📘 اسرار هزارساله ـ 34
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار ششم : حدیث - تکهی 1 از 6
دین امروز ما میگوید وظیفهای را که خدا برای آدمی قرار داده در میان همین احادیثی است که ما در دست داریم و بر این سخن هم دلیل از کتاب و سنت و عقل و اجماع آوردهاند ولی همهي آنها را خودشان جواب دادهاند بجز دو دلیل که آن را هم من جواب میدهم و سپس دلیلهای درست نبودن این اخبار را میآوریم.
اول دلیل انسداد است که میگویند : ما میدانیم خدا ما را مکلف کرده و میدانیم که آن تکلیف هم در میان همین اخبار است. حال که دست ما به علم نمیرسد ناچاریم بهمین اخبار عمل کنیم. این سخن را اگر کمی از هم بشکافیم میبینیم کفر آشکاری است زیرا خدا همهچیز این زمین را برای آدمی آفریده و آدمی را هم برای پیمودن راه حق. حال اگر کسی بگوید که خدا باب علم باین راه را هم بر روی او بسته اسم این خدا را چه میتوان گزاشت؟!
آیا هیچ ستمکاری و یا هیچ دیوانهای چنین کاری را میکند که کسی را بکاری وادارد و اسبابش را از او بگیرد. همین دولت که شما او را «ظلمه» میخوانید تا حکم خود را بکسی ابلاغ نکند یا وسیلهي عمل بآن را در دسترس نگزارد از شما کاری را نمیخواهد. پس چگونه بر خدای توانا و مهربان روا میشمارید که هزاران سال این اشرف مخلوقات خود را سرگردان گزارَد و او را حواله کند باین احادیثی که صدها و شاید هزارها دست ناپاک در ساختن آنها بکار رفته؟!
ما قوانین طبیعت و حکم عقل را که با روشنترین بیان و بیهیچ واسطه ارادهي الهی را بیان میکند کنار میاندازیم و آنگاه مانند آن گدایانی که جامهي خود را در خانه میگزارند و برهنه بر سر راه مینشینند و میلرزند میگويیم : خدا باب علم را بروی ما بسته و حال آنکه اگر کسی به فطرت اولی خود باشد با یک نگاه این را درمییابد که اگر دری را بر روی ما بستند معنایش این است که از آن در نباید رفت.
دلیل دوم که برای درست بودن اخبار آوردهاند سیرهي عُقَلاست. یعنی اگر کسی خبری را از جايی شنید آن را میپذیرد (مانند تاریخ) ، پس ما هم باید این اخبار را بپذیریم. آری این سخن درست است ولی تا وقتی که دلیلی بر نادرستی آن نداشته باشیم. چنانکه امروز بهمین جهت تاریخ پیشدادیان را نمیپذیریم و ما گذشته از آنها که تا اینجا گفته شده شش دلیل بر نادرستی این احادیث داریم که اول به تفصیل نوشته شده بود ولی در اینجا برای اختصار فهرستوار آورده شد :
1ـ بسیاری از احادیث با عقل نمیسازد. (نمونههای چندی از این اخبار در گفتارهای پیش گذشت.)
2ـ بسیاری از اینها با علم و گاهی با حس نمیسازد. ([گفتار] «نمونهي حدیث» دیده شود.)
3ـ بسیاری از اینها با زندگی نمیسازد. (گفتار «حکومت و قانون» دیده شود.)
4ـ بیشتر اینها خودشان باهم نمیسازند. (کتابهای حدیث پر است از اینها)
5 ـ میدانیم بسیاری از این احادیث ساختگی است. (کتابهای دِرایه ، قسمت حدیث موضوع یا مجعول دیده شود)
6 ـ این اخبار ظنی است و بحکم عقل و قرآن پیروی ظن جایز نیست. (إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا) (1)
1ـ سورهی نجم (53) ، آیهی 28. معنی : براستی گمانْ بینیاز از حق نمیگرداند.
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار ششم : حدیث - تکهی 1 از 6
دین امروز ما میگوید وظیفهای را که خدا برای آدمی قرار داده در میان همین احادیثی است که ما در دست داریم و بر این سخن هم دلیل از کتاب و سنت و عقل و اجماع آوردهاند ولی همهي آنها را خودشان جواب دادهاند بجز دو دلیل که آن را هم من جواب میدهم و سپس دلیلهای درست نبودن این اخبار را میآوریم.
اول دلیل انسداد است که میگویند : ما میدانیم خدا ما را مکلف کرده و میدانیم که آن تکلیف هم در میان همین اخبار است. حال که دست ما به علم نمیرسد ناچاریم بهمین اخبار عمل کنیم. این سخن را اگر کمی از هم بشکافیم میبینیم کفر آشکاری است زیرا خدا همهچیز این زمین را برای آدمی آفریده و آدمی را هم برای پیمودن راه حق. حال اگر کسی بگوید که خدا باب علم باین راه را هم بر روی او بسته اسم این خدا را چه میتوان گزاشت؟!
