پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 اسرار هزارساله - 2
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده

🔸 از ماست که بر ماست

یک تن یا یک توده وقتی می‌تواند بجايی رسد که راهش روشن و مقصدش معین باشد ولی مردمی که از یک طرف قانون می‌گزارند و از طرف دیگر می‌گویند این قانونها بدعت است ، کسانی که از یک طرف می‌گویند مال دولت و پول بانک حرام است و از طرف دیگر برای گرفتن همان مال بر سر و شانه‌ی هم بالا می‌روند ، توده‌ای که از یک طرف می‌گویند قانونگزاری (فتوا) تنها حق مجتهد است و از طرف دیگر می‌گویند رأی دادن بکسانی که با بودن مجتهد قانون می‌گزارند «واجب است!» چنین توده‌ای بجايی نخواهد رسید. نخواهد رسید تا راه ما همین است ، وضع ما هم چنین است.

بسیاری از نویسندگان ما برای اینکه مردم را از خود نرنجانند و زمینه‌ي انتخاب یا فروش روزنامه‌شان بر هم نخورد هر نقصی در توده ببینند گناهش را بگردن دولت می‌اندازند و حال آنکه دولت کسی جز خود مردم نیست. اگر توده راستی چیزی را بخواهد دولت چه‌کاره است. رضاشاه با همه‌ي نیرو و نفوذش خواست یک چادر دست و پا گیره را از ایران بردارد نتوانست ، پس چگونه ممکن است دولت کنونی بتواند در برابر اراده‌ي توده «آن هم اراده‌ي اصلاح» بایستد. اینهمه مردم از رشوه‌خواری ادارات فریاد می‌زنند ولی می‌بینیم همانها هنگامی که باداره‌اي می‌روند پیش از آنکه کارمند مربوط سخنی بگوید بزبان بی‌زبانی می‌فهمانند که ما برای دادن «حق و حساب» حاضریم. اینهمه از وظیفه‌نشناسی کارمندان گله می‌کنند ولی می‌بینیم اگر رئیسی در خواستن وظیفه از زیردستانش پافشاری کند او را بدجنس یا مردم‌آزار یا خشک می‌خوانند.

ما یک مأمور یا یک رئیس یا فرمانده را وقتی خوب می‌شماریم که چشم خود را بر هم گزارد و خطای دیگران را ندیده بگیرد. یک بازاری را وقتی خوب می‌دانیم که عرقچینی بر سر و تسبیحی بر دست و جامه‌ي بلند بر تن داشته باشد و بچیزهای دیگرش کار نداریم. یک ملا را وقتی خوب می‌شماریم که خود را به شاه‌سیم بزند و با هر چیز تازه‌اي مخالفت کند. یک روزنامه را وقتی خوب می‌دانیم که هرچه می‌تواند بحق یا ناحق بدگويی کند. ـ ایرانیان با تعارف و ماست‌مالی کار درست نمی‌شود ، نمی‌شود. تا ما چنینیم وضع ما هم همین است.


🔸 6 پرسش

1ـ آیا ایرانیان در زمان رضاشاه آسوده‌تر بودند یا پیش از او؟
2ـ آیا ادارات و نظام ایران را رضاشاه خراب کرد یا از پیش خراب بوده؟
3ـ آیا دخالت رضاشاه در کار انتخابات بجا بود یا بیجا؟
4ـ آیا باعث این ضعف تقوا و ایمان کنونی ، رضاشاه بوده یا علت دیگر داشته است؟
5ـ اگر رضاشاه در برابر متفقین ایستادگی و جنگ می‌کرد بهتر بود یا ترک مقاومت؟
6ـ رضاشاه با همه‌ي نیکیها و بدیهايی که داشت رویهم چگونه پادشاهی بود؟
🔶 زبان ایرانی - 84
🔸 گفتن و نوشتن

