تواند بود؟!. آیا جز راهنماییها بنیاد آن تواند بود؟!. آیا تاریخ یا داستان گذشتگان جا در بنیاد یک کتاب دینی تواند داشت؟!.
پیداست که «محکمات» و «متشابهات» را باین معنی ، بدخواهان ما نخواهند پذیرفت. من نیز سخن با آنان نمیرانم. آنان را همان بهتر که در نادانیهای خود بمانند و روسیاه و بدنام روزگار گزارند.
بهر حال من دربارهی قرآن گفتهام کتاب آسمانیست. این سخن را بهر خشنودی این و آن نگفتهام. من اگر آن بودمی که بهر خشنودی این و آن سخنی گویم ، نبایستی کتاب «شیعیگری» یا «داوری» را نویسم.
شما نیک میدانید که بدخواهان ما که شیعیانند بقرآن و پیغمبر اسلام آن دلبستگی ندارند که باحادیث و امامان خودشان دارند. باز نیک میدانید که بشُوَند همان کتاب «شیعیگری» بِچه وحشیگریهای پستی برخاستند (و ما از پیش میدانستیم که خواهند برخاست.) باز نیک میدانید که این دفتر را در نتیجهی همان کینهتوزی نوشتهاند و چنانکه گفتم قرآن و اسلام را دستاویز کار خود گردانیدهاند. پس ما اگر خواستیمی رویهکاری[=ظاهرسازی] کنیم ، بایستی در این زمینهها کنیم که نکردهایم.
بسیاری چنین میپندارند که آنچه من دربارهی قرآن و اسلام گفتهام ، رویهکارانه و یا از راه سیاست میبوده. بسیاری نیز چنین میپندارند که اکنون که ملایان و دیگران بدستاویز قرآن وحشیگریهای پست میکنند و یا زبان به بیفرهنگی میگشایند ، من از پاسداری بقرآن و اسلام بازخواهم گشت. ولی اینها هر دو بیپاست.
من آنچه دربارهی قرآن گفتهام جز راست نبوده. از اینسو پستنهادی مشتی از تبریزیان و مراغیان مرا از راه خود نخواهد پیچانید.
بنیادگزار اسلام با خواست خدا برخاسته بود و با یک نیروی خدایی میکوشید. وگرنه چرا دیگران آن کار را نتوانسته بودند؟!. در همان مکه و مدینه میبودند کسانی که به بتها نمیپرستیدند و بگفتهی قرآن «حَنیف» میبودند. پس چرا کسانی از آنان باین کار برنخاسته بودند؟!. با گمراهیها به نبرد برخاستن و آمیغهای زندگی را بمردم بازنمودن (یا روشنتر گویم : بنیاد دین گزاردن) ، اگر بآن آسانی بودی که کسی بیخواست خدا تواند ، سید باب و بهاءالله نیز توانستندی! آن نشان خدایی ، یا دلیل ، یا معجزه ، که برانگیختهای را باید بود ، همین میباشد. بیخرد آن کسانی که دلیلی باین استواری و روشنی را نفهمند و ندانند و بسخن گفتن با سوسمار و شتر درآوردن از سنگ و مانند اینها بچسبند و با این نافهمی و بیمایگی در برابر ما بالا افرازند.
جای شادروان حداد تهیست که بریشخند پردازد و بگوید : اگر این راستست که سوسمار با پیغمبر گفتگو کرده و با زبان عربی شیوا شعر سروده : «الا یا رسول الله بورکت هادیا ...» پس معجزه را سوسمار کرده و مردم میبایست باو «ایمان» آورند.
1ـ برخی آیههای استواریست که «مادر» کتاب است و بازمانده بهم ماننده (ناروشن) است. [سورهی آل عمران (3) ، آیهی 7]
🔶 نشست پنجم 44
این جدایی را میانهی آیهها خود قرآن نیز گزارده ، در آنجا که میگوید : «مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ»1. آیهها را دو بخش گردانیده میگوید : یک دسته آنهاست که بنیاد کتابست و بازمانده بیرون از بنیاد کتاب میباشد. من میپرسم : آیا بنیاد یک کتاب دینی چه چیزها تواند بود؟!. آیا جز راهنماییها بنیاد آن تواند بود؟!. آیا تاریخ یا داستان گذشتگان جا در بنیاد یک کتاب دینی تواند داشت؟!.
پیداست که «محکمات» و «متشابهات» را باین معنی ، بدخواهان ما نخواهند پذیرفت. من نیز سخن با آنان نمیرانم. آنان را همان بهتر که در نادانیهای خود بمانند و روسیاه و بدنام روزگار گزارند.
بهر حال من دربارهی قرآن گفتهام کتاب آسمانیست. این سخن را بهر خشنودی این و آن نگفتهام. من اگر آن بودمی که بهر خشنودی این و آن سخنی گویم ، نبایستی کتاب «شیعیگری» یا «داوری» را نویسم.
شما نیک میدانید که بدخواهان ما که شیعیانند بقرآن و پیغمبر اسلام آن دلبستگی ندارند که باحادیث و امامان خودشان دارند. باز نیک میدانید که بشُوَند همان کتاب «شیعیگری» بِچه وحشیگریهای پستی برخاستند (و ما از پیش میدانستیم که خواهند برخاست.) باز نیک میدانید که این دفتر را در نتیجهی همان کینهتوزی نوشتهاند و چنانکه گفتم قرآن و اسلام را دستاویز کار خود گردانیدهاند. پس ما اگر خواستیمی رویهکاری[=ظاهرسازی] کنیم ، بایستی در این زمینهها کنیم که نکردهایم.
