پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📘 اسرار هزارساله ـ 21
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکه‌ی 6 از 6

شاید بگويید تو یا مجتهدی یا مقلد ، اگر مجتهدی حرفهایت برای خودت حجت است و بدرد دیگران نمی‌خورد و اگر مقلدی جاهل را بر عالم بحثی نیست و بعبارت دیگر این فضولیها بتو نمی‌رسد. آری این سخن درست است ولی برای راه نه برای نتیجه ، یعنی شما اگر جامه‌ي خود را به خیاط دادید بدوزد نباید بگويید آن را چگونه ببُرد و بدوزد ولی جامه را که بشما داد باید باندام شما راست باشد وگرنه بر شما است که بگويید چرا وقت و پول و جامه‌ي من را خراب کردی. شما هم با قانونگزار نگويید که حکم را چگونه و از چه راه بیرون آورد ولی حکمی را که بشما داد باید با حکم عقل و آيین طبیعت که حکم مسلم خداست راست بیاید وگرنه مانند امروز می‌شود که برای یک آیه «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ»(1) که دستوری است خیلی ساده و حدودش را هم هر کسی می‌تواند با فطرت خدادادی خود بفهمد چند برابر قرآن کتاب نوشته می‌شود. تازه نتیجه‌اش هم این می‌شود که آب خزینه‌ي حمام و آب حوض مسجد جمعه با همه‌ي آلودگیهایش پاک است ولی پاکیزه‌ترین آبها اگر سر سوزنی از کُر کمتر باشد همینکه انگشت متنجس بآن رسید نجس می‌شود و یا آبی که باندازه‌ي یک کُر است اگر سگ در آن بشاشد پاک است زیرا زیاد می‌شود ولی اگر از آن بیاشامد نجس می‌شود چون کم می‌شود!!!
افسوس که عمری با چشم و گوش بسته بسر می‌آوریم و همچون حیوانی که به سنگ گچ‌کوبی بسته باشند هشتاد سال راه می‌رویم بگمان اینکه عالمی را پیموده‌ایم و اکنون به پشت در بهشت عنبر سرشت رسیده‌ایم ولی چون چشم باز می‌کنم می‌بینم در همانجا که بوده‌ایم هستیم. آری این است سزای آنکه چشم خرد را می‌بندد و هر جا او را ببرند ندانسته می‌رود!
نتیجه آنکه : هر چیزی در اینجهان هر اندازه ارزشش بیشتر باشد وقتی از حد خود گذشت به همان اندازه زیانش بیشتر خواهد شد. پزشک چون جان مردم را نگه می‌دارد از دیگران ارجمندتر است ولی اگر در کار خود بی‌پروايی کند از بدترین مردم است. روحانی هم اگر راستی بوظیفه‌ي خود رفتار کند از پزشک هم بالاتر است زیرا پزشک جان را نگه می‌دارد ولی این روان را که ارزش جان هم باوست. حال اگر همین کس پا را از گلیم خود درازتر کند یا وظیفه‌ي خود را بعکس انجام دهد می‌شود گفت از همه‌ي مردم پستتر است. روشنتر بگویم ضرر چنین کسی برای یک کشور بیشتر است از نایب‌حسین کاشی برای یک شهر زیرا او مال را می‌برد و این خرد را ، او در خانه‌ی مردم به ناحق پا می‌گزارد و این در دل مردم. آثار او پس از رفتن از میان می‌رود ولی بدعتهايی که این نهاده قرنها می‌ماند.

1ـ سوره‌ی بقره (2) ، آیه‌ی 222 : «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ». معنی : «خدا توبه‌کنندگان و پاکیزگان را دوست دارد.»
🔶 زبان ایرانی - 103
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 5

1ـ چرا مهنامه‌ي پيمان از بكار بردن تمام علامات اعجاميه خودداري ميكند؟
2ـ مجله‌ي كاوه همزه‌ي اردي‌بهشت‌ماه را برخلاف مصطلح عموم با فتحه مي‌نويسد ، چگونه است؟
3ـ مردادماه صحيح است يا امردادماه؟
4ـ مهنامه‌ي پيمان پير مِي‌فروش را ملاحزقيل معرفي كرده ملاحزقيل كيست؟
صاين قلعه ـ پرسنده‌اي
***
1ـ چنانكه در ديگر عادتها و كارها در اين باره نيز ما آنچه را پسنديده است و ما نياز بآن داريم گرفته چيزهاي ناسودمند و آنچه را كه بي‌نياز هستيم رها ميكنيم. نشانه‌هايي كه اروپاييان در نگارشهاي خود بكار مي‌برند پاره‌اي از آنها هم پسنديده است و هم در نگارشهاي فارسي نيز جاي بكار بردن دارد ما اينها را پذيرفته‌ايم. از جمله يك نقطه براي آخر جمله‌ها و دو نقطه در آغاز جمله‌هايي كه بازگفته مي‌شود يا مانند اين و نشانه‌ي پرسش و شگفت. اين چهار نشانه را ما بكار مي‌بريم. ولي آن نشانه‌هاي ديگر ما نيازي بآنها نمي‌بينيم و اگرهم در زبانهاي اروپايي يك سودي را دربر دارد در فارسي پاك بيهوده و بيجاست. اينست كه آنها را بكار نمي‌بريم.
2ـ از كتابهاي پهلوي هم چنين برمي‌آيد كه «اردي‌بهشت» نخست با زبر همزه گفته مي‌شده از اينجا كار مجله‌ي كاوه بي‌پايه نيست ولي بانديشه‌ي ما چون امروز كلمه را با پيش همزه ميخوانند بهتر است كه از اصل هزار سال پيش آن چشم بپوشيم و پيروي از زبان توده نماييم.
3ـ درباره‌ی مردادماه نيز پاسخ بالايين را مي‌دهيم بعبارت ديگر اصل كلمه با همزه بوده ولي امروز جهتي براي بكار بردن آن نيست.
4ـ ملاحزقيل كس خاص نيست. در زمانهاي پيشين مِي فروشي را جهودان يا ترسايان يا زردشتيان ميكردند و اينست مِي‌فروش بايستي يكي از اينان باشد. ما براي مثل ملاحزقيل را كه يك نام از نامهاي جهودانست ياد كرده‌ايم.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدم)

