راه نیرو گرفتن این آخوند «خدعه» زن ، استاد «تقیه» و فریبکار را سیاست بیگانگان و دستههای بسیاری هموار کردند.
ولی این را نباید فراموش کرد که تا خود مردم به پیشوازش نمیرفتند و همراهیش نمیکردند او نمیتوانست مسیر تاریخ این کشور را بدینسان دیگر گرداند.
در این میان آن دسته از کوشندگان سیاسی که مردم را به گرد آمدن «زیر پرچم امام» میخواندند بیشترین خامی را در هموار کردن راه او کردند.
ولی این را نباید فراموش کرد که تا خود مردم به پیشوازش نمیرفتند و همراهیش نمیکردند او نمیتوانست مسیر تاریخ این کشور را بدینسان دیگر گرداند.
در این میان آن دسته از کوشندگان سیاسی که مردم را به گرد آمدن «زیر پرچم امام» میخواندند بیشترین خامی را در هموار کردن راه او کردند.
✴️ خامی تا کی؟!...
خوانندهای در اینستاگرام نوشته : «استاد کسروی صد سال پیش فرمودند که ما به آخوندها یک حکومت بدهکاریم تا متوجه بشیم چه انسانهای رذلی هستند. روانت شاد بزرگمرد حیف حیف که صدای نوشتارت صد سال دیگه به گوش ما مردم دور از کتاب رسید».
🔸چون این دروغ را از زبان آن یگانهمرد بسیار بازگفتهاند ما در نوشتههای خود از جمله گفتار اخیر «خردهگیری و پاسخ آن» (بخش سوم) که چند روز پیش در کانال آمد به این موضوع اشاره کرده نوشتیم که این سخن را بدروغ ساخته و رواج دادهاند. این بسود برخی کسان و خود ملایان بوده و پیداست ما باید خود بجلوگیری برخیزیم.
در پاسخ آن نوشته باید گفت : کسروی هرگز چنین سخنی نگفته و ننوشته!. بوارونهی این دروغ ، او بجان کوشید که مردم را آگاه گرداند تا از آخوند و ملا پیروی نکنند. برای این کار باک از جان نکرد و از نوشتن کتاب شیعیگری (داوری) در چنان موقعیتی هراس بدل راه نداد.
کسروی برای جلوگیری از نیرو گرفتن ملایان با دولت نیز طرف شد. او در کتاب «دولت بما پاسخ دهد» از نمایندگان مجلس تا نخست وزیر بیات و محمدرضاشاه همه را سرزنش و نکوهش کرد که به ملایان میدان و پرو بال میدهند و به ایشان نیک فهمانید که ملایان «دعوی حکومت» دارند ـ گرچه آشکاره بزبان نیاورند. به ایشان پیشنهاد کرد که ملایان را به کاخ بخوانند و از آنها در این باره بپرسند :
🔸🔸«از دو حال بیرون نیست : یا ملایان آن داعیهها را دربارهی حكومت میدارند و شاه كشور و نخستوزیر و وزیران و نمایندگان پارلمان و دیگران را غاصب و جائر میدانند و مالیات دادن را حرام میشمارند ، و یا اینها هیچ كدام نیست و ما بآنان تهمت میزنیم. اگر آن یكیست كه هرآینه باید بپرسشهای ما پاسخ دهند و هر دلیلی دارند بازنمایند ، و اگر این یكیست كه دانسته شود و ایرادهای ما خودبخود از میان رود.
ناچارم در اینجا یادآوری كنم كه چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخستوزیر دیگری ، شاه این توده و نخستوزیر این تودهاند ، و این بایندهی[وظیفه] ایشانست كه بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
چه شاه و چه نخستوزیر حق ندارند توده را فراموش كنند و تنها درپی پیشرفت كار خود باشند.
این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزهی بدبختی ایران سه چیز باشد یكی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات كنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و باری مردم را از این دودلی و سرگردانی بیرون آورند. مشروطه را رها کنند و بیش از این آبروی دمكراسی را نبرند.
آخر در كجای جهانست كه مردم حكومتی را كه میدارند و در زیر سرپرستی آن میزیند «غاصب» و «جائر» شناسند و مالیات دادن بآن را حرام ، و بسربازی رفتن را گناه ، و دزدیدن از داراییش را حلال شناسند؟!.. چنین چیز ننگآوری در كجای جهانست؟!.. آیا اینست معنی دمكراسی كه گرفتهاید و رها نمیكنید؟!..».
این دروغ دانسته نیست از نافهمی ساخته شده یا از روی غرض. هرچه هست کسانی که بسودشان بوده آن را رواج دادهاند. از جمله خود ملایان و یک انبوهی از «تنبلان و بیدردان» که میپندارند نکاشته و نداشته درویدن خواهند توانست. آنها میپندارند که گرفتاریهای این کشور را خدا ، فرشتگان ، «جبر تاریخ» یا تجربههای پرآسیبی مانند سرکار آوردن ملایان در سال 57 و مانندهای آن باید از میان بردارد. هرگز در «شأن» ایشان نیست که آستین خود را بالا بزنند. همین که مردم ملا را بشناسند کافیست. برای چنین شناختی هم باید 40 سال تاوان دهند.
این دروغ بسود ایشان بوده که به مردم بگویند : ما آخوندها را نمیشناختیم (چنانکه کسروی هم گفته) باید سر کار بیایند تا آنگاه بشناسیم. پس «یک حکومت به آخوندها بدهکاریم».
یکی نبوده به آن دبنگ یا نیرنگبازی که این دروغ را ساخته بگوید : اگر بنا بر این بوده که مردم یک حکومت ملایی را سر کار بیاورند تا آنها ماهیت ملا را بشناسند میبایست کتاب در ستایش حکومت آخوندی نویسد ، نه کتاب «شیعیگری» یا «داوری» را. نه «گفت و شنید» یا «پرسش و پاسخ» را. تو گویی گرفتاری این کشور تنها این بوده که مردم ملایان را نمیشناسند و آنگاه تنها راهش آنست که آنان را بر خود فرمانروا گردانند و دهها سال بدبختی کشند تا بفهمند! کدام خردمندی برای شناختن کسی او را بر خود فرمانروا میگرداند؟! یا کدام تودهای برای شناختن توده یا دولتی دیگر آنها را بر خود فرمانروا میگرداند؟! افسوس! صد افسوس از این نادانی!
خوانندهای در اینستاگرام نوشته : «استاد کسروی صد سال پیش فرمودند که ما به آخوندها یک حکومت بدهکاریم تا متوجه بشیم چه انسانهای رذلی هستند. روانت شاد بزرگمرد حیف حیف که صدای نوشتارت صد سال دیگه به گوش ما مردم دور از کتاب رسید».
🔸چون این دروغ را از زبان آن یگانهمرد بسیار بازگفتهاند ما در نوشتههای خود از جمله گفتار اخیر «خردهگیری و پاسخ آن» (بخش سوم) که چند روز پیش در کانال آمد به این موضوع اشاره کرده نوشتیم که این سخن را بدروغ ساخته و رواج دادهاند. این بسود برخی کسان و خود ملایان بوده و پیداست ما باید خود بجلوگیری برخیزیم.
در پاسخ آن نوشته باید گفت : کسروی هرگز چنین سخنی نگفته و ننوشته!. بوارونهی این دروغ ، او بجان کوشید که مردم را آگاه گرداند تا از آخوند و ملا پیروی نکنند. برای این کار باک از جان نکرد و از نوشتن کتاب شیعیگری (داوری) در چنان موقعیتی هراس بدل راه نداد.
کسروی برای جلوگیری از نیرو گرفتن ملایان با دولت نیز طرف شد. او در کتاب «دولت بما پاسخ دهد» از نمایندگان مجلس تا نخست وزیر بیات و محمدرضاشاه همه را سرزنش و نکوهش کرد که به ملایان میدان و پرو بال میدهند و به ایشان نیک فهمانید که ملایان «دعوی حکومت» دارند ـ گرچه آشکاره بزبان نیاورند. به ایشان پیشنهاد کرد که ملایان را به کاخ بخوانند و از آنها در این باره بپرسند :
🔸🔸«از دو حال بیرون نیست : یا ملایان آن داعیهها را دربارهی حكومت میدارند و شاه كشور و نخستوزیر و وزیران و نمایندگان پارلمان و دیگران را غاصب و جائر میدانند و مالیات دادن را حرام میشمارند ، و یا اینها هیچ كدام نیست و ما بآنان تهمت میزنیم. اگر آن یكیست كه هرآینه باید بپرسشهای ما پاسخ دهند و هر دلیلی دارند بازنمایند ، و اگر این یكیست كه دانسته شود و ایرادهای ما خودبخود از میان رود.
