🔶 زبان ایرانی - 85
🔸 گفتن و نوشتن
7ـ زبان بخودی خود رسا یا نارسا نتواند بود
اين را از گفتهي ابوريحان بيروني آوردهاند كه زبان فارسي براي گفتگو از دانش و هنر (علوم و فنون) نارساست و جز بسرودن داستانهاي خسروان باستان شايستگي ندارد.
اين سخن از هر كه هست نادرست است. زيرا زبان چيزي نيست كه بخودي خود رسا يا نارسا باشد. هر زباني اگر خردمندان و دانشوران آن را بكار بردند پيشرفتها نموده تعبيرها در آن براي نشان دادن انديشههاي خردمندانه فراوان پديد ميآيد و از براي دانش و هنر شايستگي پيدا مينمايد ولي هرگاه زباني بدست نادانان و ياوهبافان افتاد ناگزير از زمينهي دانش و هنر بدور افتاده و از نشان دادن انديشههاي گرانمايه فروميماند.
زبان عربي كه ابوريحان آن را ميستايد آيا پيش از پيدايش دين اسلام چه بوده؟! آيا زبان امرءالقيس و اخطل بگفتگو از دانشها و هنرها شايستگي داشته؟! ولي چون دين اسلام پديد آمد و درميان عرب جنبش پيدا شده خردها بكار افتاد و انديشهها تندي گرفت و مردان خردمند و دانا از ميان ايشان بفراواني برخاست در سايهي اين تكان زبان عربي نيز پيشرفتها نموده براي هرگونه تعبير شايستگي پيدا كرد.
اينكه ميگويند عربي را يعرببنقحطان پديد آورده و پيدايش هر زباني را بنام كسي ميسرايند جز افسانه نميباشد. زبان چيزي نيست كه كسي بيكبار آن را پديد آورد. زبانها كمكم پيدا شده و هر زباني در آغاز پيدايش خود بسيار كوتاه بوده. زماني بوده كه مردم با دويست و سيصد كلمه كار زندگاني را راه ميانداختهاند. ليكن رفتهرفته بر شمار كلمهها افزوده و تعبيرهاي نويني پديد آمده. پس پيداست هر زباني در هر راهي كه بكار رود در آن راه پيشرفت مينمايد. مثلاً مردمي كه جنگجو هستند در زبان ايشان كلمهها و تعبيرهاي جنگي فراوان ميگردد. تودهاي كه بدانشها و هنرها ميپردازند زبانشان در اين زمينهها پيش ميرود. اگر مردمي بچاپلوسي و گزافهراني و دروغبافي آلوده گرديدند و يا بميخوارگي و بيكاري گرفتار شدند در زبانشان نيز تعبيرهاي اينچناني فزون ميگردد. به هر حال زبان را بخودي خود نيك يا بد نميتوان پنداشت. آن گفتهي بيروني دربارهی پارسي تا يك اندازه راست ميباشد. ولي اين نه گناه زبان ميباشد و گناه خود بيروني و مانندگان اوست كه زبان فارسي را خوار گرفته و آن را شايستهي نگارشهاي خود نميدانستند و آن را بناسزايان سپرده خود را كنار ميكشيدند.
🔸 گفتن و نوشتن
7ـ زبان بخودی خود رسا یا نارسا نتواند بود
اين را از گفتهي ابوريحان بيروني آوردهاند كه زبان فارسي براي گفتگو از دانش و هنر (علوم و فنون) نارساست و جز بسرودن داستانهاي خسروان باستان شايستگي ندارد.
اين سخن از هر كه هست نادرست است. زيرا زبان چيزي نيست كه بخودي خود رسا يا نارسا باشد. هر زباني اگر خردمندان و دانشوران آن را بكار بردند پيشرفتها نموده تعبيرها در آن براي نشان دادن انديشههاي خردمندانه فراوان پديد ميآيد و از براي دانش و هنر شايستگي پيدا مينمايد ولي هرگاه زباني بدست نادانان و ياوهبافان افتاد ناگزير از زمينهي دانش و هنر بدور افتاده و از نشان دادن انديشههاي گرانمايه فروميماند.
زبان عربي كه ابوريحان آن را ميستايد آيا پيش از پيدايش دين اسلام چه بوده؟! آيا زبان امرءالقيس و اخطل بگفتگو از دانشها و هنرها شايستگي داشته؟! ولي چون دين اسلام پديد آمد و درميان عرب جنبش پيدا شده خردها بكار افتاد و انديشهها تندي گرفت و مردان خردمند و دانا از ميان ايشان بفراواني برخاست در سايهي اين تكان زبان عربي نيز پيشرفتها نموده براي هرگونه تعبير شايستگي پيدا كرد.
اينكه ميگويند عربي را يعرببنقحطان پديد آورده و پيدايش هر زباني را بنام كسي ميسرايند جز افسانه نميباشد. زبان چيزي نيست كه كسي بيكبار آن را پديد آورد. زبانها كمكم پيدا شده و هر زباني در آغاز پيدايش خود بسيار كوتاه بوده. زماني بوده كه مردم با دويست و سيصد كلمه كار زندگاني را راه ميانداختهاند. ليكن رفتهرفته بر شمار كلمهها افزوده و تعبيرهاي نويني پديد آمده. پس پيداست هر زباني در هر راهي كه بكار رود در آن راه پيشرفت مينمايد. مثلاً مردمي كه جنگجو هستند در زبان ايشان كلمهها و تعبيرهاي جنگي فراوان ميگردد. تودهاي كه بدانشها و هنرها ميپردازند زبانشان در اين زمينهها پيش ميرود. اگر مردمي بچاپلوسي و گزافهراني و دروغبافي آلوده گرديدند و يا بميخوارگي و بيكاري گرفتار شدند در زبانشان نيز تعبيرهاي اينچناني فزون ميگردد. به هر حال زبان را بخودي خود نيك يا بد نميتوان پنداشت. آن گفتهي بيروني دربارهی پارسي تا يك اندازه راست ميباشد. ولي اين نه گناه زبان ميباشد و گناه خود بيروني و مانندگان اوست كه زبان فارسي را خوار گرفته و آن را شايستهي نگارشهاي خود نميدانستند و آن را بناسزايان سپرده خود را كنار ميكشيدند.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هشتادودوم)
🔶پیام بملایان تبریز
(بخش یک از یک)
چنانكه از تبریز مینویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند كه از پیمان و پرچم گفتگو میكنند و گویا چنین گفتهاند كه به پیمان پاسخ خواهند نوشت.
میگویم : یك كار نیك همینست كه میخواهید بكنید. كسی كه یك سخنی را نمیپذیرد راهش آنست كه با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلكه خشنود خواهیم گردید كه راه كار را پیدا كردهاید.
این كار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بكنم كه باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران كردهام ولی دوست میدارم شما كه همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینك پرسشها :
1ـ شما بحكومت و بمجلس و به این قانونها كه امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی كه كارمندان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید كرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یك پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میكند كه آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی كه در برابر چنین كار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..
2ـ شما میگویید حكومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند كه خدا حكومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حكومت كنید و كشور را راه برید؟!.. شما كه میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!..[1] اگر بگویید با شریعت ، میپرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یك كشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو كنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون[2] و گوسفند و گاو زكات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشكدهها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیك بیندیشید كه آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و كار یكسره گردد و این اختلاف و كارشكنی كه از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشكالتراشی با دولت بردارید.
3ـ بر فرض آنكه حكومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یكی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید كرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در كارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یك تنست خواستاریم شما ملایان تبریز كاندید خود را بما بشناسانید.
این پرسشهاییست كه از آقایان ملایان تبریز میكنم و برای آنكه نتیجه بدست آید میخواهم كسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجیعلیاكبر آقا) و كلكتهچی و نخجوانی (حاجیمحمدآقا) و شربتزاده و شالچی (حاجیحسینآقا) و بافتهای (حاجیعلیاكبرآقا) كه از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستودهای هستند خواهش میكنم كه درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این كار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یك ماه باشد كه از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 223)
[1] : همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافتهاند که براستی یک تودهی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفتهایم نمیتوان راه برد.
[2] : حِقه و ابن اللبون به ترتیب شتر شش ساله و كره شتر دو ساله است. اینكه كشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مردم تركیه و مسلمانان دیگر كشورها نیز گفتهاند ولی دیده میشود خودشان هم آن را نشدنی یافتهاند ؛ به آن نشان كه در این كشورها ادارات جز به شكل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همچنین است حال ارتش و پلیس این كشورها. مسلمانان این كشورها (پاكستان ، ایران و تركیه) با آنكه به حکومت نیز دست یافتهاند هرگز نیارستهاند دستگاه ادارات و وزارتخانهها را كه همگی به شیوهی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احكام شریعت را اجرا كنند.
