📘 اسرار هزارساله ـ 17
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 2 از 6
دین امروز ما میگوید باید تقلید از مجتهد زنده کرد و در نتیجه همینکه مجتهدی مُرد گفتهها و رسالهها و وقتهایی را که مردم صرف آموختن آنها کردهاند باید کنار رود و باز مردم از نو کتاب بخرند و مدتها وقت صرف آموختن آنها کردهاند باید کنار رود و باز مردم از نو کتاب بخرند و مدتها وقت صرف آموختن آن کنند چرا؟! دلیل این کار چیست؟! خجالت میکشم عرض کنم!! برای نیابت اگر مَقبولهی عُمَر ابْن حَنْظَلهای (1) در کار بود ولی اینجا آن هم نیست بلکه دلیل نقل و عقل برخلاف آنست ، زیرا نقل میگوید : «فارجعوا الی رواة أحادیثنا» (2) اگر حیات شرط باشد پس باید این روایتها را هم کنار گزارید و عقل هم میگوید اگر یک عالمی از پزشک یا مهندسی یا فقیه در فن خود کاری را انجام داد و مُرد گفتهي او باعتبار خود باقی است وگرنه هر دانشمندی مُرد باید آثار او را هم مانند رسالههای عملیه دور ریخت و باز از نو شروع بکار کرد.
1ـ متن اصل کتاب در اینجا لغزش چاپی دارد که ما اصلاح کردیم. مقصود نویسنده اشاره به حدیث عمر بن حنظله است که ملایان در زمینهی ادعای «نیابت» خود از امامان به آن استناد میکنند. متن حدیث و ترجمهی آن اینست :
عن عمر بن حنظلة : قال سألت أبا عبْد اللَّهِ (ع) عنْ رجلین من أصحابنا بینهما منازعة فی دَین او میراث فتحاکما إلى السلطان وَ إلى القضاة أیحلّ ذلِکَ؟
قال : مَنْ تَحاکَمَ إلَیْهِمْ ، فی حَقٍّ أَوْ باطِلٍ ، فَإنَّما تَحاکَمَ إلَى الطّاغُوتِ وَ ما یُحْکَمُ لَهُ، فَإنّما یَأْخُذُهُ سُحْتاً و إنْ کانَ حَقّاً ثابِتاً لَهُ؛ لَأَنّهُ أَخَذَهُ بِحُکْمِ الطّاغُوتِ وَ ما أَمَرَ اللَّهُ أَنْ یُکْفَرَ بِهِ. قالَ اللَّهُ تَعالى: یُریدوُنَ أَنْ یَتَحاکَمُوا إلَى الطّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِروُا انْ یَکْفُرُوا بِهِ.
قلت : فَکیف یصنعان؟
قال : یَنْظُرانِ مَنْ کانَ مِنْکُمْ مِمَّنْ قَدْ رَوى حَدیثَنا وَ نَظَرَ فِی حَلالِنا وَ حَرامِنا وَ عَرَف أَحکامَنا... فَلْیَرْضَوْا بِهِ حَکَماً. فإنّی قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَیْکُمْ حاکِماً. فاذا حکم بحکمنا فلم یقبله منه فانما استخف بحکم الله و علینا رد و الراد علینا الراد علی الله و هو علی حد الشرک بالله.
ترجمه : عمر بن حنظله میگوید از امام صادق(ع) دربارهی دو نفر از دوستانمان (یعنی شیعه) که نزاعی بینشان بود در مورد قرض یا میراث ، و به قضات برای رسیدگی مراجعه کرده بودند ، سؤال کردم که آیا این رواست؟
گفت : هر که در مورد دعاوی حق یا دعاوی ناحق به ایشان مراجعه کند ، در حقیقت به طاغوت (یعنی قدرت حاکمهی ناروا) مراجعه کرده باشد ؛ و هر چه را که به حکم آنها بگیرد ، در حقیقت به طور حرام میگیرد ؛ گرچه آن را که دریافت میکند حق ثابت او باشد ؛ زیرا که آن را به حکم و با رأی طاغوت و آن قدرتی گرفته که خدا دستور داده به آن کافر شود. خدای تعالی میگوید : یریدُونَ انْ یتَحاکَمُوا إلَی الطّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِروا أَنْ یکْفُرُوا به. [سورهی نساء (4) ، تکهای از آیهی 60 : میخواهند داوری را به پیش طاغوت ببرند و حال آن که بدیشان فرمان داده شده است که به طاغوت ایمان نداشته باشند]
پرسیدم : چه باید بکنند؟
گفت : باید نگاه کنند ببینند از شما چه کسی است که حدیث ما را روایت کرده ، و در حلال و حرام ما مطالعه نموده ، و صاحبنظر شده و احکام و قوانین ما را شناخته است... بایستی او را به عنوان قاضی و داور بپذیرند ، زیرا که من او را حاکم بر شما قرار دادهام. پس آنگاه که به حکم ما حکم نمود و از وی نپذیرفتند بیگمان حکم خدا را سبک شمرده و به ما پشت کردهاند و کسی به ما پشت کند به خدا پشت کرده و این در حد شرک به خدا است.
این حدیث را کلینی در الکافی ، 1369ش ، ج1 ، ص 67-68 ، شیخ صدوق در من لایحضره الفقیه ، 1363ش ، ج3 ، ص 8-9 و شیخ طوسی در تهذیب الاحکام ، 1364ش ، ج6 ، ص218 آوردهاند.
2ـ بخشی از روایتی منسوب به امام زمان شیعه است : «و أمَّا فی الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعُوا فیها إلى رُواةِ حَدیثِنا فَإنَّهُمْ حُجَّتی عَلَیْکُمْ کما أنَا حُجَّةُ اللهِ عَلَیْهم.» ، معنی : «در رخدادها بآنان که گفتههای ما را یاد گرفتهاند بازگردید. آنان «حجت» من بشمایند و من «حجت» خدا بآنان میباشم». (بحار الأنوار ، ج 53 ، ص 181).