آیا هیچ ستمکاری و یا هیچ دیوانهای چنین کاری را میکند که کسی را بکاری وادارد و اسبابش را از او بگیرد. همین دولت که شما او را «ظلمه» میخوانید تا حکم خود را بکسی ابلاغ نکند یا وسیلهي عمل بآن را در دسترس نگزارد از شما کاری را نمیخواهد. پس چگونه بر خدای توانا و مهربان روا میشمارید که هزاران سال این اشرف مخلوقات خود را سرگردان گزارَد و او را حواله کند باین احادیثی که صدها و شاید هزارها دست ناپاک در ساختن آنها بکار رفته؟!
ما قوانین طبیعت و حکم عقل را که با روشنترین بیان و بیهیچ واسطه ارادهي الهی را بیان میکند کنار میاندازیم و آنگاه مانند آن گدایانی که جامهي خود را در خانه میگزارند و برهنه بر سر راه مینشینند و میلرزند میگويیم : خدا باب علم را بروی ما بسته و حال آنکه اگر کسی به فطرت اولی خود باشد با یک نگاه این را درمییابد که اگر دری را بر روی ما بستند معنایش این است که از آن در نباید رفت.
دلیل دوم که برای درست بودن اخبار آوردهاند سیرهي عُقَلاست. یعنی اگر کسی خبری را از جايی شنید آن را میپذیرد (مانند تاریخ) ، پس ما هم باید این اخبار را بپذیریم. آری این سخن درست است ولی تا وقتی که دلیلی بر نادرستی آن نداشته باشیم. چنانکه امروز بهمین جهت تاریخ پیشدادیان را نمیپذیریم و ما گذشته از آنها که تا اینجا گفته شده شش دلیل بر نادرستی این احادیث داریم که اول به تفصیل نوشته شده بود ولی در اینجا برای اختصار فهرستوار آورده شد :
1ـ بسیاری از احادیث با عقل نمیسازد. (نمونههای چندی از این اخبار در گفتارهای پیش گذشت.)
2ـ بسیاری از اینها با علم و گاهی با حس نمیسازد. ([گفتار] «نمونهي حدیث» دیده شود.)
3ـ بسیاری از اینها با زندگی نمیسازد. (گفتار «حکومت و قانون» دیده شود.)
4ـ بیشتر اینها خودشان باهم نمیسازند. (کتابهای حدیث پر است از اینها)
5 ـ میدانیم بسیاری از این احادیث ساختگی است. (کتابهای دِرایه ، قسمت حدیث موضوع یا مجعول دیده شود)
6 ـ این اخبار ظنی است و بحکم عقل و قرآن پیروی ظن جایز نیست. (إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا) (1)
1ـ سورهی نجم (53) ، آیهی 28. معنی : براستی گمانْ بینیاز از حق نمیگرداند.
🔶 زبان ایرانی - 116
🔸 بهم خوردن گونههای کارواژهها (سال چهارم) - 2
اين را از گفتهي ابوريحان بيروني آوردهاند كه زبان فارسي درخور دانشها (علوم) نيست و جز بكار سرودن داستان پادشاهان باستان نميآيد. اگر اين راست است گناه آن بيش از همه بگردن ابوريحان و مانندگان اوست. آيا اينان در راه زبان چه كردهاند؟!.. نه اينست كه آن را خوار داشته و بزبان تازي پرداختهاند؟! زبان ايران تا زمان ابوريحان (آخرهاي قرن پنجم هجري) بنياد خود را استوار داشته و چندان آسيبي نديده بوده. و اينكه كممايه بوده ابوريحان و ديگران ميتوانستند بر مايهي او بيفزايند. زبان چيزيست همچون موم و اين گويندگانند كه آن را به هر شكل توانند انداخت.
ايكاش زبان ايران بحالي كه در زمان ابوريحان بود ميماند و باري بكار سرودن تاريخ پادشاهان باستان ميآمد. زباني كه گويندگان و نويسندگان زمان مغول بازگزاردهاند و امروز در دست ماست بآن كار هم نميآيد و جز ابزار كار ياوهبافان و چاپلوسان نتواند بود.
بارها در كتابهاي اروپايي نوشتهاند كه زبانهاي شرقي همچون لاستيك كشش دارد و معناي روشني از جملههاي آن برنميآيد و در اين باره چندان پافشاري دارند كه از قرنها كه پيمان ميانهي دولتهاي شرقي و غربي بسته ميشود و هر پيماني ناگزير بدو زبان ـ يكي شرقي و يكي غربي ـ نگارش مييابد هميشه اين شرط را ميكنند كه هرگاه گفتگويي در پيرامون برخي جملهها پيش آيد و كار بداوري بكشد اگر دو زبان يكي نباشد زبان غربي را جلوتر گيرند و عنواني كه براي اين كار دارند آنكه زبانهاي شرقي نارساست.