(تکهی هشتادودوم)
🔶پیام بملایان تبریز
(بخش یک از یک)
چنانكه از تبریز مینویسند از چندی پیش ملایان تبریز نشستهایی دارند كه از پیمان و پرچم گفتگو میكنند و گویا چنین گفتهاند كه به پیمان پاسخ خواهند نوشت.
میگویم : یك كار نیك همینست كه میخواهید بكنید. كسی كه یك سخنی را نمیپذیرد راهش آنست كه با دلیل بآن پاسخ دهد ، و ما نیز از آن نخواهیم رنجید بلكه خشنود خواهیم گردید كه راه كار را پیدا كردهاید.
این كار در جای خود ، ولی من میخواهم در اینجا چند پرسش از شما بكنم كه باینها نیز پاسخ دهید. این پرسشها را از دیگران كردهام ولی دوست میدارم شما كه همشهریان من هستید پیش افتید و به اینها پاسخ دهید. اینك پرسشها :
1ـ شما بحكومت و بمجلس و به این قانونها كه امروز در ایران روانست چه میگویید؟.. آیا باشد یا نه؟.. اگر میگویید باشد پس چرا میگویید مالیات دادن حرامست؟! چرا میگویید سرباز شدن گناهست؟! چرا میگویید حقوقی كه كارمندان ادارات میگیرند حلال نیست؟!.. اگر میگویید نباشد پس بگویید چه باید كرد؟!.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟!..
بسیار شگفت است یك پاسبانی از آغاز شب تا پایان آن سرپا میگردد و بیداری و تنهایی بخود هموار میگرداند و بخاندانها پاسبانی میكند كه آسوده بخوابند ، و شما میگویید او حقوقی كه در برابر چنین كار سختی میگیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمیدانم چنین سخنی را چگونه میگویید و مقصودتان چیست؟!..
2ـ شما میگویید حكومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟!.. مگر علما چه مزیتی دارا هستند كه خدا حكومت را بدست ایشان سپارد؟!.. دوم آیا شما میتوانید امروز حكومت كنید و كشور را راه برید؟!.. شما كه میگویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی میخواهید این مردم را راه برید؟!..[1] اگر بگویید با شریعت ، میپرسم : آیا خواهید توانست؟! آیا با شریعت یك كشوری راه خواهد رفت؟!.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو كنید و بجای آن از حِقه و ابن لبون[2] و گوسفند و گاو زكات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید. این دبستانها و دانشكدهها را بهم زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید ، نیك بیندیشید كه آیا اینها شدنیست؟!.
اگر شدنیست مردم بپذیرند و كار یكسره گردد و این اختلاف و كارشكنی كه از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و اشكالتراشی با دولت بردارید.
3ـ بر فرض آنكه حكومت حق شماست و شما میتوانید آن را پیش برید آیا یكی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید كرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و سامان دخالت در كارها خواهید داشت؟. اگر مقصود برگزیدن یك تنست خواستاریم شما ملایان تبریز كاندید خود را بما بشناسانید.
این پرسشهاییست كه از آقایان ملایان تبریز میكنم و برای آنكه نتیجه بدست آید میخواهم كسانی درمیان ما میانجی باشند و اینست از آقایان صدقیانی (حاجیعلیاكبر آقا) و كلكتهچی و نخجوانی (حاجیمحمدآقا) و شربتزاده و شالچی (حاجیحسینآقا) و بافتهای (حاجیعلیاكبرآقا) كه از بازرگانان بنام تبریز و خود مردان ستودهای هستند خواهش میكنم كه درمیان ما میانجی باشند و این پیام مرا بآقایان ملایان برسانند و از آنان پاسخ بخواهند. چون این كار بسیار بزرگیست امیدمندم آقایان بازرگانان از میانجیگری و آقایان ملایان از دادن پاسخ خودداری ننمایند و مهلت برای پاسخ یك ماه باشد كه از امروز تا سی روز دیگر ما بهیچ سخنی در این زمینه نپرداخته منتظر پاسخ آقایان باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 223)
[1] : همانا ملایان سپس به نشدنی بودن سخنان خود پی برده دریافتهاند که براستی یک تودهی بزرگی را جز با این ادارات که از اروپا گرفتهایم نمیتوان راه برد.
[2] : حِقه و ابن اللبون به ترتیب شتر شش ساله و كره شتر دو ساله است. اینكه كشور با شریعت راه تواند رفت را جز ملایان ما ، برخی از مردم تركیه و مسلمانان دیگر كشورها نیز گفتهاند ولی دیده میشود خودشان هم آن را نشدنی یافتهاند ؛ به آن نشان كه در این كشورها ادارات جز به شكل اروپایی خود نیست ، دادگستری هم دست قاضیان شرع نیفتاده و نتواند افتاد. همچنین است حال ارتش و پلیس این كشورها. مسلمانان این كشورها (پاكستان ، ایران و تركیه) با آنكه به حکومت نیز دست یافتهاند هرگز نیارستهاند دستگاه ادارات و وزارتخانهها را كه همگی به شیوهی اروپایی است بهم زنند و بجای آن قاضی شرع و محتسب و شرطه گزارند و جُند شرعی پدید آورند و احكام شریعت را اجرا كنند.
دو حکومت طالبان و عربستان البته کوشیدهاند با همان شیوهی خلیفهگری کشور را راه برند ولی نتیجهاش را دیدهایم و هنوز میتوان دید. طالبان کشورداریشان دیری نپایید تا ناسازگاری باورهای خود را با زندگی این روزگار دریابند. از آنسو در مدت کوتاه حکومت خود جز بکشتار مخالفان و اجرای احکام خشک دینی به چیز دیگری نمیپرداختند و درپی همسری با کشورهای پیشرفتهی جهان نبودند. عربستان نیز اگر تا چند دهه پیش از دشواریهای چنین حکومتی چندان رنجی نمیکشید یا درآمدهای هنگفت آن کشور پردهای روی دشواریهای خلیفهگری کشیده بود ، امروز دیگر چنان نیست و پیاپی اصلاحاتی در قانونهای خود بکار میبندد.
jãn o revãn.pdf
193.5 KB
«حقایق زندگی ـ جان و روان» عنوان نهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
✴️ یکی از بزرگترین «امدادهای غیبی»
«راستست ما میبینیم دولتهای ما با ملایان نیك ساختهاند. در این سه سال [از شهریور 1320 که رضاشاه برافتاد تا 1323] دیدیم كه چه پشتیبانیها بملایان مینمایند و چه نقشهها برای چیره گردانیدن آنها میكشند.
دیدیم كه هنگامی كه حاجیآقاحسین قمی از نجف آهنگ ایران كرد رادیوی ایران تا مرز عراق به پیشواز او رفت و تو گفتیی قهرمان لنینگراد را بایران میآورد ، راهپیمایی او را گام به گام آگاهی داد. دیدیم كه دولت باو رسمیتی داد (رسمیتی كه ما تاكنون معنایش را نفهمیدهایم) و پیشنهادهای او را دربارهی چادر و چاقچور برسمیت پذیرفت و پاسخ رسمی داد. دیدیم كه پسر آقای حاجی سید ابوالحسن برای گردش بایران آمد و آقای ساعد نخستوزیر آن زمان بهمهی فرمانداران و استانداران دستور فرستاد كه پذیراییهای بسیار باشكوه ازو كنند كه رونویس نامهها در دست ماست. دیدیم در این سه سال رادیوی ایران یك دستگاه ملایی گردید كه كمكم روشان باز شد و پارسال و امسال روضه هم خواندند ، و اگر جلوگیری نشود هرآینه سال آینده نوحه نیز خواهند خواند ، و خانوادهها باید در پیرامون رادیوها دایره پدید آورند و بهوای آن سینه كوبند و ترجیعهای نوحه را خوانند.
ولی اینها سازشهای خاینانهایست. اینها سازشهای آن دسته از وزیرانست كه بدخواهی آنان با توده و كشور از پرده بیرون افتاده. اینها جلو ما را نتواند گرفت. اینها دلهای ما را آسوده نتواند گردانید.»
(دولت بما پاسخ دهد ، ص 21)
«راستست ما میبینیم دولتهای ما با ملایان نیك ساختهاند. در این سه سال [از شهریور 1320 که رضاشاه برافتاد تا 1323] دیدیم كه چه پشتیبانیها بملایان مینمایند و چه نقشهها برای چیره گردانیدن آنها میكشند.