🔶 گام نخست از هوسها درگذشتنست
(بخش یک از یک)

جوانی از مراغه گفتارهایی به پرچم فرستاده و چون بچاپ نرسیده گله می‌كند و می‌گوید : «این مایه‌ی دلسردی می‌شود» این دلیلست كه آن جوان از روی هوس گفتارها می‌نویسد و اینست چون بچاپ نمی‌رسد دلتنگ می‌گردد. تنها او نیست. كسان دیگری هم هستند كه دوست می‌دارند گفتارهاشان در پرچم چاپ شود و نامشان درمیان باشد و ما نیز همینكه می‌فهمیم خواست یك نویسنده هوسبازیست از چاپ گفتارهای او خودداری می‌كنیم. زیرا
🔸هوس یكی از گرفتاریهاست كه باید هر كس خود را از آن پاك گرداند ، ما نیز در آزادگی گام نخست درگذشتن از هوسها را می‌دانیم.

🔸یك آزاده باید در هر كاری كه می‌كند این بیندیشد كه آیا برای دلخواه و لذت خود آن را میكند و یا یك نتیجه‌ای برای پیشرفت مقاصد باهَماد[=جمعیت] در نظر دارد.

یك جوانی در مراغه بجای گفتار نوشتن و ایراد بحاجیهای انباردار گرفتن بهتر است در همانجا بكوشد چند تنی را با حقایق آشنا گرداند و كسانی را بخواندن پرچم و پیمان وادارد. از این كار اوست كه نتیجه بدست می‌آید نه از گفتارنویسیش.

بدیگران نیز همین را می‌گوییم.

✴️ نباید پنداشت همینكه بآزادگان پیوستی كار بپایان رسید باید از یكسو كوشید و خود را از هوسها و دیگر گرفتاریها بیرون آورد و از یكسو دیگران را نیز براه آورد.

درباره‌ی گفتار هم ما اگر بخواهیم هرچه می‌رسد بچاپ رسانیم باید روزنامه را بجای دو صفحه ده صفحه گردانیم.

✴️ درسخواندگان بیش از هر هنری گفتارنویسی را یاد گرفته‌اند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 245)
✴️ نیكی‌ای كه از راهش نباشد بدیست.

🔸🔸🔸

درباره‌ی روزنامه‌ها همین را توان گفت : گرفتم كه هر یك از نویسندگان آنها بتوده و كشور دلسوز و علاقه‌مندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم میباشد ، ولی راهی را كه می‌پیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یك از آنها بضد سخنان آن دیگری می‌نویسد. بلكه بسیاری آنچه امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ میرساند و پیداست كه در نتیجه‌ی این تناقض‌نویسیها مردم نه تنها سودی نمیتوانند برداشت بلكه با زیانها مصادف میباشند. زیرا آن پراكندگی اندیشه‌ها و درماندگی مغزها كه گفتیم سرچشمه‌ی همه دردهاست ، با این رفتار روزنامه‌ها فزونی می‌یابد و پریشانی و درماندگی بیشتر میگردد.

بسیاری از روزنامه‌نویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاكنون نشنیده و ندانسته‌اند.

من بارها می‌بینم كسی گفتاری نوشته می‌آورد كه ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون میگویم : ما خودمان ضد این را نوشته‌ایم میگوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا میگوید : «آن نظر شما بود این هم نظریه‌ی منست».

ولی اینها همه نادرست است و این روزنامه‌نویسان و نویسندگان بی‌آنكه خود بدانند و بخواهند بدیها با توده‌ی خود میكنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر میگردانند.