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 2 از 6
دین امروز ما میگوید باید تقلید از مجتهد زنده کرد و در نتیجه همینکه مجتهدی مُرد گفتهها و رسالهها و وقتهایی را که مردم صرف آموختن آنها کردهاند باید کنار رود و باز مردم از نو کتاب بخرند و مدتها وقت صرف آموختن آنها کردهاند باید کنار رود و باز مردم از نو کتاب بخرند و مدتها وقت صرف آموختن آن کنند چرا؟! دلیل این کار چیست؟! خجالت میکشم عرض کنم!! برای نیابت اگر مَقبولهی عُمَر ابْن حَنْظَلهای (1) در کار بود ولی اینجا آن هم نیست بلکه دلیل نقل و عقل برخلاف آنست ، زیرا نقل میگوید : «فارجعوا الی رواة أحادیثنا» (2) اگر حیات شرط باشد پس باید این روایتها را هم کنار گزارید و عقل هم میگوید اگر یک عالمی از پزشک یا مهندسی یا فقیه در فن خود کاری را انجام داد و مُرد گفتهي او باعتبار خود باقی است وگرنه هر دانشمندی مُرد باید آثار او را هم مانند رسالههای عملیه دور ریخت و باز از نو شروع بکار کرد.
1ـ متن اصل کتاب در اینجا لغزش چاپی دارد که ما اصلاح کردیم. مقصود نویسنده اشاره به حدیث عمر بن حنظله است که ملایان در زمینهی ادعای «نیابت» خود از امامان به آن استناد میکنند. متن حدیث و ترجمهی آن اینست :
عن عمر بن حنظلة : قال سألت أبا عبْد اللَّهِ (ع) عنْ رجلین من أصحابنا بینهما منازعة فی دَین او میراث فتحاکما إلى السلطان وَ إلى القضاة أیحلّ ذلِکَ؟
قال : مَنْ تَحاکَمَ إلَیْهِمْ ، فی حَقٍّ أَوْ باطِلٍ ، فَإنَّما تَحاکَمَ إلَى الطّاغُوتِ وَ ما یُحْکَمُ لَهُ، فَإنّما یَأْخُذُهُ سُحْتاً و إنْ کانَ حَقّاً ثابِتاً لَهُ؛ لَأَنّهُ أَخَذَهُ بِحُکْمِ الطّاغُوتِ وَ ما أَمَرَ اللَّهُ أَنْ یُکْفَرَ بِهِ. قالَ اللَّهُ تَعالى: یُریدوُنَ أَنْ یَتَحاکَمُوا إلَى الطّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِروُا انْ یَکْفُرُوا بِهِ.
قلت : فَکیف یصنعان؟
قال : یَنْظُرانِ مَنْ کانَ مِنْکُمْ مِمَّنْ قَدْ رَوى حَدیثَنا وَ نَظَرَ فِی حَلالِنا وَ حَرامِنا وَ عَرَف أَحکامَنا... فَلْیَرْضَوْا بِهِ حَکَماً. فإنّی قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَیْکُمْ حاکِماً. فاذا حکم بحکمنا فلم یقبله منه فانما استخف بحکم الله و علینا رد و الراد علینا الراد علی الله و هو علی حد الشرک بالله.
ترجمه : عمر بن حنظله میگوید از امام صادق(ع) دربارهی دو نفر از دوستانمان (یعنی شیعه) که نزاعی بینشان بود در مورد قرض یا میراث ، و به قضات برای رسیدگی مراجعه کرده بودند ، سؤال کردم که آیا این رواست؟
گفت : هر که در مورد دعاوی حق یا دعاوی ناحق به ایشان مراجعه کند ، در حقیقت به طاغوت (یعنی قدرت حاکمهی ناروا) مراجعه کرده باشد ؛ و هر چه را که به حکم آنها بگیرد ، در حقیقت به طور حرام میگیرد ؛ گرچه آن را که دریافت میکند حق ثابت او باشد ؛ زیرا که آن را به حکم و با رأی طاغوت و آن قدرتی گرفته که خدا دستور داده به آن کافر شود. خدای تعالی میگوید : یریدُونَ انْ یتَحاکَمُوا إلَی الطّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِروا أَنْ یکْفُرُوا به. [سورهی نساء (4) ، تکهای از آیهی 60 : میخواهند داوری را به پیش طاغوت ببرند و حال آن که بدیشان فرمان داده شده است که به طاغوت ایمان نداشته باشند]
پرسیدم : چه باید بکنند؟
گفت : باید نگاه کنند ببینند از شما چه کسی است که حدیث ما را روایت کرده ، و در حلال و حرام ما مطالعه نموده ، و صاحبنظر شده و احکام و قوانین ما را شناخته است... بایستی او را به عنوان قاضی و داور بپذیرند ، زیرا که من او را حاکم بر شما قرار دادهام. پس آنگاه که به حکم ما حکم نمود و از وی نپذیرفتند بیگمان حکم خدا را سبک شمرده و به ما پشت کردهاند و کسی به ما پشت کند به خدا پشت کرده و این در حد شرک به خدا است.
این حدیث را کلینی در الکافی ، 1369ش ، ج1 ، ص 67-68 ، شیخ صدوق در من لایحضره الفقیه ، 1363ش ، ج3 ، ص 8-9 و شیخ طوسی در تهذیب الاحکام ، 1364ش ، ج6 ، ص218 آوردهاند.
2ـ بخشی از روایتی منسوب به امام زمان شیعه است : «و أمَّا فی الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعُوا فیها إلى رُواةِ حَدیثِنا فَإنَّهُمْ حُجَّتی عَلَیْکُمْ کما أنَا حُجَّةُ اللهِ عَلَیْهم.» ، معنی : «در رخدادها بآنان که گفتههای ما را یاد گرفتهاند بازگردید. آنان «حجت» من بشمایند و من «حجت» خدا بآنان میباشم». (بحار الأنوار ، ج 53 ، ص 181).
🔶 زبان ایرانی - 99
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 2
1ـ اكنون كه بجاي مدارس ابتدايي و متوسطه و عالي بايد واژههاي «دبستان ، دبيرستان ، دانشگاه» بكار برد ، آيا در پارسي واژهاي كه آرش اين هر سه واژه را فراگيرد داريم يا ني؟ چنانكه در زبان تازي واژهی «مدرسه» چنان است و هر سه را فروميگيرد. باري امروز كه در پارسي هر پله را نامي گزاردهاند چنين واژه بسي بايستني است و بايد باشد.