6ـ آرایشهای نابجا زبان را ویران میگرداند
اين نخست در زبان عربي آغاز نموده كه كساني آرايشهايي براي سخن از ترصيع و جناس و سجع و مانند اينها بينديشند. سپس بفارسي نيز رسيده بلكه در اين زبان چندين برابر زبان عربي پيشرفت نموده. همين ناداني يكي از جهتهاييست كه مايه‌ي خرابي زبان ايران گرديده. زيرا كساني كه باين آرايشها پرداخته‌اند كم‌كم سخن را بازيچه گرفته و آن را از راه خود بيرون برده‌اند.
شما گاهي به تعبيرهايي برمي‌خوريد كه معناي روشني را دربر ندارد و با اينهمه بسيار مشهور است و چون دنبال مي‌كنيد خواهيد ديد مايه‌ي شهرت آن همين داستان سخنبازيست. چنانكه اين تعبير : «در حكمت مي‌سُفت» يا «در معني مي‌سفت» و مانند اينها بسيار مشهور است ولي چندان شايستگي ندارد. زيرا در سفتن چه هنري بشمار ميرود؟! باز اگر مي‌گفتند : «دُر از دهان بيرون مي‌ريخت» مي‌گفتيم سخن را دُر پنداشته‌اند و تشبيهي بكار برده‌اند.
از آنسوي چون رشته را دنبال كنيم خواهيم ديد كساني از دلدادگي به سجع هر كجا كه كلمه‌ي «گفت» آورده‌اند در برابر آن كلمه‌ي ديگري پيدا ننموده دست بدامن «سفت» زده‌اند و اين تعبير از آنجا پديد آمده و شهرت يافته است.
اين نكته را بار ديگر يادآوري مي‌كنم كه سخن را جز كالبد معني نشماريد و بسخنراني جز بهنگام نياز نپردازيد. بگزاريد انديشه پيدا شود و آن شما را بسخن گفتن وادارد نه اينكه شما از بهر سخن گفتن در جستجوي انديشه باشيد. با سخن هرگز بازي ننماييد و بآرايشهايي همچون سجع و جناس و ترصيع و مانند اينها هيچ نپردازيد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هشتادویکم)

🔶 دنباله‌ی «خرده‌گیری و پاسخ آن»
(بخش هفتم)

خواستشان آن بود كه كسروی كشته شود و دیگر نامی از او نماند. ولی این آرزو دست نایافتنی بود. آری كسروی كشته شد ولی آنچه از دردهای توده و درمان آن كه شناخت و نوشت چون سراسر حقایق است ، با همه‌ی دشمنیهایی که با او و کتابهایش تاکنون کرده‌اند ، نتوانستند جلوش را بیکبار بگیرند. همگان دیدند كه با آنهمه فشارهایی كه كمپانی خیانت (و رفیقش ارتجاع) آوردند اندیشه‌هایش ماند و کتابهایش با همه‌ی ممنوعیت هفتاد ساله دست بدست گردید و بروزگار ما رسید. پس از این هم راه خود را باز كرده پیشتر خواهد رفت زیرا این در آیین گیتی گزارده شده که حقایق نیروی خود را دارد و راهش را می‌گشاید و پیش میرود.

به سخن خود بازگردیم. آن بیپروایی كوشندگان به همدستی و نبرد با ارتجاع و آن پشتیبانیهای بیدریغ كمپانی خیانت به ملایان و مداخلات كشورهای بیگانه كه بتازگی از كار جنگ با آلمان آسوده بودند و نیز كودتای 28 مرداد ، همه دست بدست هم داد تا ارتجاع سال بسال نیروی بیشتری گرفت و تا سال 57 نیروی فراوانی بدست آورده بود.

اکنون ما میگوییم : شیعیگری گمراهی بزرگی در ایرانست. می‌توان گفت پس از مادیگری هیچ گمراهی دیگری در شرق با آن برابری نمیكند. در هر حال این آلودگی به كشور ما آسیبهای بزرگی رسانده و میرساند. ما كه پیشرفتمان در گرو دمكراسیست ، شیعیگری بزرگترین سنگ راه آنست. اساساً كیشها با دمكراسی ناسازگارند ولی ناسازگاری شیعیگری بسیار بیشتر است. همان دستگاه ملایان خود سنگ بزرگ دمکراسیست. كتاب شیعیگری (یا داوری) ما را از آوردن دلیل بینیاز كرده.

چه بسیار كسانی بودند كه پس از جنبش سال 57 كه به روی كار آمدن ملایان انجامید انگشت افسوس بدندان گزیدند كه ایكاش ما كتاب «ولایت فقیه» را پیشتر خوانده بودیم و میدانستیم كه اینان چه خواستهایی دارند و اندازه‌ی فهم و دانششان بدستمان می‌آمد. اینها كسان بیشماری بودند كه خود را در برابر یك كار انجام شده‌ای میدیدند كه دیگر توانایی تغییر آن را ندارند.

