پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - 105
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 7

1ـ درباره‌ی‌ ناسخ التواريخ چه مي‌فرماييد؟
2ـ چرا مهنامه خود را «پيمان» نام نهاده‌ايد؟
3ـ لغاتي در نيمزبان شوشتري و دزفولي بكار برده مي‌شود كه نه ديگران ميدانند و نه در فرهنگها هست آيا فارسي هستند يا از زبان ديگري وارد شده‌اند؟ اهواز ـ محمدحسن شيشه‌گر
*
1ـ اگر مقصود ارج تاريخي ناسخ‌التواريخ است بايد گفت جلدهاي يكم و دوم آن درخور هيچ ارجي نيست. آن راه تاريخ كه آن زمان مي‌پيمودند امروز كسي آن را نمي‌پيمايد. راستي‌را هم نمي‌توان دل بآن گفتارهاي بيپايه‌ی گزافه‌آميز بست. اگرچه در راه كنوني كه براي تاريخ باز كرده‌اند نيز گاهي پاي گزافه بميان مي‌آيد با اينهمه بسيار بهتر و بپذيرفتن بسيار نزديكتر است.
داستانهايي كه سپهر در اين دو جلد نوشته سخنانيست كه در توريت و انجيل و شاهنامه و اين گونه كتابها بوده و پيش از آن كسان بسياري آنها را نوشته بوده‌اند.
جلدهايي كه از پیشامدهاي آغاز اسلام سخن ميراند بد نيست ولي همه‌ي گفته‌هايش را نتوان پذيرفت. بويژه در موضوعهايي كه بكشاكش شيعي و سني ارتباط دارد و تاريخ راه خود را گم مي‌سازد.
جلدهايي كه پسر سپهر نگاشته بسيار كم‌ارج مي‌باشد.
جلد قاجاري كه خود سپهر پرداخته سودمندترين بخش ناسخ ميباشد. چنين پيداست آن را از روي نوشته‌هايي كه از آغاز پادشاهي قاجاريان در دربار گرد آمده بوده پديد آورده است. به هرحال از بهترين تاريخهاي زمان قاجاريست و اگر از چاپلوسيها و گزافه‌ستاييها كه نموده شده چشم‌پوشي كنيم درخور اعتماد نيز ميباشد.
سپهر يكي از بهترين نويسندگان زمان قاجاريست و در اين كتابهاي خود شيوه‌اي را براي نگارش دنبال نموده كه پسنديده و نيكوست. در آن زمان كسي باين سادگي و رواني نمي‌نوشته. ولي چاپلوسيهايي كه بكار برده از ارج كتاب بسيار ميكاهد. كساني اين پستيها را گناه نمي‌شمارند بويژه از سپهر كه شاعر نيز بوده و شاعران چاپلوسي را ابزار كار خود دارند. ولي بايد دانست چاپلوسي از زشتترين گناهان است و چون در تاريخ آن را بكار برند هرچه زشتتر ميگردد. بر هيچ تاريخنگاري اين گناه را نبايد بخشود.

2ـ اينكه مهنامه را پيمان ناميده‌ايم بيخود نيست و شايد بيشتر خوانندگان جهات آن را ميدانند ولي در اينجا گفتگو از آن نمي‌نماييم.
3ـ نيمزبانهاي شوشتري و دزفولي يادگار قرنهاي بيشمار است. تا آنجا كه در تاريخ پيداست خوزستان قرنهايي نشيمن مردمي بنام عيلام بوده سپس كوه‌نشيناني بنام خوز بدانجا فرود آمده‌اند. عيلاميان را يقين ميدانم جز آريان بودند درباره‌ی خوزيان هم چنين گماني را مي‌توانيم داشت. از آنسوي از قرنها خوزستان زير حكمراني آريان زيسته و بوميان آنجا با آريان درهم آميخته مقصود اينست كه زبانهاي آنجا نيز درهم آميخته از چند زبان ميباشد و از اينجاست كلمه‌هايي را دربر دارد كه در فارسي (زبان آريان) پيدا نمي‌شود.
در ايران نيمزبانها بسيار فراوان است و جهتي كه براي پيدايش آنها ميتوان انديشيد همين است كه در آمدن آريان باين سرزمين تيره‌هاي گوناگوني در اينجا از پيش بوده‌اند كم‌كم بآريان درآميخته از ميان رفته‌اند و از آميختن زبان هر تيره‌اي با زبان آري نيمزبان ديگري پيدا شده. اينست در هر نيمزبان كلمه‌هاي خاصي پيدا مي‌شود كه در هيچ زباني از زبانهاي شناخته شده‌ي امروزي پيدا نتوان كرد. همين جهت درباره‌ی نيمزبانهاي خوزستان و لرستان نيز درست مي‌آيد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدودوم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(بخش دو از سه)