ناچارم در اینجا یادآوری كنم كه چه اعلیحضرت محمدرضاشاه و چه جناب آقای بیات و چه هر نخستوزیر دیگری ، شاه این توده و نخستوزیر این تودهاند ، و این بایندهی[وظیفه] ایشانست كه بیش از همه و پیش از همه درپی آسایش و فیروزی این توده باشند.
چه شاه و چه نخستوزیر حق ندارند توده را فراموش كنند و تنها درپی پیشرفت كار خود باشند.
این داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگیست. اگر انگیزهی بدبختی ایران سه چیز باشد یكی همینست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نباید آن را آسان شمارند و سرسری گیرند و بملایان رو دهند و مماشات كنند.
اگر با ملایان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و باری مردم را از این دودلی و سرگردانی بیرون آورند. مشروطه را رها کنند و بیش از این آبروی دمكراسی را نبرند.
آخر در كجای جهانست كه مردم حكومتی را كه میدارند و در زیر سرپرستی آن میزیند «غاصب» و «جائر» شناسند و مالیات دادن بآن را حرام ، و بسربازی رفتن را گناه ، و دزدیدن از داراییش را حلال شناسند؟!.. چنین چیز ننگآوری در كجای جهانست؟!.. آیا اینست معنی دمكراسی كه گرفتهاید و رها نمیكنید؟!..».
این دروغ دانسته نیست از نافهمی ساخته شده یا از روی غرض. هرچه هست کسانی که بسودشان بوده آن را رواج دادهاند. از جمله خود ملایان و یک انبوهی از «تنبلان و بیدردان» که میپندارند نکاشته و نداشته درویدن خواهند توانست. آنها میپندارند که گرفتاریهای این کشور را خدا ، فرشتگان ، «جبر تاریخ» یا تجربههای پرآسیبی مانند سرکار آوردن ملایان در سال 57 و مانندهای آن باید از میان بردارد. هرگز در «شأن» ایشان نیست که آستین خود را بالا بزنند. همین که مردم ملا را بشناسند کافیست. برای چنین شناختی هم باید 40 سال تاوان دهند.
این دروغ بسود ایشان بوده که به مردم بگویند : ما آخوندها را نمیشناختیم (چنانکه کسروی هم گفته) باید سر کار بیایند تا آنگاه بشناسیم. پس «یک حکومت به آخوندها بدهکاریم».
یکی نبوده به آن دبنگ یا نیرنگبازی که این دروغ را ساخته بگوید : اگر بنا بر این بوده که مردم یک حکومت ملایی را سر کار بیاورند تا آنها ماهیت ملا را بشناسند میبایست کتاب در ستایش حکومت آخوندی نویسد ، نه کتاب «شیعیگری» یا «داوری» را. نه «گفت و شنید» یا «پرسش و پاسخ» را. تو گویی گرفتاری این کشور تنها این بوده که مردم ملایان را نمیشناسند و آنگاه تنها راهش آنست که آنان را بر خود فرمانروا گردانند و دهها سال بدبختی کشند تا بفهمند! کدام خردمندی برای شناختن کسی او را بر خود فرمانروا میگرداند؟! یا کدام تودهای برای شناختن توده یا دولتی دیگر آنها را بر خود فرمانروا میگرداند؟! افسوس! صد افسوس از این نادانی!
دانسته نیست سازندهی این دروغ هیچ فهمیده که با این دروغش به مردم و همچنین کسروی توهین میکند؟! آن که این را بزبان میآورد نیز باید بداند این نشان است که او یک کتاب بلکه یک گفتار در این زمینهها از کسروی نخوانده زبان به سخن گفتن ازو گشاده. اگر مثلاً یکی از کتابهای در پاسخ حقیقتگو ، شیعیگری (داوری) ، گفت و شنید ، پرسش و پاسخ ، در پاسخ بدخواهان یا یکی از دهها گفتار از کسروی را در زمینهی دین و «ایرادهایی که به شیعیگری توان گرفت» ، خوانده بود میفهمید که این سخن چه اندازه بیپاست.
آقای ضیاء مقدم
سرفراز باش ای نیکمرد! روزگارانی نام تو آرایش ساتها خواهد بود وملیونها کسان با دلهای پر از سهشهای پاک آن را بزبان خواهند آورد.
چون در بهمنماه 1322 در مراغه و تبریز و میاندوآب یک رشته دُژخوییهای بسیار دلخراش رخ داد و نخست کسانی که آماجگاه آن دژخوییها شدند آقای ضیاءمقدم و دخترش دوشیزه ماهرخ بودند که در خیابان دژخویان بآنان تاختند و بآقای ضیاء گزند بسیار رسانیدند ، اینست بنام همدردی در برابر آن گزندها و ارجشناسی از شکیب و پایداری آقای ضیاءمقدم و پایداریهای مردانهی همسر گرامیشان ، این دفتر [در پاسخ بدخواهان] از سوی باهماد پاکدینان بآن نیکمرد و خانوادهاش ارمغان میگردد.
سرفراز باش ای نیکمرد! روزگارانی نام تو آرایش ساتها خواهد بود وملیونها کسان با دلهای پر از سهشهای پاک آن را بزبان خواهند آورد.
چون در بهمنماه 1322 در مراغه و تبریز و میاندوآب یک رشته دُژخوییهای بسیار دلخراش رخ داد و نخست کسانی که آماجگاه آن دژخوییها شدند آقای ضیاءمقدم و دخترش دوشیزه ماهرخ بودند که در خیابان دژخویان بآنان تاختند و بآقای ضیاء گزند بسیار رسانیدند ، اینست بنام همدردی در برابر آن گزندها و ارجشناسی از شکیب و پایداری آقای ضیاءمقدم و پایداریهای مردانهی همسر گرامیشان ، این دفتر [در پاسخ بدخواهان] از سوی باهماد پاکدینان بآن نیکمرد و خانوادهاش ارمغان میگردد.
🔶 زبان ایرانی - 80
🔸 گفتن و نوشتن
2ـ يك زشتي ديگر پرداختن بآسمانهاست
يك زشتي ديگر پرداختن بآسمانهاست. كسي كه گفتگو از مردي در روي زمين مينمايد چرا رشتهي سخن را تا بآسمان بكشاند؟!. اين عبارتها : «گوش فلك كر ميشد» ، «شير فلك از هيبتش ميلرزيد» ، «كيوان غاشيهي بندگيش بدوش ميكشيد» جز سرسام نميتواند بود. فرياد بلندي را كه ميستايي ميتوان گفت : «تا نيم ميل راه فراميگرفت» پهلواني را كه ستايش ميكني ميتواني گفت : «دلها از ترس او پر بود» يا «هر که میدیدش دل بلرزه میافتاد». پادشاهی که ببزرگی یاد میکنی میتوان سرود : «بزرگان گردن بفرمان او نهاده بودند و كسي را ياراي گردنكشي نبود». از اين گونه عبارتها فراوان ميتوان پيدا كرد.
از هيچ مغز درستي اين نميتراود كه در انديشه از پیشامدهاي زميني بآسمان بپردازد و پاي ستارههايي را كه هزارها و مليونها فرسنگ از زمين دور است بميان بياورد. اين جز هنگام تبلرز و سرسام روي نميدهد كه كسي «برج اسد» را براستي شيري پندارد و آن را در برابر يك مردي بخود لرزاند يا زحل را كه كرهي بيجاني بيش نيست آدمي پنداشته حلقهي غلامي فلان پادشاه را بگوش او بياويزد.
رواج اين گونه عبارتها در يك زباني گواه پريشانانديشي مردم آن زبان ميباشد و كساني كه باين گونه انديشههاي آشفته خو گيرند بيگمان از درستي فهمشان خواهد كاست.