در جایی كه میتوانند بسیار سودمند باشند و نیكیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمی‌آیند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 115)
📘 اسرار هزارساله ـ 22
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 1 از 8

دین امروز ما می‌گوید هر دولتی که پیش از قیام قائم برپا شود باطل است : «كُلُّ رَايَةٍ تُرْفَعُ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ فَصَاحِبُهَا طَاغُوتٌ يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ» (1). می‌گوید کار سلطان و همراهی با آن عدیل کفر است : «سَأَلْتُهُ عَنْ عَمَلِ السُّلْطَانِ؟ فَقَالَ: الدُّخُولُ فِي أَعْمَالِهِمْ وَالْعَوْنُ لَهُمْ وَالسَّعْيُ فِي حَوَائِجِهِمْ عَدِيلُ الْكُفْرِ»(2). می‌گوید قتال بهمراهی غیر امام مانند خوردن گوشت خوک و خون است و بلکه در حدیث صحیح آماده بودن برای جنگ با دشمن را هم نهی کرد.
شگفتا وحشیان آفریقا این را می‌دانند که باید مدیری داشته باشند که افراد پراکنده‌ي آنها را گرد آورد و پستترین حیوانها خود را برای ایستادگی در برابر دشمن آماده می‌کنند ولی ما فرقه‌ي ناجیه در میان همه‌ي انسانها و حیوانها یک سخن تازه‌ای بنام دین درست کرده‌ایم که در قوطی هیچ عطاری یافت نمی‌شود و چون دیدند این سخن بقدری بیپاست که همان مردمان زودباوری که هر چیزی را با ساختن یک جمله‌ي عربی می‌پذیرند نخواهند پذیرفت ناچار آن را برنگهای دیگری درآوردند که ما یک یک آنها را هم مورد گفتگو قرار می‌دهیم و سپس زیانهای این عقیده را می‌آوریم.

1ـ هر پرچمی که قبل از قیام قائم برافراشته شود ، صاحب آن طاغوتی است که غیر خدا را می‌پرستد (کافی ، جلد 8 ، ص 295 ؛ وسائل ‏الشيعه ج 15، ص 52 ؛ مستدرك ‏الوسائل ج 11 ، ص 34).
2ـ «عَنْ سُلَيْمَانَ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا (ع): مَا تَقُولُ فِي أَعْمَالِ السُّلْطَانِ؟ فَقَالَ: يَا سُلَيْمَانُ، الدُّخُولُ فِي أَعْمَالِهِمْ وَالْعَوْنُ لَهُمْ وَالسَّعْيُ فِي حَوَائِجِهِمْ عَدِيلُ الْكُفْرِ، وَالنَّظَرُ إِلَيْهِمْ عَلَى الْعَمْدِ مِنَ الْكَبَائِرِ الَّذِي يُسْتَحَقُّ بِهِ النَّارُ»، سلیمان جعفری می‌گوید : «از امام موسی کاظم پرسیدم نظرت درباره‌ی کار حاکمان [و همکاری با آنها] چیست؟» او گفت : «ای سلیمان ، داخل شدن در کارهاى سلاطینِ جور و یارى کردن آنها و سعى کردن در انجام مقاصدشان ، همپایه‌ی کفر است و نگاه کردن به آنها از روى عمد ، از گناهان کبیره‌اى است که سزاوار آتش مى‌شود» (وسائل الشیعه ، ج ١٢ ، کتاب تجارت ، باب  ۴۵ ، ص  ١٣٨).
🔶 زبان ایرانی - 104
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 6

نام برخي از ديههاي قم در آخر آنها لفظ گِرد (بزير كاف پارسي است) چون «دست‌گرد» ، «پوگرد» ، «نون‌گرد» ، «كناره‌گرد» ، «راه‌گرد» (گرچه بعضي اين را راه‌جرد ميخوانند ولي گمان ميكنم درست او راه‌گرد است) معناي اينها چيست و گرد در اينها براي چه چيز بكار برده شده است و او نشانه‌ي چيست و اين لفظ در آخر نام ديههاي شهرهاي ديگر نيز يافت مي‌شود؟
«بروجرد» را كه عوام او را ولوگرد ميخوانند آيا او هم از قبيل اينهاست و اصل او ولوگرد است؟ آنچه آگاهي داريد از ما دريغ نداريد. قم ـ خداپرست
***
در آخر نامهاي آباديهاي ايران يك رشته كلمه‌هايي تكرار مي‌شود كه يكي از آنها «گرد» يا «جرد» است و آنچه درباره‌ی اين پسوند بيقين ميدانيم آنست كه اصل آن «ورد» بوده و اين كلمه گاهي «وند» نيز مي‌شده. همچنين «گرد» گاهي «گند» يا «جند» مي‌گرديده و اين يكي گاهي به «هند» يا «اند» تبديل مي‌يافته. اينست كه همه‌ي اينها را در نامهاي آباديها پيدا مي‌كنيم : باورد ، سهرورد ، ورداورد ، قهورد ، سناورد ، هلاورد ، زندورد ، سياورد ، دماوند ، قهاوند ، سيوند ، سجاوند ، راهگرد ، بفراگرد ، دارابگرد ، خسروجرد ، بيدهند ، رودهند (رودهن) ، نهند ، سهند ، خجند و بسيار مانند اينها.
اما معناي كلمه ، در زمان ساسانيان آن را از ريشه‌ي «كردن» گرفته هميشه بجاي «گرد» «كرد» مي‌نگاشتند و مثلاً دارابكرد را «كرده‌ی داراب» معني مي‌نمودند. ولي اين خود اشتباه است و از اينگونه لغزشها فراوانست كه نويسندگان چون معناي نامي را ندانستند آن را تغيير داده بمعنا ميرسانند. در زمانهاي آخر از اين گونه تصرفها در نامهاي آباديها بسيار روي داده.
اين اندازه بيگمان است كه كلمه‌ي «گرد» با گاف فارسي است و ربطي بريشه‌ی كردن ندارد. نيز ميتوان گفت معناي آن جايگاه يا سرزمين يا معنايي نزديك باينها ميباشد ولي بيقين نمي‌توان چيزي در اين باره نوشت. در اين باره دفتر دوم از «نامهاي شهرها و ديهها[ی ایران]» را ببيند.
اينكه درباره‌ی «گرد» و «جرد» پرسيده‌ايد اين دو كلمه يكيست. كاف و جيم در فارسي يك حرف بوده و هر كافي را جيم ميتوان خواند. بروگرد يا وروگرد يا ولوگرد نيز از اين قبيل است.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدویکم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(بخش یک از سه)