اين عنوان بر هر شرقي ناگوار است. ولي ما چه پاسخي توانيم داد؟!.. چيزي كه راست است جز پذيرفتن چه راه ديگري دارد؟!.. چيزي كه هست بايد دست بهم داده زبان خود را درست گردانيم چنانكه بدان پرداختهايم. آنان كه با پيراستن زبان همداستان نبودند و بهانهها پيش ميآوردند اين آگاهيها را نداشتند. كساني هم اين شيوه را هم هميشه دارند كه با هر چيز نويني ميجنگند و تا در برابر يك چيز ديرزماني ايستادگي ننمايند آن را نميپذيرند.
امروز هم كه جنبش در اين زمينه پديد آمده بسياري از آن كسان خود را بميان انداختهاند و بخودنمايي كارهايي ميكنند و آوازهايي بلند مينمايند. اينانند كه هميشه سنگ راهاند. ديروز هرگز روا نميشمردند دستي بزبان زده شود و امروز كه ناچار شدهاند چند گامي برداشته بگمان خود ميانهروي نشان ميدهند. اينان بايد بدانند اين خودنماييهاي بيجا هميشه پيشرفت ندارد و نتيجهي آخرين آن جز رسوايي نميتواند بود. آنان كه ديروز درنمييافتند بايد زبان پيراسته شود امروز درنيابند چگونه پيراسته شود.
باري آسيب زبان فارسي در گام نخست درآميختگي آن با كلمههاي بيگانه و در گام دوم بهم خوردن گونههاي كار است. از درآميختگي با كلمههاي بيگانه ما سخناني گفتهايم و هرگاه نياز افتاد باز خواهيم گفت. كنون را ببينيم ديگران را چه كار ميتوانند! اما «بهم خوردن گونههاي كار» نخست بايد آن را روشن گردانيم و پس از آن راه چاره بازنماييم :
🔸 بهم خوردن گونههای کارواژهها (سال چهارم) - 2
اين را از گفتهي ابوريحان بيروني آوردهاند كه زبان فارسي درخور دانشها (علوم) نيست و جز بكار سرودن داستان پادشاهان باستان نميآيد. اگر اين راست است گناه آن بيش از همه بگردن ابوريحان و مانندگان اوست. آيا اينان در راه زبان چه كردهاند؟!.. نه اينست كه آن را خوار داشته و بزبان تازي پرداختهاند؟! زبان ايران تا زمان ابوريحان (آخرهاي قرن پنجم هجري) بنياد خود را استوار داشته و چندان آسيبي نديده بوده. و اينكه كممايه بوده ابوريحان و ديگران ميتوانستند بر مايهي او بيفزايند. زبان چيزيست همچون موم و اين گويندگانند كه آن را به هر شكل توانند انداخت.
ايكاش زبان ايران بحالي كه در زمان ابوريحان بود ميماند و باري بكار سرودن تاريخ پادشاهان باستان ميآمد. زباني كه گويندگان و نويسندگان زمان مغول بازگزاردهاند و امروز در دست ماست بآن كار هم نميآيد و جز ابزار كار ياوهبافان و چاپلوسان نتواند بود.
بارها در كتابهاي اروپايي نوشتهاند كه زبانهاي شرقي همچون لاستيك كشش دارد و معناي روشني از جملههاي آن برنميآيد و در اين باره چندان پافشاري دارند كه از قرنها كه پيمان ميانهي دولتهاي شرقي و غربي بسته ميشود و هر پيماني ناگزير بدو زبان ـ يكي شرقي و يكي غربي ـ نگارش مييابد هميشه اين شرط را ميكنند كه هرگاه گفتگويي در پيرامون برخي جملهها پيش آيد و كار بداوري بكشد اگر دو زبان يكي نباشد زبان غربي را جلوتر گيرند و عنواني كه براي اين كار دارند آنكه زبانهاي شرقي نارساست.
اين عنوان بر هر شرقي ناگوار است. ولي ما چه پاسخي توانيم داد؟!.. چيزي كه راست است جز پذيرفتن چه راه ديگري دارد؟!.. چيزي كه هست بايد دست بهم داده زبان خود را درست گردانيم چنانكه بدان پرداختهايم. آنان كه با پيراستن زبان همداستان نبودند و بهانهها پيش ميآوردند اين آگاهيها را نداشتند. كساني هم اين شيوه را هم هميشه دارند كه با هر چيز نويني ميجنگند و تا در برابر يك چيز ديرزماني ايستادگي ننمايند آن را نميپذيرند.
امروز هم كه جنبش در اين زمينه پديد آمده بسياري از آن كسان خود را بميان انداختهاند و بخودنمايي كارهايي ميكنند و آوازهايي بلند مينمايند. اينانند كه هميشه سنگ راهاند. ديروز هرگز روا نميشمردند دستي بزبان زده شود و امروز كه ناچار شدهاند چند گامي برداشته بگمان خود ميانهروي نشان ميدهند. اينان بايد بدانند اين خودنماييهاي بيجا هميشه پيشرفت ندارد و نتيجهي آخرين آن جز رسوايي نميتواند بود. آنان كه ديروز درنمييافتند بايد زبان پيراسته شود امروز درنيابند چگونه پيراسته شود.