از پارسال گاهی در روزنامه‌ها نیز نام دین می‌برند : «مردم باید دین داشته باشند» پارسال در شهریورماه كه رضاشاه رفت و فروغی سروزیر گردید یكی از كارهایش این بود كه بروزنامه‌نویسها گفت از دین هم بنویسید. اینها نیز آغاز كردند و در روزنامه‌هایشان نام دین بردند
🔸كسانی كه از پانزده سال پیش هر زمان بدزبانی دیگری بدین كرده و همیشه آن را «خرافه» نامیده بودند بیكبار هوادار دین گردیدند. [1]

بسیار خوب ، مردم باید دین داشته باشند ، ولی كدام دین؟!. نخست آن را بگویید. نخست معنی دین را روشن گردانید. اگر خواست شما این چیزهاست كه مردم دارند و نام آنها را دین گزارده‌اند اینها كه سراپا زیانست ، اینها كه سراپا بیدینیست. و آنگاه اینها را كه مردم دارند ، دیگر چه نیاز بگفتن شماست؟!.

بارها گفته‌ایم در این كشور ده و اند كیش هست : مسلمان ، مسیحی ، جهودی ، زردشتی ، بهائی ، صوفی ، صائبی (در خوزستان) ، یزیدی (در كردستان) ، مسلمان نیز بدو گونه است : سنی ، شیعی. شیعی نیز چند گروه است : متشرع ، شیخی ، كریمخانی ، اسماعیلی ، علی‌اللهی ، همچنین مسیحیان بچند گونه‌اند : یعقوبی (ارمنیان) ، نستوری (آسوریان) ، كاتولیك ، پروتستان.

كنون شما بگویید كدام یكی از اینها را دین می‌نامید؟!.. كدام یكیست كه می‌خواهید مردم داشته باشند؟!. میدانم خواهید گفت : چون مذهب رسمی ایران شیعی است آن را می‌گوییم. می‌پرسم پس آن دیگرها چه شود؟!. بالاخره آیا این ده و اند كیش بماند یا چه چاره شود؟!.

برای آنكه بدانید دین در ایران چیست و خواست فروغی را نیك بدانید من برای شما یك داستانی می‌نویسم : پارسال در شهریور ماه كه ایران آشفته بود من سفری به برازجان كردم. از شیراز كه سوار اتوبوس شدیم چون راه ناایمن بود و می‌گفتند دو روز پیش راهزنان با امنیه‌ها[=ژاندارمها] جنگ كرده و چهار تن از ایشان را كشته‌اند مسافران در بیم و ترس بودند. یك جوانی كه سپس شناختم از كاركنان فرهنگ و مدیر دبستان گناوه بود و برای باز كردن دبستان می‌رفت بپا برخاسته رو كرده بهمگی گفت : هفت قل هوالله بخوانید و بخود و شش سوی خود بدمید و هیچی نخواهد بود. اگر از آسمان بمبی هم بریزند گزندی نخواهد رسانید. این را گفت و با یك خشنودی نشست ، و چون در پهلوی من بود گفتم : چگونه قل هوالله از بمب نگه می‌دارد؟!. با یك تشری گفت : «البته نگه می‌دارد. مگر محمدبن‌عبدالله دنیا را با بمب گرفت؟!. این پاسخی بود كه مدیر یك دبستان بمن داد.

اتوبوس راه افتاد. ولی در هر كجا كه برای آب ریختن یا برای كار دیگری می‌ایستاد دوباره راه افتادنش سختی پیدا می‌كرد. زیرا همینكه یكی از مسافران عطسه می‌زد بیدرنگ شوفر و مسافران می‌گفتند «صبر آمد» و چون درمیان بیست‌ و چند تن مسافر عطسه همیشگی بود ناگزیر نیم ساعت یا بیشتر درنگ رخ می‌داد.