2ـ به پندار من بجاي واژهي «كپيه» واژهی «گرته» نيكوتر از «نسخه» است بلكه آرش اين جز آرش آن و نتوان بجاي آن بكارش برد. و شايد بجاي «نسخه» واژهي «نويسانده» خيلي خوب باشد. و نيز واژهي «رونويس» همانا به آرْشْ و بجاي «سواد» است نه بجا و آرش «نسخه». ف. فراهاني
***
در زمينهي گفتهي نخست پرسش شما بجاست و بايد ما كلمهاي را هم در برابر «مدرسه» داشته باشيم چنانكه كساني كلمهی «آموزشگاه» را براي اين معني پيشنهاد ميكنند ولي بگمان من چنين نيازي نيست زيرا دبستان كه تا چندي پيش بجاي مدرسه بكار ميرفت و به هرگونه مدرسه گفته ميشد هنوز آن معني را از دست نداده و نخواهد داد و چهبسا كه معناي نويني كه بآن دادهاند پس از ديري از ميان برود و كلمه جز بمعناي ديريني خود بكار نرود. كنون هم كه اين معني هست باز ميتوان كلمه را بمعناي ديرين بكار برد و بايد هم برد.
دربارهی پرسش دوم كلمهي «گرته» را در جايي نديدم و نميدانم شما آن را از كجا برداشتهايد به هر حال كلمهي ناشناسيست و نميتوان آن را پذيرفت و اينكه فرقي ميانهی «كپيه» و «نسخه» گزاردهايد مقصودتان روشن نيست. ما فرقي ميانهی آن كلمهی اروپايي با اين كلمهي عربي نمييابيم و هر دو را بيك معني ميبينيم. اما اينكه بجاي «نسخه» كلمهي «نويسانده» را بكار بريم نميدانم پيش ميرود يا نه. «رونويسي» نيز چنانكه بمعناي سواد بكار ميرود بمعناي «نسخه» نيز ميآيد.
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 2
1ـ اكنون كه بجاي مدارس ابتدايي و متوسطه و عالي بايد واژههاي «دبستان ، دبيرستان ، دانشگاه» بكار برد ، آيا در پارسي واژهاي كه آرش اين هر سه واژه را فراگيرد داريم يا ني؟ چنانكه در زبان تازي واژهی «مدرسه» چنان است و هر سه را فروميگيرد. باري امروز كه در پارسي هر پله را نامي گزاردهاند چنين واژه بسي بايستني است و بايد باشد.
2ـ به پندار من بجاي واژهي «كپيه» واژهی «گرته» نيكوتر از «نسخه» است بلكه آرش اين جز آرش آن و نتوان بجاي آن بكارش برد. و شايد بجاي «نسخه» واژهي «نويسانده» خيلي خوب باشد. و نيز واژهي «رونويس» همانا به آرْشْ و بجاي «سواد» است نه بجا و آرش «نسخه». ف. فراهاني
***
در زمينهي گفتهي نخست پرسش شما بجاست و بايد ما كلمهاي را هم در برابر «مدرسه» داشته باشيم چنانكه كساني كلمهی «آموزشگاه» را براي اين معني پيشنهاد ميكنند ولي بگمان من چنين نيازي نيست زيرا دبستان كه تا چندي پيش بجاي مدرسه بكار ميرفت و به هرگونه مدرسه گفته ميشد هنوز آن معني را از دست نداده و نخواهد داد و چهبسا كه معناي نويني كه بآن دادهاند پس از ديري از ميان برود و كلمه جز بمعناي ديريني خود بكار نرود. كنون هم كه اين معني هست باز ميتوان كلمه را بمعناي ديرين بكار برد و بايد هم برد.
دربارهی پرسش دوم كلمهي «گرته» را در جايي نديدم و نميدانم شما آن را از كجا برداشتهايد به هر حال كلمهي ناشناسيست و نميتوان آن را پذيرفت و اينكه فرقي ميانهی «كپيه» و «نسخه» گزاردهايد مقصودتان روشن نيست. ما فرقي ميانهی آن كلمهی اروپايي با اين كلمهي عربي نمييابيم و هر دو را بيك معني ميبينيم. اما اينكه بجاي «نسخه» كلمهي «نويسانده» را بكار بريم نميدانم پيش ميرود يا نه. «رونويسي» نيز چنانكه بمعناي سواد بكار ميرود بمعناي «نسخه» نيز ميآيد.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی نودوششم)
🔶 راه چه دور و چه نزدیك با پیمودنست كه بپایان میرسد
یادداشت کوشاد تلگرام :
(بخش سه از سه)
این حال همچنان بود تا در سال 1357 كوششهای سیاسی بار دیگر رواج یافت و جنبشی پا گرفت. اینبود آنهایی که دلسردیها مینمودند به شور آمدند و امیدهای از دست رفتهشان بازآمد و برخی به کوششهایی نیز آغاز کردند. لیکن چون یکی دو سالی گذشت و پیشامدهای رسوایی رخ داد و دیده شد که نه تنها به آزادی نزدیک نشدیم از آن دور هم گردیدهایم ، این بار نیز همچون سال 32 و پس از آن ، انبوهی از آنان كه رویدادها را بزیان کشور و مردم و خلاف مرام خود یافتند دلسردی و نومیدی فزونتری از خود نموده بیكبار دست از هر كوششی شستند. برخی ایران را «شورهزار» خواندند كه هرچه بكارید و بكوشید چیزی درنخواهد آمد. (زیرا میخواستند یكی دو ساله به همه چیز برسند).
گفتیم یكی از علتهای این دلسردی را باید در این جُست كه جنبندگان سیاسی تو گویی بزبان رفتار خود میگفتند : کاری که فرجامش در زنده بودن من دیده نشود بدرد نمیخورد.