هدف این گفتار در هفتادوهفت سال پیش و پرسشهایی که از ملایان می‌پرسد همان بوده كه این گرفتاریها در تاریكی نماند و بروشنی آید ، مدعیان دلیل بیاورند ، دولت درباره‌ی آن ادعا یا به مردم پاسخگو باشد یا از ملایان پاسخ بخواهد. یا چنانکه در دفتر «امروز چه باید کرد؟» پیشنهاد شده بود ، نشستی از پیشوایان کیشها فراهم آورد و آنها را وادارد که به ایرادهای کیششان پاسخ دهند. همه‌ی اینها برای آن بود كه موضوعات روشن گردد. روشنی موضوعاتست كه مشت فریبكاران را میگشاید. این سخن را در قالب دیگری میتوان گفت :
فریبكاران از تاریكیها و از ناروشنیها سود می‌برند و همچون دزدان كه از روشنایی مهتاب گریزانند ایشان نیز از روشناییها گریزانند.[1]
کسروی نیز میکوشید بوارونه‌ی خواست آن جغدان ،‌ همه چیز را بروشنی درآورد تا مردم ایشان و دولتهای خائن پشتیبانشان را بشناسند.

خواننده درمی‌یابد كه نویسنده در آن دوره به کوشش بنیادی دلیرانه‌ای برخاسته بوده و خرسندی و آسایش و آینده‌ی مردم را بدیده داشته و میخواسته ‌این موضوعات در تاریكی نماند. میکوشید اندیشه‌ی مردم را روشن گرداند و بدینسان ملایان و دولتهای پشتیبانشان را رسوا سازد.

یک نتیجه‌ی دیگر این گفتگوها نیز از میان برخاستن دوتیرگیهاست. چگونگی آنکه پایه‌ی برافتادن دوتیرگیها آگاهی مردم از حقایقست. این بیمعنی و خود بسیار زیان‌آورست كه دهها سال مردم یك كشور ، یك دسته «متجدد» و یك دسته «مؤمن» مانده همیشه باهم در ستیز و كشاكش باشند. نه این آن را و نه آن این را هم‌ارز و همدوش خود بداند. پیداست پراكندگی در یك توده جز ناتوانی ببار نیاورد و نیرومندی در سایه‌ی یگانگی و همباوریست.

در گفتار نامبرده درباره‌ی «ولایت فقیه» بكوتاهی سخنانی رانده و سپس گفته شد : «زیانش نیز بیشتر از آنست كه من در اینجا توانم یاد كرد». ولی در كتاب شیعیگری این جستار بازتر شده و آنجا زیانمندی كیش شیعی و ادعای حکومت داشتن ملایان روشنتر گردیده. همچنین نویسنده كه به اهمیت موضوع آگاهست اینجا درباره‌ی ملایان میگوید : «باید هرچه زودتر جلو آنان گرفته شود».

افسوس و صد افسوس! ، افسوس از گذشته كه چنین بیپروایی كرده‌ایم. امید به آینده كه از گذشته درس گیریم.
[1] : شما در این چهل سال حكومت ملایان ندیده‌اید چیزی را روشن ، بیپرده ، باز و با مرز مشخص به مردم بگویند. هر موضوعی را همچون پوشش زنان و مردان ، خرافات ، جدایی شیعه و سنی و اشتراكاتشان ، مالكیت ، «اقتصاد اسلامی» ، «بانكداری اسلامی» ، «مالیات شرعی و عرفی» ، روال تصویب قانونها و دستگاههای مربوطه و وظیفه‌ی هر یك ، قانونهای واردات و صادرات ، مناطق آزاد تجاری یا هر عنوانی مانند آنها را بگیرید خواهید دید نامشخص ، ناروشن و «ژله‌ای» است و تعریف و مرزبندی روشنی ندارد. نیمی از سخنانی كه هر روز میگویند جز گفته‌های كلی نیست تا مبادا مسؤلیتی برای گوینده ایجاد كند. اینها همه عیب یك حكومت است و بیشتر برای آنست كه هر جا ایرادی بگیرند ، بگویند ما مقصودمان آن نبوده و خواستمان این است. برای آنست كه در پاسخ به ایرادها درنمانند. برای آنست كه هرجا سخنشان یا كارشان ایراد داشت بتوانند از شرمساری (!) جلو گیرند. بتوانند روی هر سخنی چند تعبیری بگزارند و با هر یك از آنها یك دسته از مردم را بفریبند.
(پایان پیوست)
پیشامدهای 28 مرداد 1332 و 15 خرداد 1342
نیرو گرفتن ارتجاع : از دست راست ردیف میانه :
«آیت‌الله کاشانی» درمیانه ، راست :محمد بهبهانی
پایین راست : آتش زدن به سینماها در خرداد 42
✴️ گواهی پاکدلانه