دیدیم كه هنگامی كه حاجیآقاحسین قمی از نجف آهنگ ایران كرد رادیوی ایران تا مرز عراق به پیشواز او رفت و تو گفتیی قهرمان لنینگراد را بایران میآورد ، راهپیمایی او را گام به گام آگاهی داد. دیدیم كه دولت باو رسمیتی داد (رسمیتی كه ما تاكنون معنایش را نفهمیدهایم) و پیشنهادهای او را دربارهی چادر و چاقچور برسمیت پذیرفت و پاسخ رسمی داد. دیدیم كه پسر آقای حاجی سید ابوالحسن برای گردش بایران آمد و آقای ساعد نخستوزیر آن زمان بهمهی فرمانداران و استانداران دستور فرستاد كه پذیراییهای بسیار باشكوه ازو كنند كه رونویس نامهها در دست ماست. دیدیم در این سه سال رادیوی ایران یك دستگاه ملایی گردید كه كمكم روشان باز شد و پارسال و امسال روضه هم خواندند ، و اگر جلوگیری نشود هرآینه سال آینده نوحه نیز خواهند خواند ، و خانوادهها باید در پیرامون رادیوها دایره پدید آورند و بهوای آن سینه كوبند و ترجیعهای نوحه را خوانند.
ولی اینها سازشهای خاینانهایست. اینها سازشهای آن دسته از وزیرانست كه بدخواهی آنان با توده و كشور از پرده بیرون افتاده. اینها جلو ما را نتواند گرفت. اینها دلهای ما را آسوده نتواند گردانید.»
(دولت بما پاسخ دهد ، ص 21)
در بازپسین گفتارها دربارهی پشتیبانی دولتهای خائن از ملایان پس از شهریور 1320 نوشتیم. اینها که «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» میدانستند و در زمان رضاشاه بسیاریشان رخت ملایی از تن درآورده بلکه گاهی در سخنرانیها و گفتارنویسیها از بیدینی دم میزدند ، ناگهان پیشامدهای شهریور 20 و پشتیبانیهای «کمپانی خیانت» را غنیمت دانسته آن رخت را دوباره بتن کرده و آغاز کردند به بازگردانیدن همان نمایشهای ممنوع شدهی گذشته.
در این تکه از روزنامهی «دنیای اسلام» در سال 25 یعنی سه سال پس از سفر حاج آقا حسین قمی به ایران و درخواستهای او از دولت سهیلی (یادشده در گفتارهای چند روز گذشتهی ما) دیده میشود که خالصی زاده «منکر حجاب را واجب القتل» میداند و از آنسو دکتر شایگان وزیر فرهنگ با خواری به حاج حسین آقا بروجردی «حساب پس میدهد» که تعلیمات دینی را در مدرسهها چنین و چنان خواهد گزارد.
در این تکه از روزنامهی «دنیای اسلام» در سال 25 یعنی سه سال پس از سفر حاج آقا حسین قمی به ایران و درخواستهای او از دولت سهیلی (یادشده در گفتارهای چند روز گذشتهی ما) دیده میشود که خالصی زاده «منکر حجاب را واجب القتل» میداند و از آنسو دکتر شایگان وزیر فرهنگ با خواری به حاج حسین آقا بروجردی «حساب پس میدهد» که تعلیمات دینی را در مدرسهها چنین و چنان خواهد گزارد.
✴️ خاطرهی برادر
🔸نوشتهی مهرانگیز کار
حقوقدان و فعال امور زنان
یک ساله بودم که کسروی را فدائیان اسلام کشتند. از آن رویداد که بخصوص پس از انقلاب اسلامی با تامل بیشتری به آن اندیشیده ایم، خاطره روشنی ندارم و نمی دانم این جنایت که روز ۲۰ اسفند ۱۳۲۴در تهران اتفاق افتاد، در زادگاهم اهواز چگونه بازتاب یافت و مردم تا چه اندازه شادمان شدند یا تا چه اندازه خشم خود را از ترس ایمان به خون آلوده فدائیان اسلام فرو خوردند.
هشت ساله بودم که فدائیان اسلام به جان برادر ۱۶ ساله ام افتادند و زندگی خانوادگی ام را آشفته ساختند و احساس امنیت را از ما ربودند . نخستین جدائی خانوادگی که از جنس تبعید بود و حکومت در آن نقشی نداشت بر ما تحمیل شد. ...
قصه را روخوانی می کنم :
یک روز زندگی کودکانه ام در هم ریخت. به مادرم خبر دادند که برادرم فریدون را در دبیرستان کتک زده اند. مادرم شیون کنان رفت و فریدون را به درمانگاه رساند و شبانه ترتیبی داد تا شهر اهواز را ترک کند و در آبادان که ۱۰۰ کیلومتری اهواز است درس بخواند . فریدون با سر و کله شکسته و پانسمان شده اهواز را ترک کرد. می گفتند فریدون بی دین شده، کفر گفته و افکار الحادی کسروی را در میان جوانان شهر رواج داده است. می گفتند جمعی از بازاری ها که فرزندی در همان دبیرستان داشته اند تصمیم می گیرند فریدون را به علت پیروی از کسروی از شهر بیرون کنند. ابتدا ترتیبی داده بودند تا او را کتک بزنند و سپس به مادرم فهمانده بودند اگر پسرش بخواهد در اهواز بماند، او را می کشند. اداره پست شهر به بازاری ها خبر داده بود پیاپی کتاب ها و مقالات کسروی از تهران برای فریدون به نشانی ما پست می شود.
فریدون رفت. یک حفره بزرگ در زندگی خانوادگی ما ایجاد شد...، من در دنیای کودکی نمی دانستم کفر و بی دینی چه معنائی دارد و چرا کسی که بی دین شده است را می خواهند بکشند. سالها طول کشید تا فهمیدم کسروی آخوندی بوده که پی به احوال آخوندهای ریاکار برده و بر کسانی که خرافات را به نام دین رواج می دهند تاخته است. او کسانی را که در لباس روحانیت مانع رشد مردم می شدند خائن به دین و ملت بر می شمرده و گمان می برده با افشاگری آنها می تواند جامعه معتاد به پیروی از ریاکاران و خرافات را نجات بدهد. شنیدم ابتدا هواداران کسروی را قلع و قمع کرده اند و بعد هم گروهی به نام " فدائیان اسلام" به ضرب گلوله او را از پا در آورده اند و ظاهرا نگرانی ها رفع شده است.
این نخستین بار بود که خشونت ورزی بر پایه دین خواهی در حافظه کودکی ام ثبت شد. تا پیش از آن دین برای من در اذان ظهر، صدای تلاوت قرآن، نمایش های دهه عاشورا، روضه خوانی ها، راه رفتن در هیئت های سینه زنی، بوی گلاب، طعم شیرین شله زرد و نمایش های عزاداری و افطاری ها و اجتماعات پرشور و مولودی خوانی مادرم خلاصه می شد...."
"حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است."
این را بیافزایم که مادر ستمدیده ام جرات نکرد پا پیش بگذارد به شکایت و دادخواهی در کلانتری و دادگاه. خوب می دانست فرزندش با تظاهر به کسروی گری جای دفاع باقی نگذاشته. مادرم فقه را می فهمید و می دانست خون فرزندش "هدر" شده است. می دانست حق دفاع از او سلب شده است. می دانست بچه بازاری ها به فرمان پدران در دادگاه شهادت می دهند به ارتداد فرزندش و می دانست در کشوری که حکومت، جانش به جان "ایمان های به خون آلوده " بسته است، فریدون نمی تواند شاکی بشود. می دانست قوانین نانوشته در چنین کشوری کار می کند و خون هائی که از نگاه این قوانین ارزش ندارد هدر می رود. مادرم دیده بود که حتا خون احمد کسروی با وجود برپائی دادگاه و محاکمه هدر رفته است. حکومت بی بنیه نمی تواند استقلال قوه قضائیه اش را پاسداری کند. مادرم به عدالتخانه مراجعه نکرد. هر روز می رفت تلفن خانه تا مبادا پسرش را کشته باشند. شاید شاه جوان هم که حکومت را از پدر مقتدر خود به تازگی در سال ۱۳۲۰ تحویل گرفته بود، همان اندازه از بازاری ها و از ایمان های به خون آلوده می ترسید.
حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است و آن را به قصد قدرت بر بنیاد خشونت برپا داشته اند و نه به قصد قربت و پرهیز از خشونت.
بازیگرانی که خشونت را با "ایمان به خون آلوده" توجیه می کردند و گاهی قرض الحسنه هم می دادند دست کم گرفتیم. یا به عکس دست بالا گرفتیم. زیاده از آنها ترسیدیم، زورشان را بیش از آن چه بود تخمین زدیم. یادمان رفت تا همه رویدادها را کنار هم بچینیم .
🔸نوشتهی مهرانگیز کار
حقوقدان و فعال امور زنان
یک ساله بودم که کسروی را فدائیان اسلام کشتند. از آن رویداد که بخصوص پس از انقلاب اسلامی با تامل بیشتری به آن اندیشیده ایم، خاطره روشنی ندارم و نمی دانم این جنایت که روز ۲۰ اسفند ۱۳۲۴در تهران اتفاق افتاد، در زادگاهم اهواز چگونه بازتاب یافت و مردم تا چه اندازه شادمان شدند یا تا چه اندازه خشم خود را از ترس ایمان به خون آلوده فدائیان اسلام فرو خوردند.