بسیاری چنین میپندارند که آنچه من دربارهی قرآن و اسلام گفتهام ، رویهکارانه و یا از راه سیاست میبوده. بسیاری نیز چنین میپندارند که اکنون که ملایان و دیگران بدستاویز قرآن وحشیگریهای پست میکنند و یا زبان به بیفرهنگی میگشایند ، من از پاسداری بقرآن و اسلام بازخواهم گشت. ولی اینها هر دو بیپاست.
من آنچه دربارهی قرآن گفتهام جز راست نبوده. از اینسو پستنهادی مشتی از تبریزیان و مراغیان مرا از راه خود نخواهد پیچانید.
بنیادگزار اسلام با خواست خدا برخاسته بود و با یک نیروی خدایی میکوشید. وگرنه چرا دیگران آن کار را نتوانسته بودند؟!. در همان مکه و مدینه میبودند کسانی که به بتها نمیپرستیدند و بگفتهی قرآن «حَنیف» میبودند. پس چرا کسانی از آنان باین کار برنخاسته بودند؟!. با گمراهیها به نبرد برخاستن و آمیغهای زندگی را بمردم بازنمودن (یا روشنتر گویم : بنیاد دین گزاردن) ، اگر بآن آسانی بودی که کسی بیخواست خدا تواند ، سید باب و بهاءالله نیز توانستندی! آن نشان خدایی ، یا دلیل ، یا معجزه ، که برانگیختهای را باید بود ، همین میباشد. بیخرد آن کسانی که دلیلی باین استواری و روشنی را نفهمند و ندانند و بسخن گفتن با سوسمار و شتر درآوردن از سنگ و مانند اینها بچسبند و با این نافهمی و بیمایگی در برابر ما بالا افرازند.
جای شادروان حداد تهیست که بریشخند پردازد و بگوید : اگر این راستست که سوسمار با پیغمبر گفتگو کرده و با زبان عربی شیوا شعر سروده : «الا یا رسول الله بورکت هادیا ...» پس معجزه را سوسمار کرده و مردم میبایست باو «ایمان» آورند.
1ـ برخی آیههای استواریست که «مادر» کتاب است و بازمانده بهم ماننده (ناروشن) است. [سورهی آل عمران (3) ، آیهی 7]
✴️ زبان ایرانی 75
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
(تکهی یک از سه)
عنوانهاي پوچ از ميان رفت و ايران بيكبار از چرك و ننگ آنها پاك گرديد.1 آري «خان» يادگار شوم چنگيز و هلاكو و «ميرزا» بازماندهي ننگين تيمور لنگ ايران را بدرود گفتند و «امير» و «بيك» را نيز همراه خود بردند. زهي خرسندي! زهي شادكامي!
كنون جاي آنست كه يادي از دوست ديرين خودمان آقاي دكتر افشار نماييم و بدستياري پيمان درود بر ايشان ارمغان سازيم زيرا نخست ايشان بودند كه اين موضوع را در [مهنامهی] «آينده» عنوان نمودند سپس هم ما در پيمان دنبال كرديم و خداي را سپاس كه باين نتيجهي روشن رسيديم.
آن نادانان كه با زبان نرم پند نپذيرند و در برابر سخن سودمند درشتي نمايند ميرسد روزي كه مشت درشتي را در روبروي خود ببينند و خواه و ناخواه گردن فرود بياورند. شعراي ياوهگو چنين روزي را براي ياوهگوييهاي خودشان هم منتظر باشند. آري دوباره ميگوييم منتظر باشند.
متحدالمآلي2 را كه جناب رئيسالوزرا بادارهها فرستادهاند و در روزنامهها چاپ گردیده در اينجا هم ميآوريم تا در صفحههاي پيمان بيادگار بماند :
نظر باينكه يكي از آداب ناپسند سابق كه ناشي از بيكاري و تقيد بالفاظ و عبارات بدون توجه بمعاني بوده استعمال عناوين و القاب و تعارفات دور و دراز و بيتناسب است كه هر چند اين اواخر تا اندازهاي اصلاح شده بود وليكن با مقتضيات اين زمان موافق نبود كه اوقات بجاي اينكه با لفاظي و عبارتپردازي و تعارفات بيمعني تضييع شود بايد مصروف عمل و كار مفيد با معني گردد بنابراين ارادهي مقدس همايون شاهنشاهي بر اين قرار گرفت كه اين اصلاح نيز صورت وقوع يابد و در ضمن نظامنامهای كه براي دستور تشريفات و آداب رسمي دولتي تهيه شده دستخط همايوني مبني بر ساده و مختصر كردن القاب و عناوين صادر گرديده.
نظامنامهي تشريفات تحت طبع است و باطلاع اشخاصي كه مكلف برعايت آنها ميباشند خواهد رسيد وليكن آن قسمت از نظامنامهي مزبور كه راجع بالقاب و عناوين است مربوط بعموم ميباشد و عليهذا ذيلاً ابلاغ ميشود كه باطلاع عامه رسانيده مقرر فرماييد عيناً معمول و مجري دارند و قدغن اكيد نماييد كه تخلف از آن را جايز ندانسته بر آنچه در اين دستخط ملوكانه مقرر گرديده در موقع تحرير و تقرير عبارات و تعارفات ديگر نيفزايند.
1ـ شهريور 1314 ـ حسین یزدانیان
2ـ امروز این را «بخشنامه» میگویند. ـ و
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
(تکهی یک از سه)
عنوانهاي پوچ از ميان رفت و ايران بيكبار از چرك و ننگ آنها پاك گرديد.1 آري «خان» يادگار شوم چنگيز و هلاكو و «ميرزا» بازماندهي ننگين تيمور لنگ ايران را بدرود گفتند و «امير» و «بيك» را نيز همراه خود بردند. زهي خرسندي! زهي شادكامي!