دیروز كسی مرا در اتوبوس دیده و بسخن پرداخته با یك تندی می‌گوید : «عجب عالمیست رفته‌ام لامپ بخرم یكی نُه تومان می‌گویند».

من پاسخی نداده بیاد آوردم كه این مرد از كسانیست كه سالها با من آشنایند و تاكنون نزدیك نیامده و در كوششها همراهی ننموده‌اند بلكه همین مرد یك بار هم با من بسخن پرداخته و چنین گفته :
«این كوششها فایده ندارد. این مردم شدنی نیستند».

🔸کسانی كه خودشان نمی‌خواهند گفته‌های ما را بپذیرند این یكی از بهانه‌های ایشانست. بدینسان می‌خواهند كمترین تكانی بخود ندهند و از این آلودگیهای گوناگون بیرون نیایند ، و تنها هنگامی تكان می‌خورند كه یك زیانی بخودشان برسد و در آن هنگام نیز تنها بگله و بدگویی و ناله و فریاد بس می‌كنند.

چون اینها را بیاد آوردم با یك آزردگی خاموش ایستادم ولی مردك كه از گرانی لامپ دل پراندوهی داشت و میخواست با گله و بدگویی دل تهی گرداند و آسوده شود و پی بی‌غیرتیش برود به یك همسخن نیازی سخت داشت و بی‌آنكه بفهمد من از گفته‌های او آزرده می‌شوم دنبال سخن خود را گرفت و از «بی‌انصافی كسبه» جمله‌هایی پرداخت و سپس با یك لحن فیلسوفانه چنین گفت : «برای اینها ایمان لازم است اگر ایمان داشتند اینطور نمی‌شد ...» من دیگر تاب نیاورده گفتم : «اتوبوس جای این سخنها نیست» و با آزردگی ازو رو گردانیدم.

نیك بیندیشید كه چه عالمیست.
🔸اینان كه در نادانی و گمراهی فرورفته و به پستی گرفتار شده‌اند در همان حال خود را دانا می‌شمارند و از چاره‌ی دردها گفتگو می‌كنند. بدبختها چند جمله‌ای را یاد گرفته‌اند و با آنها دل خود را شاد می‌گردانند.

من بارها این جمله را می‌شنوم : «برای این مردم ایمان لازم است» ولی اگر بپرسید : «ایمان چیست؟!. شما ایمان چه چیز را می‌گویید؟!.. و آنگاه راهش چیست و چگونه می‌توان در مردم ایمانی پدید آورد؟!..» خواهید دید درماندند و پاسخی نتوانستند. این چیزیست كه ما بارها آزموده‌ایم.

روزی ملایی با من می‌گفت : «پیش از این مردم ایمان داشتند و كارها رو براه می‌شد و حالا كه ندارند كارها نیز مختل است». گفتم : ایمان چیست؟!.. تو ایمان چه چیز را می‌گویی؟! درماند و خاموش ایستاد. گفتم : مردم كه ایمان داشتند چه شد كه ایمانشان را از دست دادند؟!.. پاسخی نتوانست. گفتم «ایمان كلمه‌ایست عربی ، بمعنی باور داشتن بیك چیزی و گرویدن بآنست ، و
🔸این باور داشتن و گرویدن هنگامی سودمند است كه كسانی براستیها گروند ، وگرنه همان ایمان مایه‌ی صد بدی تواند بود. چنانكه همان مردمی كه شما از آنان گله‌مندید ایمان دارند و این بدیها نتیجه‌ی ایمان آنهاست.