حال آنكه گفتار بالا انگشت روی این اشتباه میگزارَد و جا دارد بار دیگر به آن پرداخته و اندیشیده شود :
🔸«كسانی میگویند : این راهی كه شما پیش گرفتهاید سالها میخواهد تا به نتیجه برسد. میگویم : شما نتیجه چه چیز را میگویید؟!. اینكه یك كسی معنی درست زندگی را بشناسد و از گمراهیها بیرون آید و زندگانی پاكدلانه پیش گیرد یك نتیجهی بزرگی برای اوست كه باید قدرش داند و خشنودی نماید. این سخنی كه میگویید دلیلست كه شما باز چشمتان تنها بسوی دیگران باز است و خود را بیاد نمیآورید. از آنسو راه نزدیكتر از این كجا هست؟! یك مردمی كه آلودهی چند گونه نادانی گردیدهاند و اندیشههای پست و پراكنده بآنان چیره میباشد چه راه چاره دارند جز آنكه خود را از آن نادانیها و اندیشهها رها گردانند؟!..»
جای صد افسوس است با آنكه از مشروطه تاكنون چندین آزمایش گرانبهای تاریخی را پشت سر گزاشتهایم و در هر یك از آنها همین آلودگیها و گرفتاریهای توده سنگ راه آزادیخواهان بوده باز هم كسانی بدنبال «میانبر» هستند.
اینكه گفته شده : آزموده را نباید دوباره آزمود ، پس كی بكار خواهد آمد؟!
در هر حال ما به كسانی كه این راه را دور میشمارند میگوییم : شما در وضعیتی هستید كه اگر نخواهید از آلودگیها پاك گردید چیزی بدست نخواهید آورد زیرا جنبشهای گذشته و وضعیت امروزی ایرانیان همه نشان میدهد كه مردم به حقایق زندگانی آشنا نیستند بلكه باید گفت فرسنگها دورند و اینست باید آنها را یاد گیرند و چون با آلودگیهایی كه دچار هستند نمیتوانند آنها را یاد گیرند باید با گمراهیها نبردید و آنها را از پیش پا کنار زد تا راه یاد گرفتن حقایق هموار گردد.
در ایران جز جنبش مشروطه ، دیگر جنبشها راهِ «یا همه یا هیچ» را پیمودهاند. اساساً اگر نیک بنگریم میبینیم که هر گونه تلاشی در این کشور در صد سال گذشته به آزادی و پیشرفت راه نبرده است. یک کودتا یا یک آشفتگی در اجتماع ، همهی کوششهای گذشته را در این کشور نابود گردانیده. چنانکه شهریور 1320 پایانی بر کوششهای حکومت رضاشاه ، کودتای 1332 پایان کوششهای دوازدهسالهی کوشندگان سیاسی و شورش 1357 پایان تلاشهای حکومت محمدرضاشاه بوده است.
ایرانیان یا عمر خود را تباه کرده «هیچی» بدست نخواهند آورد بلكه در این گرفتاریها هرچه بیشتر فرورفته به پرتگاه نابودی نزدیكتر خواهند گردید یا آنكه راه پاک گردیدن از آلودگیها را یگانه راه شناخته با پاكدلی و دلگرمی به آن خواهند كوشید كه در آنحال بیگمان به نتیجههای خجستهای دست خواهند یافت.
این نکته درخور پرواست که راهی که ما در کوششهای اجتماعی پیش گرفتهایم تنها راهیست كه «همه یا هیچ» نیست. شما هر اندازه که در این راه گام بردارید بهرهی خود و آیندگان از آن بیشتر خواهد بود و در هر زمانی كه نتیجهی كوششها را بسنجش گزارید توده را پاکتر و آلودگیهاشان را کمتر از گذشته خواهید یافت که این خود یک پیشرفت پایدار یا بنیادی بوده و پیداست خواهد ماند.
آن کوششهای «همه یا هیچ» كه تاكنون در ایران بکار رفته جز نومیدی فزونتر مردم و كوشندگان بلكه نابودی كشور نتیجهای نداده و نخواهد داد. در این جست و خیزها هرچه تلاشها بیشتر باشد كوشندگان از یكدیگر دورتر افتاده كاری كه امروز توانند فردا نخواهند توانست. این چیزیست كه كوشندگان سیاسی معاصر ما همیشه از آن غفلت كردهاند.
(تکهی نودوششم)
🔶 راه چه دور و چه نزدیك با پیمودنست كه بپایان میرسد
یادداشت کوشاد تلگرام :
(بخش سه از سه)
این حال همچنان بود تا در سال 1357 كوششهای سیاسی بار دیگر رواج یافت و جنبشی پا گرفت. اینبود آنهایی که دلسردیها مینمودند به شور آمدند و امیدهای از دست رفتهشان بازآمد و برخی به کوششهایی نیز آغاز کردند. لیکن چون یکی دو سالی گذشت و پیشامدهای رسوایی رخ داد و دیده شد که نه تنها به آزادی نزدیک نشدیم از آن دور هم گردیدهایم ، این بار نیز همچون سال 32 و پس از آن ، انبوهی از آنان كه رویدادها را بزیان کشور و مردم و خلاف مرام خود یافتند دلسردی و نومیدی فزونتری از خود نموده بیكبار دست از هر كوششی شستند. برخی ایران را «شورهزار» خواندند كه هرچه بكارید و بكوشید چیزی درنخواهد آمد. (زیرا میخواستند یكی دو ساله به همه چیز برسند).
گفتیم یكی از علتهای این دلسردی را باید در این جُست كه جنبندگان سیاسی تو گویی بزبان رفتار خود میگفتند : کاری که فرجامش در زنده بودن من دیده نشود بدرد نمیخورد.
حال آنكه گفتار بالا انگشت روی این اشتباه میگزارَد و جا دارد بار دیگر به آن پرداخته و اندیشیده شود :
🔸«كسانی میگویند : این راهی كه شما پیش گرفتهاید سالها میخواهد تا به نتیجه برسد. میگویم : شما نتیجه چه چیز را میگویید؟!. اینكه یك كسی معنی درست زندگی را بشناسد و از گمراهیها بیرون آید و زندگانی پاكدلانه پیش گیرد یك نتیجهی بزرگی برای اوست كه باید قدرش داند و خشنودی نماید. این سخنی كه میگویید دلیلست كه شما باز چشمتان تنها بسوی دیگران باز است و خود را بیاد نمیآورید. از آنسو راه نزدیكتر از این كجا هست؟! یك مردمی كه آلودهی چند گونه نادانی گردیدهاند و اندیشههای پست و پراكنده بآنان چیره میباشد چه راه چاره دارند جز آنكه خود را از آن نادانیها و اندیشهها رها گردانند؟!..»