هشت ساله بودم که فدائیان اسلام به جان برادر ۱۶ ساله ام افتادند و زندگی خانوادگی ام را آشفته ساختند و احساس امنیت را از ما ربودند . نخستین جدائی خانوادگی که از جنس تبعید بود و حکومت در آن نقشی نداشت بر ما تحمیل شد. ...
قصه را روخوانی می کنم :
یک روز زندگی کودکانه ام در هم ریخت. به مادرم خبر دادند که برادرم فریدون را در دبیرستان کتک زده اند. مادرم شیون کنان رفت و فریدون را به درمانگاه رساند و شبانه ترتیبی داد تا شهر اهواز را ترک کند و در آبادان که ۱۰۰ کیلومتری اهواز است درس بخواند . فریدون با سر و کله شکسته و پانسمان شده اهواز را ترک کرد. می گفتند فریدون بی دین شده، کفر گفته و افکار الحادی کسروی را در میان جوانان شهر رواج داده است. می گفتند جمعی از بازاری ها که فرزندی در همان دبیرستان داشته اند تصمیم می گیرند فریدون را به علت پیروی از کسروی از شهر بیرون کنند. ابتدا ترتیبی داده بودند تا او را کتک بزنند و سپس به مادرم فهمانده بودند اگر پسرش بخواهد در اهواز بماند، او را می کشند. اداره پست شهر به بازاری ها خبر داده بود پیاپی کتاب ها و مقالات کسروی از تهران برای فریدون به نشانی ما پست می شود.
فریدون رفت. یک حفره بزرگ در زندگی خانوادگی ما ایجاد شد...، من در دنیای کودکی نمی دانستم کفر و بی دینی چه معنائی دارد و چرا کسی که بی دین شده است را می خواهند بکشند. سالها طول کشید تا فهمیدم کسروی آخوندی بوده که پی به احوال آخوندهای ریاکار برده و بر کسانی که خرافات را به نام دین رواج می دهند تاخته است. او کسانی را که در لباس روحانیت مانع رشد مردم می شدند خائن به دین و ملت بر می شمرده و گمان می برده با افشاگری آنها می تواند جامعه معتاد به پیروی از ریاکاران و خرافات را نجات بدهد. شنیدم ابتدا هواداران کسروی را قلع و قمع کرده اند و بعد هم گروهی به نام " فدائیان اسلام" به ضرب گلوله او را از پا در آورده اند و ظاهرا نگرانی ها رفع شده است.
این نخستین بار بود که خشونت ورزی بر پایه دین خواهی در حافظه کودکی ام ثبت شد. تا پیش از آن دین برای من در اذان ظهر، صدای تلاوت قرآن، نمایش های دهه عاشورا، روضه خوانی ها، راه رفتن در هیئت های سینه زنی، بوی گلاب، طعم شیرین شله زرد و نمایش های عزاداری و افطاری ها و اجتماعات پرشور و مولودی خوانی مادرم خلاصه می شد...."
"حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است."
این را بیافزایم که مادر ستمدیده ام جرات نکرد پا پیش بگذارد به شکایت و دادخواهی در کلانتری و دادگاه. خوب می دانست فرزندش با تظاهر به کسروی گری جای دفاع باقی نگذاشته. مادرم فقه را می فهمید و می دانست خون فرزندش "هدر" شده است. می دانست حق دفاع از او سلب شده است. می دانست بچه بازاری ها به فرمان پدران در دادگاه شهادت می دهند به ارتداد فرزندش و می دانست در کشوری که حکومت، جانش به جان "ایمان های به خون آلوده " بسته است، فریدون نمی تواند شاکی بشود. می دانست قوانین نانوشته در چنین کشوری کار می کند و خون هائی که از نگاه این قوانین ارزش ندارد هدر می رود. مادرم دیده بود که حتا خون احمد کسروی با وجود برپائی دادگاه و محاکمه هدر رفته است. حکومت بی بنیه نمی تواند استقلال قوه قضائیه اش را پاسداری کند. مادرم به عدالتخانه مراجعه نکرد. هر روز می رفت تلفن خانه تا مبادا پسرش را کشته باشند. شاید شاه جوان هم که حکومت را از پدر مقتدر خود به تازگی در سال ۱۳۲۰ تحویل گرفته بود، همان اندازه از بازاری ها و از ایمان های به خون آلوده می ترسید.
حال که بیش از نیم قرن از آن جدائی خانوادگی که به نام دین خواهی بر ما تحمیل کردند، می گذرد خطی از آن رویداد را همه جا می بینم و به نظر می رسد حکایت انقلاب اسلامی دیرینه سال است و آن را به قصد قدرت بر بنیاد خشونت برپا داشته اند و نه به قصد قربت و پرهیز از خشونت.
بازیگرانی که خشونت را با "ایمان به خون آلوده" توجیه می کردند و گاهی قرض الحسنه هم می دادند دست کم گرفتیم. یا به عکس دست بالا گرفتیم. زیاده از آنها ترسیدیم، زورشان را بیش از آن چه بود تخمین زدیم. یادمان رفت تا همه رویدادها را کنار هم بچینیم .
پیش از واقعه انقلاب از صاحبان ایمان به خون آلوده که در زبان سیاست های امروزی به آنها می گویند "تروریست" بسیار زیان دیده بودیم. حافظه جمعی همه خاطره ها را به حاشیه راند. ایمان های به خون آلوده از حاشیه وارد متن شدند و ماندند و ماندند...، خون احمد کسروی هدر رفت. باید چنین می شد. مگر "مهدورالدم" نبود؟ چرا فقه را نخوانده بودیم؟ چرا تبار فدائیان اسلام را نکاویده بودیم؟ همه جا که بودند. به آدمکشی هم که افتخار می کردند...
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
📘 اسرار هزارساله ـ 4
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار یکم : خدا - تکهی 1 از 8
دین امروز ما میگوید خدای یکی است ولی در عمل پا را از شرک هم بالاتر نهاده. اسم خدایی را باو داده ولی اختیارات آن را میان امامان و امامزادگان به نسبت شهرت تقسیم کرده. اگر کسی بخدا هرگونه زباندرازی کند ندیدهایم کسی بجلوگیری برخیزد. خیام و دیگران که آنهمه بیادبی بخدا کردهاند باز هم فیلسوفند و بزرگ ، و کتابهاشان هم میدانید که کجاها رفته. ولی اگر کسی بگوید گنبدپرستی همان بتپرستی است که آنهمه اسلام با آن جنگید میگویند عقیدهاش فاسد است و فکرش مسموم.
در زیارت جامعهي کبیره که بگفتهي مجلسی بهترینِ زیارات جامعه است از جهت متن و سند و فصاحت ، و معجزات هم برای آن نقل کردهاند. شما میخوانید : «مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِكُمْ ، وَ مَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ إِلَيْكُم ، بِكُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَبِكُمْ يَخْتِمُ اللَّهُ ... وَبِكُمْ يُنَزِّلُ اللَّهُ الْغَيْثَ مِنَ السَّمَاءِ الخ (1) » ، اگر این شرک نیست پس دیگر شرکی در دنیا نخواهد بود. در کتاب کافی که یکی از آن چهار کتاب معتبر است مینویسد : «خدا عالم را آفرید و اختیار آن را به محمد و علی و فاطمه واگزاشت» ولی بعدها چنانکه میدانید باین شماره افزوده شده تا امروز که در کمتر شهر و دهی است یک یا چند بتخانه برپا نباشد.
شاید بگويید اینها بتپرستی نیست. میگویم پس اول بتپرستی را معنا کنید تا گفتگو تمام شود. قرآن میگوید : «آنان که جز از خدا ولی گرفتهاند ، میگویند ما آنها را نمیپرستیم مگر آنکه ما را بخدا نزدیک کند.»(2) آنچه از این آیه و آیات بسیار دیگر بدست میآید شرک عبارت است : «از خواستن کار خدايی از غیر خدا با فروتنی در برابر آن». حال اگر شما این معنا را میپذیرید که چه بهتر وگرنه خودتان آن را معنا کنید تا ببینم آن شرکی که 23 سال اسلام با آن جنگید چیست؟ شما که در مسائل نیشغولی آن طور موشکافی میکنید چه شد که موضوعی را باین بزرگی ندیده گرفتید؟! قرآن و تاریخ اسلام ، کم و بیش نود درصدش جنگ با شرک است ولی آن را بیکبار فراموش کردید و در عوض مردم را بچیزهایی سرگرم نمودید که کوچکترین دردی را از دنیا و آخرت دوا نمیکند.
من راستی خندهام میگیرد وقتی میبینم این مردم خود را باسلام میبندند و یا از آن طرفداری میکنند. یک پایهي مهم اسلام توحید است. شما از همین توحید چه بهرهای دارید؟. اگر یک مادّی تمام ادعای توحید کند خیلی بحقیقت نزدیکتر است زیرا او همهي عالم را پیرو یک نظام ثابت میداند ولی شما هزاران سنگ و چوب قبر و صاحب قبر را دست اندرکار میدانید.