از آنسوی شوفر در سر هر پیچی بجای آنكه میدان بزرگتری گیرد و چرخ زند و سر پیچ برگردد از ناشیگری یك میدان كوچكی می‌گرفت و اتوبوس را بدم پرتگاه می‌رسانید و آواز بلند كرده می‌گفت : «خدا پدرِ صلوات بفرست را بیامرزد» و باین دستور او آوازها بصلوات بلند می‌گردید. بدبخت بجای آنكه فن شوفری را درست یاد گیرد و هوش بكار برده از آزمایشهای[تجربه] خود بهره جوید زور بصلوات می‌زد. از این گذشته مسافران پستیهایی نموده چون از صلوات سیر می‌شدند بلعن پرداخته با آواز بلند فریاد می‌كشیدند : «به هر سه خلیفه‌ی ناحق ...» كنون شما بیندیشید كه در آن دو روز من درمیان این دینداران وحشی چه می‌كشیدم.

در یك جا دیگر خودداری ننموده رویم را برگردانیده گفتم : «شما را با سه خلیفه چه كار است؟!..» در پاسخِ این یك جمله ، چنان بهیاهو برخاستند كه اگر كسی از بیرون می‌شنید می‌پنداشت اتوبوس آتش گرفته كه این غوغا رخ داده ، پس از فرونشستن غوغا آن مدیر گناوه با روی افروخته بمن پرداخته چنین گفت : «آقا شما اگر متمدنید باید بمذهب احترام گزارید. اگر متدینید پس چه مذهب دارید؟!..».
در یكی از كتلها نزدیك غروب ، اتومبیل برای آب نگه داشت و هنگامی كه می‌خواست راه افتد باز «صبرآمد» و نرفت تا تاریك گردید و چون راه افتاد و اندكی رفتیم یك اتومبیل باری را كه دو تن نیز (یك زن و یك مرد) مسافر داشت ایستاده دیدیم و دانسته شد كه ده دقیقه پیشتر راهزنان جلو ایشان را گرفته و لختشان كرده‌اند. بیچاره زن داد می‌زد كه پولهایم بردند هیچ كه رختهایم نیز از تنم كندند. مسافران اتوبوس ما فرصت یافته بمن تاختند كه دیدی كه «صبر از طرف خداست. ما اگر نایستاده آمده بودیم ما را نیز لخت می‌كردند». ناگزیر شدم بپاسخ پردازم و گفتم : «قیل و قال را كنار گزارید تا بدانم چه می‌گویید» چون خاموش شدند گفتم : «مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. پس چرا برای این زن صبر نیامده تا گرفتار نشود؟!.» از این سخن اندكی آرام شدند. ولی یكی مِرمِری كرد و چنین گفت : «ببینید او چه گناه كرده بوده كه گرفتار شده»!

🔸اینست دینی كه توده‌ی شما دارند و اكنون شما بفهمید كه برای چه فروغی می‌خواسته شما از دین گفتگو كنید. [2]

[1] : این سستی در باورها كه همچون بوجار هر سو باد آید رو بدان سو كند ، نه تنها در روزنامه‌نویسان بلكه در بیشتری از توده‌ی‌ مردم دیده می‌شود. لیكن زیانی كه این دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان توده از این رهگذر به كشور رسانیده‌اند بیگفتگو بسیار بیشتر بوده.
[2] : در این باره ما را یادداشتی هست که پس از پایان این گفتار خواهد آمد.
محمدعلی فروغی
پرستشگاهها و مراسم کیشی بهاییان ، شیعیان ، علی‌اللهیان ، صوفیان ، مسیحیان ،‌ باطنیان (اسماعیلیان) ، شیخیان ، زردشتیان
✴️ پیمان یك بانو

خدا با ماست

راهنمای ارجمند
خدا را سپاس میگذارم كه من نیز مانند دیگر خواهران پاكدین باین شاهراهِ ورجاوند درآمده در سایه‌ی راهنماییهای شما از زندان خرافات و اوهام و آلودگیها رهایی یافتم.

براستی میتوان گفت حقی را كه آن راهنمای گرانمایه بر گردن ما ایرانیان بویژه زنان ایران دارند هیچكس تاكنون نداشته ، و این جز خواست خدایی نیست كه چنین شاهراه بیمانندی پیش پای ما گشوده شود.

با چنین مایه‌ای كه ما راست و با پشتكار و جانفشانی شگفتی كه از همه‌ی پاكدینان دیده می‌شود بیگمانم كه آخر كار فیروزی با ماست و آمیغها كار خود را از پیش خواهند برد.

من كه مانند بیشتر خواهران ایرانی خود پیش از این اسیر و پایبند پندارهای بیپا می‌بودم و آنها را براستی دین و آیین خود می‌شناختم پس از اینكه سال گذشته پسرم از رشت نزد ما بكرمانشاه آمد مرا بخواندن كتابهای پاكدینی واداشت.