باري آسيب زبان فارسي در گام نخست درآميختگي آن با كلمههاي بيگانه و در گام دوم بهم خوردن گونههاي كار است. از درآميختگي با كلمههاي بيگانه ما سخناني گفتهايم و هرگاه نياز افتاد باز خواهيم گفت. كنون را ببينيم ديگران را چه كار ميتوانند! اما «بهم خوردن گونههاي كار» نخست بايد آن را روشن گردانيم و پس از آن راه چاره بازنماييم :
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هشتم)
🔶 باید نیكان جدا گردند
🔸 کوشاد تلگرام : در دنبالهی سخنان دیروز در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای تودههای درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :
... کنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشهی آیندهی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامهای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را میكشیم باری یك نتیجهای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بیپروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.
یك چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان میبینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه میباشد. دستههای انبوهی گرفتار این درد بیدردی شدهاند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید میبندند. این بدتر كه هر دستهای بیك سوی دیگری گراییدهاند و چشم بسوی دیگری میدارند.
از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمیبینند با او دشمن میشوند و تهمت میبندند. در نزد این بیخردان آدمی باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمییابند میگویند پس هوادار آن سوی دیگر است.
هنگامی این گرفتاری را در زمینهی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافههای شیعیگری میگرفتیم میگفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمییافتند میگفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.
ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود میگزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه میگوییم :
🔸هر تودهای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه میگوییم در این جهان پرآشوب هیچ تودهای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.
میگوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.
ما نمیدانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این میدانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یك تودهی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.
یك دسته میخواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیدهاند دل بدستهی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهنپرستی» همین را شناختهاند و این بدتر كه میخواهند هر روزنامهای نیز پیروی از رفتار آنان كند.
یك دستهی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بستهاند و گرایش آشكاری از خود نشان میدهند و كوششهایی بكار میبرند.
اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یك دستهی باخرد این میداند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجهای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار میشود و این نالهها و گلهها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این میدانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.
🔸اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن میباشند یك راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچارهی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.
چنانكه گفتهایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهادهایم. برای همین بنیاد نهادهایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و تودهها در راه زندگانی سختترین نبرد را میكنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.
چنانكه در عنوان گفتار شرح دادهایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شمارهی 17)
🔶 باید نیكان جدا گردند
🔸 کوشاد تلگرام : در دنبالهی سخنان دیروز در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای تودههای درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :
... کنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشهی آیندهی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامهای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را میكشیم باری یك نتیجهای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بیپروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.
یك چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان میبینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه میباشد. دستههای انبوهی گرفتار این درد بیدردی شدهاند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید میبندند. این بدتر كه هر دستهای بیك سوی دیگری گراییدهاند و چشم بسوی دیگری میدارند.
از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمیبینند با او دشمن میشوند و تهمت میبندند. در نزد این بیخردان آدمی باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمییابند میگویند پس هوادار آن سوی دیگر است.
هنگامی این گرفتاری را در زمینهی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافههای شیعیگری میگرفتیم میگفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمییافتند میگفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.
ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود میگزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه میگوییم :
🔸هر تودهای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه میگوییم در این جهان پرآشوب هیچ تودهای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.
میگوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.
ما نمیدانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این میدانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یك تودهی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.
یك دسته میخواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیدهاند دل بدستهی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهنپرستی» همین را شناختهاند و این بدتر كه میخواهند هر روزنامهای نیز پیروی از رفتار آنان كند.
یك دستهی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بستهاند و گرایش آشكاری از خود نشان میدهند و كوششهایی بكار میبرند.
اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یك دستهی باخرد این میداند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجهای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار میشود و این نالهها و گلهها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این میدانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.
🔸اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن میباشند یك راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچارهی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.
چنانكه گفتهایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهادهایم. برای همین بنیاد نهادهایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و تودهها در راه زندگانی سختترین نبرد را میكنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.
چنانكه در عنوان گفتار شرح دادهایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شمارهی 17)
📘 اسرار هزارساله ـ 35
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار ششم : حدیث - تکهی 2 از 6
بمباران سه سنگر اصلی
من هم مانند شما بسیار شنیده بودم که بهترین دستورهای علمی و عملی در این احادیث ماست و پیشرفتهایی که اروپايیان در علم و زندگی پیدا کردهاند از احادیث ما برداشتهاند. از اینرو با شوق زیادی شروع کردم بخواندن کتابهای حدیث (و اتفاقاً کتابخانهي ما هم از این جهت نقصی نداشت).