دیدم بدبخت نمی‌فهمد و می‌گوید : «چطور اینها ایمان دارند؟!.. اینها اگر ایمان داشتند و از آتش جهنم می‌ترسیدند انبارداری[= احتكار] می‌كردند؟!..» گفتم مگر ایمان تنها از آتش دوزخ ترسیدنست؟!. من بتو شرح دادم كه ایمان گرویدن و دل بستن بیك چیزیست و این انبارداران و گرانفروشان هر كدام به چیزهای دیگری گرویده‌اند و دل بسته‌اند. یك دسته از ایشان حاجیها و مشهدیهای مقدسند كه شما ملایان بآنان یاد داده‌اید : «هر كس بزیارت برود همه‌ی گناهانش آمرزیده می‌شود» ، یاد داده‌اید «من بكی اوابكی اوتباكی وجبت له الجنة» [1] ، یاد داده‌اید كه چون یكی از آنان بزیارت می‌رود فرشتگان به پیشواز او می‌آیند و از دیدن او شادمان می‌گردند ، یاد داده‌اید كه از هر راهی كه پول بدست آورد بیاورد همینكه خمس و مالِ امام و زكاتش را جدا كرد و بدست یك مجتهدی (بویژه كه مجتهد نجف باشد) سپرد و برای احتیاط مبلغی نیز بعنوان ردِّ مظالم داد مالش پاك گردیده و دیگر باكی باو نیست ... اینها را شما بآنها یاد داده‌اید و آنها باینها ایمان دارند. اینست با یك دل آسوده و بیباك انبارداری می‌كنند و بگرانفروشی می‌پردازند.

یك دسته‌ی دیگری آن كسانیند كه در روزنامه‌ها پیاپی خوانده‌اند زندگانی نبرد است. آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد. تمدن امروزی بروی پولداری گزارده شده است. امروز دیگر بی‌اتومبیل نمی‌توان زیست. امروز باید برای شب‌نشینی رختی و برای روزنشینی رختی داشت ، باید آداب تمدن را یاد گرفت. بمن چه دیگران ندارند. بمن چه بآنها سخت می‌گذرد ، همیشه ناتوان باید لگدمال گردد. ببینید خود طبیعت چه كار می‌كند؟!. آنها نیز باینها ایمان دارند و از روی باور و گرویدنست كه پروای كسی را نكرده گرانفروشی می‌كنند.

یك دسته‌ی دیگر جهودانند كه میگویند دین حق جز دین موسا نیست و بآن كیش كهن فرسوده‌ی خود ایمان دارند و چون در همه جا خوارند و از سرفرازیهای جهان بی‌بهره می‌باشند جبران آن را با پول‌اندوزی می‌كنند. اینها را نیز ایمانشان ببدیها واداشته.

یك دسته‌ی دیگری بهائیند كه دشمنی با ایرانیان كردن و زیان رسانیدن را ثواب می‌دانند و بسیار شگفت است كه شما بخواهید گرانفروشی نكنند.
یك دسته‌ی دیگری صوفیانند كه چون سر بفلان مرشد سپرده‌اند خود را در رستگاری می‌شناسند و پس از مرگ جز بهشت جایی برای خود نمی‌انگارند و هیچ جهت ندارد كه گرانفروشی نكنند. جهت ندارد كه پول نیندوزند و بمرشد نفرستند. اینها همگی از روی ایمان كار می‌كنند.

شما می‌بینید كه در چنین هنگامی كردها خواربار را كشیده می‌برند و بدیگران می‌فروشند. چرا این كار را می‌كنند؟. برای آنكه آزار كردن بشیعه را ثواب می‌شمارند. آنها نیز با ایمان رفتار می‌كنند. [2]

[1] : هر كه بگرید یا بگریاند یا خود را گریان نماید بهشت بر او واجب شود.
[2] : یک دسته‌ی دیگری که امروز به آنها افزوده شده‌اند کسانیند که از رهگذر کتابها و کلاسهای «موفقیت» به این ایمان رسیده‌اند که «موفقیت» همدوش «پولسازی» است و اینست برای «موفق» شدن از روی ایمانشان به یگانه چیزی که میکوشند پول توزیدن می‌باشد.
📘 اسرار هزارساله ـ 23
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 2 از 8