🔶 چگونه پاکدین شدم

تا موقعی كه بتحصیل می‌فَهلیدم[مشغول بودن] زیادی دروس از یك طرف و خارج بودن جُستار دین از برنامه‌ی مدرسه‌ها از طرف دیگر مرا پرگ[=اجازه] نمی‌داد كه در اطراف دین پدر و مادریم فكر كنم تا آنكه از مدرسه قدم بیرون گذاشته و وارد اجتماع شدم دیدم افعال و اسماء معنی حقیقی خود را از دست داده‌اند.
دین كلمه‌ی بی‌سروته و موهومی بنظر میرسد. خرافات مانند حباب سیاهی دریای كف‌آلود اجتماع را پوشانیده عفریت عجیبی بر بالای این حباب رقص‌كنان بما میخندد ، و گاهگاهی دستهای جنایتكار خود را در اقیانوس افكار فروبرده با حركات مشئوم خود تلاطم غریبی در آبها ایجاد و حیات ما را در زیر این حباب شوم تهدید میكند و هر زمان تحفه‌ای برای اجتماع مجهولی فرستاده و تولید فرقه و دسته‌ای دیگر مینماید كه شاید بدینوسیله قوه‌ی اجتماعی ما را تجزیه نموده تا نتوانیم حباب را شكافته و بخارج راه یابیم ، مردم هم اغفال شده و در گرداب نفع‌پرستی و خرافات غوطه میخورند و پیوسته می‌پندارند كه هیچ چیز جز فشار و بدبختی وجود نداشته و باهمی و آزادی بكلی بی‌معنی است و زندگانی باید بمصداق اینكه :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل
تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت
سپری گردد.
از اینرو بایای خود دانستم كه نسبت بسهم خود در ایجاد باهمی و شكافتن حباب كوشش نموده و میهنم را نجات دهم گرچه در كتاب گلستان بما یاد میدادند كه :
سعدیا حب وطن گرچه حدیثی است قدیم
نتوان مُرد بسختی كه من اینجا زادم معذلك شروع بمطالعه كتب مختلف كرده و بتنهایی بكوشش برخاستم. پس از اندی دو تن از دوستانم (آقایان محمد آریاپور و جمشید فرساد) را همفكر خود یافتم و هر سه باهم مشغول شدیم ولی چون در این راه كم‌تجربه و مبتدی بودیم خیلی تند جلو رفتیم بحدی كه شُوَند[=سبب] یك سلسله اتفاقات ناملایم برای ما گردید. اما ما باین وقایع ارجی ننهاده و بایای خود میدانستیم كه برای نجات توده بچاره كوشیم. كوتاه سخن : یكی از رفقای ما (آقای پرویزی) كه میدانست ما باین راه قدم گذاشته‌ایم كتابهای آقای كسروی را در دسترس ما گذاشت. پس از خواندن كتابها از این پیشآمد كه ما دانستیم تنها نیستیم و یاران دیگری هم داریم كه در این راه میكوشند باندازه‌ای خرسند شدیم كه نمیتوانم اندازه شادی و خوشحالیمان را بیان كنم. فقط همین بس كه با كوشش و پشتكار بیشتری برای آشنا گرداندن دیگران فهلیدیم و پس از اندی نیز هر سه تن آماده پیمان‌گزاری شدیم.
تا باشد كه روزی این چند قطره‌خون ناقابل خود را در راه پیشرفت پاكدینی و رسیدن بهدف ورجاوند خود تقدیم كنیم.
نوشته‌ی جمال تیموریان (تهران)

(ماهنامه‌ی آبان 1324)
🔶 اسرار هزارساله - 3
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده

🔸 [دیباچه]
بیش از هزار سالست که پیشوایان و زمامداران ما دین را بازیچه یا وسیله‌ي پیش‌بردن غرضهای سیاسی و شخصی خود گردانیده‌اند از اینرو دینی که امروز بدست ما رسیده یک آش شله‌قلمکاری از آب درآمده که هر چیزش از یک جاست و از دین چیزی که دارد همان اسم است. توحید و تقوا که حقیقت دین است از میان رفته. شخص‌پرستی و دروغسازی جای آن را گرفته. دین که خود یک راهنمای خدايی است اکنون در جلو راه خدا و زندگی سدی شده و همین نبودن راه خود باعث پیدا شدن اینهمه کوره‌راه گردیده.