در سالهای اول اگر حدیثی میدیدم که پذیرفتنش بر من دشوار بود بحکم عادت ، نقص را از طرف عقل میدانستم و مانند دیگران میگفتم : «هرچه هست از قامت ناساز بیاندام ماست ـ ور نه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست» ولی در عین حال اگر حدیثی میدیدم که یک گوشهاش با علم یا گفتههای امروز جور درمیآمد آن را با نشاطی یادداشت میکردم (و بعدها کتابی هم بنام «دین و دنیا» در این زمینه نوشتهام) ولی این کشمکش میان عقل و عادت همچنان برپا بود و چون دیدم بیش از این نمیتوانیم وجدان خود را خفه کنم ، گفتم شاید این احادیث سندش ضعیف باشد. در این زمینه هم که وارد شدم دیدم با اینکه حدیث صحیح اساساً کم است (در کتاب کافی نزدیک 12 درصد) باز خیلی از این احادیث صحیح است.
چون از اینجا هم ناامید شدم گفتم شاید این احادیث تأویل داشته باشد ولی میدیدم تأویل هم کار بسیار بیجايی است ، زیرا مسلم است که اگر عاقلی سخنی بگوید مقصودش همان چیزی است که عرف از آن میفهمد (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ) (1) و اگر غیر از این باشد نظام زندگی بهم میخورد زیرا ممکن است من خانهام را با سند رسمی بشما بفروشم و چون پشیمان شدم بگویم مقصود من از خانه «درختهای خانه بود» ، چنانکه همین کار را با قرآن کردند و در نتیجه هفتاد و دو ملت همه بقرآن تمسک میکنند و حال آنکه اینهمه از هم دورند.
و نیز همین کار را با حدیث کردند و در نتیجه یک زمان با تأویلهای خنکی آن را با علوم قدیم تطبیق نمودند و چون آنها عوض شد اینها هم طرز تأویل را عوض کردند (مانند الهیئة والاسلام) در صورتی که نه آن درست [است] و نه این.
در ضمن این افکار برخوردم به یکی از دوستان ، گفت : من با آقای کسروی بودم و ایشان برای کتاب دین و دنیايی که نوشتهای بتو بد میگفت. گرچه این سخن بر من خیلی گران آمد ولی وقتی از او جدا شدم باین فکر افتادم که من در این باره از هر طرف رفتم بجای بنبست رسیدم ، حالا چه مانعی دارد که از اصل دور این احادیث را قلم بگیریم ، دیدم نه تنها مانعی ندارد بلکه چاره هم جز این نیست.
حال برای اینکه کسان دیگری که درپی حقیقتند از اول در این کشمکشها نیفتند این سه سنگر را که سه پناهگاه اصلی عادت است ویران میکنیم. یعنی برای نمونه حدیثهایی را میآوریم که نه تنها برخلاف علم ، بلکه برخلاف حس است تا خوانندگان بتوانند از روی این دیدهها پی [به] ندیدهها برند ، مگر اینکه در اینجا هم بگویند خطا از طرف حس است. دوم آنکه این احادیث گرچه از جلد 14 بحار برداشته شده ولی آنها را که خود کتاب ضعیف شمرده و یا از کتاب غیرمعتبری نقل کرده نیاوردهایم و رویهم اگر این احادیث از دیگران قویتر نباشد ضعیفتر نیست. سِیُم آنکه آقای شهرستانی با اینکه «الهیئة والاسلام» را برای اصلاح این احادیث نوشته نتوانسته اینها را تأویل کند و بعضی را هم که تأویل نموده نیمی را آورده و نیم دیگر را که بر خلاف مقصودش بوده هیچ نام نبرده.
و پس از همهي اینها باز چنین انتظاری نباید داشت که گرفتاران عادت با خواندن یک کتاب راه صد ساله را بپیمایند. چیزی که هست در پیشرفت آنان البته کمک مهمی خواهد کرد. این را هم بگویم که احادیث این گفتار برای اختصار نقل بمعنا شده. اگر کسانی بخواهند دقیقتر رسیدگی کنند باید به مدرک آن (جلد 14 بحار ، از باب یک تا 32) رجوع کنند.
1ـ سورهی ابراهیم (14) ، آیهی 4. معنی : و نفرستادیم فرستادهای جز با زبان قوم خود.
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار ششم : حدیث - تکهی 2 از 6
بمباران سه سنگر اصلی
من هم مانند شما بسیار شنیده بودم که بهترین دستورهای علمی و عملی در این احادیث ماست و پیشرفتهایی که اروپايیان در علم و زندگی پیدا کردهاند از احادیث ما برداشتهاند. از اینرو با شوق زیادی شروع کردم بخواندن کتابهای حدیث (و اتفاقاً کتابخانهي ما هم از این جهت نقصی نداشت).
