پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 46

سوم : آنان گذشت زمان و پیشرفت ما را بدیده نمی‌گیرند. چون خودشان همچنان ایستاده‌اند ، می‌پندارند که ما نیز ایستاده‌ایم و گامی برنمی‌داریم.
چنانکه در جای دیگر نیز گفته‌ام ، ما می‌بایست این راه را گام بگام پیماییم و زمینه برای فهمها و خردها آماده گردانیم. در سال 1312 که ما بنوشتن پیمان آغاز کردیم ، بدترین گمراهی در شرق اروپاگری می‌بود ، ما هم نخست بآن پرداختیم و یک سال کمابیش در آن زمینه گفتارها می‌نوشتیم. سپس بهایهوی ادبیات که نادانی نیرومند دیگری می‌بود پرداخته آن را شکستیم. سپس از یکسو بگفتگو از خرد و اینکه در جهان آمیغهایی هست و راهی باید بود درآمده ، از سوی دیگر در برابر بیدینی هواداری از دینها نشان داده ، این بازنمودیم که دینها از روی بنیاد استواری بوده و آنچه بسیاری از دانشمندان درباره‌ی دینها پنداشته و آنها را بیپا شناخته‌اند ، راست نمی‌باشد.
پس از این زمینه‌سازی که دیرزمانی بآن می‌کوشیدیم ، باسلام پرداخته از یکسو خواستیم پایه‌دار بودن آن دین را نشان دهیم ، و از یکسو آن را بگوهرش بازگردانیده بمسلمانان روشن گردانیم که دین اسلام چه می‌بوده.
این یکی از کارهاییست که ما می‌بایست بانجام رسانیم و در همین هنگامست که در پیرامون اسلام گفتارهای فراوان نوشته‌ایم. در همین هنگامست که قرآن را بداوری پیشنهاد کرده‌ایم. زمانی که ما باین کار می‌کوشیدیم ، پاکدینی هنوز نمی‌بود و ما از آن سخنی نمی‌داشتیم. بلکه همه‌ی سخن ما از اسلام و استواری بنیاد آن می‌بود. پس از انجام این کار بوده که بسخن از پاکدینی پرداخته و آن را بروی پایه‌های اسلام بنیاد گزارده‌ایم.
این همان راهست که پیش از ما بنیاد گزار اسلام پیموده. کسانی اگر تاریخ اسلام را نیک جویند و از قرآن جستجو کنند ، خواهند دید آن مرد بزرگ نخست که برخاسته با بت‌پرستی و بیدینی نبرد آغازیده و پیاپی بت‌پرستان را نکوهیده. پس از دیرگاهی که در این زمینه می‌کوشیده ، این بار بیاد «حَنَفیگری» که در عربستان شناخته می‌بود و آن را دین ابراهیم می‌شماردند پرداخته و مردمان را بآن خوانده. قرآن پر است از آیه‌هایی در این باره : «دِينًا قِيَمًا مِّلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا»1 ، «وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا»2 ، «فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا»3.
«حُنَفاء» یا پیروان حنفیگری گروهی از عرب می‌بودند که در تاریخ شناخته می‌باشند و مرا در اینجا فرصت گفتگو از آنها نیست.4 چنانکه گفتم چون چنین دینی در عربستان می‌بود ، پیغمبر اسلام می‌بایست راست بودن آن را روشن گرداند و همبستگی کار خود را با آنان بازنماید وآنگاه اسلام را بروی آن بنیاد گزارد و همین کار را کرده است.

1ـ دین راستی ، دین ابراهیم پاکدلانه. [سوره‌ی انعام (6) ، آیه‌ی 161]
2ـ پیروی کن دین ابراهیم را پاکدلانه. [سوره‌ی نساء (4) ، آیه‌ی 125]
3ـ پیروی کنید دین ابراهیم را پاکدلانه. [سوره‌ی آل عمران (3) ، آیه‌ی 95]
4ـ درباره‌ی آنها نوشته‌ای در سال ششم پیمان شماره‌ی 8 چاپ شده.
✴️ زبان ایرانی 77
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ

(تکه‌ی سه از سه)
ولي در اينجا نكته‌هاي چندي را بايد بازنمود :
نخست چنانكه خان و ميرزا و امير و بيك و حضرتعالي و جناب مستطاب و دامت شوكته و زيد اجلاله و مانند اينها از ميان رفت بايد «عرض ميكنم» و «قربانت شوم» و «روحي فداك» و «معزي‌اليه» و «معظم‌له» و «مخلص» و «بنده» و «ارادتمند» و «مشاراليه» و «ضعيفه» و «چاكر» و «كمينه» و «دعاگو» و بسيار مانند اينها كه همگي يادگار دوره‌هاي زبوني و بدبختي ايرانيان است نيز از ميان برداشته شود و دامن زبان فارسي از اين چركها و ننگها پاك گردد.
بلكه بايد «استاد معظم» ، «فيلسوف شهير» و «مدير بي‌نظير» و مانند اينها همگي از پشت سر «حضرت مستطاب اجل» راه برگيرند و زبان فارسي را از آسيب خود آسوده گردانند.
بايد پس از اين ايرانيان هرچه بتوانند بپاكي دل بكوشند و به هر اندازه كه از اين ننگين‌كاريها و نمايشهاي چركين ميكاهند بر سادگي و پاكيزگي دل بيفزايند. هزار نفرين بر قرنهاي شوم گذشته كه اين سرزمين را بدينسان آلوده گردانيده.
دوم : سرچشمه‌ي همه‌ي اين چركين‌كاريها خوي چاپلوسي بوده كه بايستي هر كس در برابر زبردست‌تر از خود «چاكر خانه‌زاد» و «غلام حلقه بگوش» و «بنده‌ي بندگان آقا» باشد و جز «با آستان بلند بندگان او» گفتگو نتواند كرد. كنون هم ما اگر چاره‌ي چاپلوسي و فرومايگي را نكنيم باز يك رشته عنوانهاي نوين ديگري پديد خواهد آمد. اگر در زمانهاي گذشته عبارتهاي غلام و چاكر و حضرت و مانند اينها را ابزار كار خود مي‌گرفتند اين زمان ابزارهاي نويني ديگر پيدا خواهند كرد و ننگهاي ديگر پيش خواهند آورد.
بايد بكوشيم بايرانيان درس آزادگي بدهيم. بايد تلاش كنيم ريشه‌ي چاپلوسي را از ايران براندازيم. بايد باينان بفهمانيم كه دوستاري و هواخواهي و نيكخواهي بايد در دل جاي گزيند نه تنها بر سر زبان باشد. اگر كسي را دوست مي‌داريد مهر او را در دل جا داده مهرباني ازو دريغ نگوييد و در سختيها و افتادگيها دستگيري نماييد و هرگز بدي بَرو روا نداريد. اگر كارهاي تاريخي پادشاهي شما را شيفته گردانيده از درون جان هواخواه او باشيد و هميشه از خدا فيروزي و برتري او را خواستار شويد. به هر حال بستايش زباني برنخيزيد كه مقصودتان رسيدن بگوش او و كسانش باشد زيرا اين كار چاپلوسي است و يقين بدانيد كه مردان فيروزمند هرگز فريب زبانبازي شما را نمي‌خورند وانگاه چون شما كسي را با زبان مي‌ستاييد و در دل خود پيشرفت كار خود را مي‌خواهيد ، بيگمان آن كس از شما دل‌آزرده خواهد بود و شما از چاپلوسي خود جز زيان سودي نخواهيد برد. در اين باره سخن بسيار است و ما مجال گفتگو بيش از اين را نداريم.
نكته‌ي سوم آنكه برداشتن خان و ميرزا يا ديگر لقبها و عنوانها اثرش براي امروز و آينده ميباشد و براي گذشته اثري نخواهد داشت. بدينسان كه اگر ما تاريخ ايران را مي‌نويسيم ديگر نبايد از نامهاي گذشتگان هم اين كلمه‌ها براندازيم بلكه بايد آنها بجاي خود بماند. اين سخن را براي آن مي‌نويسيم كه كسي نامه‌اي نوشته بما ايراد مي‌گيرد كه با همه‌ي بدگويي از لقب و عنوان باز خودتان در تاريخ آذربايجان همه را با لقب ياد مي‌كنيد ميگويد : چرا بجاي آقاي محتشم‌السلطنه «آقاي اسفندياري» نمي‌نويسيد؟ مي‌گوييم ما از هر زماني كه سخن مي‌رانيم بايد از هر باره عبارتهاي آن زمان را بكار ببريم و نامها را جز بدانسان كه بوده ياد نكنيم. ما هرگز نخواهيم توانست «خواجه نظام‌الملك» وزير ملكشاه را «آقاي نظام‌الملك» بگوييم يا لقبش را انداخته نامش را ياد نماييم. همچنان «شاه‌عباس» را «عباس‌شاه» نمي‌توانيم خواند و «ستارخان» را «آقا ستار» نمي‌توانيم گفت.
در تاريخ آذربايجان هم ناگزيريم نامها را بدانسان كه آن روز بوده بياوريم و اگر اين نكنيم درخور ايراد خواهد بود.
اين لقبها و عنوانها كه در تاريخ بازمي‌ماند بهترين نشانه خواهد بود كه در سايه‌ي پراكندگي كار ايران در قرنهاي گذشته ، خردها چندان پست گرديده و ناداني چندان چيره شده بوده كه كساني پايبند عنوانهاي پوچ مي‌شده‌اند و بر آنها اثر بار ميكرده‌اند. بلكه آن را كار مهمي شمرده برايش قاعده يا آييني پديد آورده بودند كه اگر كسي بجاي «حضرتعالي» بيكي «جنابعالي» مي‌گفت آن كس برمي‌آشفت و آن را اهانتي بر خود مي‌پنداشت. اگر در عنوان نامه بيكي بجاي «قربانت شوم» ، «فدايت شوم» مي‌نوشتند صد گله از آن برميخاست. اين بود اندازه‌ي پستي خردها.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هفتادوچهارم)