1) می‌گویند حکومت باید بدست فقیه باشد و حال آنکه دیدیم باین سخن دلیلی ندارند و بعلاوه هرگاه چیزی را شرط برای چیزی دانستند باید تناسبی میان آنها باشد. اگر گفتند مهندس باید ریاضی بداند یا قاضی باید فقیه باشد ، سخنیست درست ولی اگر گفتند مهندس باید فقیه باشد شما خودتان باین شرط می‌خندید که چه بستگی میان فقه و هندسه است. یک پادشاه اول باید استعداد ذاتی برای این کار داشته باشد و سپس اطلاعات نظامی و تاریخی و مانند آن را خوب بداند. برای کسی که یک ساعت وقتش باید ملیونها بکشور نفع دهد چه نتیجه دارد که مدتها وقت خود را صرف کند تا ببیند که آیا مقدمه‌ي واجب ، واجب است یا نه!! وانگهی ما می‌گوییم کشور مانند کشتی است ناخدايی می‌خواهد که آن را از گردابها برهاند و به منزل رساند هر که می‌خواهد باشد ولی اکنون که فقیه نخواسته و یا نتوانسته این کار را انجام دهد تکلیف ما سرنشینان چیست؟ آیا باید خود را به امواج دریا سپاریم؟!!
2) می‌گویند حکومت باید دینی باشد. اگر مقصود دینی است که با زندگی بسازد چیست بهتر از این؟ شما هرگاه چنین دینی را از دولت بخواهید بیگمان خواهد پذیرفت زیرا دین بهترین پشتیبان برای دولت است و کیست که از چنین پشتیبانی بگذرد و اگر مقصود همین دینی است که امروز در دست ماست بی‌پرده باید گفت که این مانند آدم کاغذی است که تنها می‌توان آن را در پشت شیشه گزاشت و تماشا کرد و اگر روزی بخواهند آن را از میان اوراق کتاب بیرون آورند و صد درصد به موقع اجراء گزارند همان روز هم باید فاتحه‌ی کشور و زندگی را خواند.
3) می‌گویند حکومت باید از روی عدالت باشد ، البته این شرطی است که هیچ کس منکر آن نیست ولی همه می‌دانیم که اینها بهانه است و مقصود اصلی چیز دیگری است. جايی که تکلیف ارث آدم دوسر و احکام ازدواج «زن جنیه» را تعیین کرده‌اند ، جايی که احکام مردگان را از دم مرگ تا صور اسرافیل نوشته‌اند ، برای کاری مانند حکومت که پایه‌ي اول زندگی است و همه‌ي مردم در هر زمانی با آن سر و کار دارند هیچ تکلیفی معین نکرده‌اند.
ما اگر می‌گفتیم چون دولت بوظیفه‌اش رفتار نمی‌کند ظالمش می‌خوانیم و یا چون مالیات را بیهوده خرج می‌کند حرام می‌شماریم ، این ولخرجیها و این وظیفه‌نشناسیها از اول پیدا نمی‌شد. ما می‌گويیم اگر در زمان غیبت ، انوشیروان عادل به تخت نشیند ظالم است. می‌گويیم هر کس که کار دولت را کند چه وظیفه‌نشناس باشد و چه وظیفه‌شناس اعانت ظلم و یا عدیل کفر است. ما می‌گويیم مالیات را هر کس بگیرد چه کم و چه زیاد حرام است و باید آن را به همان طرزی که همه می‌دانیم حلال کند. ما می‌گويیم تا می‌شود نباید مالیات داد و چون از دست ما رفت مرغی است که بهوا پریده هر جا می‌خواهد برود. چون چنین می‌گويیم وضع ما هم چنان می‌شود. قرآن می‌گوید و تجربه هم نشان داده که : «هر گرفتاری بآدمی رسد از خود اوست» (1).

1ـ سوره‌ی شورا (42) ، آیه‌ی 30 : «و هر مصیبتی بشما می‌رسد از دست خود شماست.»
🔶 زبان ایرانی - 105
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 7

1ـ درباره‌ی‌ ناسخ التواريخ چه مي‌فرماييد؟
2ـ چرا مهنامه خود را «پيمان» نام نهاده‌ايد؟
3ـ لغاتي در نيمزبان شوشتري و دزفولي بكار برده مي‌شود كه نه ديگران ميدانند و نه در فرهنگها هست آيا فارسي هستند يا از زبان ديگري وارد شده‌اند؟ اهواز ـ محمدحسن شيشه‌گر
*
1ـ اگر مقصود ارج تاريخي ناسخ‌التواريخ است بايد گفت جلدهاي يكم و دوم آن درخور هيچ ارجي نيست. آن راه تاريخ كه آن زمان مي‌پيمودند امروز كسي آن را نمي‌پيمايد. راستي‌را هم نمي‌توان دل بآن گفتارهاي بيپايه‌ی گزافه‌آميز بست. اگرچه در راه كنوني كه براي تاريخ باز كرده‌اند نيز گاهي پاي گزافه بميان مي‌آيد با اينهمه بسيار بهتر و بپذيرفتن بسيار نزديكتر است.
داستانهايي كه سپهر در اين دو جلد نوشته سخنانيست كه در توريت و انجيل و شاهنامه و اين گونه كتابها بوده و پيش از آن كسان بسياري آنها را نوشته بوده‌اند.
جلدهايي كه از پیشامدهاي آغاز اسلام سخن ميراند بد نيست ولي همه‌ي گفته‌هايش را نتوان پذيرفت. بويژه در موضوعهايي كه بكشاكش شيعي و سني ارتباط دارد و تاريخ راه خود را گم مي‌سازد.
جلدهايي كه پسر سپهر نگاشته بسيار كم‌ارج مي‌باشد.
جلد قاجاري كه خود سپهر پرداخته سودمندترين بخش ناسخ ميباشد. چنين پيداست آن را از روي نوشته‌هايي كه از آغاز پادشاهي قاجاريان در دربار گرد آمده بوده پديد آورده است. به هرحال از بهترين تاريخهاي زمان قاجاريست و اگر از چاپلوسيها و گزافه‌ستاييها كه نموده شده چشم‌پوشي كنيم درخور اعتماد نيز ميباشد.
سپهر يكي از بهترين نويسندگان زمان قاجاريست و در اين كتابهاي خود شيوه‌اي را براي نگارش دنبال نموده كه پسنديده و نيكوست. در آن زمان كسي باين سادگي و رواني نمي‌نوشته. ولي چاپلوسيهايي كه بكار برده از ارج كتاب بسيار ميكاهد. كساني اين پستيها را گناه نمي‌شمارند بويژه از سپهر كه شاعر نيز بوده و شاعران چاپلوسي را ابزار كار خود دارند. ولي بايد دانست چاپلوسي از زشتترين گناهان است و چون در تاريخ آن را بكار برند هرچه زشتتر ميگردد. بر هيچ تاريخنگاري اين گناه را نبايد بخشود.