ناگهان از خواب دیرین دیده گشوده آمیغهای ارجداری را دریافتم كه زندگی را در دیده‌ام برنگی دیگر درآورد.

اكنون كه آمیغهای پاكدینی را دریافته و پذیرفته‌ام پیمان می‌بندم كه همواره بآیین آن راه روم و از هرچه نسازگار است دوری جویم و در راه پراكندن آمیغها و فیروزی پاكدینان تا آنجا كه بتوانم كوشش نمایم. خدای آفریدگار را باین پیمان خود گواه میگیرم.
فرح‌انگیز ندیمی

(مهنامه‌ی آبان‌ماه 24)
📘 اسرار هزارساله ـ 24
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 3 از 8

اما زیانهای این عقیده :
1ـ مردم را درباره‌ي حکومت گیج و سرگردان کرده.
2ـ استقلال و آرامش کشور را سست نموده.
3ـ بخزانه‌ي دولت زیانهای بزرگ رسانیده.
4ـ کارکنان دولت را به کار ، سست و بدبین کرده.
5 ـ فشار همه‌ي این خرابیها بر دوش توده‌ي بینوا افتاده.

1ـ کار دولت در ایران بصورت مبهم و بغرنجی درآمده ، از یک طرف می‌گویند مال و کار دولت محترم است و برای آن قانونها و آيین‌نامه‌ها درست می‌کنند و از طرف دیگر می‌گویند مال دولت مجهول‌المالک و یا بی‌صاحب است و این مقررات هم همه بیخود و من‌درآوری است. از یک طرف می‌گویند خدمت نظام لازم است زیرا اسلام جهاد را واجب کرده و از طرف دیگر می‌گویند جهاد اسلام چیز دیگر است و اینها چیز دیگر. در این میان مردم بیچاره مانده‌اند دودل و سرگردان ، اگر از آن راه بروند با دینشان نمی‌سازد و اگر از این راه بروند با دنیاشان ، اگر مالیات و سرباز بدهند به خلاف گفته‌ي دسته‌ای عمل کرده‌اند و اگر ندهند برخلاف دستور کسان دیگر. این است که نه بگفته‌ي اینان کار می‌کنند و نه بدستور آنان ، بلکه هر طرف سود خود را ببیند رو بآن می‌روند زیرا تنها آن کسی حاضر است که یک راه را با همه‌ي سختیها و پستی و بلندیها بپیماید که یک مقصد ثابت و روشنی در پیش داشته باشد ولی آنکه خود نمی‌داند چه می‌خواهد و از همه بدتر ، این ندانستن خود را هم نمی‌داند ناچار هر طرف را آسوده‌تر دید رو بآن می‌رود.
سربازی که پایه‌ي استقلال کشور روی شانه‌ي اوست یا پاسبانی که آرامش شهر بر عهده‌ي اوست ، با داشتن این عقیده چگونه فداکاری و جانبازی کند؟ او در سربازخانه و روزنامه‌ها سخن از میهن‌پرستی زیاد شنیده و سرودهای میهنی را هم خوب آموخته ولی همه‌ي آنها در برابر آن یک کلمه‌ای که بنام دین شنیده هیچ است. او نام انجام وظیفه را در روزنامه‌ها بسیار خوانده ولی در گفتگوهای خصوصی دیده هر کسی در این باره سخنی بگوید باو لبخند می‌زنند و آدم صاف و صادقش می‌خوانند. او شنیده کار دولت بد است ولی چون «اجباری» آمده گناه ندارد دیگر علاقمندی چرا؟!! او شنیده یک زیارت ثواب «هزار هزار شهید» دارد پس جانفشانی برای چه؟
فداکاری و جانبازی باریست بس سنگین و تنها کسی می‌تواند آن را بدوش کشد که دارای یک دل و یک اراده و یک راه باشد. برای کسی که فرسخها راه را با سربالايی زیاد پیموده چه اندازه دلچسب است اگر کسی بگوید بیهوده خود را خسته نکنید و در کنار همین آب و سبزه بنشینید و خوش باشید. آیا کی است که در برابر چنین سخنی پایش سست نشود؟
شما از قرآن آیه می‌آورید که تنزل پول حرام است ، کسی گوش نمی‌دهد ولی اگر پیرزنی بگوید من در خواب دیده‌ام که دادن مالیات یا خدمت سربازی حرام است بر خود من که نویسنده‌ي این نامه هستم اثر خواهد کرد. یک ارابه که رو به پايین یعنی مطابق میل طبیعت می‌رود نیروی مخالف کمتر می‌تواند در آن اثر کند ولی هنگامی که رو به بالا می‌رود نیرویِ کم‌ اثر زیادی خواهد کرد.
🔶 زبان ایرانی - 106
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 8