جای صد افسوس است با آنكه از مشروطه تاكنون چندین آزمایش گرانبهای تاریخی را پشت سر گزاشتهایم و در هر یك از آنها همین آلودگیها و گرفتاریهای توده سنگ راه آزادیخواهان بوده باز هم كسانی بدنبال «میانبر» هستند.
اینكه گفته شده : آزموده را نباید دوباره آزمود ، پس كی بكار خواهد آمد؟!
در هر حال ما به كسانی كه این راه را دور میشمارند میگوییم : شما در وضعیتی هستید كه اگر نخواهید از آلودگیها پاك گردید چیزی بدست نخواهید آورد زیرا جنبشهای گذشته و وضعیت امروزی ایرانیان همه نشان میدهد كه مردم به حقایق زندگانی آشنا نیستند بلكه باید گفت فرسنگها دورند و اینست باید آنها را یاد گیرند و چون با آلودگیهایی كه دچار هستند نمیتوانند آنها را یاد گیرند باید با گمراهیها نبردید و آنها را از پیش پا کنار زد تا راه یاد گرفتن حقایق هموار گردد.
در ایران جز جنبش مشروطه ، دیگر جنبشها راهِ «یا همه یا هیچ» را پیمودهاند. اساساً اگر نیک بنگریم میبینیم که هر گونه تلاشی در این کشور در صد سال گذشته به آزادی و پیشرفت راه نبرده است. یک کودتا یا یک آشفتگی در اجتماع ، همهی کوششهای گذشته را در این کشور نابود گردانیده. چنانکه شهریور 1320 پایانی بر کوششهای حکومت رضاشاه ، کودتای 1332 پایان کوششهای دوازدهسالهی کوشندگان سیاسی و شورش 1357 پایان تلاشهای حکومت محمدرضاشاه بوده است.
ایرانیان یا عمر خود را تباه کرده «هیچی» بدست نخواهند آورد بلكه در این گرفتاریها هرچه بیشتر فرورفته به پرتگاه نابودی نزدیكتر خواهند گردید یا آنكه راه پاک گردیدن از آلودگیها را یگانه راه شناخته با پاكدلی و دلگرمی به آن خواهند كوشید كه در آنحال بیگمان به نتیجههای خجستهای دست خواهند یافت.
این نکته درخور پرواست که راهی که ما در کوششهای اجتماعی پیش گرفتهایم تنها راهیست كه «همه یا هیچ» نیست. شما هر اندازه که در این راه گام بردارید بهرهی خود و آیندگان از آن بیشتر خواهد بود و در هر زمانی كه نتیجهی كوششها را بسنجش گزارید توده را پاکتر و آلودگیهاشان را کمتر از گذشته خواهید یافت که این خود یک پیشرفت پایدار یا بنیادی بوده و پیداست خواهد ماند.
آن کوششهای «همه یا هیچ» كه تاكنون در ایران بکار رفته جز نومیدی فزونتر مردم و كوشندگان بلكه نابودی كشور نتیجهای نداده و نخواهد داد. در این جست و خیزها هرچه تلاشها بیشتر باشد كوشندگان از یكدیگر دورتر افتاده كاری كه امروز توانند فردا نخواهند توانست. این چیزیست كه كوشندگان سیاسی معاصر ما همیشه از آن غفلت كردهاند.
📘 اسرار هزارساله ـ 18
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 3 از 6
شاید کسانی که برکنارند بگویند این کار برای رعایت اقتضای زمان است و خود کار نیکی است ولی اهل اطلاع میدانند که مطلب غیر از این است و دلیلش هم این رسالههایی است که پی درپی عوض میشود. ببینید در رسالههای بعد کدام رعایتی از زمان شده که در رسالههای پیش نبوده.
خواهید گفت بیهوده سخن باین درازی نشود ، چگونه ممکن است چنین حکمی را بیهیچ دلیل از پیش خود درآورد؟! آری در دنیا هر کس هر گونه ادعايی کند میگوید دلیل دارم ولی در برابر هم خدا یک ترازويی بما داده بنام عقل که اگر از بند هوس و عادت و تقلید آزاد باشد بآسانی درست را از نادرست میشناساند. برای این حکم هم یک دلیل موهوم و کشداری درست کردهاند بنام اصل «عدم جواز» که بهتر است معنایش را هم از خود اهل فن بپرسید تا ببینید احکام دین شما بر روی چه پایههايی است.
میدانم آنان که عمری با این گونه سخنان بالا آمدهاند نمیتوانند باور کنند که مدرک این احکامی که ما صدها سال حکم مسلم خدا میدانستیم تا این اندازه سست و بیپا باشد و شاید گمان کنند که اینها مدرک دیگری داشته که ما نیاوردهایم ولی باید بدانند که من این سخنان را در پشت کوه قاف نمینویسم. ما در اینجا یک سلاح داریم و آن حقیقت است ، پس چگونه ممکن است آن را هم با دست خود بشکنیم. من قسم یاد نمیکنم ولی [به] شما اطمینان میدهیم که در سرتاسر این کتاب کلمهاي برخلاف حقیقت ننوشتم تا جايی که از جملهها و کلمههای گزافهای معمولی هم خودداری شده و بلکه بعکس چون میخواستم دلیلهای آن در همهجا روشن و استوار باشد و نیز میخواستم پا از حد ادب بیرون نگزارم خیلی گفتنیها را هم نگفتم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست کردهاند این است که «هر کس به کفش عالم بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه برای روحانی پایهای بس بلند درست شد که هیچ کس نتوانست بقصد اصلاح دستی بسوی این دستگاه دراز کند. گرچه این مطلب در ظاهر به نفع روحانی است ولی در واقع لطمهي بزرگی شد برای دین و دنیای ما بلکه برای خود روحانی ، زیرا مسلم است که راه خردهگیری و چون و چرا بر روی هرچه بسته شود راه فساد بر روی آن باز میشود.