2ـ اينكه مهنامه را پيمان ناميده‌ايم بيخود نيست و شايد بيشتر خوانندگان جهات آن را ميدانند ولي در اينجا گفتگو از آن نمي‌نماييم.
3ـ نيمزبانهاي شوشتري و دزفولي يادگار قرنهاي بيشمار است. تا آنجا كه در تاريخ پيداست خوزستان قرنهايي نشيمن مردمي بنام عيلام بوده سپس كوه‌نشيناني بنام خوز بدانجا فرود آمده‌اند. عيلاميان را يقين ميدانم جز آريان بودند درباره‌ی خوزيان هم چنين گماني را مي‌توانيم داشت. از آنسوي از قرنها خوزستان زير حكمراني آريان زيسته و بوميان آنجا با آريان درهم آميخته مقصود اينست كه زبانهاي آنجا نيز درهم آميخته از چند زبان ميباشد و از اينجاست كلمه‌هايي را دربر دارد كه در فارسي (زبان آريان) پيدا نمي‌شود.
در ايران نيمزبانها بسيار فراوان است و جهتي كه براي پيدايش آنها ميتوان انديشيد همين است كه در آمدن آريان باين سرزمين تيره‌هاي گوناگوني در اينجا از پيش بوده‌اند كم‌كم بآريان درآميخته از ميان رفته‌اند و از آميختن زبان هر تيره‌اي با زبان آري نيمزبان ديگري پيدا شده. اينست در هر نيمزبان كلمه‌هاي خاصي پيدا مي‌شود كه در هيچ زباني از زبانهاي شناخته شده‌ي امروزي پيدا نتوان كرد. همين جهت درباره‌ی نيمزبانهاي خوزستان و لرستان نيز درست مي‌آيد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدودوم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(بخش دو از سه)

از پارسال گاهی در روزنامه‌ها نیز نام دین می‌برند : «مردم باید دین داشته باشند» پارسال در شهریورماه كه رضاشاه رفت و فروغی سروزیر گردید یكی از كارهایش این بود كه بروزنامه‌نویسها گفت از دین هم بنویسید. اینها نیز آغاز كردند و در روزنامه‌هایشان نام دین بردند
🔸كسانی كه از پانزده سال پیش هر زمان بدزبانی دیگری بدین كرده و همیشه آن را «خرافه» نامیده بودند بیكبار هوادار دین گردیدند. [1]

بسیار خوب ، مردم باید دین داشته باشند ، ولی كدام دین؟!. نخست آن را بگویید. نخست معنی دین را روشن گردانید. اگر خواست شما این چیزهاست كه مردم دارند و نام آنها را دین گزارده‌اند اینها كه سراپا زیانست ، اینها كه سراپا بیدینیست. و آنگاه اینها را كه مردم دارند ، دیگر چه نیاز بگفتن شماست؟!.

بارها گفته‌ایم در این كشور ده و اند كیش هست : مسلمان ، مسیحی ، جهودی ، زردشتی ، بهائی ، صوفی ، صائبی (در خوزستان) ، یزیدی (در كردستان) ، مسلمان نیز بدو گونه است : سنی ، شیعی. شیعی نیز چند گروه است : متشرع ، شیخی ، كریمخانی ، اسماعیلی ، علی‌اللهی ، همچنین مسیحیان بچند گونه‌اند : یعقوبی (ارمنیان) ، نستوری (آسوریان) ، كاتولیك ، پروتستان.

كنون شما بگویید كدام یكی از اینها را دین می‌نامید؟!.. كدام یكیست كه می‌خواهید مردم داشته باشند؟!. میدانم خواهید گفت : چون مذهب رسمی ایران شیعی است آن را می‌گوییم. می‌پرسم پس آن دیگرها چه شود؟!. بالاخره آیا این ده و اند كیش بماند یا چه چاره شود؟!.