1ـ شما كلمه‌ي «داستان» در چه جايي بكار مي‌بريد و چه معنايي از آن ميخواهيد؟ آيا چه فرقي ميانه‌ي آن با تاريخ يا سرگذشت ميگزاريد؟ يكي از مؤلفان اخير داستان را بمعناي افسانه بكار برده آيا درست است يا نه؟
2ـ آيا راست است كه تاريخ معرب «ماه و روز» است؟ تهران ـ ع
* * *
1ـ ما داستان را بمعناي درست آن بكار مي‌بريم و فرقي كه ميانه‌ي آن با تاريخ و سرگذشت ميگزاريم اينست كه تاريخ بزرگتر از داستانست و بچندين پیشامد جدا از هم نيز گفته مي‌شود. مثلاً اگر بگوييم داستان مشروطه بايد مقصودمان تنها پیشامد آغاز جنبش مشروطه باشد ولي اگر بگوييم تاريخ مشروطه ميتوانيم همه‌ي پیشامدها را از آغاز جنبش تا امروز منظور بداريم. اگر چند كسي با هم زد و خورد كرده سر و روي يكديگر را ميكوبند اين را داستان ميتوان گفت ولي تاريخ نمي‌توان گفت. اما سرگذشت ، ما آن را در جايي بكار مي‌بريم كه مقصود گفتگو از يك كس باشد و آنچه بر سر او گذشته بازگفته شود [1]. پيداست كه اين معني جز از داستان و تاريخ مي‌باشد.
اينكه مولفي داستان را بجاي افسانه بكار برده باید گفت اشتباه نموده.
2ـ تاریخ کلمه‌ایست سامي و ما آن را در كتابهاي پهلوي ميانه‌ي هزوارشها مي‌يابيم. اينست بايد گفت موضوع معرب شدن آن از «ماه و روز» درست نمي‌باشد.

[1] ـ سرگذشت همان چيزيست كه «بيوگرافي» مي‌خوانند. گ . آ .
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدوسوم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
(بخش سه از سه)

این ایرادها را كه می‌گیریم می‌گویند : «اینها عقیده‌ی عوامست چه ربط باصل دین دارد؟!.. ما اصل دین را می‌گوییم..» می‌گویم اصل دین چیست؟!.. كجاست؟!. شما اگر اصل دین را می‌شناسید پس چرا نگرفته‌اید؟!. چرا بمردم یاد نداده‌اید؟!.. این در كجای جهانست كه یك مردمی در توی گمراهیهای پست دست و پا زنند و بهانه‌شان این باشد كه اینها كه در اصل دین ما نیست؟!. در كجای جهانست كه یك مردمی با صد نادانی بسر برند و با اینحال خود را گمراه ندانند و باصل دین بنازند؟... ای بیخردان مگر دین هم اصل و بدل دارد؟!.
🔸مگر دین رختست كه دو دست باشد و یكی را بتن كنند و دیگری را در بقچه نگه دارند؟!.

شگفت بهانه‌ای بدست افتاده. یك دسته مردمی در یك سرای فروریخته و ویرانه‌ای بسر برند و عنوانشان این باشد كه اصلش یك سرای درست و باشكوهی بوده!

بسیار نیك شما اصل دین را می‌گویید. پس بهتر است آن را شرح دهید. شرح دهید كه چه چیزهاست شما از اصل دین می‌دانید. اینكه ملایان با كشور و توده دشمنی می‌نمایند و بمردم می‌گویند مالیات ندهید و بسربازی نروید آیا از اصل دینست یا از بدل آن؟!.. اینكه ملایان نجف در آنجا نشسته‌اند و بمردم می‌گویند : مالِ امامِ خود را بما دهید و بس ، كه باید گفت دستگاهی در برابر دستگاه دولت درچیده‌اند از اصل دینست یا از بَدَل آن؟!..