چه شد که اسلام در نیم قرن ، نیمی از جهان را گرفت ولی در سیزده قرن همواره رو به پستی و اختلاف رفت تا به وضع کنونی رسید؟ چرا بهمین کشورهای کنونی دنیا که نگاه می‌کنیم می‌بینیم هر ملتی هر اندازه دیندارتر است به همان نسبت در زندگی عقبتر است؟ این نیست جز برای اینکه دین در همه‌جا حقیقت خود را از دست داده و اکنون دکانی برای استفاده‌ي پیشوایان و آلتی برای مردمفریبی این و آن شده.

حال ما اگر بخواهیم راستی به دین خدمتی کنیم چاره‌ای جز این نیست که اول این دروغها یا زباله‌های هزارساله را از جلو برداریم تا راه روشن شود وگرنه با این تبلیغهای خنک و خالی از حقیقت ، مردم بچنین دینی رو نخواهند آورد و اگرهم بیاورند (مانند همان پیش‌افتادگان) برای استفاده و مردمفریبی است و اگرهم راستی پابند شوند (مانند همین بدام‌افتادگان) از روی نادانی و چنانکه خواهیم دید برای آنان اولِ گرفتاریست.

راست است که بیدار کردن چنین مردمی هم که عقل و بلکه حس خود را زیر پا [گزارده] و پرده‌های عادت و تقلید را بر چشم نهاده‌اند و ایستادگی در برابر چنان دیکتاتورهايی که کسی حق ندارد به کفش آنها بگوید کفشک دشوار است ولی چاره چیست.

اینجا پای ملیونها مردم آن هم برای دوره‌های بسیار در کار است. چه کاری است بهتر از این که ما بکوشیم تا این بندهای گرانی را که مردم ندانسته بدست و پای خود انداخته‌اند پاره کنیم. دیگران اگر در هزار سال و با آنهمه تبلیغ مردم را باین روز انداختند ما می‌توانیم با هزار یک[=یک‌هزارم] آن صد برابر پیش رویم ، چرا که آنها این کار را برای مردمفریبی و ریاست می‌کنند ولی در اینجا هیچ نظری جز دلسوزی و حق‌پرستی در کار نیست و از اینرو خدا هم خود پشتیبانش خواهد بود.

اینک من به سهم خود درباره‌ي چند موضوع مهم که بیشتر باعث گرفتاری ایرانیان شده آنچه را که پس از کوششهای زیاد بدست آورده‌ام می‌نویسم و امید دارم که خوانندگان هم با نظر حقیقت‌جویی آن را بخوانند ، اگر ایرادی دارند یادآوری کنند وگرنه از هر راهی مناسب بدانند در پیشرفت این منظور بکوشند.
رضاشاه پهلوی ، هم با اصلاحاتی که انجام داد و هم با جلوگیری از ملایان جایی برای خود در تاریخ ایران و شیعیگری باز کرد.
🔶 زبان ایرانی - 85
🔸 گفتن و نوشتن