🔸 گفتن و نوشتن
2ـ يك زشتي ديگر پرداختن بآسمانهاست
يك زشتي ديگر پرداختن بآسمانهاست. كسي كه گفتگو از مردي در روي زمين مينمايد چرا رشتهي سخن را تا بآسمان بكشاند؟!. اين عبارتها : «گوش فلك كر ميشد» ، «شير فلك از هيبتش ميلرزيد» ، «كيوان غاشيهي بندگيش بدوش ميكشيد» جز سرسام نميتواند بود. فرياد بلندي را كه ميستايي ميتوان گفت : «تا نيم ميل راه فراميگرفت» پهلواني را كه ستايش ميكني ميتواني گفت : «دلها از ترس او پر بود» يا «هر که میدیدش دل بلرزه میافتاد». پادشاهی که ببزرگی یاد میکنی میتوان سرود : «بزرگان گردن بفرمان او نهاده بودند و كسي را ياراي گردنكشي نبود». از اين گونه عبارتها فراوان ميتوان پيدا كرد.
از هيچ مغز درستي اين نميتراود كه در انديشه از پیشامدهاي زميني بآسمان بپردازد و پاي ستارههايي را كه هزارها و مليونها فرسنگ از زمين دور است بميان بياورد. اين جز هنگام تبلرز و سرسام روي نميدهد كه كسي «برج اسد» را براستي شيري پندارد و آن را در برابر يك مردي بخود لرزاند يا زحل را كه كرهي بيجاني بيش نيست آدمي پنداشته حلقهي غلامي فلان پادشاه را بگوش او بياويزد.
رواج اين گونه عبارتها در يك زباني گواه پريشانانديشي مردم آن زبان ميباشد و كساني كه باين گونه انديشههاي آشفته خو گيرند بيگمان از درستي فهمشان خواهد كاست.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هفتادوهفتم)
🔶 دنبالهی «خردهگیری و پاسخ آن»
(بخش سوم)
اینكه حكومت ازآنِ ایشانست را آشكاره بزبان نمیآوردند و خمینی (شاید) نخستین كسی بود كه آن را در كتابی بیپرده گردانید و با عنوان «ولایت فقیه» از آن یاد كرد. (با اینهمه او هم در نخستین سخنرانیهای خود در تهران در بهمنماه سال 57 در زمینهی مشروعیت حكومت شاه و شكل حكومت آینده ، به قانون (كدام قانون؟) ، «قوانین عقلی» و «حقوق بشر» تكیه میكرد و از حق حكومت علما یاد كردن نمییارست).
در هر حال انبوه مردم از یكسو از علما حرف شنوی داشتند (چنانكه هنوز نیز تا اندازهای دارند) و از سویی دیگر میبایست گوش بفرمان پادشاه باشند. هم مالیات به دولت پردازند و هم زكات و خمس و سهم امام به ملایان دهند. به سخن دیگر یك روستا بود و چندین كدخدا.
توانایی كشورهای پیشرفته از نیروییست که از یگانگی دولت و مردم پدید میآید و ناتوانی ایران یكی از علتهای مهمش همین فرمانروایی بیتاج و تخت ملایان و كشاكش «دو دولت» باهم و از آنسو سرگردانی و گمراه گردیدن مردم در این گیرودار بوده.
چون با همهی دشمنیهای ملایان با مشروطه ، سرانجام مشروطهخواهان فیروز درآمدند ، این به بهای بیآبرویی آنان سرآمد و براستی مشروطه بزرگترین ضربات را به دستگاه ایشان نواخت : بدینسان که یك گروه از آنان كه پیشتر محضرهای شرع (برای قضاوت و رفع اختلافها) را در دست داشتند و از این راه نان میخوردند ، دستگاهشان برچیده شد و كار قضاوت به داوران دادگستری سپرده گردید ، عاقدی و سندنویسی و اینگونه كارها نیز از دستشان بیرون آمد ، آنهایی كه از مكتبداری روزی دریافت میكردند با باز شدن دبستانها از كار بیكار گردیدند ، با رواج روزنامهها انبوهی از مردم كه پیشتر گوش به سخنان ایشان داشتند به روزنامهها روی آوردند و این نیز منبرهاشان را از گرمی انداخت.
با روی كار آمدن رضاشاه دستگاه ایشان بیكبار رو به سستی رفت : اوقاف از دستشان درآمد و از آن پولهای مفت بیبهره شده گوشهنشین گردیدند. نمایشهای بیخردانهی محرم غدغن گردید. جلو روضهخوانیها گرفته شد ، چادر برداشته شد و زنان بمیان توده درآمدند ، پوشیدن جامهی ملایی محدود به شمار كمتری گردید و منبرها و حوزههای ملایی بزیر دیدهبانی دولت آمد.
تنها در این دوره بود كه دولت از همچشمی ملایان در امان ماند و از مداخلات آنها آسوده گردید. با آنكه ملایان «روحانیت را خاتمه یافته» [1] دیده حتا كسانی جامهی ملایی از تن درآوردند با اینهمه آتش زیر خاكستر بازماند و خاموش نگردید. زیرا هنوز بودند مردمی كه پابندی به كیش را از دست نداده و گوش بدهان ملایان داشتند. (گفتیم كه تكیهگاه ملایان به مردم عامی و نادان و نیز «گناهكاران حرفهای» است كه میخواهند گناهشان پاك گردد و به آنجهان ، بیگناه گام گزارند.)
اینها بدینسان میرفت تا آنكه شهریور1320 فرارسید و روزگار خوشایندی را برای ملایان فراهم نمود. با رفتن رضاشاه و درآمدن سپاهیان دو كشور بیگانه به میهن ، دستهای بدخواهی بكار افتاد و ارتجاع خاموش و خفته را بیدار كرد. در این كار فراموشی توده نیز مؤثر بود : آن نسلی كه دشمنی ملایان را با كشور و پیشرفت دیده و با گوشت و پوست حس كرده بود درگذشته یا به روزگار پیری رسیده بود ، از اینسو جوانان ، ناآگاه از پیشامدهای تاریخی و سیاهدلیهایی كه از ایشان سر زده بود به پا گرفتن دستگاه ملایی بیپروایی میکردند. (نگاه کنید به پیشگفتار كتاب «انكیزیسیون در ایران»).
هنوز یك سال و اند نگذشته بود كه ارتجاع نشانههایش را هویدا نمود : بازگشت چادر ، میدانداری ملایان ، پدیدار گردیدن كلاه پوستی ، از سر گرفته شدن روضهخوانی ، زنجیر و قمهزنی و اینگونه نمایشها.
دو سال نگذشته «پادشاهان بیتاج و تخت» توانستند اوقاف را بدست گیرند ، دبستانهای مختلط را ببندند ، آموزشهای «دینی» در درسها بگنجانند ، گرمابههای خزینه را باز كنند و دوشها را بردارند. پس از آن سخن از تعمیر و نوسازی امامزادهها ، مخالفت با دبیرستانهای دخترانه بمیان آمد و آزار رساندن باقلیتها بویژه یهودیان و بهاییان و حتا بهاییكشی ، تحریك مردم عامی و عشایر برای میدانداری و قدرتنمایی آغاز شد. كاروانهای زیارتی دوباره راه افتاد. كوتاه سخن : دولتی از دل دولت رسمی بیرون آمد و میدان را به آزادیخواهان تنگ گردانید.
[1] : اندیشهایست که ملایان در زمان رضاشاه یافته بزبان میآوردند.
(تکهی هفتادوهفتم)
🔶 دنبالهی «خردهگیری و پاسخ آن»
(بخش سوم)
اینكه حكومت ازآنِ ایشانست را آشكاره بزبان نمیآوردند و خمینی (شاید) نخستین كسی بود كه آن را در كتابی بیپرده گردانید و با عنوان «ولایت فقیه» از آن یاد كرد. (با اینهمه او هم در نخستین سخنرانیهای خود در تهران در بهمنماه سال 57 در زمینهی مشروعیت حكومت شاه و شكل حكومت آینده ، به قانون (كدام قانون؟) ، «قوانین عقلی» و «حقوق بشر» تكیه میكرد و از حق حكومت علما یاد كردن نمییارست).