در سالهای اول اگر حدیثی میدیدم که پذیرفتنش بر من دشوار بود بحکم عادت ، نقص را از طرف عقل میدانستم و مانند دیگران میگفتم : «هرچه هست از قامت ناساز بیاندام ماست ـ ور نه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست» ولی در عین حال اگر حدیثی میدیدم که یک گوشهاش با علم یا گفتههای امروز جور درمیآمد آن را با نشاطی یادداشت میکردم (و بعدها کتابی هم بنام «دین و دنیا» در این زمینه نوشتهام) ولی این کشمکش میان عقل و عادت همچنان برپا بود و چون دیدم بیش از این نمیتوانیم وجدان خود را خفه کنم ، گفتم شاید این احادیث سندش ضعیف باشد. در این زمینه هم که وارد شدم دیدم با اینکه حدیث صحیح اساساً کم است (در کتاب کافی نزدیک 12 درصد) باز خیلی از این احادیث صحیح است.
چون از اینجا هم ناامید شدم گفتم شاید این احادیث تأویل داشته باشد ولی میدیدم تأویل هم کار بسیار بیجايی است ، زیرا مسلم است که اگر عاقلی سخنی بگوید مقصودش همان چیزی است که عرف از آن میفهمد (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ) (1) و اگر غیر از این باشد نظام زندگی بهم میخورد زیرا ممکن است من خانهام را با سند رسمی بشما بفروشم و چون پشیمان شدم بگویم مقصود من از خانه «درختهای خانه بود» ، چنانکه همین کار را با قرآن کردند و در نتیجه هفتاد و دو ملت همه بقرآن تمسک میکنند و حال آنکه اینهمه از هم دورند.
و نیز همین کار را با حدیث کردند و در نتیجه یک زمان با تأویلهای خنکی آن را با علوم قدیم تطبیق نمودند و چون آنها عوض شد اینها هم طرز تأویل را عوض کردند (مانند الهیئة والاسلام) در صورتی که نه آن درست [است] و نه این.
در ضمن این افکار برخوردم به یکی از دوستان ، گفت : من با آقای کسروی بودم و ایشان برای کتاب دین و دنیايی که نوشتهای بتو بد میگفت. گرچه این سخن بر من خیلی گران آمد ولی وقتی از او جدا شدم باین فکر افتادم که من در این باره از هر طرف رفتم بجای بنبست رسیدم ، حالا چه مانعی دارد که از اصل دور این احادیث را قلم بگیریم ، دیدم نه تنها مانعی ندارد بلکه چاره هم جز این نیست.
حال برای اینکه کسان دیگری که درپی حقیقتند از اول در این کشمکشها نیفتند این سه سنگر را که سه پناهگاه اصلی عادت است ویران میکنیم. یعنی برای نمونه حدیثهایی را میآوریم که نه تنها برخلاف علم ، بلکه برخلاف حس است تا خوانندگان بتوانند از روی این دیدهها پی [به] ندیدهها برند ، مگر اینکه در اینجا هم بگویند خطا از طرف حس است. دوم آنکه این احادیث گرچه از جلد 14 بحار برداشته شده ولی آنها را که خود کتاب ضعیف شمرده و یا از کتاب غیرمعتبری نقل کرده نیاوردهایم و رویهم اگر این احادیث از دیگران قویتر نباشد ضعیفتر نیست. سِیُم آنکه آقای شهرستانی با اینکه «الهیئة والاسلام» را برای اصلاح این احادیث نوشته نتوانسته اینها را تأویل کند و بعضی را هم که تأویل نموده نیمی را آورده و نیم دیگر را که بر خلاف مقصودش بوده هیچ نام نبرده.
و پس از همهي اینها باز چنین انتظاری نباید داشت که گرفتاران عادت با خواندن یک کتاب راه صد ساله را بپیمایند. چیزی که هست در پیشرفت آنان البته کمک مهمی خواهد کرد. این را هم بگویم که احادیث این گفتار برای اختصار نقل بمعنا شده. اگر کسانی بخواهند دقیقتر رسیدگی کنند باید به مدرک آن (جلد 14 بحار ، از باب یک تا 32) رجوع کنند.
1ـ سورهی ابراهیم (14) ، آیهی 4. معنی : و نفرستادیم فرستادهای جز با زبان قوم خود.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هشتم)
🔶 چند سخنی با جوانان
(بخش یک از یک)
ما چون در پرچم عكسهای پیشروان مشروطهخواهی را آورده یاد آنان میكنیم ، چنانكه كسانی قدردانی مینمایند و خواستارند كه در پیرامون هر عكس شرح بیشتری نویسیم ، كسان دیگری از آوردن آنها ناخشنودی مینمایند ، و آن را عنوانی برای خردهگیری ساخته چنین میگویند : «اینها گذشته و رفته».
پیداست كه برخی از این خردهگیران مایهی كارشان جز رشك نیست. لیكن ما در این میان بیك حقیقت دیگری پی میبریم. یك احساس دیگری را درمیان تودهی ایران پیدا میكنیم.
یك دسته از جوانان چون زمان خود را بهتر از آغاز مشروطه میشمارند ، و همچنین از نظر دانش و آگاهی خود را والاتر از آن پیشروان میپندارند ، و چون امروزْ خود را در كوششهایی دربارهی كشور میبینند ، از اینرو خوش نمیدارند كه بگفتگویی از آن پیشروان پرداخته شود. روشنتر گویم : مردان آن زمان و كارهای آنان را كوچك میشمارند. اینست سرچشمهی یك رشته از آن گلهها و خردهگیریها.