1ـ ترجمهی کامل این بخش از دعا : [ای ائمه ،] پدرم و مادرم و جانم و خانوادهام و مالم فداى شما. هر كه خدا را خواست به وسيلهی شما آغاز كرد ، و هر كه او را يكتا و بیهمتا شناخت از ناحيهی شما آن را پذيرفت ، و هر كه آهنگ او كرد به وسيلهی شما توجيه شد. اى سروران من ، ثناى شما را به شمارش نمیآورم ، و با زبان مدح ، به كُنه عظمت شما و از طريق وصف به قدر و منزلت شما نميرسم ، و شما نور اخيار ، و هاديان ابرار ، و حجتهاى خداى جباريد. خدا به شما آغاز كرده است ، و به شما پايان میبخشد ، و به يُمن وجود شما باران را فروميبارد ، و آسمان را از سقوط به زمين بدون اذنش بازميدارد.
2ـ سورهی زمر (39) ، آیهی 3
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار یکم : خدا - تکهی 1 از 8
دین امروز ما میگوید خدای یکی است ولی در عمل پا را از شرک هم بالاتر نهاده. اسم خدایی را باو داده ولی اختیارات آن را میان امامان و امامزادگان به نسبت شهرت تقسیم کرده. اگر کسی بخدا هرگونه زباندرازی کند ندیدهایم کسی بجلوگیری برخیزد. خیام و دیگران که آنهمه بیادبی بخدا کردهاند باز هم فیلسوفند و بزرگ ، و کتابهاشان هم میدانید که کجاها رفته. ولی اگر کسی بگوید گنبدپرستی همان بتپرستی است که آنهمه اسلام با آن جنگید میگویند عقیدهاش فاسد است و فکرش مسموم.
در زیارت جامعهي کبیره که بگفتهي مجلسی بهترینِ زیارات جامعه است از جهت متن و سند و فصاحت ، و معجزات هم برای آن نقل کردهاند. شما میخوانید : «مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِكُمْ ، وَ مَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ إِلَيْكُم ، بِكُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَبِكُمْ يَخْتِمُ اللَّهُ ... وَبِكُمْ يُنَزِّلُ اللَّهُ الْغَيْثَ مِنَ السَّمَاءِ الخ (1) » ، اگر این شرک نیست پس دیگر شرکی در دنیا نخواهد بود. در کتاب کافی که یکی از آن چهار کتاب معتبر است مینویسد : «خدا عالم را آفرید و اختیار آن را به محمد و علی و فاطمه واگزاشت» ولی بعدها چنانکه میدانید باین شماره افزوده شده تا امروز که در کمتر شهر و دهی است یک یا چند بتخانه برپا نباشد.
شاید بگويید اینها بتپرستی نیست. میگویم پس اول بتپرستی را معنا کنید تا گفتگو تمام شود. قرآن میگوید : «آنان که جز از خدا ولی گرفتهاند ، میگویند ما آنها را نمیپرستیم مگر آنکه ما را بخدا نزدیک کند.»(2) آنچه از این آیه و آیات بسیار دیگر بدست میآید شرک عبارت است : «از خواستن کار خدايی از غیر خدا با فروتنی در برابر آن». حال اگر شما این معنا را میپذیرید که چه بهتر وگرنه خودتان آن را معنا کنید تا ببینم آن شرکی که 23 سال اسلام با آن جنگید چیست؟ شما که در مسائل نیشغولی آن طور موشکافی میکنید چه شد که موضوعی را باین بزرگی ندیده گرفتید؟! قرآن و تاریخ اسلام ، کم و بیش نود درصدش جنگ با شرک است ولی آن را بیکبار فراموش کردید و در عوض مردم را بچیزهایی سرگرم نمودید که کوچکترین دردی را از دنیا و آخرت دوا نمیکند.
من راستی خندهام میگیرد وقتی میبینم این مردم خود را باسلام میبندند و یا از آن طرفداری میکنند. یک پایهي مهم اسلام توحید است. شما از همین توحید چه بهرهای دارید؟. اگر یک مادّی تمام ادعای توحید کند خیلی بحقیقت نزدیکتر است زیرا او همهي عالم را پیرو یک نظام ثابت میداند ولی شما هزاران سنگ و چوب قبر و صاحب قبر را دست اندرکار میدانید.
1ـ ترجمهی کامل این بخش از دعا : [ای ائمه ،] پدرم و مادرم و جانم و خانوادهام و مالم فداى شما. هر كه خدا را خواست به وسيلهی شما آغاز كرد ، و هر كه او را يكتا و بیهمتا شناخت از ناحيهی شما آن را پذيرفت ، و هر كه آهنگ او كرد به وسيلهی شما توجيه شد. اى سروران من ، ثناى شما را به شمارش نمیآورم ، و با زبان مدح ، به كُنه عظمت شما و از طريق وصف به قدر و منزلت شما نميرسم ، و شما نور اخيار ، و هاديان ابرار ، و حجتهاى خداى جباريد. خدا به شما آغاز كرده است ، و به شما پايان میبخشد ، و به يُمن وجود شما باران را فروميبارد ، و آسمان را از سقوط به زمين بدون اذنش بازميدارد.
2ـ سورهی زمر (39) ، آیهی 3
🔶 زبان ایرانی - 86
🔸 يكي از لغزشهاي فرهنگها
ما بارها اين را نوشتهايم كه در فرهنگهاي فارسي لغزش فراوانست و نميتوان نوشتهي يك فرهنگي را دليل گرفت. چنانكه همين حال را قاموسهاي عربي دارد. بتازگي لغزش شگفتي از برهان قاطع بدست آوردهايم كه آن را در اينجا بازمينماييم :
زبان پهلوي كه زبان زمان ساسانيان است و ما امروز كتابهايي از آن در دست داريم با خط خاصي نوشته ميشود كه آن را هم خط پهلوي مينامند. در اين خط پارهای كلمههايي از زبان آرامي (زبان بينالنهرين كه با عربي از يك رشته بوده) در نوشتن مينگارد ولي در خواندن بجاي آن كلمهي فارسي را ميخوانند. مثلاً «من» نوشته «از» ميخوانند. «تبنا» نوشته «كاه» ميخوانند. همچنين صدها كلمه. و اينها را «هزوارش[1]» ميناميدند.
جهت اين كار روشن نيست و كساني ميگويند چون بيشتر دبيران و دفترداران دولتي از مردم بينالنهرين و زبان خودشان آرامي بوده اينان آن كلمهها را بخط فارسي درآوردهاند. هرچه هست پيداست در آن زمان هم زبان ايران بازيچهي هوس اين و آن بوده.
مقصود اينست كه در خط پهلوي يك رشته كلمههاي آرامي تنها در نوشتن بكار ميرفته و اينهاست كه «هزوارش» ناميده ميشده و چون پارهای كتابهاي پهلوي را با همان خط خود مؤبدان نگاه ميداشتند چنين پيداست اينان چگونگي را ندانسته و ميپنداشتهاند همان كلمهها را نيز بايد خواند و آنها را از كلمههاي باستان فارسي ميپنداشتهاند. و چون نويسندهي فرهنگ فارسي در هندوستان با مؤبدان آشنايي پيدا كرده مؤبدان اشتباه خود را باو نيز ياد دادهاند و اينست ميبينيم دستهاي از آن كلمهها را در كتاب خود بنام لغت «زند و پازند» ميآورد. اينك چندين كلمه را ما از آن فرهنگ در اينجا ميآوريم :
«بيتا» : بلغت زند و يا زند بمعني خانه است كه بعربي بيت خوانند.
«تبنا» : بر وزن پهنا بلغت زند و پازند كاهي كه از گندم و جو بهم ميرسد و بعربي تبن ميگويند.
«بسريا» : بلغت زند و پازند گوشت را گويند و بعربي لحم ميخوانند.
باين چند نمونه بسنده مينماييم. گاهي نيز كلمههاي باستان پهلوي را كه آنها را نيز از مؤبدان گرفته بهمين عنوان مينگارد. و اينك نمونهاي از آن :
«بيتانه» : بر وزن و معني بيگانه است كه نقيض آشنا باشد بلغت زند و پازند.
«بيتانه» شكل باستان كلمهي بيگانه است كه ما امروز هيچ گونه نيازي بآن نداريم بعبارت ديگر كلمهي جداگانهاي نيست.
يك رشته هم اين گونه كلمهها در فرهنگ قاطع آمده است ـ همهي اينها نادرست و بيجاست. بيك فرهنگنويس فارسي چه تا آنجاها پيش رود و كلمههاي هزار سال پيش را بياورد آن هم با اين اندازه اشتباه و چون امروزها ميبينيم كساني درپي فارسي سره هستند و از اينجا و از آنجا كلمه ميجويند براي جلوگيري از اشتباه ايشان مينگاريم كه مبادا فريب اين كلمهها را در فرهنگ قاطع بخورند و آنها را در نگارشهاي خود بكار برند.