كنون جاي آنست كه يادي از دوست ديرين خودمان آقاي دكتر افشار نماييم و بدستياري پيمان درود بر ايشان ارمغان سازيم زيرا نخست ايشان بودند كه اين موضوع را در [مهنامهی] «آينده» عنوان نمودند سپس هم ما در پيمان دنبال كرديم و خداي را سپاس كه باين نتيجهي روشن رسيديم.
آن نادانان كه با زبان نرم پند نپذيرند و در برابر سخن سودمند درشتي نمايند ميرسد روزي كه مشت درشتي را در روبروي خود ببينند و خواه و ناخواه گردن فرود بياورند. شعراي ياوهگو چنين روزي را براي ياوهگوييهاي خودشان هم منتظر باشند. آري دوباره ميگوييم منتظر باشند.
متحدالمآلي2 را كه جناب رئيسالوزرا بادارهها فرستادهاند و در روزنامهها چاپ گردیده در اينجا هم ميآوريم تا در صفحههاي پيمان بيادگار بماند :
نظر باينكه يكي از آداب ناپسند سابق كه ناشي از بيكاري و تقيد بالفاظ و عبارات بدون توجه بمعاني بوده استعمال عناوين و القاب و تعارفات دور و دراز و بيتناسب است كه هر چند اين اواخر تا اندازهاي اصلاح شده بود وليكن با مقتضيات اين زمان موافق نبود كه اوقات بجاي اينكه با لفاظي و عبارتپردازي و تعارفات بيمعني تضييع شود بايد مصروف عمل و كار مفيد با معني گردد بنابراين ارادهي مقدس همايون شاهنشاهي بر اين قرار گرفت كه اين اصلاح نيز صورت وقوع يابد و در ضمن نظامنامهای كه براي دستور تشريفات و آداب رسمي دولتي تهيه شده دستخط همايوني مبني بر ساده و مختصر كردن القاب و عناوين صادر گرديده.
نظامنامهي تشريفات تحت طبع است و باطلاع اشخاصي كه مكلف برعايت آنها ميباشند خواهد رسيد وليكن آن قسمت از نظامنامهي مزبور كه راجع بالقاب و عناوين است مربوط بعموم ميباشد و عليهذا ذيلاً ابلاغ ميشود كه باطلاع عامه رسانيده مقرر فرماييد عيناً معمول و مجري دارند و قدغن اكيد نماييد كه تخلف از آن را جايز ندانسته بر آنچه در اين دستخط ملوكانه مقرر گرديده در موقع تحرير و تقرير عبارات و تعارفات ديگر نيفزايند.
1ـ شهريور 1314 ـ حسین یزدانیان
2ـ امروز این را «بخشنامه» میگویند. ـ و
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هفتادودوم)
🔶خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 2 از 4)
در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازهای بود كه من یاد دارم در تبریز كه مركز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمیآمدند و بجای عمامه كلاه بسر میگزاردند. لیكن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تكانی كه درمیان آزادیخواهان میدید بیم میكرد و بجلوگیری از آنان میكوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی میداد كه این خود داستان دیگری دارد كه من در اینجا بآن نمیپردازم. لیكن سپس كه در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم بایران داد و در نتیجهی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر كس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بكینهجویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر میشتافتند و چون بهم میرسیدند بشادمانی مصافحه میكردند و بخدا ستایش و سپاس میگزاردند. ثقـةالاسلام و شیخسلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی كه از جنس خودشان میبودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بكشته شدن آنان شادمانی مینمودند. برای كشور یك چنان گرفتاری پیش آمده همهی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندك پروایی ننموده تنها بنام آنكه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی میپرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمیانگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده كه باید تبریزیان همیشه سرافكندهی آن باشند. یكی از آنها اینست كه كسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان میبردند و نهانگاه ایشان را نشان میدادند كه سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخسلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگینكاری ملایان وامیداشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها مینمودند ، چرا كه چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را بایران و استقلال ایران نشان میداد. از این داستانها چندانست كه اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.
بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان كینه میجستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری كه پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجیمیرزاحسن) نامهای بروزنامهی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان كسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یك سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند.[1] لیكن در همان حال هر گامی كه بسوی پیشرفت و نیكی كشور برداشته میشد اینان با آن مخالفت مینمودند چنانكه سالها دبستان رفتن را بیدینی میشماردند و همیشه در منبرها میگفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردیبهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض میكردند. چون محاضر رسمی برپا شدند آنها زیر بار نمیرفتند و آن را «خلاف شرع» مینامیدند چون نظاموظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راهانداختند كه نخست در قم اجتماع بزرگی كردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یك كلمه باید گفت : در برابر هر گامی كه بسوی نیكی برداشته میشد بمخالفت برمیخاستند ، چرا كه مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.
(تکهی هفتادودوم)
🔶خردهگیری و پاسخ آن
(بخش 2 از 4)
در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازهای بود كه من یاد دارم در تبریز كه مركز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمیآمدند و بجای عمامه كلاه بسر میگزاردند. لیكن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تكانی كه درمیان آزادیخواهان میدید بیم میكرد و بجلوگیری از آنان میكوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی میداد كه این خود داستان دیگری دارد كه من در اینجا بآن نمیپردازم. لیكن سپس كه در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم بایران داد و در نتیجهی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر كس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بكینهجویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر میشتافتند و چون بهم میرسیدند بشادمانی مصافحه میكردند و بخدا ستایش و سپاس میگزاردند. ثقـةالاسلام و شیخسلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی كه از جنس خودشان میبودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بكشته شدن آنان شادمانی مینمودند. برای كشور یك چنان گرفتاری پیش آمده همهی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندك پروایی ننموده تنها بنام آنكه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی میپرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمیانگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده كه باید تبریزیان همیشه سرافكندهی آن باشند. یكی از آنها اینست كه كسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان میبردند و نهانگاه ایشان را نشان میدادند كه سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخسلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگینكاری ملایان وامیداشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها مینمودند ، چرا كه چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را بایران و استقلال ایران نشان میداد. از این داستانها چندانست كه اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.
بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان كینه میجستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری كه پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجیمیرزاحسن) نامهای بروزنامهی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان كسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یك سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند.[1] لیكن در همان حال هر گامی كه بسوی پیشرفت و نیكی كشور برداشته میشد اینان با آن مخالفت مینمودند چنانكه سالها دبستان رفتن را بیدینی میشماردند و همیشه در منبرها میگفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردیبهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض میكردند. چون محاضر رسمی برپا شدند آنها زیر بار نمیرفتند و آن را «خلاف شرع» مینامیدند چون نظاموظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راهانداختند كه نخست در قم اجتماع بزرگی كردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یك كلمه باید گفت : در برابر هر گامی كه بسوی نیكی برداشته میشد بمخالفت برمیخاستند ، چرا كه مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.
این بود رفتار زشت ملایان با كشور و توده. از اینرو چون شاه گذشته بكار برخاست ناگزیر شد اینها را از جلو بردارد. ما چنانكه نوشتهایم از هر باره از شاه گذشته خشنود نیستیم و از بیپروایی آن شاه بمشروطه و مجلس گلهمندیم ولی با این حال نیك میدانیم كه آن شاه علاقه بكشور داشت و میخواست یك سپاه نیرومندی پدید آورد و ایمنی را در سراسر كشور فرمانروا گرداند و روگیری زنان و نمایشهای بیخردانهی محرم و مانند اینها را كه دستاویزی به بدخواهان ایران داده مایهی سرزنش و شرمساری شده بود از میان بردارد ، برای فیروزی در این آرزوهای خود ناچار بود كه جلو ملایان را بگیرد و باید گفت حق با او بود. شما میگویید : در زمان او «روحانیت» انقراض یافت. نمیدانم روحانیت چه چیز را میگویید؟!.. آیا آن رفتارهای نافهمانهی ملایان كه افزار دست بیگانگان میشدند «روحانیت» بودی؟! من نمیخواهم در اینجا زبان بدگویی باز كنم وگرنه میگفتم : آن ملایان بیشترشان بیدین بودند و مقصودی جز آدمفریبی نداشتند باین دلیل كه از یكسو دبستانها را تكفیر میكردند و مردم را از فرستادن بچگانشان بآنها باز میداشتند و از سوی دیگر همگی بچگان خودشان در دبستانها درس خواندهاند[2] و امروز در ادارات پهن میباشند آیا این بیدینی نیست؟! آیا این مردم را فریب دادن نیست؟!.
[1] : این سخن تو گویی حال این چهل سال گذشتهی ما را بزبان میآورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دسته به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بیجهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» مینویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند كه مطابق مصالح دكانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».
[2] : یكی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست كه پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد كه درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود كه پزشك شد و تا دیرزمانی (تا دههی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.
[1] : این سخن تو گویی حال این چهل سال گذشتهی ما را بزبان میآورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دسته به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بیجهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» مینویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند كه مطابق مصالح دكانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».
[2] : یكی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست كه پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد كه درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود كه پزشك شد و تا دیرزمانی (تا دههی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.
✴️ برخورد مشروطه با شریعت
جنبش مشروطه در ایران از بزرگترین پیشامدهای تاریخی این كشور میباشد ، و این جنبش با آنكه ناانجام ماند نتیجههای بسیاری را از بد و نیك ـ بیرون داد و در حال كنونی ایران بیش از همه چیز ، آن جنبش كارگر است. پیش از مشروطه انبوه مردم ایران دیندار میبودند و در اندیشه و در همه چیز پیروی از كیش خود مینمودندی و كمتر كسی خودسرانه میزیستی. آری در آن زمان نیز ـ همچون اكنون ـ بیش از ده كیش جداگانه در این كشور رواج میداشت و مردم بیش از ده بخش میبودند و دشمنی در میانه بیش از اكنون میبود. هرچه هست در آن هنگام پراكندگی باندازهی امروز نمیبود و باری پیروان یك كیش اندیشه و باور یكی میداشتند و باهم یكزبان میبودند.
لیكن چون جنبش مشروطه پیش آمد و تكانی در اندیشهها پیدا شد و مردم معنی پیشرفت یك كشور و راه آن را دانسته و كیشها را جلوگیر آن شناختند ، و از آنسوی دانشهای سودمند اروپا ، با بدآموزیهای زهرآلود آن ، هر دو باهم ، رو بایران آوردند ، و اینها هر یكی از راه دیگری با دین دشمنی مینمودند ـ بدینسان كه
🔸دانشها با پندارهای بیهودهی كیشها نمیساخت ، و بدآموزیها بنیاد دین را برمیانداخت و هر یكی بنوبت خود مایهی دلسردی مردم از دین میگردید ، نیز چون جنبش مشروطه با تكان غیرت ایرانیگری توأم میبود و این خواه و ناخواه داستانهای آغاز اسلام و خونریزیهای عرب و عجم را بیادها میآورد و ناگزیر مایهی رنجیدگی مردم از اسلام و كیشهایی كه از آن جدا گردیده میشد. پس از همهی اینها چون اروپاییگری رواج یافت و مردم چشم باروپا دوخته چنان دانستند كه برای پیشرفت باید گام بگام پی اروپاییان را گیرند و نیك و بد و سود و زیان همه چیز آنان را فراگیرند و قانونهای اروپا را یكایك در شرق روان گردانند ـ این كجراهی كه خود آسیب بزرگی بود بر خواری دین افزود.