🔶خرده‌گیری و پاسخ آن
(بخش 4 از 4)

امروز توده‌ها باهم در نبرد بسیار سختی هستند و زندگانی رُویه‌ی جنگ و كشتار بخود گرفته ... اینست در همه‌ی كشورها مردم ، چه زن و چه مرد ، چه پیر و چه جوان بدولت خود پشتیبانی می‌نمایند و جان و دارایی در راه آن دریغ نمیگویند.

ببینید دخترهای روسی رخت سربازی پوشیده همدوش شوهران و برادران خود برای جانفشانی در راه مقاصد دولت آماده گردیده‌اند. در خیابانهای تهران و قزوین و تبریز چشم باز كرده این دختران جانباز را تماشا كنید. این نمونه‌ای از دلسوزی و علاقه‌مندی توده‌های دیگر بكشور و دولت خودشان میباشد.

در چنین هنگام جهان ، ملایان در ایران بالای منبر میروند و داد میزنند : مردم بدولت مالیات نپردازید ، بسربازی نروید ، اگر در جنگ دولتی كشته شوید مرتد هستید ، اگر پول دولت را بدزدید با اجازه‌ی علما تقاص كرده‌اید. پس از سالیان دراز كه زنان ایران از توبره‌ی سیاه [1] بیرون آمده‌اند و میتوانند در این روزهای سخت شریك درد و گرفتاری مردان خود باشند ، آخوندها میكوشند كه دوباره آنان را بدرون توبره بیندازند.

اینها درخور خاموشی نیست. باید باینها چاره كرد. این سخنان زهر است كه بخورد توده داده می‌شود. باید موضوع یكرویه[=قطعی] گردد. اگر سخنان ملایان راستست و دلیلی برای گفته‌های خود دارند باید حكومت بدست آنان سپرده شود كه اداره كنند ، و اگر راست نیست و دلیلی ندارد ، و یا نمیتوانند حكومت را اداره كنند باید هرچه زودتر جلو آنان گرفته شود.

اینجا جای تسامح نیست. اینجا پای زندگانی بیست‌ملیون مردم درمیانست. برای آنكه دانسته شود آن گفته‌های ملایان چه نتیجه‌های زشتی را درپی دارد داستانهایی یاد میكنم :

دو سال پیش من به تبریز رفته بودم آقای احمد كاوه‌ كه آن روز رییس مالیات بر درآمد تبریز بود و امروز رییس دارایی اقتصادی آنجا میباشد و تبریزیان و اسپهانیان و دیگران از اندازه‌ی پاكدلی و راستگویی او آگاهند با یك شگفتی این داستان[را] بازگفت : یكی از بازرگانان توانگر تبریز بایستی سی ‌و چند هزار ریال مالیات بر درآمد پردازد و چون نمی‌پرداخت گفتم فشار آورند و سخت گیرند و شبانه دیدم همان توانگر بخانه‌ی من آمد و پول از كیف خود درآورد و بجلو من گزاشت و گفت : «این سی‌ و چند هزار ریال است كه میخواهید. من نادار نیستم. این پول را بخودت میدهم بدولت نمیدهم. مذهبم مرا نهی كرده» این را گفت و برخاست و من درماندم كه باو چه بگویم و فردا دستور دادم رسید برایش فرستادند.