اینكه در چنین سال سختی كسانی از توانگران به غدغن دولت گوش نداده و پروای گرسنگی مردم نكرده قاچاق و نهانی بمكه می‌روند و چنین می‌گویند : «من مستطیع هستم و باید بروم ، دولت را كه در گور من نخواهند گزاشت» ، از اصل دینست یا از فرع آن؟!.. باینها پاسخ دهید تا بدانیم چیست؟!.[1]

این عنوانها از سالها بدستشان افتاده و خود یك سنگری یا سپری برای گمراهان گردیده. زیرا هر چیزی را كه شما ایراد بگیرید تا می‌توانند با شما مجادله خواهند كرد ، و چون درماندند و دیگر سخنی نتوانستند برگشته چنین خواهند گفت : «اینها كه از اصل دین نیست». مثلاً اكنون ملاها در هر جا مردم را وامی‌دارند كه بسیج كار كنند و چون محرم فرارسید آن نمایشهای بیخردانه‌ی پانزده سال پیش را دوباره از سر گیرند و آبروی یك كشوری را از میان برند ، و شما به هر كدام كه ایراد بگیرید خواهد گفت : «تعزیه‌ی سیدالشهداست باید باشد» و چون شما بیهودگی آن را روشن گردانید كه دیگر پاسخی نتواند تازه چنین خواهد گفت : «اینها عقیده‌ی عوامست باصل دین مربوط نیست» این را گفته و خود را آسوده گردانیده پی گمراهیهای خود خواهد رفت.

سالهاست چند تن از ملایان در تهران و دیگر جاها باین عنوان كه ما دین را «اصلاح» می‌كنیم و باصلش برمی‌گردانیم بمیان افتاده و دكانهای نوینی برپا كرده‌اند [2] و اگر شما از یكی از ایشان بپرسید : «اصل دین چه چیزهاست تا بدانیم و بشناسیم» بیگمان پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا نخست آنان اصل دین را نمی‌دانند ، دانستن اصل دین نه بآن آسانیست كه مردم می‌پندارند. اگر آنان اصل دین را می‌شناختند از نخست گرفته بودند و نیاز نداشتند كه بَدَلش را بگیرند و سپس باصل بازگردند.

دوم
🔸آنان خواستشان دكانداریست و این یك كالای نوینیست كه ببازار آورده‌اند ، و خواستشان اینست كه هر چیزی را كه دیدند مریدان می‌پسندند و خریدارش می‌باشند بگویند از اصل دینست ، و هرچه را كه دیدند كساد پیدا كرده و دیگر خریداری ندارد (مثلاً نذر سقاخانه‌ی نوروزخان و مانند آن) بگویند اینها از اصل دین نیست.

اینست راز كار ایشان. شیادان پستنهاد بجای آنكه با كوشش و دسترنج نان بخورند باین فریبكاریها برخاسته‌اند و گمراهان را گمراهتر می‌گردانند. خدا ریشه‌ی اینان را براندازد.

از زمینه‌ی سخن دور نیفتیم : امروز مردم ایران دین ندارند. آنچه اینان دارند سراپا گمراهی و پستیست. دین برای همینست كه مردمان گرفتار این پستیها نگردند نه آنكه اینها دین باشد. اصل دین اسلام نیز باینان مربوط نیست. اینان از آن چه بهره‌مندی دارند؟!.

🔸اگر چنین بود كه یك دینی چون اصلش راست و درست بوده از آلودگیهایی كه پیدا كرده باكی نباشد پس بدینهای زردشتی و مسیحی و جهودی چه ایراد هست؟! مگر آنها نیز اصلش پاك و درست نبوده؟!.

پس این عنوان بیكبار بیپاست و امروز كاری كه باید كرد آنست كه نخست معنی درست دین دانسته گردد كه مردمان بآن گردن گزارند و هرآینه پس از آنست كه روزنامه‌ها یا دیگران ستایش از دین نویسند.
(پرچم روزانه شماره‌های 248 ، 249 و 250)
[1] : امروز حج روندگان به «مستطیع» بودن نیز نیازی نمی‌بینند. تنها همینكه شنیده‌اند حج ثواب دارد و بخشی یا همه‌ی گناهان را پاك كند برایشان بس است.
[2] : در آن زمان ملایان به چنین فریبکاریهایی برمی‌خاسته‌اند. لیکن سپس پیش‌افتادگان و دانشگاه‌دیدگانی از شیعیان نیز به چنان کارهایی برخاسته هر کدام دکان نوینی باز کرده‌اند. نتیجه آنکه به پایداری گمراهیهای مردم کوشیده‌اند. اینهایند که «نواندیشان دینی»شان می‌خوانند. بدینسان درمیان خود نیز دسته دسته گردیده و به پراکندگی مردم افزوده‌اند.