از این پیشامدها نتیجه آن بدست آمد كه انبوه مردم در شهرها و میان درسخواندگان از دین سخت رمیدند و آن را مایهی پس ماندن كشور شماردند. بویژه پس از آنكه یك دسته از ملایان در تهران و دیگر جاها به دشمنی مشروطه برخاستند ، و چیزهای بسیار بیهوده و بیارجی را از دین شمرده و بدستاویز آنها با جنبش مشروطه كه آزادی و وارستگی كشور را دربر میداشت نبرد كردند و آن بدكاریها را از خود نشان دادند كه از یكسو آن بدكاریها بر خواری دین در پیش مردم افزود و از یكسو دشمنیای كه درمیانه پدید آمد زبان مردم را ببدگویی از دین باز گردانید.
🔸بویژه پس از خونهایی كه درمیانه ریخته گردید ، و بویژه پس از ننگینكاریهایی كه ملایان و دیگر هواداران دین پس از چیرگی روس نمودند و چنان دشمن بیزینهاری را پشتیبان خود گرفته و بنام نگهداری دین با كَنندهی بنیاد كشور سازش و دوستی نمودند و دعا و ستایش آشكار دریغ نگفتند. در سالهای هفتم و هشتم مشروطه دشمنی مردم با دین باندازهای بود كه بسیاری چون میخواستند نام و آوازهای پیدا كنند در یك روزنامهای بدگویی زشتی از دین مینمودند و هنوز هستند آن كسانی كه از این راه بنام گردیدهاند و توانگر شدهاند.
بدینسان در اندك زمانی انبوه آزادیخواهان دین را رها كردند. ولی چون بسیاری از آنان مردان نیكنهادی میبودند و با همهی رمیدگی از دین رفتار و كردارشان دیندارانه میبود و رشتهی درستكاری و نیكوكرداری را از دست نمیهشتند ، و از اینسوی آزادیخواهی و مشروطهطلبی برای آنان راهی میبود و از پراكندگیشان بازمیداشت ، این بود در آغاز كار زیان بسیاری نمودار نشد و كسی پی بچگونگی نبرد. لیكن چون در سال1290 خورشیدی داستان التماتوم روس پیش آمد و بدانسان كه در تاریخ نوشتهایم دست و بال آزادیخواهان شكسته گردید و راه كوشش و امید بروی آنان بسته شد ، و سپس نیز با آنكه جنگ جهانگیر 1914 پیش آمده از چیرگی روسیان در ایران كاست با اینهمه چون رشته گسیخته گردیده و در سایهی نیرنگهایی كه بیگانگان در چند سال چیرگی خود بكار زده بودند شور آزادیخواهی از نیرو افتاده و این زمان در میدان یك دسته مردان سودجو و دغلكار پدیدار شده بودند از اینرو آب رفته بجوی باز نیامد و راه امیدی بروی آزادیخواهان راستین باز نشد ، و از این هنگامها بود كه زیان بیدینی رو بنموداری نهاد.
(510433)
جنبش مشروطه در ایران از بزرگترین پیشامدهای تاریخی این كشور میباشد ، و این جنبش با آنكه ناانجام ماند نتیجههای بسیاری را از بد و نیك ـ بیرون داد و در حال كنونی ایران بیش از همه چیز ، آن جنبش كارگر است. پیش از مشروطه انبوه مردم ایران دیندار میبودند و در اندیشه و در همه چیز پیروی از كیش خود مینمودندی و كمتر كسی خودسرانه میزیستی. آری در آن زمان نیز ـ همچون اكنون ـ بیش از ده كیش جداگانه در این كشور رواج میداشت و مردم بیش از ده بخش میبودند و دشمنی در میانه بیش از اكنون میبود. هرچه هست در آن هنگام پراكندگی باندازهی امروز نمیبود و باری پیروان یك كیش اندیشه و باور یكی میداشتند و باهم یكزبان میبودند.
لیكن چون جنبش مشروطه پیش آمد و تكانی در اندیشهها پیدا شد و مردم معنی پیشرفت یك كشور و راه آن را دانسته و كیشها را جلوگیر آن شناختند ، و از آنسوی دانشهای سودمند اروپا ، با بدآموزیهای زهرآلود آن ، هر دو باهم ، رو بایران آوردند ، و اینها هر یكی از راه دیگری با دین دشمنی مینمودند ـ بدینسان كه
🔸دانشها با پندارهای بیهودهی كیشها نمیساخت ، و بدآموزیها بنیاد دین را برمیانداخت و هر یكی بنوبت خود مایهی دلسردی مردم از دین میگردید ، نیز چون جنبش مشروطه با تكان غیرت ایرانیگری توأم میبود و این خواه و ناخواه داستانهای آغاز اسلام و خونریزیهای عرب و عجم را بیادها میآورد و ناگزیر مایهی رنجیدگی مردم از اسلام و كیشهایی كه از آن جدا گردیده میشد. پس از همهی اینها چون اروپاییگری رواج یافت و مردم چشم باروپا دوخته چنان دانستند كه برای پیشرفت باید گام بگام پی اروپاییان را گیرند و نیك و بد و سود و زیان همه چیز آنان را فراگیرند و قانونهای اروپا را یكایك در شرق روان گردانند ـ این كجراهی كه خود آسیب بزرگی بود بر خواری دین افزود.