7ـ زبان بخودی خود رسا یا نارسا نتواند بود
اين را از گفته‌ي ابوريحان بيروني آورده‌اند كه زبان فارسي براي گفتگو از دانش و هنر (علوم و فنون) نارساست و جز بسرودن داستانهاي خسروان باستان شايستگي ندارد.
اين سخن از هر كه هست نادرست است. زيرا زبان چيزي نيست كه بخودي خود رسا يا نارسا باشد. هر زباني اگر خردمندان و دانشوران آن را بكار بردند پيشرفتها نموده تعبيرها در آن براي نشان دادن انديشه‌هاي خردمندانه فراوان پديد مي‌آيد و از براي دانش و هنر شايستگي پيدا مي‌نمايد ولي هرگاه زباني بدست نادانان و ياوه‌بافان افتاد ناگزير از زمينه‌ي دانش و هنر بدور افتاده و از نشان دادن انديشه‌هاي گرانمايه فرومي‌ماند.
زبان عربي كه ابوريحان آن را مي‌ستايد آيا پيش از پيدايش دين اسلام چه بوده؟! آيا زبان امرءالقيس و اخطل بگفتگو از دانشها و هنرها شايستگي داشته؟! ولي چون دين اسلام پديد آمد و درميان عرب جنبش پيدا شده خردها بكار افتاد و انديشه‌ها تندي گرفت و مردان خردمند و دانا از ميان ايشان بفراواني برخاست در سايه‌ي اين تكان زبان عربي نيز پيشرفتها نموده براي هرگونه تعبير شايستگي پيدا كرد.
اينكه مي‌گويند عربي را يعرب‌‌بن‌قحطان پديد آورده و پيدايش هر زباني را بنام كسي مي‌سرايند جز افسانه نمي‌باشد. زبان چيزي نيست كه كسي بيكبار آن را پديد آورد. زبانها كم‌كم پيدا شده و هر زباني در آغاز پيدايش خود بسيار كوتاه بوده. زماني بوده كه مردم با دويست و سيصد كلمه كار زندگاني را راه مي‌انداخته‌اند. ليكن رفته‌رفته بر شمار كلمه‌ها افزوده و تعبيرهاي نويني پديد آمده. پس پيداست هر زباني در هر راهي كه بكار رود در آن راه پيشرفت مي‌نمايد. مثلاً مردمي كه جنگجو هستند در زبان ايشان كلمه‌ها و تعبيرهاي جنگي فراوان ميگردد. توده‌اي كه بدانشها و هنرها مي‌پردازند زبانشان در اين زمينه‌ها پيش ميرود. اگر مردمي بچاپلوسي و گزافه‌راني و دروغبافي آلوده گرديدند و يا بميخوارگي و بيكاري گرفتار شدند در زبانشان نيز تعبيرهاي اينچناني فزون ميگردد. به هر حال زبان را بخودي خود نيك يا بد نمي‌توان پنداشت. آن گفته‌ي بيروني درباره‌ی پارسي تا يك اندازه راست مي‌باشد. ولي اين نه گناه زبان مي‌باشد و گناه خود بيروني و مانندگان اوست كه زبان فارسي را خوار گرفته و آن را شايسته‌ي نگارشهاي خود نميدانستند و آن را بناسزايان سپرده خود را كنار ميكشيدند.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هشتادودوم)

🔶پیام بملایان تبریز
(بخش یک از یک)

چنانكه از تبریز می‌نویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند كه از پیمان و پرچم گفتگو میكنند و گویا چنین گفته‌اند كه به پیمان پاسخ خواهند نوشت.

میگویم : یك كار نیك همینست كه میخواهید بكنید. كسی كه یك سخنی را نمی‌پذیرد راهش آنست كه با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلكه خشنود خواهیم گردید كه راه كار را پیدا كرده‌اید.

این كار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بكنم كه باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران كرده‌ام ولی دوست میدارم شما كه همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینك پرسشها :

1ـ شما بحكومت و بمجلس و به این قانونها كه امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی كه كارمندان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید كرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یك پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میكند كه آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی كه در برابر چنین كار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..

2ـ شما میگویید حكومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند كه خدا حكومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حكومت كنید و كشور را راه برید؟!.. شما كه میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!..[1] اگر بگویید با شریعت ، می‌پرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یك كشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو كنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون[2] و گوسفند و گاو زكات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشكده‌ها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیك بیندیشید كه آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و كار یكسره گردد و این اختلاف و كارشكنی كه از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشكال‌تراشی با دولت بردارید.

3ـ بر فرض آنكه حكومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یكی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید كرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در كارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یك تنست خواستاریم شما ملایان تبریز كاندید خود را بما بشناسانید.

این پرسشهاییست كه از آقایان ملایان تبریز میكنم و برای آنكه نتیجه بدست آید میخواهم كسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجی‌علی‌اكبر آقا) و كلكته‌چی و نخجوانی (حاجی‌محمدآقا) و شربت‌زاده و شالچی (حاجی‌حسین‌آقا) و بافته‌ای (حاجی‌علی‌اكبرآقا) كه از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستوده‌ای هستند خواهش میكنم كه درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این كار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یك ماه باشد كه از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 223)

[1] : همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافته‌اند که براستی یک توده‌ی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفته‌ایم نمی‌توان راه برد.
[2] : حِقه و ابن اللبون به ترتیب شتر شش ساله و كره شتر دو ساله است. اینكه كشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مردم تركیه و مسلمانان دیگر كشورها نیز گفته‌اند ولی دیده می‌شود خودشان هم آن را نشدنی یافته‌اند ؛ به آن نشان كه در این كشورها ادارات جز به شكل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همچنین است حال ارتش و پلیس این كشورها. مسلمانان این كشورها (پاكستان ، ایران و تركیه) با آنكه به حکومت نیز دست یافته‌اند هرگز نیارسته‌اند دستگاه ادارات و وزارتخانه‌ها را كه همگی به شیوه‌ی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احكام شریعت را اجرا كنند.