نیك اندیشید كه بدآموزیها چه نتیجه‌ای را داده. مرد تیره‌درون میخواهد رشوه بدهد ولی مالیات نپردازد و میگوید : «مذهبم مرا نهی كرده» شما از اینجا پی برید كه چرا در ایران همیشه بخشی از مالیات لاوصول میماند.

یك سیدی از تبریز بتهران آمده چون پسرش از كاركنان وزارت دارایی است بنام آنكه نان او از پول دولت و خود حرامست بخانه‌ی او نرفته و چون خود نیز پیر است و تاكنون عادت بكار و پیشه نداشته ناچار از این و از آن پول می‌طلبد و زندگی بسر می‌برد. مرد نادان گدایی و آبروریزی را بخوردن نان یك كاركن دولتی ترجیح میدهد.

از این داستانها صدها و هزارها توان نوشت و زیانش نیز بیشتر از آنست كه من در اینجا توانم یاد كرد.

یكی از بزرگترین علل بدبختی ایرانیان همینست. اینكه پس از سی‌وهفت سال كه از تاریخ جنبش مشروطه میگذرد ، هنوز یكی از هزار تن معنی درست مشروطه را نمیداند ، اینكه انبوه مردم بكشور و توده علاقمندی ندارند ، اینكه امروز این بدبختی بكشور رو داده كه در سالی كه از آسمان باریده و از زمین روییده مردم گرسنگی میكشند و در هنگامی كه تازه خرمنها برداشته شده در جلو نانواییها ازدحام می‌شود علت بزرگ آن همینست. یك مردمی كه پشتیبانی از دولت نمی‌نمایند بلكه خود را مؤظف از كارشكنی میدانند خواری و زبونی به پیشانی آنان نوشته شده و بیگمان در این جنگ و كشاكش لگدمال و نابود خواهند گردید.

اینست دوباره می‌نویسم : باید باین چاره كرد. دوباره می‌نویسم : شما یا خود ملایان به پرسشهای من پاسخ دهید. پاسخ دهید كه ببینیم اگر حكومت حق شماست ما نیز بیاوری كوشیم و این دستگاه را برانداخته سررشته‌ی كارها را بدست شما دهیم. اگر حق با شما نیست و یا نمی‌توانید آن نیز دانسته گردد و راه روشن باشد. به هر حال چشم براه پاسخ خواهم بود.
(پرچم روزانه شماره‌های 219 تا 222)

[1] : توبره‌ی سیاه یا کفن سیاه ، نامی که به چادر داده‌اند.

🔸کوشاد تلگرام : این گفتارِ كوتاه و فشرده نكته‌های ارجدار چندی را دربر دارد كه می‌باید از آنها جداگانه سخن راند. اینست از فردا به آنها می‌پردازیم.
«راهیان کربلا»
✴️ پیمان یک نوسال

🔸دفتر پرچم : چون برخی نوسالان ـ از دختران و پسران ـ نوشته‌هایی میفرستند و پیمانهایی میگزارند چنین گُزیریده[تصمیم گرفتن] شده كه این پیمانها پذیرفته شود. ولی پیداست كه دسته‌ی جداگانه بوده دستورهای جداگانه خواهند داشت.

راهنمای ارجمند ، از این راه دور سهشهای پاكدلانه‌ی خود را ارمغان میگردانم.
مدت یك سال است كه كتابهای پاكدینی را میخوانم و آمیغهای آن را دریافته‌ام.
اگرچه من كودك13ساله‌ای هستم ولی با این كمی سال با آفریدگار خود پیمان می‌بندم كه در این راه باندازه‌ی توانایی خود كوشش نمایم چنانكه تاكنون چند تن از همسالان خود را به نشست همراه برده‌ام. من بكمك برادر بزرگم محمد جزایری باین راه خدایی آشنا گردیده‌ام. از ایشان بسیار سپاسگزارم.
اهواز بیژن جزایری
(دفتر آبان‌ماه 24)
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 47