از این پیشامدها نتیجه آن بدست آمد كه انبوه مردم در شهرها و میان درسخواندگان از دین سخت رمیدند و آن را مایهی پس ماندن كشور شماردند. بویژه پس از آنكه یك دسته از ملایان در تهران و دیگر جاها به دشمنی مشروطه برخاستند ، و چیزهای بسیار بیهوده و بیارجی را از دین شمرده و بدستاویز آنها با جنبش مشروطه كه آزادی و وارستگی كشور را دربر میداشت نبرد كردند و آن بدكاریها را از خود نشان دادند كه از یكسو آن بدكاریها بر خواری دین در پیش مردم افزود و از یكسو دشمنیای كه درمیانه پدید آمد زبان مردم را ببدگویی از دین باز گردانید.
🔸بویژه پس از خونهایی كه درمیانه ریخته گردید ، و بویژه پس از ننگینكاریهایی كه ملایان و دیگر هواداران دین پس از چیرگی روس نمودند و چنان دشمن بیزینهاری را پشتیبان خود گرفته و بنام نگهداری دین با كَنندهی بنیاد كشور سازش و دوستی نمودند و دعا و ستایش آشكار دریغ نگفتند. در سالهای هفتم و هشتم مشروطه دشمنی مردم با دین باندازهای بود كه بسیاری چون میخواستند نام و آوازهای پیدا كنند در یك روزنامهای بدگویی زشتی از دین مینمودند و هنوز هستند آن كسانی كه از این راه بنام گردیدهاند و توانگر شدهاند.
بدینسان در اندك زمانی انبوه آزادیخواهان دین را رها كردند. ولی چون بسیاری از آنان مردان نیكنهادی میبودند و با همهی رمیدگی از دین رفتار و كردارشان دیندارانه میبود و رشتهی درستكاری و نیكوكرداری را از دست نمیهشتند ، و از اینسوی آزادیخواهی و مشروطهطلبی برای آنان راهی میبود و از پراكندگیشان بازمیداشت ، این بود در آغاز كار زیان بسیاری نمودار نشد و كسی پی بچگونگی نبرد. لیكن چون در سال1290 خورشیدی داستان التماتوم روس پیش آمد و بدانسان كه در تاریخ نوشتهایم دست و بال آزادیخواهان شكسته گردید و راه كوشش و امید بروی آنان بسته شد ، و سپس نیز با آنكه جنگ جهانگیر 1914 پیش آمده از چیرگی روسیان در ایران كاست با اینهمه چون رشته گسیخته گردیده و در سایهی نیرنگهایی كه بیگانگان در چند سال چیرگی خود بكار زده بودند شور آزادیخواهی از نیرو افتاده و این زمان در میدان یك دسته مردان سودجو و دغلكار پدیدار شده بودند از اینرو آب رفته بجوی باز نیامد و راه امیدی بروی آزادیخواهان راستین باز نشد ، و از این هنگامها بود كه زیان بیدینی رو بنموداری نهاد.
(510433)
نزدیک ساعت 6 بامداد امروز 18/10/98 هواپیمای سفر تهران - کیف ، خط هوایی «اوکراین اینترنشنال» تنها چند دقیقهای پس از برخاستن از فرودگاه امام در صباشهر (در گزارشی دیگر : پرندک) از پیرامونهای تهران سقوط کرد و افسوسمندانه همهی ۱۷6 تن مسافر و کارکنان آن در این پیشامد جان باختند.
از جان باختگان ۳۲ تن بیگانه و بازمانده ایرانی بودهاند.
هواپیما در بیابان افتاده و به خانهها و مردم آسیبی نرسیده است.
پایگاه اینترنتی سیمپل فلایینگ ، مدل این هواپیما را بوئینگ ۸۰۰- 737 گفته که ساخت شرکت هواپیماسازی بوئینگ آمریکاست و تنها سه سال از عمر آن می گذرد.
(منبع خبر : ایسنا)
به جان باختن مسافران و کارکنان هواپیما اندوه میخوریم و برای خانوادههای درگذشتگان شکیبایی آرزومندیم.
از جان باختگان ۳۲ تن بیگانه و بازمانده ایرانی بودهاند.
هواپیما در بیابان افتاده و به خانهها و مردم آسیبی نرسیده است.
پایگاه اینترنتی سیمپل فلایینگ ، مدل این هواپیما را بوئینگ ۸۰۰- 737 گفته که ساخت شرکت هواپیماسازی بوئینگ آمریکاست و تنها سه سال از عمر آن می گذرد.
(منبع خبر : ایسنا)
به جان باختن مسافران و کارکنان هواپیما اندوه میخوریم و برای خانوادههای درگذشتگان شکیبایی آرزومندیم.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 45
از سخن خود دور نیفتیم : باور من دربارهی اسلام و بنیادگزار آن همان بوده که گفتهام. آن مرد پاک برانگیختهی خدا میبود و بآن راهنماییها با نیروی خدایی میپرداخت. قرآن کتاب ورجاوندیست1 و نزد ما گرامیست.
چیزی که هست این باورها دلیل آن نبوده که از ناسازگاری آشکاری که در میانهی برخی از آیههای قرآن با دانشهاست چشم پوشم. دلیل آن نبوده که بدستاویز آن آیهها با دانشها دشمنی نمایم. اگر میگویند : چرا سخنانی که با دانشها نمیسازد در قرآن گفته شده؟.. میگویم : ما در این باره پاسخی را که بایستی دهیم دادهایم. پاکمرد عرب از دانشها همان میدانسته که در زمان او میبوده ، و این کمی[=نقص] او نمیبوده. این هَنایشی در کار راهنمایی او نمیداشته. بهر حال ما در کتابهای خود ، آنچه در این زمینهها گفتنیست گفتهایم. برانگیختگی را معنی کرده ، فَرهِش را زندیده2 ، جای تاریک نگزاردهایم.