در هر حال انبوه مردم از یكسو از علما حرف شنوی داشتند (چنانكه هنوز نیز تا اندازهای دارند) و از سویی دیگر میبایست گوش بفرمان پادشاه باشند. هم مالیات به دولت پردازند و هم زكات و خمس و سهم امام به ملایان دهند. به سخن دیگر یك روستا بود و چندین كدخدا.
توانایی كشورهای پیشرفته از نیروییست که از یگانگی دولت و مردم پدید میآید و ناتوانی ایران یكی از علتهای مهمش همین فرمانروایی بیتاج و تخت ملایان و كشاكش «دو دولت» باهم و از آنسو سرگردانی و گمراه گردیدن مردم در این گیرودار بوده.
چون با همهی دشمنیهای ملایان با مشروطه ، سرانجام مشروطهخواهان فیروز درآمدند ، این به بهای بیآبرویی آنان سرآمد و براستی مشروطه بزرگترین ضربات را به دستگاه ایشان نواخت : بدینسان که یك گروه از آنان كه پیشتر محضرهای شرع (برای قضاوت و رفع اختلافها) را در دست داشتند و از این راه نان میخوردند ، دستگاهشان برچیده شد و كار قضاوت به داوران دادگستری سپرده گردید ، عاقدی و سندنویسی و اینگونه كارها نیز از دستشان بیرون آمد ، آنهایی كه از مكتبداری روزی دریافت میكردند با باز شدن دبستانها از كار بیكار گردیدند ، با رواج روزنامهها انبوهی از مردم كه پیشتر گوش به سخنان ایشان داشتند به روزنامهها روی آوردند و این نیز منبرهاشان را از گرمی انداخت.
با روی كار آمدن رضاشاه دستگاه ایشان بیكبار رو به سستی رفت : اوقاف از دستشان درآمد و از آن پولهای مفت بیبهره شده گوشهنشین گردیدند. نمایشهای بیخردانهی محرم غدغن گردید. جلو روضهخوانیها گرفته شد ، چادر برداشته شد و زنان بمیان توده درآمدند ، پوشیدن جامهی ملایی محدود به شمار كمتری گردید و منبرها و حوزههای ملایی بزیر دیدهبانی دولت آمد.
تنها در این دوره بود كه دولت از همچشمی ملایان در امان ماند و از مداخلات آنها آسوده گردید. با آنكه ملایان «روحانیت را خاتمه یافته» [1] دیده حتا كسانی جامهی ملایی از تن درآوردند با اینهمه آتش زیر خاكستر بازماند و خاموش نگردید. زیرا هنوز بودند مردمی كه پابندی به كیش را از دست نداده و گوش بدهان ملایان داشتند. (گفتیم كه تكیهگاه ملایان به مردم عامی و نادان و نیز «گناهكاران حرفهای» است كه میخواهند گناهشان پاك گردد و به آنجهان ، بیگناه گام گزارند.)
اینها بدینسان میرفت تا آنكه شهریور1320 فرارسید و روزگار خوشایندی را برای ملایان فراهم نمود. با رفتن رضاشاه و درآمدن سپاهیان دو كشور بیگانه به میهن ، دستهای بدخواهی بكار افتاد و ارتجاع خاموش و خفته را بیدار كرد. در این كار فراموشی توده نیز مؤثر بود : آن نسلی كه دشمنی ملایان را با كشور و پیشرفت دیده و با گوشت و پوست حس كرده بود درگذشته یا به روزگار پیری رسیده بود ، از اینسو جوانان ، ناآگاه از پیشامدهای تاریخی و سیاهدلیهایی كه از ایشان سر زده بود به پا گرفتن دستگاه ملایی بیپروایی میکردند. (نگاه کنید به پیشگفتار كتاب «انكیزیسیون در ایران»).
هنوز یك سال و اند نگذشته بود كه ارتجاع نشانههایش را هویدا نمود : بازگشت چادر ، میدانداری ملایان ، پدیدار گردیدن كلاه پوستی ، از سر گرفته شدن روضهخوانی ، زنجیر و قمهزنی و اینگونه نمایشها.
دو سال نگذشته «پادشاهان بیتاج و تخت» توانستند اوقاف را بدست گیرند ، دبستانهای مختلط را ببندند ، آموزشهای «دینی» در درسها بگنجانند ، گرمابههای خزینه را باز كنند و دوشها را بردارند. پس از آن سخن از تعمیر و نوسازی امامزادهها ، مخالفت با دبیرستانهای دخترانه بمیان آمد و آزار رساندن باقلیتها بویژه یهودیان و بهاییان و حتا بهاییكشی ، تحریك مردم عامی و عشایر برای میدانداری و قدرتنمایی آغاز شد. كاروانهای زیارتی دوباره راه افتاد. كوتاه سخن : دولتی از دل دولت رسمی بیرون آمد و میدان را به آزادیخواهان تنگ گردانید.
[1] : اندیشهایست که ملایان در زمان رضاشاه یافته بزبان میآوردند.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
✴️ سیل بلوچستان و سیستان
هممیهنان گرامی ، سیل بلوچستان گزندهای بسیاری به مردم آنجا رسانیده. بیاری ایشان بشتابیم تا از دردها و گزندهاشان بکاهیم. یکشنبه 22 دی 1398
هممیهنان گرامی ، سیل بلوچستان گزندهای بسیاری به مردم آنجا رسانیده. بیاری ایشان بشتابیم تا از دردها و گزندهاشان بکاهیم. یکشنبه 22 دی 1398
آقا حسین رضوی (قمی)
مجتهدی که از عراق برخاست و به ایران آمد تنها برای آنکه نیکیهایی را که در زمان رضاشاه روی داده بود بازگرداند : مانند بازگردانیدن چادر به سر زنان ، بستن دبستانهای مختلط ، بازگردانیدن اوقاف از دست دولت به خورندگان پیشین آن ، بازگردانیدن نمایشهای بیخردانهی محرم همچون زنجیر زنی و قمه زنی ، گزاردن آموزشهای کیشی در برنامهی درسی مدرسهها ، بازسازی و تعمیر امامزادهها و دیگر خواستها که بدست علی سهیلی نخستوزیر آن زمان همه پذیرفته گردید و بکار بسته شد.
مجتهدی که از عراق برخاست و به ایران آمد تنها برای آنکه نیکیهایی را که در زمان رضاشاه روی داده بود بازگرداند : مانند بازگردانیدن چادر به سر زنان ، بستن دبستانهای مختلط ، بازگردانیدن اوقاف از دست دولت به خورندگان پیشین آن ، بازگردانیدن نمایشهای بیخردانهی محرم همچون زنجیر زنی و قمه زنی ، گزاردن آموزشهای کیشی در برنامهی درسی مدرسهها ، بازسازی و تعمیر امامزادهها و دیگر خواستها که بدست علی سهیلی نخستوزیر آن زمان همه پذیرفته گردید و بکار بسته شد.
🔶 زبان ایرانی - 81
🔸 گفتن و نوشتن
3ـ آلودگی دیگر عبارتهاييست كه در نكوهش زمانه ميآرند
يكي ديگر از آلودگيهاي زبان فارسي عبارتهاييست كه در نكوهش زمانه ميآرند : زمانهي بيوفا ، گردون كجمدار ، چرخ غدار ، فلك شعبدهباز ، جهان ناپايدار ، دوران دونپرور ، روزگار سفلهپرست ، آسمان چنبري و بسيار مانند اينها.
اين عبارتها ننگ يك زبانيست. كساني تا تنبل و نادان نباشند باين گلهها نميپردازند. آيا از اين شكايتها چه سودي برميخيزد؟! ما نيك ميدانيم كه يكمشت بيكار و بيعار بجاي آنكه پي كار و پيشهاي بروند خود را باين و آن بسته بستايشگري ميپرداختند و چاپلوسانه براي خداوند خويش فلك را غلام ، قدر را چاكر ، و قضا را فراش ميساختند. و چون يكي از خويشان و بستگان او ميمُرد بجاي آنكه بگويند : «پر خورد و مرد» يا «فلان درد را داشت و درگذشت» يا «زمانش سرآمد و رفت» بنام چاپلوسي و فرومايگي زبان بنكوهش روزگار باز نموده آن عبارتها را بيرون ميريختند. همچنين اگر خداوندشان در جنگي شكست مييافت يا در سايهي كارنداني زبون دشمن ميشد بجاي آنكه گناه را بگردن خود او بيندازند زمانه را گناهكار ميگرفتند. يا اگر يكي را از ايشان روزي تنگ ميشد و كسي پيدا نميگرديد كه خريدار آن ياوهبافيها باشد اين زمان هم بجاي آنكه بيارجي كار خود را شناخته پي پيشهاي بروند زبان بگله و ناله گشاده زمانه را سفلهپرست و دونپرور ميستودند.