برای آنكه بدانید دین در ایران چیست و خواست فروغی را نیك بدانید من برای شما یك داستانی می‌نویسم : پارسال در شهریور ماه كه ایران آشفته بود من سفری به برازجان كردم. از شیراز كه سوار اتوبوس شدیم چون راه ناایمن بود و می‌گفتند دو روز پیش راهزنان با امنیه‌ها[=ژاندارمها] جنگ كرده و چهار تن از ایشان را كشته‌اند مسافران در بیم و ترس بودند. یك جوانی كه سپس شناختم از كاركنان فرهنگ و مدیر دبستان گناوه بود و برای باز كردن دبستان می‌رفت بپا برخاسته رو كرده بهمگی گفت : هفت قل هوالله بخوانید و بخود و شش سوی خود بدمید و هیچی نخواهد بود. اگر از آسمان بمبی هم بریزند گزندی نخواهد رسانید. این را گفت و با یك خشنودی نشست ، و چون در پهلوی من بود گفتم : چگونه قل هوالله از بمب نگه می‌دارد؟!. با یك تشری گفت : «البته نگه می‌دارد. مگر محمدبن‌عبدالله دنیا را با بمب گرفت؟!. این پاسخی بود كه مدیر یك دبستان بمن داد.

اتوبوس راه افتاد. ولی در هر كجا كه برای آب ریختن یا برای كار دیگری می‌ایستاد دوباره راه افتادنش سختی پیدا می‌كرد. زیرا همینكه یكی از مسافران عطسه می‌زد بیدرنگ شوفر و مسافران می‌گفتند «صبر آمد» و چون درمیان بیست‌ و چند تن مسافر عطسه همیشگی بود ناگزیر نیم ساعت یا بیشتر درنگ رخ می‌داد.

از آنسوی شوفر در سر هر پیچی بجای آنكه میدان بزرگتری گیرد و چرخ زند و سر پیچ برگردد از ناشیگری یك میدان كوچكی می‌گرفت و اتوبوس را بدم پرتگاه می‌رسانید و آواز بلند كرده می‌گفت : «خدا پدرِ صلوات بفرست را بیامرزد» و باین دستور او آوازها بصلوات بلند می‌گردید. بدبخت بجای آنكه فن شوفری را درست یاد گیرد و هوش بكار برده از آزمایشهای[تجربه] خود بهره جوید زور بصلوات می‌زد. از این گذشته مسافران پستیهایی نموده چون از صلوات سیر می‌شدند بلعن پرداخته با آواز بلند فریاد می‌كشیدند : «به هر سه خلیفه‌ی ناحق ...» كنون شما بیندیشید كه در آن دو روز من درمیان این دینداران وحشی چه می‌كشیدم.

در یك جا دیگر خودداری ننموده رویم را برگردانیده گفتم : «شما را با سه خلیفه چه كار است؟!..» در پاسخِ این یك جمله ، چنان بهیاهو برخاستند كه اگر كسی از بیرون می‌شنید می‌پنداشت اتوبوس آتش گرفته كه این غوغا رخ داده ، پس از فرونشستن غوغا آن مدیر گناوه با روی افروخته بمن پرداخته چنین گفت : «آقا شما اگر متمدنید باید بمذهب احترام گزارید. اگر متدینید پس چه مذهب دارید؟!..».
در یكی از كتلها نزدیك غروب ، اتومبیل برای آب نگه داشت و هنگامی كه می‌خواست راه افتد باز «صبرآمد» و نرفت تا تاریك گردید و چون راه افتاد و اندكی رفتیم یك اتومبیل باری را كه دو تن نیز (یك زن و یك مرد) مسافر داشت ایستاده دیدیم و دانسته شد كه ده دقیقه پیشتر راهزنان جلو ایشان را گرفته و لختشان كرده‌اند. بیچاره زن داد می‌زد كه پولهایم بردند هیچ كه رختهایم نیز از تنم كندند. مسافران اتوبوس ما فرصت یافته بمن تاختند كه دیدی كه «صبر از طرف خداست. ما اگر نایستاده آمده بودیم ما را نیز لخت می‌كردند». ناگزیر شدم بپاسخ پردازم و گفتم : «قیل و قال را كنار گزارید تا بدانم چه می‌گویید» چون خاموش شدند گفتم : «مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. پس چرا برای این زن صبر نیامده تا گرفتار نشود؟!.» از این سخن اندكی آرام شدند. ولی یكی مِرمِری كرد و چنین گفت : «ببینید او چه گناه كرده بوده كه گرفتار شده»!

🔸اینست دینی كه توده‌ی شما دارند و اكنون شما بفهمید كه برای چه فروغی می‌خواسته شما از دین گفتگو كنید. [2]

[1] : این سستی در باورها كه همچون بوجار هر سو باد آید رو بدان سو كند ، نه تنها در روزنامه‌نویسان بلكه در بیشتری از توده‌ی‌ مردم دیده می‌شود. لیكن زیانی كه این دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان توده از این رهگذر به كشور رسانیده‌اند بیگفتگو بسیار بیشتر بوده.
[2] : در این باره ما را یادداشتی هست که پس از پایان این گفتار خواهد آمد.
محمدعلی فروغی