و چون كساني هم دعوي پهلويداني دارند و گاهي ميبينيم كلمههايي از خود بافته و يا از اينجا و آنجا برداشته بنام كلمههاي پهلوي بخرج ميدهند براي جلوگيري از اشتباه اينان نيز مينگاريم كه بسياري از هزوارشهايي كه در فرهنگ قاطع آورده در خود آن هزوارش غلط است و مؤلف كه دور از آن زبان ديرين بوده نتوانسته شكل درست كلمه را بدست بياورد.
بايد گفت امروز زبان ايران دورهي سختي را بسر ميدهد زيرا از جاي خود تكان خورده كه براه نويني بيفتد و جاي افسوس است كه راهنماي آن يكمشت نادان شدهاند و چهبسا كه او را براه درستي نرسانند و از يك رشته آلودگيها كه تازه رها ميشوند بيك رشتهي ديگر آلودهاش سازند اينست ما بار ديگر گفتارهايي در پيمان دربارهی زبان خواهيم آغاز كرد.
1ـ در واژهنامهی دهخدا با پیش و زبر «ﻫ» آمده :hozvãrew ، hazvãrew ـ و
🔸 يكي از لغزشهاي فرهنگها
ما بارها اين را نوشتهايم كه در فرهنگهاي فارسي لغزش فراوانست و نميتوان نوشتهي يك فرهنگي را دليل گرفت. چنانكه همين حال را قاموسهاي عربي دارد. بتازگي لغزش شگفتي از برهان قاطع بدست آوردهايم كه آن را در اينجا بازمينماييم :
زبان پهلوي كه زبان زمان ساسانيان است و ما امروز كتابهايي از آن در دست داريم با خط خاصي نوشته ميشود كه آن را هم خط پهلوي مينامند. در اين خط پارهای كلمههايي از زبان آرامي (زبان بينالنهرين كه با عربي از يك رشته بوده) در نوشتن مينگارد ولي در خواندن بجاي آن كلمهي فارسي را ميخوانند. مثلاً «من» نوشته «از» ميخوانند. «تبنا» نوشته «كاه» ميخوانند. همچنين صدها كلمه. و اينها را «هزوارش[1]» ميناميدند.
جهت اين كار روشن نيست و كساني ميگويند چون بيشتر دبيران و دفترداران دولتي از مردم بينالنهرين و زبان خودشان آرامي بوده اينان آن كلمهها را بخط فارسي درآوردهاند. هرچه هست پيداست در آن زمان هم زبان ايران بازيچهي هوس اين و آن بوده.
مقصود اينست كه در خط پهلوي يك رشته كلمههاي آرامي تنها در نوشتن بكار ميرفته و اينهاست كه «هزوارش» ناميده ميشده و چون پارهای كتابهاي پهلوي را با همان خط خود مؤبدان نگاه ميداشتند چنين پيداست اينان چگونگي را ندانسته و ميپنداشتهاند همان كلمهها را نيز بايد خواند و آنها را از كلمههاي باستان فارسي ميپنداشتهاند. و چون نويسندهي فرهنگ فارسي در هندوستان با مؤبدان آشنايي پيدا كرده مؤبدان اشتباه خود را باو نيز ياد دادهاند و اينست ميبينيم دستهاي از آن كلمهها را در كتاب خود بنام لغت «زند و پازند» ميآورد. اينك چندين كلمه را ما از آن فرهنگ در اينجا ميآوريم :
«بيتا» : بلغت زند و يا زند بمعني خانه است كه بعربي بيت خوانند.
«تبنا» : بر وزن پهنا بلغت زند و پازند كاهي كه از گندم و جو بهم ميرسد و بعربي تبن ميگويند.
«بسريا» : بلغت زند و پازند گوشت را گويند و بعربي لحم ميخوانند.
باين چند نمونه بسنده مينماييم. گاهي نيز كلمههاي باستان پهلوي را كه آنها را نيز از مؤبدان گرفته بهمين عنوان مينگارد. و اينك نمونهاي از آن :
«بيتانه» : بر وزن و معني بيگانه است كه نقيض آشنا باشد بلغت زند و پازند.
«بيتانه» شكل باستان كلمهي بيگانه است كه ما امروز هيچ گونه نيازي بآن نداريم بعبارت ديگر كلمهي جداگانهاي نيست.
يك رشته هم اين گونه كلمهها در فرهنگ قاطع آمده است ـ همهي اينها نادرست و بيجاست. بيك فرهنگنويس فارسي چه تا آنجاها پيش رود و كلمههاي هزار سال پيش را بياورد آن هم با اين اندازه اشتباه و چون امروزها ميبينيم كساني درپي فارسي سره هستند و از اينجا و از آنجا كلمه ميجويند براي جلوگيري از اشتباه ايشان مينگاريم كه مبادا فريب اين كلمهها را در فرهنگ قاطع بخورند و آنها را در نگارشهاي خود بكار برند.
و چون كساني هم دعوي پهلويداني دارند و گاهي ميبينيم كلمههايي از خود بافته و يا از اينجا و آنجا برداشته بنام كلمههاي پهلوي بخرج ميدهند براي جلوگيري از اشتباه اينان نيز مينگاريم كه بسياري از هزوارشهايي كه در فرهنگ قاطع آورده در خود آن هزوارش غلط است و مؤلف كه دور از آن زبان ديرين بوده نتوانسته شكل درست كلمه را بدست بياورد.
بايد گفت امروز زبان ايران دورهي سختي را بسر ميدهد زيرا از جاي خود تكان خورده كه براه نويني بيفتد و جاي افسوس است كه راهنماي آن يكمشت نادان شدهاند و چهبسا كه او را براه درستي نرسانند و از يك رشته آلودگيها كه تازه رها ميشوند بيك رشتهي ديگر آلودهاش سازند اينست ما بار ديگر گفتارهايي در پيمان دربارهی زبان خواهيم آغاز كرد.
1ـ در واژهنامهی دهخدا با پیش و زبر «ﻫ» آمده :hozvãrew ، hazvãrew ـ و
✴️ حقایق زندگی
(تکهی هشتادوسوم)
🔶خواهش از بازرگانان تبریز
(بخش یک از یک)
از آقایان صدقیانی ، كلكتهچی ، بافتهای نخجوانی ، شربتزاده ، شالچی خواهشمندیم كه چنانكه در شمارهی 223 پرچم پیشنهاد گردیده میانهی ما و آقایان ملایان تبریز میانجی باشند و آن پیام ما را بایشان برسانند و پاسخ بخواهند.
من نمیدانم از ملایان بنام در تبریز كه هست. آنان كه انجمن میكنند و از پیمان و پرچم بد میگویند ، آنانكه مردم را از خواندن پرچم باز میدارند كدامها هستند. شما چون در تبریز هستید میدانید سران ملایان كیستند ، آن پیام را بایشان برسانید و پاسخ گیرید.
این مطلب بزرگیست و شما اگر خواهش ما را پذیرفته پا بمیان گزارید یك كار ثوابی كردهاید ، خدا را از خود خشنود گردانیدهاید. آن رفتار ملایان كه همیشه با دولت دشمنی نشان میدهند بایران بسیار گران بسر میآید. باید بآن چاره كنیم.
آقایان ملایان اگر حكومت را حق خود میدانند نخست دلیل آن را بگویند ، دوم راهی را كه برای اداره كردن كشور پیش خواهند گرفت روشن سازند ، سوم كسی را كه از میان خود بفرمانروایی خواهند برگزید نام ببرند.
خلاصه آنكه سخن خود را آشكار بگویند كه ما اگر دیدیم سخنشان پذیرفتنیست بپذیریم و من از سوی خود داوری را بشما آقایان بازرگانان میسپارم كه اگر گفتههای آقایان ملایان را درخور پذیرفتن دیدید و مطمئن شدید كه خواهند توانست كشور را راه برند بمن آگاهی دهید كه من نیز با یارانم با شما همدست شویم و حكومت را بدست آقایان بسپاریم و باین دو تیرگی [1] خاتمه دهیم. اگر خواستید من هم بآذربایجان میآیم كه از آنجا بكار آغاز كنیم. اینست چشم براه پاسخهای شما خواهم بود. [2]
(پرچم روزانه شمارهی 226)
[1] : مقصود دوتیرگی میان مردم و دولتست. فتنهای که آتشش را ملایان افروخته بودند و در گفتارهای پیش چند بار بیمگین و زیانمند بودنش به کشور بازنموده شده.
[2] این گفتار چون از دو دیدهی تاریخی ارجدارست خواستیم در دنبالهی «پرسشهای سهگانه» از ملایان بیاید.