اکنون اگر کسانی بخواهند از در بدخواهی درآیند و همچون نویسندگان این دفتر موشکافیهای ناپاکدلانه کنند توانند ایراد بسیار گیرند. توانند گفت : چرا در قرآن از یکسو به «حنفیگری» خوانده و از یکسو چنین گفته : «وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ»1. آیا اسلام با حنفیگری یکی می‌بوده؟!. آیا در حنفیگری حج و جهاد و نماز هفده رکعتی و اذان و اقامه و داستان بهشت و دوزخ و مانند اینها می‌بوده؟!. آیا چنین سخنی درخور پذیرفتنست؟!
همچنین توانند گفت : قرآن از یکسو می‌گوید : جز اسلام پذیرفته نیست و از یکسو پیغمبر به بت‌پرستان مکه می‌گوید : «لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ». بآنان سزا می‌شمارد که در بت‌پرستی بازمانند.
باز توانند گفت : چرا در قرآن می‌گوید : «مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا»2. «نسخ» برای چه بوده؟!. آیا خدا نمی‌توانست از نخست یک چیزی فرستد و آن را پایدار گزارد؟!.
این ایرادها را ناپاکدلان توانند گرفت. ولی هیچ کدام راست نیست. چنانکه گفتیم بنیادگزار اسلام راه را گام بگام پیموده تا زمینه را برای بنیادگزاریهای خود آماده گردانیده. این گفته‌ها هر کدام در زمان دیگری و در جایگاه دیگری بوده.
گذشته از همه‌ی اینها ، کسی که خود را برنجهای بسیار سختی انداخته برای آنکه با گمراهیها نبرد کند و جهانیان را چند گامی پیش برد ، آیا پستی و بی‌آزرمی نیست که کسانی بآن کار بسیار بزرگ او ننگریسته ، از راه رشک و گردنکشی بکارشکنی پردازند و اینگونه موشکافیها کنند؟!. آیا بچنین کسانی ارج آدمیگری توان گزاشت؟!.
در این باره بیش از این پیش نمی‌روم و آنچه را که می‌باید در پایان گفتارها بگویم آنست که در این دفتر گاهی نیز نامه‌هایی را یاد می‌کند که من بکسانی نوشته‌ام. من نامه اکنون هم نویسم. در تبریز هم یکی بحاجی عباسقلی واعظ چرندابی و دیگری بیک شاعر بسیار پلیدی که از بردن نامش ننگم می‌آید ، نامه‌هایی نوشته‌ام که در این دفتر گاهی یاد می‌کند.
ولی از کجا می‌توان دانست که جمله‌هایی که می‌آورند راست است؟!. از کجا میتوان باور کرد که پس و پیش نکرده یا کم و بیش نگردانیده‌اند؟. همگی می‌دانید که آنان دروغ را در راه کیش خود ناسزا نشمارند. آنگاه در همین ایرادگیریها نمونه‌هایی بدست داده‌اند. آن را می‌دانید که آخوندی در تهران هوچیگری بزیان ما راه انداخته بود. او نیز جمله‌هایی را از یک نامه‌ای آورده و برای آنکه معنی را دیگر گرداند واژه‌ی «جز» را انداخته بود. نیز نوشته‌ای بنام درفش که در همان تبریز بچاپ رسیده این جمله را که ما در «یکم آذر» نوشته‌ایم : «این یک شاهراه خداییست» دیگر گردانیده و چنین آورده : «این یک شاهراه خدا نیست». اینها را می‌کنند که اگر کسی ایراد نگرفت نیرنگیست بکار برده‌اند ، و اگر کسی ایراد گرفت بگویند غلط چاپخانه بوده.
کسانی که تا باینگونه چیزها پایین می‌آیند چه دوری می‌دارد که نامه را بدلخواه خود پس و پیش یا بیش و کم گردانند؟!.