آن بدتر كه اين رفتار زشت را نيز در تاريخها پيروي كردهاند. شما چون يك تاريخ فارسي را ميخوانيد ميبينيد مورخ همچون شاعر درباري داستان يك پادشاهي را كه مينگارد تا گفتگو از فيروزيها و خوشبختيها دارد پياپي عبارتهاي «گردون احتشام» و «فلك غلام» و «فرمان قضا جريان» و اين گونه گزافهرانيهاي بيآزرمانه را بكار ميبرد. ولي چون نوبت بزمان شكست يا اندوه ميرسد در آنجاست كه تاريخنگار داد سوگواري داده فلك و زمان و چرخ و جهان و روزگار همه را بباد نكوهش ميگيرد.
باري اين عبارتها براي تودهاي همچون ايرانيان بسيار ناسزاست. بايد بيكبار بترك آنها گفت. اينها هميشه مايهي نوميدي جوانان ناآزموده و مردان ناپخته ميگردد و اين را باور مينمايند كه زمانه همواره با نيكان دشمني ميورزد و بر بدان و بيارجان ياوري مينمايد. از اينجا از نيكي و ستودهخويي و هنرمندي دلسرد گرديده پي پستيها را ميگيرند.
وانگاه زمانه چيست كه بكسي ياوري كند يا با كسي دشمني ورزد؟! زماني كه ستارهشماري (علم نجوم) رواج داشت مردم كارهاي زمين را نتيجهي گردش و رفت و برگشت ستارها ميپنداشتند. امروز بيبنيادي آن علم بر همه آشكار است و هرگز جهان يا آسمان را داراي اختياري نتوان پنداشت.
جهان دستگاهيست همواره بيكسان ميگردد و رشتهي اختيار آن جز در دست خدا نيست.
🔸 گفتن و نوشتن
3ـ آلودگی دیگر عبارتهاييست كه در نكوهش زمانه ميآرند
يكي ديگر از آلودگيهاي زبان فارسي عبارتهاييست كه در نكوهش زمانه ميآرند : زمانهي بيوفا ، گردون كجمدار ، چرخ غدار ، فلك شعبدهباز ، جهان ناپايدار ، دوران دونپرور ، روزگار سفلهپرست ، آسمان چنبري و بسيار مانند اينها.
اين عبارتها ننگ يك زبانيست. كساني تا تنبل و نادان نباشند باين گلهها نميپردازند. آيا از اين شكايتها چه سودي برميخيزد؟! ما نيك ميدانيم كه يكمشت بيكار و بيعار بجاي آنكه پي كار و پيشهاي بروند خود را باين و آن بسته بستايشگري ميپرداختند و چاپلوسانه براي خداوند خويش فلك را غلام ، قدر را چاكر ، و قضا را فراش ميساختند. و چون يكي از خويشان و بستگان او ميمُرد بجاي آنكه بگويند : «پر خورد و مرد» يا «فلان درد را داشت و درگذشت» يا «زمانش سرآمد و رفت» بنام چاپلوسي و فرومايگي زبان بنكوهش روزگار باز نموده آن عبارتها را بيرون ميريختند. همچنين اگر خداوندشان در جنگي شكست مييافت يا در سايهي كارنداني زبون دشمن ميشد بجاي آنكه گناه را بگردن خود او بيندازند زمانه را گناهكار ميگرفتند. يا اگر يكي را از ايشان روزي تنگ ميشد و كسي پيدا نميگرديد كه خريدار آن ياوهبافيها باشد اين زمان هم بجاي آنكه بيارجي كار خود را شناخته پي پيشهاي بروند زبان بگله و ناله گشاده زمانه را سفلهپرست و دونپرور ميستودند.
آن بدتر كه اين رفتار زشت را نيز در تاريخها پيروي كردهاند. شما چون يك تاريخ فارسي را ميخوانيد ميبينيد مورخ همچون شاعر درباري داستان يك پادشاهي را كه مينگارد تا گفتگو از فيروزيها و خوشبختيها دارد پياپي عبارتهاي «گردون احتشام» و «فلك غلام» و «فرمان قضا جريان» و اين گونه گزافهرانيهاي بيآزرمانه را بكار ميبرد. ولي چون نوبت بزمان شكست يا اندوه ميرسد در آنجاست كه تاريخنگار داد سوگواري داده فلك و زمان و چرخ و جهان و روزگار همه را بباد نكوهش ميگيرد.
باري اين عبارتها براي تودهاي همچون ايرانيان بسيار ناسزاست. بايد بيكبار بترك آنها گفت. اينها هميشه مايهي نوميدي جوانان ناآزموده و مردان ناپخته ميگردد و اين را باور مينمايند كه زمانه همواره با نيكان دشمني ميورزد و بر بدان و بيارجان ياوري مينمايد. از اينجا از نيكي و ستودهخويي و هنرمندي دلسرد گرديده پي پستيها را ميگيرند.
وانگاه زمانه چيست كه بكسي ياوري كند يا با كسي دشمني ورزد؟! زماني كه ستارهشماري (علم نجوم) رواج داشت مردم كارهاي زمين را نتيجهي گردش و رفت و برگشت ستارها ميپنداشتند. امروز بيبنيادي آن علم بر همه آشكار است و هرگز جهان يا آسمان را داراي اختياري نتوان پنداشت.
جهان دستگاهيست همواره بيكسان ميگردد و رشتهي اختيار آن جز در دست خدا نيست.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هفتادوهشتم)
🔶 دنبالهی «خردهگیری و پاسخ آن»
(بخش چهارم)
هنگامی که این كوششهای بدخواهانه میرود و پیش از آنكه كار ملایان بالا گیرد ، روزنامهی پرچم جای خاموشی ندیده گفتارهایی در این باره مینویسد و مردم را بیدار میگرداند. دربارهی بازگشت چادر و دیگر نشانههای ارتجاع هشدار میدهد ، یك رشته گفتار دربارهی خرافات (بنام پندارها) بچاپ میرساند ، یک دو رشته گفتار دربارهی معنی دمكراسی و تاریخچهی جنبش و سرگذشت قهرمانان آن چاپ میكند و از آوردن نامههای خوانندگان دربارهی نبرد با ارتجاع و دلگرمی دادن به ایرانخواهان دریغ نمیدارد.
زمینهی شكاف دولت و مردم درخور چشمپوشی نبود. مانند آنست كه در شركتی كسانی در برابر مدیر عامل چنان نفوذی یابند كه دستورهای او را از اثر اندازند. برای آنكه سرگردانی و گیجسری مردم و از آنسو ناتوانی دولت را از این رهگذر نشان دهیم مثل زیر را میآوریم :
پزشكی در كویی مطب باز كرده به درمان بیماران آغاز کرد. روزی دارندهی داروخانهی كوی بنزدش آمده پس از خوشامدگویی و تعارفات خواستار شد پزشك بیمارانش را به داروخانهی او راهنمایی كند لیكن پزشك نپذیرفته گفت : «ما پزشکان تنها وظیفه داریم بیماری را تشخیص داده برای آن نسخه بنویسیم. این بیمار است كه از هر جا كه خود دانست داروهایش را میخرد». اینبود داروخانهدار با رنجش از مطب بیرون رفت ولی از تیرهدلی نیرنگی بدینسان بكار زد تا كینه از دكتر بجوید و او را از آن کوی براند. از آن پس هر كه با نسخهی او به داروخانه میآمد از یک راهی او را به دکتر بدگمان میگردانید. مثلاً دارو برای قلب بود و او آگاهانه ، رو به بیمار كرده میپرسید : شما سر درد دارید؟ بیمار هم میگفت : نه! آنگاه داروخانهدار لبهایش را جلو آورده ، چانهاش را جمع کرده خود را شگفت زده نشان داده میگفت : به هر حال من هرچه در این نسخه نوشته شده را میدهم و كاری باین كارها ندارم! بدینسان از هر راهی بدگمانی به دل بیماران انداخته پزشک راستکردار را در چشم مردمْ بیدانش وامینمود.