به بدخواهان نیز میگوییم : این پاسخیست که ما دادهایم. اگر شما این را نمیپسندید ، خودتان پاسخ دهید. خودتان دشواریهای قرآن را باز کنید. اگر پاسخ شما آنست که «دانشها نفهمیدهاند» ، باشد. از شما جز آن نسزیدی. بگفتهی دکتر شمیل : «عذرکم جهلکم».
بهر حال آنچه نمیسزیده و نسزد این خیرهروییست که با ما میکنید. این زباندرازیها و بیفرهنگیهاست که در این دفتر کردهاید. اگر شما پاسخهای ما را دربارهی دشواریهای قرآن نمیپسندید ، نپسندید. بگفتهی قرآن : «لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ»3.
اگر پندار شما آنست که باید پاسخدهنده تنها من باشم ، این پندار بسیار بیجاست. اگر شما میخواهید پاسخ را من دهم ولی بدلخواه شما ، این یک چشمداشت بسیار بیخردانه است.
من از راز درون شما آگاهم : شما میخواهید من بدانسان که اروپاگری را شکستم ، بدانسان که بمادّیگری پاسخهای بُرنده دادم ، بدانسان که در برابر هایهوی ادبیات و خیامبازی ایستادم ، در اینجا نیز در برابر دانشها ایستم و پاسخهای بُرنده دهم و خواست شما را پیش ببرم. ولی این کاریست که نتواند بود و من نیز نتوانم. این «معجزه» طلبیدن از منست. شما با آنکه بگفتهی خودتان بمن باوری نمیدارید ، نشدنیترین معجزه را از من میطلبید.
داستان شما داستان ملانصرالدینست که چون وامدار میبود و بستانکاران هر روز بدر خانهاش میآمدند ، او دنبال وکیل فرستاده و با او چنین میگفت : «احمد بیک ، هیچ قانونی نیست که آدم بدهکار باشد و ندهد؟..» و چون احمد بیک پاسخ میداد که چنان قانونی نیست و نتواند بود ، خشمناک میشد و پرخاش میکرد.
شما نیز میگویید : یک راهی پیدا کن که دانشها را نپذیری ، و من چون میگویم چنان راهی نیست و نتواند بود ، باین زباندرازیها برمیخیزید.
1ـ وَرجاوَند = ارجمند از دیدهی دین و خداشناسی ـ و
2ـ زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن ـ و
3ـ سورهی کافرون (109) ، آیهی 6 : دین شما برای شما و دین من برای من. ـ و
🔶 نشست پنجم 45
از سخن خود دور نیفتیم : باور من دربارهی اسلام و بنیادگزار آن همان بوده که گفتهام. آن مرد پاک برانگیختهی خدا میبود و بآن راهنماییها با نیروی خدایی میپرداخت. قرآن کتاب ورجاوندیست1 و نزد ما گرامیست.
چیزی که هست این باورها دلیل آن نبوده که از ناسازگاری آشکاری که در میانهی برخی از آیههای قرآن با دانشهاست چشم پوشم. دلیل آن نبوده که بدستاویز آن آیهها با دانشها دشمنی نمایم. اگر میگویند : چرا سخنانی که با دانشها نمیسازد در قرآن گفته شده؟.. میگویم : ما در این باره پاسخی را که بایستی دهیم دادهایم. پاکمرد عرب از دانشها همان میدانسته که در زمان او میبوده ، و این کمی[=نقص] او نمیبوده. این هَنایشی در کار راهنمایی او نمیداشته. بهر حال ما در کتابهای خود ، آنچه در این زمینهها گفتنیست گفتهایم. برانگیختگی را معنی کرده ، فَرهِش را زندیده2 ، جای تاریک نگزاردهایم.
به بدخواهان نیز میگوییم : این پاسخیست که ما دادهایم. اگر شما این را نمیپسندید ، خودتان پاسخ دهید. خودتان دشواریهای قرآن را باز کنید. اگر پاسخ شما آنست که «دانشها نفهمیدهاند» ، باشد. از شما جز آن نسزیدی. بگفتهی دکتر شمیل : «عذرکم جهلکم».
بهر حال آنچه نمیسزیده و نسزد این خیرهروییست که با ما میکنید. این زباندرازیها و بیفرهنگیهاست که در این دفتر کردهاید. اگر شما پاسخهای ما را دربارهی دشواریهای قرآن نمیپسندید ، نپسندید. بگفتهی قرآن : «لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ»3.
اگر پندار شما آنست که باید پاسخدهنده تنها من باشم ، این پندار بسیار بیجاست. اگر شما میخواهید پاسخ را من دهم ولی بدلخواه شما ، این یک چشمداشت بسیار بیخردانه است.
من از راز درون شما آگاهم : شما میخواهید من بدانسان که اروپاگری را شکستم ، بدانسان که بمادّیگری پاسخهای بُرنده دادم ، بدانسان که در برابر هایهوی ادبیات و خیامبازی ایستادم ، در اینجا نیز در برابر دانشها ایستم و پاسخهای بُرنده دهم و خواست شما را پیش ببرم. ولی این کاریست که نتواند بود و من نیز نتوانم. این «معجزه» طلبیدن از منست. شما با آنکه بگفتهی خودتان بمن باوری نمیدارید ، نشدنیترین معجزه را از من میطلبید.
داستان شما داستان ملانصرالدینست که چون وامدار میبود و بستانکاران هر روز بدر خانهاش میآمدند ، او دنبال وکیل فرستاده و با او چنین میگفت : «احمد بیک ، هیچ قانونی نیست که آدم بدهکار باشد و ندهد؟..» و چون احمد بیک پاسخ میداد که چنان قانونی نیست و نتواند بود ، خشمناک میشد و پرخاش میکرد.