نخست ، کسروی و آزادگان درپی نتیجه گرفتن بودند ، نه گفتارنویسی و سیاه کردن صفحات. میخواستند این دوتیرگی از میان برخیزد. از زیانهای آن در گفتارهای گذشته سخن گفته شد و ما نیز در پابرگیها شرحهایی نوشتهایم. اینست میبینیم کسروی آن رشته را دنبال میکند و از هر راهی میکوشد آن دوتیرگی خانمانسوز را ریشه کند. میبینیم در پیگیری این کوشش از رو آوردن به بازرگانان تبریز نیز دریغ نمیدارد.
دوم ، کسروی جز این گفتارها ، کتابهایی همچون «شیعیگری» (بخوانند و داوری کنند) ، «در پاسخ بدخواهان» ، «در پاسخ حقیقتگو» ، «گفت و شنید» و «پرسش و پاسخ» در شرح زیانمندی شیعیگری نوشته و بیپایی کیش ملایان را روشن گردانیده و نشان داده دعویهای ملایان از ریشه پوچ و دروغ بوده.
در چنین حالی کسانی پیدا شدهاند که اینها را هیچ نخوانده یا اگر خواندهاند چنانکه خود دوست میداشته دریافتهاند و میوهی چنین سرسریگری سخن دروغی ازو گردیده که در پیامرسانها و اینترنت پراکندهاند ، بدینسان : «مردم ایران یک حکومت به ملایان بدهکار است».
سخن از یک دروغساز نیست زیرا در هر تودهای از اینگونه کسان یافت میشوند ، سخن از آنهایی است که بیهیچ جستجویی آن را راست پنداشته و به اینسو و آنسو میپراکنند و هیچ نمیاندیشند که کسی که چنان کتابها و گفتارهایی نوشته این سخن با آنهمه کوششهایش ناسازگار و در نتیجه باورنکردنیست. افسوسمندانه این کسان کم نیستند تا بخود دلداری دهیم که در هر تودهای پیدا میشوند. یک دسته از اینهایند که ویکیپدیای فارسی نوشته و مینویسند. سرسری خواندن و گریزان بودن از پژوهش از همان نوشتار «احمد کسروی» در آن فرهنگنامه نیک نمودار است. برای نمونه همین سخن دروغ را (گرچه از زبان یک بیگانه) در آن گنجانیدهاند. این نشان میدهد که برجستگان تودهی ما تا چه اندازه موضوعات را سرسری میگیرند.
(در همان نوشتار ، فرهنگنامه از زندگانی کسروی تا سال 1309 را که در کتاب «زندگانی من» نوشته شده کوتاه گردانیده و گفتار پدید آورده ولی به سیزده سال کوششهای اجتماعی ـ سیاسی کسروی که اصل آنست هیچ نپرداخته. اینست اندازهی ارزش آن).
(تکهی هشتادوسوم)
🔶خواهش از بازرگانان تبریز
(بخش یک از یک)
از آقایان صدقیانی ، كلكتهچی ، بافتهای نخجوانی ، شربتزاده ، شالچی خواهشمندیم كه چنانكه در شمارهی 223 پرچم پیشنهاد گردیده میانهی ما و آقایان ملایان تبریز میانجی باشند و آن پیام ما را بایشان برسانند و پاسخ بخواهند.
من نمیدانم از ملایان بنام در تبریز كه هست. آنان كه انجمن میكنند و از پیمان و پرچم بد میگویند ، آنانكه مردم را از خواندن پرچم باز میدارند كدامها هستند. شما چون در تبریز هستید میدانید سران ملایان كیستند ، آن پیام را بایشان برسانید و پاسخ گیرید.
این مطلب بزرگیست و شما اگر خواهش ما را پذیرفته پا بمیان گزارید یك كار ثوابی كردهاید ، خدا را از خود خشنود گردانیدهاید. آن رفتار ملایان كه همیشه با دولت دشمنی نشان میدهند بایران بسیار گران بسر میآید. باید بآن چاره كنیم.
آقایان ملایان اگر حكومت را حق خود میدانند نخست دلیل آن را بگویند ، دوم راهی را كه برای اداره كردن كشور پیش خواهند گرفت روشن سازند ، سوم كسی را كه از میان خود بفرمانروایی خواهند برگزید نام ببرند.
خلاصه آنكه سخن خود را آشكار بگویند كه ما اگر دیدیم سخنشان پذیرفتنیست بپذیریم و من از سوی خود داوری را بشما آقایان بازرگانان میسپارم كه اگر گفتههای آقایان ملایان را درخور پذیرفتن دیدید و مطمئن شدید كه خواهند توانست كشور را راه برند بمن آگاهی دهید كه من نیز با یارانم با شما همدست شویم و حكومت را بدست آقایان بسپاریم و باین دو تیرگی [1] خاتمه دهیم. اگر خواستید من هم بآذربایجان میآیم كه از آنجا بكار آغاز كنیم. اینست چشم براه پاسخهای شما خواهم بود. [2]
(پرچم روزانه شمارهی 226)
[1] : مقصود دوتیرگی میان مردم و دولتست. فتنهای که آتشش را ملایان افروخته بودند و در گفتارهای پیش چند بار بیمگین و زیانمند بودنش به کشور بازنموده شده.
[2] این گفتار چون از دو دیدهی تاریخی ارجدارست خواستیم در دنبالهی «پرسشهای سهگانه» از ملایان بیاید.
نخست ، کسروی و آزادگان درپی نتیجه گرفتن بودند ، نه گفتارنویسی و سیاه کردن صفحات. میخواستند این دوتیرگی از میان برخیزد. از زیانهای آن در گفتارهای گذشته سخن گفته شد و ما نیز در پابرگیها شرحهایی نوشتهایم. اینست میبینیم کسروی آن رشته را دنبال میکند و از هر راهی میکوشد آن دوتیرگی خانمانسوز را ریشه کند. میبینیم در پیگیری این کوشش از رو آوردن به بازرگانان تبریز نیز دریغ نمیدارد.
دوم ، کسروی جز این گفتارها ، کتابهایی همچون «شیعیگری» (بخوانند و داوری کنند) ، «در پاسخ بدخواهان» ، «در پاسخ حقیقتگو» ، «گفت و شنید» و «پرسش و پاسخ» در شرح زیانمندی شیعیگری نوشته و بیپایی کیش ملایان را روشن گردانیده و نشان داده دعویهای ملایان از ریشه پوچ و دروغ بوده.
در چنین حالی کسانی پیدا شدهاند که اینها را هیچ نخوانده یا اگر خواندهاند چنانکه خود دوست میداشته دریافتهاند و میوهی چنین سرسریگری سخن دروغی ازو گردیده که در پیامرسانها و اینترنت پراکندهاند ، بدینسان : «مردم ایران یک حکومت به ملایان بدهکار است».
سخن از یک دروغساز نیست زیرا در هر تودهای از اینگونه کسان یافت میشوند ، سخن از آنهایی است که بیهیچ جستجویی آن را راست پنداشته و به اینسو و آنسو میپراکنند و هیچ نمیاندیشند که کسی که چنان کتابها و گفتارهایی نوشته این سخن با آنهمه کوششهایش ناسازگار و در نتیجه باورنکردنیست. افسوسمندانه این کسان کم نیستند تا بخود دلداری دهیم که در هر تودهای پیدا میشوند. یک دسته از اینهایند که ویکیپدیای فارسی نوشته و مینویسند. سرسری خواندن و گریزان بودن از پژوهش از همان نوشتار «احمد کسروی» در آن فرهنگنامه نیک نمودار است. برای نمونه همین سخن دروغ را (گرچه از زبان یک بیگانه) در آن گنجانیدهاند. این نشان میدهد که برجستگان تودهی ما تا چه اندازه موضوعات را سرسری میگیرند.
(در همان نوشتار ، فرهنگنامه از زندگانی کسروی تا سال 1309 را که در کتاب «زندگانی من» نوشته شده کوتاه گردانیده و گفتار پدید آورده ولی به سیزده سال کوششهای اجتماعی ـ سیاسی کسروی که اصل آنست هیچ نپرداخته. اینست اندازهی ارزش آن).
📘 اسرار هزارساله ـ 5
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار یکم : خدا - تکهی 2 از 8
قرآن در چند جا میگوید خود پیغمبر غیب نمیداند(1) ، در چند جا میگوید او هم بشری است مانند دیگران جز اینکه باو وحی میشود(2) و میگوید او مالک سود و زیان خود نیست (قُل لَّا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا) (3) ولی شما برای امامزاده داود هم حاضر نیستید اینها را بپذیرید. ابنمکتوم (از اصحاب خاص پیغمبر) کور بود. نه او بینايی چشم خود را از پیغمبر خواست و نه پیغمبر چنین کاری را کرد.(4) عقیل برادر علی کور بود ، نه این به برادر خود دخیل بست و نه او عقیل را بچنین حاجتی رسانید. ولی شما میگویید تربت امام «شفای هر درد و امان از هر بلایی است». نه راستی شما در این سخن اگر شوخی میکنید که دین [و] خدا و جان مردم شوخیبردار نیست و اگر جدی میگويید پس چرا معطلید ، بگويید همهي این بیمارستانها و داروخانهها و دانشکدههای طب و داروسازی را برچینند. اگر بگويید عقیده لازم است چارهي آن هم آسان است ، شما خودتان که عقیده دارید این کار را دربارهي خود بکنید ، دیگران هم وقتی دیدند عقیده پیدا خواهند کرد و در نتیجه هم مردم ایمان میآورند و هم دنیا از چنگ این بیماریها و این خرجها آسوده میشود.