ملایان نیز در كار دولتها بدینسان كارشكنیها میكردند. كسروی كه در جنبش مشروطه پا درمیان داشت بنیكی میدانست كه ملایان مرزی برای تاخت و تاز نمیشناسند و دیر یا زود ، هم برای مردم و هم آن دولت پشتیبان ارتجاع یك غدهی چركینی خواهند شد. کشوری که دولت نیرومندی ندارد پیشرفتش کند میگردد. از آنسو اینها خطری برای کشور و مردم هستند که روزی که فرصت یافتند خواهند کوشید حکومت را بدست گیرند و با آن بیسر و سامانی و خانخانیگری دستگاهشان ، کشور را رو به نابودی خواهند برد.
شنیدنیست كه امروز با آنكه ایشان خود حكومت را به تنهایی بدست گرفتهاند باز دستههای دیگری از ملایان ، دولتی در دل این دولتند. داستان پولهایی که شهرام جزایری به كسانی همچون كروبی داده بوده یك نمونهای از آنست.[1]
سخن ما به سالهای نخست پادشاهی محمدرضاشاه رسیده بود. میدان یافتن ملایان و نیرو گرفتن ایشان مردم را كه دیر زمانی از دستشان آسوده گردیده بودند باز سرگردان میگردانْد و دولت را از نیرو میانداخت و به ناامنیها راه میگشاد. بویژه كه مشروطه و جنبشِ آن از گرما افتاده بود و دستههای سیاسی (یا بگفتهی كسروی : یك مشت هوسمندان) در اندیشههای پرت دیگری بودند. چنین مینمود كه اگر جلو قطار بیترمز ارتجاع گرفته نشود بزودی به سراشیبی خواهد رسید كه دیگر همان دولت پشتیبان ارتجاع هم جلودارش نخواهد بود.
از آنسو پیمان و پرچم نبرد با كیشها را در برنامهی خود داشتند و از صوفیگری و بهاییگری سخن رانده بودند ، اینك بسیار بجا بود كه به گمراهی بزرگتری كه انبوه مردم به آن گرفتارند نیز پردازد. اساساً كار برانداختن گمراهیها بیآنكه از شیعیگری گفتگو شود ناانجام بشمار میآید.
[1] : جای پرسشست : حكومتی که خود را «اسلامی» میخوانَد و برای رسیدن به چنان آرمانهایی مالیات میگیرد ، پولهایی كه كروبیها از مردم گرفته و میگیرند دیگر برای چیست؟!.
(تکهی هفتادوهشتم)
🔶 دنبالهی «خردهگیری و پاسخ آن»
(بخش چهارم)
هنگامی که این كوششهای بدخواهانه میرود و پیش از آنكه كار ملایان بالا گیرد ، روزنامهی پرچم جای خاموشی ندیده گفتارهایی در این باره مینویسد و مردم را بیدار میگرداند. دربارهی بازگشت چادر و دیگر نشانههای ارتجاع هشدار میدهد ، یك رشته گفتار دربارهی خرافات (بنام پندارها) بچاپ میرساند ، یک دو رشته گفتار دربارهی معنی دمكراسی و تاریخچهی جنبش و سرگذشت قهرمانان آن چاپ میكند و از آوردن نامههای خوانندگان دربارهی نبرد با ارتجاع و دلگرمی دادن به ایرانخواهان دریغ نمیدارد.
زمینهی شكاف دولت و مردم درخور چشمپوشی نبود. مانند آنست كه در شركتی كسانی در برابر مدیر عامل چنان نفوذی یابند كه دستورهای او را از اثر اندازند. برای آنكه سرگردانی و گیجسری مردم و از آنسو ناتوانی دولت را از این رهگذر نشان دهیم مثل زیر را میآوریم :
پزشكی در كویی مطب باز كرده به درمان بیماران آغاز کرد. روزی دارندهی داروخانهی كوی بنزدش آمده پس از خوشامدگویی و تعارفات خواستار شد پزشك بیمارانش را به داروخانهی او راهنمایی كند لیكن پزشك نپذیرفته گفت : «ما پزشکان تنها وظیفه داریم بیماری را تشخیص داده برای آن نسخه بنویسیم. این بیمار است كه از هر جا كه خود دانست داروهایش را میخرد». اینبود داروخانهدار با رنجش از مطب بیرون رفت ولی از تیرهدلی نیرنگی بدینسان بكار زد تا كینه از دكتر بجوید و او را از آن کوی براند. از آن پس هر كه با نسخهی او به داروخانه میآمد از یک راهی او را به دکتر بدگمان میگردانید. مثلاً دارو برای قلب بود و او آگاهانه ، رو به بیمار كرده میپرسید : شما سر درد دارید؟ بیمار هم میگفت : نه! آنگاه داروخانهدار لبهایش را جلو آورده ، چانهاش را جمع کرده خود را شگفت زده نشان داده میگفت : به هر حال من هرچه در این نسخه نوشته شده را میدهم و كاری باین كارها ندارم! بدینسان از هر راهی بدگمانی به دل بیماران انداخته پزشک راستکردار را در چشم مردمْ بیدانش وامینمود.
ملایان نیز در كار دولتها بدینسان كارشكنیها میكردند. كسروی كه در جنبش مشروطه پا درمیان داشت بنیكی میدانست كه ملایان مرزی برای تاخت و تاز نمیشناسند و دیر یا زود ، هم برای مردم و هم آن دولت پشتیبان ارتجاع یك غدهی چركینی خواهند شد. کشوری که دولت نیرومندی ندارد پیشرفتش کند میگردد. از آنسو اینها خطری برای کشور و مردم هستند که روزی که فرصت یافتند خواهند کوشید حکومت را بدست گیرند و با آن بیسر و سامانی و خانخانیگری دستگاهشان ، کشور را رو به نابودی خواهند برد.
شنیدنیست كه امروز با آنكه ایشان خود حكومت را به تنهایی بدست گرفتهاند باز دستههای دیگری از ملایان ، دولتی در دل این دولتند. داستان پولهایی که شهرام جزایری به كسانی همچون كروبی داده بوده یك نمونهای از آنست.[1]
سخن ما به سالهای نخست پادشاهی محمدرضاشاه رسیده بود. میدان یافتن ملایان و نیرو گرفتن ایشان مردم را كه دیر زمانی از دستشان آسوده گردیده بودند باز سرگردان میگردانْد و دولت را از نیرو میانداخت و به ناامنیها راه میگشاد. بویژه كه مشروطه و جنبشِ آن از گرما افتاده بود و دستههای سیاسی (یا بگفتهی كسروی : یك مشت هوسمندان) در اندیشههای پرت دیگری بودند. چنین مینمود كه اگر جلو قطار بیترمز ارتجاع گرفته نشود بزودی به سراشیبی خواهد رسید كه دیگر همان دولت پشتیبان ارتجاع هم جلودارش نخواهد بود.
از آنسو پیمان و پرچم نبرد با كیشها را در برنامهی خود داشتند و از صوفیگری و بهاییگری سخن رانده بودند ، اینك بسیار بجا بود كه به گمراهی بزرگتری كه انبوه مردم به آن گرفتارند نیز پردازد. اساساً كار برانداختن گمراهیها بیآنكه از شیعیگری گفتگو شود ناانجام بشمار میآید.
[1] : جای پرسشست : حكومتی که خود را «اسلامی» میخوانَد و برای رسیدن به چنان آرمانهایی مالیات میگیرد ، پولهایی كه كروبیها از مردم گرفته و میگیرند دیگر برای چیست؟!.
این پیکره نشان میدهد نویسندهی کتاب «اسرار هزارساله» را در رخت ملایی و پس از آن که رخت ملایی را از تن درآورده است.