1ـ هر که جز اسلام دینی خواهد از او پذیرفته نشود. [سوره‌ی آل عمران (3) آیه‌ی 85]
2ـ سوره‌ی بقره (2) ، آیه‌ی 106 : آنچه براندازیم از آیه‌ها یا از یاد بریمش بیاریم بهتر از آن یا مانند آن را. ـ و
🔶 زبان ایرانی - 78
🔸 گفتن و نوشتن

ما خرسنديم پيراستن زبان فارسي از كلمه‌هاي بيگانه ، كه يكي از آرزوهاي ما بود ، پيشرفت نموده و كنون بجايي رسيده كه كساني كه ديروز ايستادگي مي‌نمودند و در برابر گفتارهاي ما بنكوهش و ريشخند مي‌پرداختند ، امروز خود را بميان انداخته هواداري از موضوع مي‌كنند و چنانكه شيوه‌ي اين گونه كسانست فزونيها جسته بآزار پيشروان راه ميكوشند.
خرسنديم كه آنچه مي‌خواستيم انجام گرفته و باين سبكسريها نيز نمي‌پردازيم. كار زبان را خوار نبايد گرفت. هر توده‌اي كه بنيكي ميگرايد بايد زبانش نيز پيراسته و آراسته گردد. زبان آيينه‌ي انديشه‌هاست. زبان نمونه‌ي خويهاست.

1ـ گزافه‌راني و اندازه نگاه‌نداري (مبالغه) زبان را از ارج می‌اندازد (تکه‌ی یک از دو)
ولي بايد دانست آلودگي زبان ايران تنها درآميختگي آن بكلمه‌هاي عربي و تركي و اروپايي نمي‌باشد و يك رشته آلودگيهاي ديگر نيز دارد. قرنها زبان فارسي ابزار كار ياوه‌بافان و چاپلوسان و ستايشگران و درازنويسان و دروغگويان بوده و اينست در دست اينان ببدترين حالي افتاده.
يكي از آلودگيهاي اين زبان گزافه‌راني و اندازه نگاه‌نداري است (مبالغه). در اين باره كمتر زباني بپاي زبان فارسي ميرسد. بگفتگوها و نگارشها دقت نماييد مثالهاي فراوان پيدا خواهيد كرد. كسي كه دو سه بار به پسرش پند داده و او نشنيده زبان بنكوهش گشاده ميگويد : «هزار دفعه گفتم نشنيدي» دو سه بار را هزار ميخواند. نوكري كه پي كاري رفته و يك ساعت ديرتر آمده آقا برآشفته چنين ميگويد : «يك سالست رفته و حالا آمده‌اي». دو چيزي كه اندك تفاوتي باهم دارند درباره‌ي آنها چنين ميگويند : «زمين تا آسمان فرق دارند». دو چيزي كه باهم يكسانند چنين ميگويند : «سر مويي تفاوت ندارند». بكسي كه فروتني ميخواهند خود را «خاك پاي او مي‌سازند». كسي كه اندك درشتي ميكند «كله‌ي آدم را مي‌كند» تعبير مي‌نمايند. اندك غوغايي كه برميخيزد آن را «قيامت» نام ميدهند. چند قطره اشكي كه از ديده‌ي كسي بيرون مي‌آيد آن را «سيل اشك» ياد مي‌نمايند.
زماني ياد دارم دو زني در يك خانه شركت داشتند و باهم رفتار ننموده جنگ و زد و خورد ميكردند. بيكي از ايشان كه پيشنهاد نموديم سهم خود را بآن ديگري فروشد چنين پاسخ داد : «يك آجرش را بهزار تومان نمي‌فروشم». پس از زماني همين زن سهم خود را ، كه شايد چند هزار آجر دربر داشت ، بدويست يا سيصد توماني بفروخت.
مردي كه دعوايي بر يك وزيري داشت و كساني بآشتي مي‌كوشيدند چنين ميگفت : «اگر گنجينه‌هاي جهان را بمن بخشد دست از حقوق خود بر نمي‌دارم». سپس همان مرد بچند صد تومان خرسندي نموده دعوي خود را بازگزاشت.
اينها گزافه‌رانيهاييست كه از عاميان سر مي‌زند و در زبان توده‌ي انبوه رواج دارد. اگر از اين بالاتر رفته بكتابها پردازيم در آنجا ميدان اين ننگين‌كاري چندان پهناور است كه براي ستودن آن سخن بس دراز مي‌بايد. بيشتر اين نويسندگان گزافه‌راني را هنري مي‌پنداشته‌اند و در آن باره باهم گروبندي مي‌نموده‌اند. عبدالرزاق سمرقندي كه ميان نويسندگان پيشين از نيكان بشمار است و در گزافه‌راني و اين گونه نارواييها بپايه‌ي ديگران نمي‌رسد ، در ستايش تندباراني چنين مي‌نگارد : «چنان شد كه طوفان نوح را بر آن گريه مي‌آمد و صرصر عاد باد سرد از جگر بر مي‌كشيد بيك زمان درياها آب روان گرديد. صحرا و بيابان تا پشت گاوماهي نم كشيد ... گل و لاي بجايي رسيد كه قدم وهم را مجال گذار و پاي سوار را خيال رفتار نماند ...»
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هفتادوپنجم)