آری تنها در کار خدا چون از روی نظام کامل است و از دائرهي فکر و اختیار ما نیز بیرون است ، چون و چرا معنا ندارد ولی در جای دیگر ما خود میبینیم که نتیجهي آن بعکس است. در کار حکومت زبان مردم را بستند ، راه فساد باز شد. در کار امام حسین گفتند هر که چون و چرا کند پشت پا میخورد ، آنهمه کارهای بیخردانه بنام او درست شد. در زمینهي دین راه خردهگیری را بستند ، چه دروغهای شاخداری پیدا شد و چه بارهای سنگینی بنام دین بر دوش مردم گزاشتند. و دربارهي ملا هم گفتند : «هر کس به کفش او بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه باین صورت درآمد.
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 3 از 6
شاید کسانی که برکنارند بگویند این کار برای رعایت اقتضای زمان است و خود کار نیکی است ولی اهل اطلاع میدانند که مطلب غیر از این است و دلیلش هم این رسالههایی است که پی درپی عوض میشود. ببینید در رسالههای بعد کدام رعایتی از زمان شده که در رسالههای پیش نبوده.
خواهید گفت بیهوده سخن باین درازی نشود ، چگونه ممکن است چنین حکمی را بیهیچ دلیل از پیش خود درآورد؟! آری در دنیا هر کس هر گونه ادعايی کند میگوید دلیل دارم ولی در برابر هم خدا یک ترازويی بما داده بنام عقل که اگر از بند هوس و عادت و تقلید آزاد باشد بآسانی درست را از نادرست میشناساند. برای این حکم هم یک دلیل موهوم و کشداری درست کردهاند بنام اصل «عدم جواز» که بهتر است معنایش را هم از خود اهل فن بپرسید تا ببینید احکام دین شما بر روی چه پایههايی است.
میدانم آنان که عمری با این گونه سخنان بالا آمدهاند نمیتوانند باور کنند که مدرک این احکامی که ما صدها سال حکم مسلم خدا میدانستیم تا این اندازه سست و بیپا باشد و شاید گمان کنند که اینها مدرک دیگری داشته که ما نیاوردهایم ولی باید بدانند که من این سخنان را در پشت کوه قاف نمینویسم. ما در اینجا یک سلاح داریم و آن حقیقت است ، پس چگونه ممکن است آن را هم با دست خود بشکنیم. من قسم یاد نمیکنم ولی [به] شما اطمینان میدهیم که در سرتاسر این کتاب کلمهاي برخلاف حقیقت ننوشتم تا جايی که از جملهها و کلمههای گزافهای معمولی هم خودداری شده و بلکه بعکس چون میخواستم دلیلهای آن در همهجا روشن و استوار باشد و نیز میخواستم پا از حد ادب بیرون نگزارم خیلی گفتنیها را هم نگفتم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست کردهاند این است که «هر کس به کفش عالم بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه برای روحانی پایهای بس بلند درست شد که هیچ کس نتوانست بقصد اصلاح دستی بسوی این دستگاه دراز کند. گرچه این مطلب در ظاهر به نفع روحانی است ولی در واقع لطمهي بزرگی شد برای دین و دنیای ما بلکه برای خود روحانی ، زیرا مسلم است که راه خردهگیری و چون و چرا بر روی هرچه بسته شود راه فساد بر روی آن باز میشود.
آری تنها در کار خدا چون از روی نظام کامل است و از دائرهي فکر و اختیار ما نیز بیرون است ، چون و چرا معنا ندارد ولی در جای دیگر ما خود میبینیم که نتیجهي آن بعکس است. در کار حکومت زبان مردم را بستند ، راه فساد باز شد. در کار امام حسین گفتند هر که چون و چرا کند پشت پا میخورد ، آنهمه کارهای بیخردانه بنام او درست شد. در زمینهي دین راه خردهگیری را بستند ، چه دروغهای شاخداری پیدا شد و چه بارهای سنگینی بنام دین بر دوش مردم گزاشتند. و دربارهي ملا هم گفتند : «هر کس به کفش او بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه باین صورت درآمد.
Haqãyeqe zendegi - xerad.pdf
215.9 KB
«حقایق زندگی ـ خرد» عنوان یازدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - 100
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 3
كلمههايي كه پيمان بكار ميبرد غالباً غريب و نامأنوس است و بارها ديده شده مورد اعتراض مخالفين واقع ميشود. از جمله اخيراً دربارهی كلمههاي آينده مباحثه پیش آمده از اين جهت خواهشمندم به هر كدام اگر شاهدي در نظر داريد ذكر نماييد آن كلمات اينست : فيروزي ، خرسندي ، همداستان ، خستو ، گزين ، پراكنده ، خودكامگي ؛ كه در شمارهي آخري بكار بردهايد.
م . ع
*
ما كلمههايي را كه بكار ميبريم بيشتر آنها را از شاهنامه و پارهای كتابهاي ديگر برداشتهايم. در زمينهي زبان بايد پيروي از مردم آن زبان نمود و از پيش خود كلمه پديد نياورد مگر در جايي كه كلمهاي از پيش نبوده باشد. آن چند كلمه كه ياد كردهايد همگي در شاهنامه بكار رفته و ما اينك شعرهايي را بگواهي ميآوريم.
فيروزي را ما بمعناي موفقيت و مظفريت ميآوريم و باين معني فردوسي ميگويد :
گر ايدونكه فيروز گردم بجنگ كنم روي گيتي بر ارجاسب تنگ
خرسندي را گاهي بمعناي آرامش دل و سعادت بكار ميبريم و گاهي بمعناي قناعت. معناي نخست معروفست و دفتري در پهلوي بنام «داروي خرسندي» هست كه مقصود از آن نشان دادن راهيست كه مايهي آرامش دل و خوشي و خرمي باشد. در معناي دوم فردوسي ميگويد :
تو مخروش و بر داده خرسند باش بگيتي درخت برومند باش
همداستان را بمعناي موافق و همعقيده بكار ميبريم. در اين معني فردوسي ميگويد :
كنون كهتر شاه هندوستان بباشي نباشيم همداستان
خستو يا خستوان بمعناي معترف يا مقر آورده ميشود. فردوسي ميگويد :
ز آز و فزوني بيكسو شويم بناداني خويش خستو شويم
گزين كردن را بجاي انتخاب بكار ميبريم. در شاهنامه ميگويد :
ز آخر گزين كرد اسب سياه گرانمايه خفتان و رومي كلاه
پراكنده را بمعناي منتشر و معروف ميآوريم. در ويس و رامين ميگويد :
پراكنده شد اندر شهر نامش ز دايه نامهاي شد نزد مامش
خودكامگي را بمعناي استبداد در شاهنامه و ديگر كتابها بكار بردهاند ولي كنون جاي آن را در ياد نداشتيم و اينست گواه آن را بشمارهي ديگري حواله ميدهيم.