درمیانه هم پیکرهای از مجلهی همایون آمده که او ، یازده شماره از آن را بیرون داد.
اسرار هزارساله نوشتهی علیاکبر حکمیزاده نام کتابیست که از فردا تکه تکه پراکنده خواهد شد.
این کتاب همانست که «بنیانگزار جمهوری اسلامی» بیآنکه نام خود را آشکار گرداند به آن پاسخی نوشته و دفترش را «کشفالاسرار» نامیده و آن را از «افتخارات» او شماردهاند. شنیدنی آنست که ما امروز بیگمانیم که نوشتهی حکمیزاده به حال مردم سودمند است و میکوشیم با پراکندن آن فریاد او را بگوشها و سوز دلش را به دلها برسانیم ولی حکومت ملایان در این چهل سال نیارَست (جرأت نکرد) که «افتخار» خمینی را بار دیگر چاپ کند. براستی چرا؟!..
درمیانه هم پیکرهای از مجلهی همایون آمده که او ، یازده شماره از آن را بیرون داد.
اسرار هزارساله نوشتهی علیاکبر حکمیزاده نام کتابیست که از فردا تکه تکه پراکنده خواهد شد.
این کتاب همانست که «بنیانگزار جمهوری اسلامی» بیآنکه نام خود را آشکار گرداند به آن پاسخی نوشته و دفترش را «کشفالاسرار» نامیده و آن را از «افتخارات» او شماردهاند. شنیدنی آنست که ما امروز بیگمانیم که نوشتهی حکمیزاده به حال مردم سودمند است و میکوشیم با پراکندن آن فریاد او را بگوشها و سوز دلش را به دلها برسانیم ولی حکومت ملایان در این چهل سال نیارَست (جرأت نکرد) که «افتخار» خمینی را بار دیگر چاپ کند. براستی چرا؟!..
🔶 زبان ایرانی - 82
🔸 گفتن و نوشتن
4ـ آلودگی دیگر عبارتهای زشتیست که برخی نادانسته بکار میبرند
آلودگي ديگر زبان ايران عبارتهاي زشتي است كه كساني آنها را نادانسته بكار ميبرند : «شاهد مقصود را دربر گرفت». عبارت باين زشتي در همه جا رواج دارد. «قمار عشق ميباخت» ، «در ششدر حيرت فروماند».
سخن كوتاه كنم : بايد تا ميتوان ساده نوشت. نميگويم هيچ تشبيه يا استعارهای يا مثلي بكار نبرند. زبان فارسي پر از تشبيه و استعاره است : سر بسر از او ميگزارد ، دامن همت بكمر زد ، از ميدان دررفت ، سپر انداخت ، پا فشرد ، سر كلافه را گم كرد ، رشتهي اختيار از دست رفت ، گل جوانيش پژمرد ؛ و بسيار مانند اينها. پس نميتوان از تشبيه و استعاره و اين گونه چيزها جلوگيري كرد. اينها آرايش سخن است و چهبسا كه با يك مثل يا با يك تشبيه موضوع بسيار روشن ميگردد. چيزي كه هست بايد در اين باره نيز انداره نگه داشت و در اين باره نيز رشتهي سادگي را از دست نهِشت.
سخن هرچه سادهتر باشد جلوهي معني در آن بيشتر خواهد بود.
🔸 گفتن و نوشتن
4ـ آلودگی دیگر عبارتهای زشتیست که برخی نادانسته بکار میبرند
آلودگي ديگر زبان ايران عبارتهاي زشتي است كه كساني آنها را نادانسته بكار ميبرند : «شاهد مقصود را دربر گرفت». عبارت باين زشتي در همه جا رواج دارد. «قمار عشق ميباخت» ، «در ششدر حيرت فروماند».
سخن كوتاه كنم : بايد تا ميتوان ساده نوشت. نميگويم هيچ تشبيه يا استعارهای يا مثلي بكار نبرند. زبان فارسي پر از تشبيه و استعاره است : سر بسر از او ميگزارد ، دامن همت بكمر زد ، از ميدان دررفت ، سپر انداخت ، پا فشرد ، سر كلافه را گم كرد ، رشتهي اختيار از دست رفت ، گل جوانيش پژمرد ؛ و بسيار مانند اينها. پس نميتوان از تشبيه و استعاره و اين گونه چيزها جلوگيري كرد. اينها آرايش سخن است و چهبسا كه با يك مثل يا با يك تشبيه موضوع بسيار روشن ميگردد. چيزي كه هست بايد در اين باره نيز انداره نگه داشت و در اين باره نيز رشتهي سادگي را از دست نهِشت.
سخن هرچه سادهتر باشد جلوهي معني در آن بيشتر خواهد بود.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هفتادونهم)
🔶 دنبالهی «خردهگیری و پاسخ آن»
(بخش پنجم)
این زمینههای گفتگو و خردهگیری چند نیكی را باهم داشت. یكم ، پیروان هر كیشی را برمیانگیخت تا كُنه كیش خود و تاریخچهی پیدایش آن را بشیوهی دانشی بشناسند. چون بیشتر پیروان از كودكی با كیش خود بزرگ شده و آن را نه یك چیز زیانمند بلكه «برتر» از دیگر كیشها میپنداشتند ، ماهیت كیش خود را از دیدگاه سود و زیانِ كشور نگریسته بزیانهایی كه كیششان به کشور میرساند آشنا میشدند. دوم ، بسیار چیزها كه بغلط بدلها راه یافته ولی مردم بزبان نمیآورند و همانها باعث كینه و جدایی مردم از هم میشود ، به آشکار میآمد. چون ناگفتهها بزبان میآمد ، موضوعات روشنی میگرفت. (مثلاً اینكه ملایان حكومت را حق خود میدانند یا این دروغ كه بهاییگری را بیگانگان ساخته پیش آوردهاند). سوم ، مردمی كه برای برداشتن دشواریهای زندگانی ، كمتر از دلیل و راهنمایی خرد كمك میگرفتند ، از این راه درمییافتند كه گره دشواریها امروز با انگشتانِ خرد باز میگردد و دلیل پیروزِ میدان است نه زورورزی و هوچیگری. پس چارهی دشواریها گفتگو و مشورت كردن و گردن بداوری خرد گزاردنست و بس.
این شیوهی پیمان و پرچم بود كه نخست موضوعی از حقایق زندگانی را در گفتاری با آوردن مثالهای زنده بازمینمودند و هر اندیشه و دستگاهی را كه با آنها برخورد داشت به رشتهی نقد میكشیدند و با یك شیوهی استدلالی بیمانند ، ایرادهای آن دستگاه را پیشِ چشم خوانندگان میآوردند و ایشان را بیدار و هشیار میگرداندند. در هر موضوعی بارها از خوانندگان میخواستند كه هر ایرادی بنظرشان میرسد بنویسند تا موضوع هرچه بازتر گردد. سپس پرسشها و یا ایرادها چاپ میشد و بآنها پاسخ میگفتند. بدینسان ، زمینهی سخن هرچه روشنتر میگردید. پس از دیر زمانی كه این گفتگوها میرفت و دیگر كسی ایرادی نمیگرفت و پرسشی بازنمیماند ، زمینهی دیگری آغاز میگردید.
در ده سال گذشته كسروی با این شیوه ، حقایقی را در زمینههای گوناگون زندگانی گام بگام بآرامی و بیآنكه بخشونتِ مخالفان میدان گشاید بازمینمود. تا آن زمان توانسته بود با دلیلهای بس استوار و بُرنده ، مثالهای بجا و پرسشهای هشیار كننده ، جلو هایهوی مخالفان و هوچیگری ایشان را بگیرد.
پرچم در این گفتار که موضوع سخن ماست ، با پرسیدن آن سه پرسش چند خواست را یكجا دنبال میكند : نخست بیم دادن بدولت از فرجام تلخ و پرزیان پشتیبانی از ملایان ، دوم خواندن آزادیخواهان به یگانگی و همدستی در برابر ارتجاع و سرانجام آگاهانیدن مردم تا دست از هواداری ملایان بردارند. پولشان ندهند ، بر سرشان گرد نیایند تا میدان نیابند.