شما نیز میگویید : یک راهی پیدا کن که دانشها را نپذیری ، و من چون میگویم چنان راهی نیست و نتواند بود ، باین زباندرازیها برمیخیزید.
1ـ وَرجاوَند = ارجمند از دیدهی دین و خداشناسی ـ و
2ـ زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن ـ و
3ـ سورهی کافرون (109) ، آیهی 6 : دین شما برای شما و دین من برای من. ـ و
✴️ زبان ایرانی 76
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
(تکهی دو از سه)
فصل هفتم
در عناوين
مادّهي اول ـ كليهي عناوين موجوده ملغي و بجاي آنها بطريق ذيل استعمال خواهد شد :
الف :
شاهنشاه ايران اعليحضرت همايون شاهنشاهي
ملكهي ايران عليا حضرت
وليعهد ايران والاحضرت همايوني
شاهپورها و شاهدختها والاحضرت
ب :
رئيس الوزرا ـ رئيس مجلس شوراي ملي ـ وزراء و سفراء كبار ـ ولاة وزراي مختار ـ كفيلهاي وزارتخانهها ـ رؤساي ادارات مستقل و معاونين وزارتخانهها جناب ـ و در موقع خطاب جنابعالي ـ سايرين بلا استثناء آقا يا خانم ـ و در موقع خطاب ـ شما.
تبصره ـ شاغلين سابق مقامات مذكوره در قسمت «ب» نيز داراي عناوين فوق خواهند بود.
مادهي دوم ـ عناوين شهرها مثل دارالخلافهي طهران و وزارتخانهها مثل وزارت جليلهي داخله و ادارات مثل ادارهي محترمهي صحيه ـ يا پستخانهي مباركه و غيره بكلي موقوف است.
مادهي سوم ـ انواع عناوين و صفاتي كه قبل از اسم گزارده ميشد مثلاً حضور مبارك يا مقام منيع و ساحت محترم و غيره يا آنچه بعد از اسم گزارده ميشد از قبيل شيداله اركانه و دامت عظمته و غيره و كلمات مشرف گردد و غيره ملغي است و منحصراً قبل از عنوان اعليحضرت همايون شاهنشاهي و عليا حضرت و والاحضرت همايوني كلمهي پيشگاه استعمال ميشود.
مادهي چهارم ـ عناوين از قبيل ميرزا و خان و بيك و امير چه قبل از اسم و چه بعد از اسم بايد متروك شود.
مادهي پنجم ـ عناوين سلاطين و رؤساي جمهور و مأمورين ممالك خارجه از قرار ذيل است :
1ـ عنوان امپراطور اعليحضرت امپراطوري
2ـ عنوان پادشاهان اعليحضرت
3ـ عنوان وليعهدها ـ نايب السلطنهها ـ پرنسهايي كه سلطنت ميكنند و نظام حيدرآباد و مهاراجههاي نيممستقل كه در هندوستان سلطنت دارند : والاحضرت.
4ـ رؤساي جمهور حضرت
5ـ رؤساي وزراء ـ رؤساي مجلسها ـ وزراء ـ سفراي كبار ـ وزراي مختار : جناب.
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
(تکهی دو از سه)
فصل هفتم
در عناوين
مادّهي اول ـ كليهي عناوين موجوده ملغي و بجاي آنها بطريق ذيل استعمال خواهد شد :
الف :
شاهنشاه ايران اعليحضرت همايون شاهنشاهي
ملكهي ايران عليا حضرت
وليعهد ايران والاحضرت همايوني
شاهپورها و شاهدختها والاحضرت
ب :
رئيس الوزرا ـ رئيس مجلس شوراي ملي ـ وزراء و سفراء كبار ـ ولاة وزراي مختار ـ كفيلهاي وزارتخانهها ـ رؤساي ادارات مستقل و معاونين وزارتخانهها جناب ـ و در موقع خطاب جنابعالي ـ سايرين بلا استثناء آقا يا خانم ـ و در موقع خطاب ـ شما.
تبصره ـ شاغلين سابق مقامات مذكوره در قسمت «ب» نيز داراي عناوين فوق خواهند بود.
مادهي دوم ـ عناوين شهرها مثل دارالخلافهي طهران و وزارتخانهها مثل وزارت جليلهي داخله و ادارات مثل ادارهي محترمهي صحيه ـ يا پستخانهي مباركه و غيره بكلي موقوف است.
مادهي سوم ـ انواع عناوين و صفاتي كه قبل از اسم گزارده ميشد مثلاً حضور مبارك يا مقام منيع و ساحت محترم و غيره يا آنچه بعد از اسم گزارده ميشد از قبيل شيداله اركانه و دامت عظمته و غيره و كلمات مشرف گردد و غيره ملغي است و منحصراً قبل از عنوان اعليحضرت همايون شاهنشاهي و عليا حضرت و والاحضرت همايوني كلمهي پيشگاه استعمال ميشود.
مادهي چهارم ـ عناوين از قبيل ميرزا و خان و بيك و امير چه قبل از اسم و چه بعد از اسم بايد متروك شود.
مادهي پنجم ـ عناوين سلاطين و رؤساي جمهور و مأمورين ممالك خارجه از قرار ذيل است :
1ـ عنوان امپراطور اعليحضرت امپراطوري
2ـ عنوان پادشاهان اعليحضرت
3ـ عنوان وليعهدها ـ نايب السلطنهها ـ پرنسهايي كه سلطنت ميكنند و نظام حيدرآباد و مهاراجههاي نيممستقل كه در هندوستان سلطنت دارند : والاحضرت.
4ـ رؤساي جمهور حضرت
5ـ رؤساي وزراء ـ رؤساي مجلسها ـ وزراء ـ سفراي كبار ـ وزراي مختار : جناب.