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 3
كلمههايي كه پيمان بكار ميبرد غالباً غريب و نامأنوس است و بارها ديده شده مورد اعتراض مخالفين واقع ميشود. از جمله اخيراً دربارهی كلمههاي آينده مباحثه پیش آمده از اين جهت خواهشمندم به هر كدام اگر شاهدي در نظر داريد ذكر نماييد آن كلمات اينست : فيروزي ، خرسندي ، همداستان ، خستو ، گزين ، پراكنده ، خودكامگي ؛ كه در شمارهي آخري بكار بردهايد.
م . ع
*
ما كلمههايي را كه بكار ميبريم بيشتر آنها را از شاهنامه و پارهای كتابهاي ديگر برداشتهايم. در زمينهي زبان بايد پيروي از مردم آن زبان نمود و از پيش خود كلمه پديد نياورد مگر در جايي كه كلمهاي از پيش نبوده باشد. آن چند كلمه كه ياد كردهايد همگي در شاهنامه بكار رفته و ما اينك شعرهايي را بگواهي ميآوريم.
فيروزي را ما بمعناي موفقيت و مظفريت ميآوريم و باين معني فردوسي ميگويد :
گر ايدونكه فيروز گردم بجنگ كنم روي گيتي بر ارجاسب تنگ
خرسندي را گاهي بمعناي آرامش دل و سعادت بكار ميبريم و گاهي بمعناي قناعت. معناي نخست معروفست و دفتري در پهلوي بنام «داروي خرسندي» هست كه مقصود از آن نشان دادن راهيست كه مايهي آرامش دل و خوشي و خرمي باشد. در معناي دوم فردوسي ميگويد :
تو مخروش و بر داده خرسند باش بگيتي درخت برومند باش
همداستان را بمعناي موافق و همعقيده بكار ميبريم. در اين معني فردوسي ميگويد :
كنون كهتر شاه هندوستان بباشي نباشيم همداستان
خستو يا خستوان بمعناي معترف يا مقر آورده ميشود. فردوسي ميگويد :
ز آز و فزوني بيكسو شويم بناداني خويش خستو شويم
گزين كردن را بجاي انتخاب بكار ميبريم. در شاهنامه ميگويد :
ز آخر گزين كرد اسب سياه گرانمايه خفتان و رومي كلاه
پراكنده را بمعناي منتشر و معروف ميآوريم. در ويس و رامين ميگويد :
پراكنده شد اندر شهر نامش ز دايه نامهاي شد نزد مامش
خودكامگي را بمعناي استبداد در شاهنامه و ديگر كتابها بكار بردهاند ولي كنون جاي آن را در ياد نداشتيم و اينست گواه آن را بشمارهي ديگري حواله ميدهيم.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی نودوهفتم)
🔶 یك نشست فراموش نشدنی
(بخش یک از سه)
چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانهی دارندهی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارندهی پرچم شرح داد كه عیدهای هر تودهای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید میگیرند و بجشن و شادی میپردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بمانندهی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانهایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها میشماریم[1] سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزیای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : میدانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. میگویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یک راه خداپرستی و رستگاریست.
🔸پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمیداشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همهی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادّیگری به پیكار پردازد ،
و بالاخره جهانیان را بیك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد میباشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادّیگری ، در پیرامون روان ، در زمینهی خرد ، دربارهی فلسفهی یونان نوشته شده.
سپس گفت : امشب كسانی هم هستند كه باینجا كمتر آمدهاند و شاید برخی سخنان ما بآنان سخت افتد. ولی ما خشنود خواهیم بود اگر پس از پایان سخنانِ من پرسشهایی كنند و یا ایراد گیرند. ما از این رهگذر پیشانیمان باز است. زیرا هیچ سخنی را بیدلیل نمیگوییم ، هیچگاه به «تعبد» دست نمییازیم و ما تاكنون بهمهی دیگران ایرادها گرفتهایم ولی كسی ایرادی بما نتوانسته است. زیرا گفتههای ما همه حقایقست ، همه بسود جهانست.
سپس بیك رشته سخنان درازی پرداخت و پس از وی آقای خراسانی بسخن درآمدند و چون پرسشی دربارهی اسلام رفته بود پاسخهای پرمغزی دادند. نیز یكی گفت ایراد میگیرند كه این جمعیت تاكنون چه كار كرده. آقای خراسانی بیك پاسخ روشن و پرمغزی پرداخته گفتند : این ایراد بسیار بیخردانه است. این مِثل آنست كه ما سه تن در یك اتاقی زندگی میكنیم و من میبینم قالی آن اتاق گَردآلود و چركینست ، اینست موضوع را بآن دو تن بازمینمایم ، و چون قالی بزرگ و سنگینست كه یك تن نمیتواند آن را بیرون برد و پاك گرداند خواهش میكنم كه بیایید دست بهم داده این را بلند كنیم. ولی آنان بیپروایی مینمایند و نزدیك نمیآیند و سپس برگشته بریشخند و سركوفت میگویند :
«خوب چه كار كردهای؟!..» من بآنها پاسخ داده میگویم : من به تنهایی نمیتوانستم كاری كنم. این نیكی من بود كه شما را از گردآلودی و چركینی این فرش آگاه گردانیدم ، و باز نیكی من بود كه خود آمادهی كار گردیده از شما هم خواهش همدستی نمودم. لیكن شما از بدنهادی و آلودهدرونی با من همدستی ننمودید ، و اینست كار ناانجام مانده و من باید كسان دیگری را بهمدستی بخوانم و این كار را بپایان رسانم.
این مَثَلِ بسیار پرمغز و بجایی بود.