اكنون ببینیم هر یك از این دستهها چه كردند : آنكه دولت بود در سالهای بعد (22 تا 32) بدستاویز دمكراسی (!) دست از پشتیبانی ارتجاع برنداشت. حتا پسر رضاشاه بوارونهی پدر هواداری از شیعیگری و ملایان نمود (برای آگاهی بیشتر كتاب «دولت بما پاسخ دهد» و پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» دیده شود). پس از سال 32 هم جز مماشات با دستگاه آخوندی نكرد. نتیجهی این كار را كه مار در آستین پروردن است امروز همه میدانند. سرنوشت اندوهبار محمدرضاشاه و خاندانش را تاریخ فراموش نخواهد كرد.
دوم ، با افسوس فراوان باید گفت بیشتر کوشندگان سیاسی به هشدارهای پرچم بیپروایی كردند. گذشتهها گذشته و امروز سرزنش كردن دور از جوانمردیست. تنها سودِ بمیان كشیدن اینها ، درسیست كه برای آینده توان گرفت.
راستی آنست كه تنها یك دسته به ژرفای كوششهای آزادگان و تأثیر آنها پی برد. دیگر كوشندگان سیاسی ، كسروی را از سیاست دور و كوششهای او و یارانش را جز یك «محاورهی دینی» یا تلاشهای «خرده بورژوازانه» ندانستند.
ایشان پیاپی ایراد گرفته میگفتند : «امروز وقت این صحبتها نیست. امروز باید قوه بدست آورد و آنگاه همه كاری میشود كرد». میگفتند : «درد اصلی مردم اقتصاد است ، هنگامی كه آن درست شود كیش و خرافات هم درست میشود!» ... خوانندگان در گفتارهای نخست پرچم این سخنان و پاسخ روزنامه را دیدهاند. میگفتند : امروز باید از نان سخن گفت ، از روابط كشورها در این جنگ سخن راند و اینكه چیرگی با كیست و ما باید هوادار كدام سو باشیم. باید از اینگونه چیزها گفتگو كرد نه از كیشها یا شاعرانِ درگذشته.
امروز ما هرچه روشنتر میتوانیم دریابیم که آن سخنان تا چه اندازه پرت بوده. ولی در آن روزها که راهشان را هنوز نیازموده و به چشم خود فرجام تلخش را ندیده بودند ، احساسات راهنماشان بود و در نتیجه گوشهاشان نمیشنید.
(تکهی هفتادونهم)
🔶 دنبالهی «خردهگیری و پاسخ آن»
(بخش پنجم)
این زمینههای گفتگو و خردهگیری چند نیكی را باهم داشت. یكم ، پیروان هر كیشی را برمیانگیخت تا كُنه كیش خود و تاریخچهی پیدایش آن را بشیوهی دانشی بشناسند. چون بیشتر پیروان از كودكی با كیش خود بزرگ شده و آن را نه یك چیز زیانمند بلكه «برتر» از دیگر كیشها میپنداشتند ، ماهیت كیش خود را از دیدگاه سود و زیانِ كشور نگریسته بزیانهایی كه كیششان به کشور میرساند آشنا میشدند. دوم ، بسیار چیزها كه بغلط بدلها راه یافته ولی مردم بزبان نمیآورند و همانها باعث كینه و جدایی مردم از هم میشود ، به آشکار میآمد. چون ناگفتهها بزبان میآمد ، موضوعات روشنی میگرفت. (مثلاً اینكه ملایان حكومت را حق خود میدانند یا این دروغ كه بهاییگری را بیگانگان ساخته پیش آوردهاند). سوم ، مردمی كه برای برداشتن دشواریهای زندگانی ، كمتر از دلیل و راهنمایی خرد كمك میگرفتند ، از این راه درمییافتند كه گره دشواریها امروز با انگشتانِ خرد باز میگردد و دلیل پیروزِ میدان است نه زورورزی و هوچیگری. پس چارهی دشواریها گفتگو و مشورت كردن و گردن بداوری خرد گزاردنست و بس.
این شیوهی پیمان و پرچم بود كه نخست موضوعی از حقایق زندگانی را در گفتاری با آوردن مثالهای زنده بازمینمودند و هر اندیشه و دستگاهی را كه با آنها برخورد داشت به رشتهی نقد میكشیدند و با یك شیوهی استدلالی بیمانند ، ایرادهای آن دستگاه را پیشِ چشم خوانندگان میآوردند و ایشان را بیدار و هشیار میگرداندند. در هر موضوعی بارها از خوانندگان میخواستند كه هر ایرادی بنظرشان میرسد بنویسند تا موضوع هرچه بازتر گردد. سپس پرسشها و یا ایرادها چاپ میشد و بآنها پاسخ میگفتند. بدینسان ، زمینهی سخن هرچه روشنتر میگردید. پس از دیر زمانی كه این گفتگوها میرفت و دیگر كسی ایرادی نمیگرفت و پرسشی بازنمیماند ، زمینهی دیگری آغاز میگردید.
در ده سال گذشته كسروی با این شیوه ، حقایقی را در زمینههای گوناگون زندگانی گام بگام بآرامی و بیآنكه بخشونتِ مخالفان میدان گشاید بازمینمود. تا آن زمان توانسته بود با دلیلهای بس استوار و بُرنده ، مثالهای بجا و پرسشهای هشیار كننده ، جلو هایهوی مخالفان و هوچیگری ایشان را بگیرد.
پرچم در این گفتار که موضوع سخن ماست ، با پرسیدن آن سه پرسش چند خواست را یكجا دنبال میكند : نخست بیم دادن بدولت از فرجام تلخ و پرزیان پشتیبانی از ملایان ، دوم خواندن آزادیخواهان به یگانگی و همدستی در برابر ارتجاع و سرانجام آگاهانیدن مردم تا دست از هواداری ملایان بردارند. پولشان ندهند ، بر سرشان گرد نیایند تا میدان نیابند.
اكنون ببینیم هر یك از این دستهها چه كردند : آنكه دولت بود در سالهای بعد (22 تا 32) بدستاویز دمكراسی (!) دست از پشتیبانی ارتجاع برنداشت. حتا پسر رضاشاه بوارونهی پدر هواداری از شیعیگری و ملایان نمود (برای آگاهی بیشتر كتاب «دولت بما پاسخ دهد» و پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» دیده شود). پس از سال 32 هم جز مماشات با دستگاه آخوندی نكرد. نتیجهی این كار را كه مار در آستین پروردن است امروز همه میدانند. سرنوشت اندوهبار محمدرضاشاه و خاندانش را تاریخ فراموش نخواهد كرد.
دوم ، با افسوس فراوان باید گفت بیشتر کوشندگان سیاسی به هشدارهای پرچم بیپروایی كردند. گذشتهها گذشته و امروز سرزنش كردن دور از جوانمردیست. تنها سودِ بمیان كشیدن اینها ، درسیست كه برای آینده توان گرفت.
راستی آنست كه تنها یك دسته به ژرفای كوششهای آزادگان و تأثیر آنها پی برد. دیگر كوشندگان سیاسی ، كسروی را از سیاست دور و كوششهای او و یارانش را جز یك «محاورهی دینی» یا تلاشهای «خرده بورژوازانه» ندانستند.
ایشان پیاپی ایراد گرفته میگفتند : «امروز وقت این صحبتها نیست. امروز باید قوه بدست آورد و آنگاه همه كاری میشود كرد». میگفتند : «درد اصلی مردم اقتصاد است ، هنگامی كه آن درست شود كیش و خرافات هم درست میشود!» ... خوانندگان در گفتارهای نخست پرچم این سخنان و پاسخ روزنامه را دیدهاند. میگفتند : امروز باید از نان سخن گفت ، از روابط كشورها در این جنگ سخن راند و اینكه چیرگی با كیست و ما باید هوادار كدام سو باشیم. باید از اینگونه چیزها گفتگو كرد نه از كیشها یا شاعرانِ درگذشته.
امروز ما هرچه روشنتر میتوانیم دریابیم که آن سخنان تا چه اندازه پرت بوده. ولی در آن روزها که راهشان را هنوز نیازموده و به چشم خود فرجام تلخش را ندیده بودند ، احساسات راهنماشان بود و در نتیجه گوشهاشان نمیشنید.