اینان چون از راه سادگی آن حس را پیدا كردهاند اینست میخواهیم پاسخی بآنان نویسیم و این پرده را از پیش بینش آنان برداریم.
میگوییم : راست است كه این زمانِ شما با چهل سال پیش فرق دارد. در این چهل سال هم جهان پیش رفته و هم ایران تغییرات بسیاری یافته.
نیز راست است كه شما از حیث دانش و آگاهی به پیشروان مشروطهخواهی برتری دارید. آنان بسیاری بیسواد بودند و دیگران كه سواد داشتند بسیاری از دانستههای شما را نمیدانستند.
🔸لیكن آنان نیز چیزهایی داشتند كه شما امروز ندارید. زیرا آنان باورهاشان استوار و خود یكدل بودند و شما بیشترتان سستباور و دودل میباشید. آنان با یكدیگر متحد و همدست بودند شما پراكنده و از هم جدا میباشید. آنان از آن كوششهای خود به نتیجههایی رسیدند. ولی شما با این حال كه دارید بهیچ نتیجهای نخواهید رسید.
آن پیشروان مشروطه كه ما نامهایشان میبریم بیشترشان معنی درست مشروطه را نمیدانستند و از حكومت ملی (یا سررشتهداری توده) آگاهی نداشتند. همان كسانی كه پیشگام گردیدند جز در جستجوی عدالت نبودند و از مجلس شورا بیش از این منظور نداشتند كه جایی باشد و كارهای كشور در آنجا به شور گزارده گردد. این معنی را كه ما امروز منظور داریم و میخواهیم ، كمتر یكی میشناختند.
لیكن مشروطه را به همان معنای ناقصی كه شناخته بودند از درون دل دوست میداشتند و جز بآن علاقهمند نبودند. از آنسوی در همه جا همگی با یكدیگر همدست بودند و چون بیك كاری برمیخاستند از همهی شهرها آواز بهم میانداختند. در نتیجهی همان استواری عقیده و یكدلی باهم بود كه آن كارهای تاریخی را انجام دادند.
شما كارهای آنها را كوچك میشمارید ، در حالی كه بسیار بزرگ بوده. چون نبوده و ندیدهاید آگاه نیستید. در یك كشوری كه هزارها سال با استبداد بسر داده بود پیشرفت مشروطه بآسانی نتوانستی بود. بویژه با موانع بزرگی كه از رهگذر سیاست خارجه درمیان بود و مشروطهخواهان ناگزیر بودند كه به هر گامی كه برمیدارند رعایت آن موانع را نمایند. تاریخ مشروطه را بخوانید تا بدانید چه رنجهایی كشیدهاند و چه گزندهایی دیدهاند.
🔸از جانگذشتگی در راه توده و كشور بزرگترین فداكاریست. چنین فداكاری نباید فراموش گردد. از چنین فداكاری نباید چشمپوشی شود. این كسانی كه ما در پرچم عكسهاشان میآوریم در راه پیشرفت كار توده از جان گذشته بودند و بیشتری از آنان در آن راه كشته گردیدند.
گذشته از همهی اینها ، شما جوانان را با آنان معارضه نباید بود. من نمیدانم این حس همچشمی از كجا پدید آمده؟!.. این خود زمینهایست كه باید جداگانه مورد بحث واقع شود. شما اگر میخواهید بآنان برتری فروشید این خود خطای بزرگی از شما خواهد بود.
🔸آنان در زمان خود كوشیدهاند و یك بنیادی گزاردهاند. كنون شما باید بكوشید و آن بنیاد را استوارتر و پایدارتر گردانید. آن وظیفهی آنان بود و این وظیفهی شماست.
این آیین زندگانیست كه هر طبقهای در زمان خود بكوشند و نتیجهی كوششهای خود را بدست طبقهی آینده سپارند. آنان كوشیدهاند و این نتیجهی كوشش ایشانست كه در این كشور مشروطه بنیاد یافته. كنون شما باید آن مشروطه را پیشرفت دهید و هرچه استوارتر گردانید. آنان نتیجهی كوششهای خود را بشما سپاردهاند. شما نیز نتیجهی كوششهای خود را بطبقهی آینده بسپارید.
امروز ما یادی از جانفشانیهای چهل سال پیش میكنیم و نامهای آن مردان را بنیكی میبریم ، اگر شما نیز جانفشانیها كنید و یك نتیجهای از كوششهای خود بدست دهید چهل سال دیگر كسانی بیاد شما خواهند پرداخت و نامهای شما را بنیكی خواهند برد و عكسهای شما را در روزنامهها بچاپ خواهند رسانید.