🔶 دنباله‌ی «خرده‌گیری و پاسخ آن»
(بخش یکم)

🔸کوشاد تلگرام : چنانکه دیروز گفتیم گفتار «خرده‌گیری و پاسخ آن» که در چهار بخش در روزنامه‌ی پرچم آمده ، نکته‌های ارجدار چندی دارد که چون خود کوتاه و فشرده می‌باشد جا دارد ما جداگانه به آن بپردازیم و آنها را تا میتوانیم بازتر گردانیم. در این هفته به آن خواهیم پرداخت.
اینک این نخستین بخش «پیوست» یا دنباله‌ی آن.

چون پس از چاپ گفتار پیش (خرده‌گیری و پاسخ آن) در پرچم ،‌ تاریخ این کشور پیشامدهای افسوس‌آورِ فراوانی بخود دید که به سخنان آن گفتار بستگی بسیار دارد و ما که اکنون به گذشته می‌نگریم نگاه روشنتری به ریشه‌ی آن پیشامدها میداریم اینست بایسته دانستیم به آن بازنگریم و نتیجه‌هایی را که از آن گفتار تاریخی بدست می‌آید در اینجا بازنماییم :

1) از آنچه آمد دانسته می‌شود كه جنبش مشروطه یك انقلاب پر‌ارج و پر‌بهایی بوده و تأثیر آن بر ایران از همین گفتار بنیكی پیداست. چگونگی آنكه ، میدانیم مردم تا پیش از مشروطه حرف شنوی بسیاری از ملایان داشته و این را از واجبات كیش خود می‌شمارده‌اند. لیکن ملایان که با مشروطه‌خواهان دشمنی آشكار كردند گمان داشتند با آغاز دوتیرگی صف آزادیخواهان خواهد شکست ، این هنگام دیده شد آن گمان راست درنیامد ، دیده شد آزادیخواهان به ‌اندیشه‌هایی آراسته گردیده‌اند كه دیگر زیر بار سخن ملایان ـ اگرچه بنام دین و مذهب باشد ـ نخواهند رفت. «چون آزادیخواهان مردان خونگرمی ‌بودند كه با یك غیرت و مردانگی بكوشش برخاسته و پیشرفت و فیروزی كشور را یگانه آرزوی خود میدانستند اینبود ملایان را با آن گفته‌هاشان دشمن كشور می‌شناختند و برانداختن ایشان را بخود واجب میدانستند». بدیگر سخن ، ایشان داوری خرد را جلوتر از باورهای كیشی گرفتند و آن را بكار بستند. چنین رفتاری از توده در گذشته دیده نشده بود و خود یك جهش بزرگی در آن زمان شمرده می‌شد و نمونه‌ایست از بزرگی و ارج آن جنبش. براستی اگر مشروطه در ایران پیش نمی‌رفت حال ایران چه بسا تیره‌تر از افغانستان امروزی بود.

2) گذشته از مردم ، می‌بینیم یك دسته از خود ملایان همچون سه سید در تهران و ثقـة‌الاسلام در تبریز و علمای سه گانه در نجف ، آنگاه كه سخن از میهن و پیشرفت آن بمیان آمد و تناقض آن را با مذهب دیدند ، پاكدلانه پیروی از اندیشه‌های آزادیخواهانه كردند. نه آنكه از مذهب دست كشیدند بلكه كوشیدند آن را پیرو آزادیخواهی و ایرانخواهی كنند. این كوشش در آن زمان یك نتیجه‌ی موقتی نیكی داد و آن پس نشستن دیگر ملایان (یا مشروعه‌خواهان) بود. با اینحال باید افزود كه همین ناسازگاری شریعت با مشروطه همچون استخوان لای زخمی بازماند و به رسمیت یافتن مذهب جعفری در قانون اساسی (كه ترجمه‌ی قانونهای اروپایی بود ، و گنجاندن چنان اصلی خود بدعتی از ملایان بشمار می‌آید) و به اصل دوم متمم آن قانون (تأیید کردن پنج تن مجتهد قانونگزاریهای مجلس شورا را) و دیگر كشاكشها و گرفتاریها در سالهای آینده راه گشاد.