🔸این درست داستان برخی از ایرانیانست. این بدبختها شرافت زندگانی و سرفرازی و همه چیزِ نیك را فراموش كرده تنها درپی آنند كه با یكی كینهتوزی كنند و بریشخند و سركوفت پردازند و لذت برند.
خدا روی اینان را سیاه گرداند. سالهاست ما بدینسان بكوشش برخاستهایم و یك جمعیتی از دور و نزدیك دست یكی گردانیده بچارهی دردها میكوشیم. این بدبختها اگر در اندیشهی شرافت و سرفرازی باشند باید از این خیزش و كوشش ما بتكان آیند و بهمدستی شتابند و اگر هم برخی ایرادهایی دارند بگویند تا رفع شود. ولی ما میبینیم همچون چوب خشك از دور میایستند ، بلكه كارشكنی نیز مینمایند ، و چون در نتیجهی همین پستی و بیپرواییِ آنان پیشرفتِ كار كنْد میگردد ، فرصت یافته زبان باز میكنند و میگویند : شما تاكنون چه كار كردهاید؟!. در اینجاست كه باید گفت رویتان سیاه باد! خدا ریشهی شما را از روی زمین براندازد!
آقای خراسانی نیك توضیح دادند كه ما امروز تنها بآن میكوشیم كه اندیشهها را روشن گردانیم و بشمارهی همراهان بیفزاییم و این خود زمینه را برای هر نیكی آماده خواهد گردانید. این كسانی كه بما ایراد میگیرند گذشته از آنكه خود روسیاه و گناهكارند ایرادشان نیز بسیار بیپاست.
[1] : به مناسبت درآمدن نخستین شمارهی ماهنامهی پیمان در یكم آذر 1312.
(تکهی نودوهفتم)
🔶 یك نشست فراموش نشدنی
(بخش یک از سه)
چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانهی دارندهی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارندهی پرچم شرح داد كه عیدهای هر تودهای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید میگیرند و بجشن و شادی میپردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بمانندهی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانهایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها میشماریم[1] سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزیای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : میدانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. میگویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یک راه خداپرستی و رستگاریست.
🔸پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمیداشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همهی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادّیگری به پیكار پردازد ،
و بالاخره جهانیان را بیك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد میباشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادّیگری ، در پیرامون روان ، در زمینهی خرد ، دربارهی فلسفهی یونان نوشته شده.
سپس گفت : امشب كسانی هم هستند كه باینجا كمتر آمدهاند و شاید برخی سخنان ما بآنان سخت افتد. ولی ما خشنود خواهیم بود اگر پس از پایان سخنانِ من پرسشهایی كنند و یا ایراد گیرند. ما از این رهگذر پیشانیمان باز است. زیرا هیچ سخنی را بیدلیل نمیگوییم ، هیچگاه به «تعبد» دست نمییازیم و ما تاكنون بهمهی دیگران ایرادها گرفتهایم ولی كسی ایرادی بما نتوانسته است. زیرا گفتههای ما همه حقایقست ، همه بسود جهانست.
سپس بیك رشته سخنان درازی پرداخت و پس از وی آقای خراسانی بسخن درآمدند و چون پرسشی دربارهی اسلام رفته بود پاسخهای پرمغزی دادند. نیز یكی گفت ایراد میگیرند كه این جمعیت تاكنون چه كار كرده. آقای خراسانی بیك پاسخ روشن و پرمغزی پرداخته گفتند : این ایراد بسیار بیخردانه است. این مِثل آنست كه ما سه تن در یك اتاقی زندگی میكنیم و من میبینم قالی آن اتاق گَردآلود و چركینست ، اینست موضوع را بآن دو تن بازمینمایم ، و چون قالی بزرگ و سنگینست كه یك تن نمیتواند آن را بیرون برد و پاك گرداند خواهش میكنم كه بیایید دست بهم داده این را بلند كنیم. ولی آنان بیپروایی مینمایند و نزدیك نمیآیند و سپس برگشته بریشخند و سركوفت میگویند :
«خوب چه كار كردهای؟!..» من بآنها پاسخ داده میگویم : من به تنهایی نمیتوانستم كاری كنم. این نیكی من بود كه شما را از گردآلودی و چركینی این فرش آگاه گردانیدم ، و باز نیكی من بود كه خود آمادهی كار گردیده از شما هم خواهش همدستی نمودم. لیكن شما از بدنهادی و آلودهدرونی با من همدستی ننمودید ، و اینست كار ناانجام مانده و من باید كسان دیگری را بهمدستی بخوانم و این كار را بپایان رسانم.
این مَثَلِ بسیار پرمغز و بجایی بود.
🔸این درست داستان برخی از ایرانیانست. این بدبختها شرافت زندگانی و سرفرازی و همه چیزِ نیك را فراموش كرده تنها درپی آنند كه با یكی كینهتوزی كنند و بریشخند و سركوفت پردازند و لذت برند.
خدا روی اینان را سیاه گرداند. سالهاست ما بدینسان بكوشش برخاستهایم و یك جمعیتی از دور و نزدیك دست یكی گردانیده بچارهی دردها میكوشیم. این بدبختها اگر در اندیشهی شرافت و سرفرازی باشند باید از این خیزش و كوشش ما بتكان آیند و بهمدستی شتابند و اگر هم برخی ایرادهایی دارند بگویند تا رفع شود. ولی ما میبینیم همچون چوب خشك از دور میایستند ، بلكه كارشكنی نیز مینمایند ، و چون در نتیجهی همین پستی و بیپرواییِ آنان پیشرفتِ كار كنْد میگردد ، فرصت یافته زبان باز میكنند و میگویند : شما تاكنون چه كار كردهاید؟!. در اینجاست كه باید گفت رویتان سیاه باد! خدا ریشهی شما را از روی زمین براندازد!
آقای خراسانی نیك توضیح دادند كه ما امروز تنها بآن میكوشیم كه اندیشهها را روشن گردانیم و بشمارهی همراهان بیفزاییم و این خود زمینه را برای هر نیكی آماده خواهد گردانید. این كسانی كه بما ایراد میگیرند گذشته از آنكه خود روسیاه و گناهكارند ایرادشان نیز بسیار بیپاست.
[1] : به مناسبت درآمدن نخستین شمارهی ماهنامهی پیمان در یكم آذر 1312.