شما خود میگويید برای هیچ کس نباید قبر ساخته شود چنانکه در همان کتاب کافی چند حدیث از پیغمبر و امام آمده که وصیت کردهاند : قبر ما را چهار انگشت از زمین بالا آورید. و در بعضی هم میگوید : چهار انگشت بالا آورید و روی آن آب بپاشید ، که معلوم است این بلندی چهار انگشت هم برای اینست که پس از ریختن آب و گذشتن زمان ، مساوی زمین شود. چنانکه در جای دیگر هم هست که قبر پیغمبر و صحابه مساوی زمین بود و نیز این حدیث در خیلی جاها آمده که علی گفت : «امر میکنم تو را بچیزی که پیغمبر مرا امر کرده ، باینکه هر قبری دیدی از زمین بلند است ، آن را مساوی زمین کن و هر تمثالی دیدی آن را محو کن.» اکنون باید پرسید که شما با داشتن چنین دستورهايی (که بعضش در اینجا گفته شد) چگونه بخود اجازه میدهید اینهمه گنبد و بارگاه برپا شود.
میگویند : بزرگان دین کم از سرباز گمنام یا فردوسی نیستند ، پس چرا دیگران قبر آنها را میسازند؟ میگویم : شما که مقلد دیگران نیستید. آنها هرچه میخواهند بکنند شما اینهمه نهی را که در این باره رسیده چه خواهید کرد؟ و بعلاوه احترام غیر از عبادت است ، شما قبر را بابالحوائج میخوانید و برای آن زیارت جامعهي کبیره که سراپا شرک است میخوانید ، شما بر خاک قبر سجده میکنید ، با این حال کار خود را با آنان در یک ردیف میآورید؟!
میگويید : اگر کسی بحاکم شهری کار داشته باشد اول باید دربان را ببیند ، آیا خدای عالم بقدر یک حاکمی نیست؟ میگویم : اشتباه شما در همینجاست که گمان میکنید خدا مانند شاهی است که خود نمیتواند بکارهایش رسد ناچار وزیر میگیرد و یا مانند آخوند مکتب است که وقتی شاگرد را بفلک بست خیلی میزند مگر اینکه دیگری بیاید و میانجیگری کند. تَعَالَى اللهُ عَمَّا يَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا.
1ـ سورهی انعام (6) ، آیهی 50 ؛ سورهی اعراف (7) ، آیهی 188 ؛ سورهی هود (11) ، آیهی 31
2ـ سورهی فصلت (41) ، آیهی 6 ؛ سورهی کهف (18) ، آیهی 110
3ـ سورهی اعراف (7) ، آیهی 188
4ـ سورهی رعد (13) ، آیههای 7 و 27 ؛ سورهی یونس (10) ، آیهی 20
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار یکم : خدا - تکهی 2 از 8
قرآن در چند جا میگوید خود پیغمبر غیب نمیداند(1) ، در چند جا میگوید او هم بشری است مانند دیگران جز اینکه باو وحی میشود(2) و میگوید او مالک سود و زیان خود نیست (قُل لَّا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا) (3) ولی شما برای امامزاده داود هم حاضر نیستید اینها را بپذیرید. ابنمکتوم (از اصحاب خاص پیغمبر) کور بود. نه او بینايی چشم خود را از پیغمبر خواست و نه پیغمبر چنین کاری را کرد.(4) عقیل برادر علی کور بود ، نه این به برادر خود دخیل بست و نه او عقیل را بچنین حاجتی رسانید. ولی شما میگویید تربت امام «شفای هر درد و امان از هر بلایی است». نه راستی شما در این سخن اگر شوخی میکنید که دین [و] خدا و جان مردم شوخیبردار نیست و اگر جدی میگويید پس چرا معطلید ، بگويید همهي این بیمارستانها و داروخانهها و دانشکدههای طب و داروسازی را برچینند. اگر بگويید عقیده لازم است چارهي آن هم آسان است ، شما خودتان که عقیده دارید این کار را دربارهي خود بکنید ، دیگران هم وقتی دیدند عقیده پیدا خواهند کرد و در نتیجه هم مردم ایمان میآورند و هم دنیا از چنگ این بیماریها و این خرجها آسوده میشود.
شما خود میگويید برای هیچ کس نباید قبر ساخته شود چنانکه در همان کتاب کافی چند حدیث از پیغمبر و امام آمده که وصیت کردهاند : قبر ما را چهار انگشت از زمین بالا آورید. و در بعضی هم میگوید : چهار انگشت بالا آورید و روی آن آب بپاشید ، که معلوم است این بلندی چهار انگشت هم برای اینست که پس از ریختن آب و گذشتن زمان ، مساوی زمین شود. چنانکه در جای دیگر هم هست که قبر پیغمبر و صحابه مساوی زمین بود و نیز این حدیث در خیلی جاها آمده که علی گفت : «امر میکنم تو را بچیزی که پیغمبر مرا امر کرده ، باینکه هر قبری دیدی از زمین بلند است ، آن را مساوی زمین کن و هر تمثالی دیدی آن را محو کن.» اکنون باید پرسید که شما با داشتن چنین دستورهايی (که بعضش در اینجا گفته شد) چگونه بخود اجازه میدهید اینهمه گنبد و بارگاه برپا شود.
میگویند : بزرگان دین کم از سرباز گمنام یا فردوسی نیستند ، پس چرا دیگران قبر آنها را میسازند؟ میگویم : شما که مقلد دیگران نیستید. آنها هرچه میخواهند بکنند شما اینهمه نهی را که در این باره رسیده چه خواهید کرد؟ و بعلاوه احترام غیر از عبادت است ، شما قبر را بابالحوائج میخوانید و برای آن زیارت جامعهي کبیره که سراپا شرک است میخوانید ، شما بر خاک قبر سجده میکنید ، با این حال کار خود را با آنان در یک ردیف میآورید؟!
میگويید : اگر کسی بحاکم شهری کار داشته باشد اول باید دربان را ببیند ، آیا خدای عالم بقدر یک حاکمی نیست؟ میگویم : اشتباه شما در همینجاست که گمان میکنید خدا مانند شاهی است که خود نمیتواند بکارهایش رسد ناچار وزیر میگیرد و یا مانند آخوند مکتب است که وقتی شاگرد را بفلک بست خیلی میزند مگر اینکه دیگری بیاید و میانجیگری کند. تَعَالَى اللهُ عَمَّا يَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا.
1ـ سورهی انعام (6) ، آیهی 50 ؛ سورهی اعراف (7) ، آیهی 188 ؛ سورهی هود (11) ، آیهی 31
2ـ سورهی فصلت (41) ، آیهی 6 ؛ سورهی کهف (18) ، آیهی 110
3ـ سورهی اعراف (7) ، آیهی 188
4ـ سورهی رعد (13) ، آیههای 7 و 27 ؛ سورهی یونس (10) ، آیهی 20
🔶 زبان ایرانی - 87
🔸 دوز ، دز
در نامهاي آباديهاي آذربايجان بسا كه كلمهي دوز ديده ميشود : سلدوز ، براندوز ، رواندوز ، گرمادوز و مانند اينها. در انجمني پنداشتهاند اين كلمه تركي است. بايد دانست در لهجهي آذري بجاي «دز» «دوز» بوده و اين نامها يادگار آن زبان باستانست. رواندوز را در تاريخ ابناثير و ديگر جاها «روييندز» نگاشتهاند. «گرمادوز» كه طغرل آخرين پادشاه سلجوقي ديري در آنجا بند بوده در تاريخهاي سلجوقي آن را «گهرامدز» ناميدهاند اينها دليل گفتهي ما است.
🔸 دوز ، دز
در نامهاي آباديهاي آذربايجان بسا كه كلمهي دوز ديده ميشود : سلدوز ، براندوز ، رواندوز ، گرمادوز و مانند اينها. در انجمني پنداشتهاند اين كلمه تركي است. بايد دانست در لهجهي آذري بجاي «دز» «دوز» بوده و اين نامها يادگار آن زبان باستانست. رواندوز را در تاريخ ابناثير و ديگر جاها «روييندز» نگاشتهاند. «گرمادوز» كه طغرل آخرين پادشاه سلجوقي ديري در آنجا بند بوده در تاريخهاي سلجوقي آن را «گهرامدز» ناميدهاند اينها دليل گفتهي ما است.