3) مشروطه را آن پاكدلانی فراهم آوردند كه سود كشور را به مذهب تقدم دادند. ولی امروز تاریخ در دست تحریفگران بگونه‌ی دیگری نوشته می‌شود. اینان همه‌ی ارج را به دشمنیهای تیره‌درونانه‌ی مشروعه‌خواهان گزارده میگویند مشروطه راه گمراهی رفت و اگر مشروعه‌خواهان نبودند بیش از این گمراه می‌شد. در حالی كه ملایان دشمنی با كشور و مشروطه را تا همدستی با محمدعلی میرزا و روسیان ، تا خونریزی از همجنسان ، تا برانگیختن مردم به جاسوسی بسود بیگانگان و تا پای پذیرش زیردستی ایشان پیش بردند و از هیچ ننگی باك نكردند.

همین امروز شما ستایشهای بیجا و نادانانه از شیخ‌فضل‌الله نوری كم نمی‌شنوید. نام او همه جا هست ، كسی را كه مایه‌ی اصلی خونریزیها گردید و به این جرم و جرمهای دیگر ، خیانتش به كشور آشكار و بدار آویخته شده شهید نامیده نامش بر بزرگراهها میگزارند ولی آیا شده یك بار ستایش از آخوندخراسانی بشنوید؟!. یا از ثقـة‌الاسلام ـ آن «نیكمردی كه مایه‌ی روسفیدی و سرفرازی ایرانیان گردید» و «نامش همواره آرایه‌ی تاریخ ایران خواهد بود» ، آنكه برای مهر نكردن نوشته‌ای كه بزیان آذربایجان بود پای دار رفت؟!..

4) همان ملایان كه با بیدین و طبیعی یا بابی نامیدن آزادیخواهان ، مردم عامی را به ایشان می‌شوراندند ، چون در روسیه آن انقلاب بزرگ پیش آمد و دست روسها از كارهای ایران كوتاه گردید و فشار از روی توده برخاست و آزادیخواهان باز به کوشش برخاستند ، خود را در تنگنا دیدند و این هنگام از در فروتنی درآمده مشروطه‌خواهی نیز از خود می‌نمودند.
بار دیگر پس از شهریور20 اینان را فرصتی پیش آمد و میدانی یافتند كه از كنجهایی كه در زمان رضاشاه خزیده بودند درآیند. آیا این بار هم فروتنی نمودند؟ كارهایی كه اینان كرده‌اند در تاریخ آمده : باز یك مشت قداره‌بند و چاقوكش را به راه ‌انداختند تا به آشوب و ترساندن مردم برخیزند و كارهاشان را بخشی بدست اینان و بخشی بدست ناپاكانی در دولت بكار بستند. پس این فریبکاری هم در پرونده‌ی ایشان ثبت است كه فروتنی و كوتاه آمدنشان از روی پاكدلی و راستی نبوده. به سخن دیگر ، اگر گوش به سرگذشتهای تاریخ میداشتیم ، پیش از برآمدن حكومت ملایان در سال 57 توانستیمی دانست كه سخنان و رفتار ایشان همه رویه‌كارانه (ظاهرسازانه) و از روی فریبكاریست.

از آنسو می‌بینیم ملایان در هیچ كوششی پروای میهن و آزادی و پیشرفت آن نكرده‌اند. هرچه بوده جز در اندیشه‌ی دستگاه خود و شكوه آن نبوده‌اند. پس امروز نیز شگفت نیست ببینیم در اندیشه‌ی نیرو دادن به كیش خود در عراق و لبنان و جاهای دیگر باشند و اگر در جاهایی پروای كشور میدارند از آنست كه روزیِ خود را از اینجا برمیگیرند. اكنون خود را دارنده‌ی این سرزمین می‌شمارند ، فراموش نشود آن روزی كه دستشان از پولهای كشور كوتاه بود چه ‌اندازه بیپروایی به سود کشور نمودند.
شیخ‌فضل‌الله نوری بالای دار
بالا چپ : ثقةالاسلام
بالا راست : سیدعبدالله بهبهانی
پایین راست : سیدمحمد طباطبایی
پایین میانه : سیدافجه‌ای
پایین چپ : سه مجتهد نجف