👇
🔶 چند سخنی با جوانان
(بخش یک از یک)
ما چون در پرچم عكسهای پیشروان مشروطهخواهی را آورده یاد آنان میكنیم ، چنانكه كسانی قدردانی مینمایند و خواستارند كه در پیرامون هر عكس شرح بیشتری نویسیم ، كسان دیگری از آوردن آنها ناخشنودی مینمایند ، و آن را عنوانی برای خردهگیری ساخته چنین میگویند : «اینها گذشته و رفته».
پیداست كه برخی از این خردهگیران مایهی كارشان جز رشك نیست. لیكن ما در این میان بیك حقیقت دیگری پی میبریم. یك احساس دیگری را درمیان تودهی ایران پیدا میكنیم.
یك دسته از جوانان چون زمان خود را بهتر از آغاز مشروطه میشمارند ، و همچنین از نظر دانش و آگاهی خود را والاتر از آن پیشروان میپندارند ، و چون امروزْ خود را در كوششهایی دربارهی كشور میبینند ، از اینرو خوش نمیدارند كه بگفتگویی از آن پیشروان پرداخته شود. روشنتر گویم : مردان آن زمان و كارهای آنان را كوچك میشمارند. اینست سرچشمهی یك رشته از آن گلهها و خردهگیریها.
اینان چون از راه سادگی آن حس را پیدا كردهاند اینست میخواهیم پاسخی بآنان نویسیم و این پرده را از پیش بینش آنان برداریم.
میگوییم : راست است كه این زمانِ شما با چهل سال پیش فرق دارد. در این چهل سال هم جهان پیش رفته و هم ایران تغییرات بسیاری یافته.
نیز راست است كه شما از حیث دانش و آگاهی به پیشروان مشروطهخواهی برتری دارید. آنان بسیاری بیسواد بودند و دیگران كه سواد داشتند بسیاری از دانستههای شما را نمیدانستند.
🔸لیكن آنان نیز چیزهایی داشتند كه شما امروز ندارید. زیرا آنان باورهاشان استوار و خود یكدل بودند و شما بیشترتان سستباور و دودل میباشید. آنان با یكدیگر متحد و همدست بودند شما پراكنده و از هم جدا میباشید. آنان از آن كوششهای خود به نتیجههایی رسیدند. ولی شما با این حال كه دارید بهیچ نتیجهای نخواهید رسید.
آن پیشروان مشروطه كه ما نامهایشان میبریم بیشترشان معنی درست مشروطه را نمیدانستند و از حكومت ملی (یا سررشتهداری توده) آگاهی نداشتند. همان كسانی كه پیشگام گردیدند جز در جستجوی عدالت نبودند و از مجلس شورا بیش از این منظور نداشتند كه جایی باشد و كارهای كشور در آنجا به شور گزارده گردد. این معنی را كه ما امروز منظور داریم و میخواهیم ، كمتر یكی میشناختند.
لیكن مشروطه را به همان معنای ناقصی كه شناخته بودند از درون دل دوست میداشتند و جز بآن علاقهمند نبودند. از آنسوی در همه جا همگی با یكدیگر همدست بودند و چون بیك كاری برمیخاستند از همهی شهرها آواز بهم میانداختند. در نتیجهی همان استواری عقیده و یكدلی باهم بود كه آن كارهای تاریخی را انجام دادند.
شما كارهای آنها را كوچك میشمارید ، در حالی كه بسیار بزرگ بوده. چون نبوده و ندیدهاید آگاه نیستید. در یك كشوری كه هزارها سال با استبداد بسر داده بود پیشرفت مشروطه بآسانی نتوانستی بود. بویژه با موانع بزرگی كه از رهگذر سیاست خارجه درمیان بود و مشروطهخواهان ناگزیر بودند كه به هر گامی كه برمیدارند رعایت آن موانع را نمایند. تاریخ مشروطه را بخوانید تا بدانید چه رنجهایی كشیدهاند و چه گزندهایی دیدهاند.
🔸از جانگذشتگی در راه توده و كشور بزرگترین فداكاریست. چنین فداكاری نباید فراموش گردد. از چنین فداكاری نباید چشمپوشی شود. این كسانی كه ما در پرچم عكسهاشان میآوریم در راه پیشرفت كار توده از جان گذشته بودند و بیشتری از آنان در آن راه كشته گردیدند.
گذشته از همهی اینها ، شما جوانان را با آنان معارضه نباید بود. من نمیدانم این حس همچشمی از كجا پدید آمده؟!.. این خود زمینهایست كه باید جداگانه مورد بحث واقع شود. شما اگر میخواهید بآنان برتری فروشید این خود خطای بزرگی از شما خواهد بود.
🔸آنان در زمان خود كوشیدهاند و یك بنیادی گزاردهاند. كنون شما باید بكوشید و آن بنیاد را استوارتر و پایدارتر گردانید. آن وظیفهی آنان بود و این وظیفهی شماست.
این آیین زندگانیست كه هر طبقهای در زمان خود بكوشند و نتیجهی كوششهای خود را بدست طبقهی آینده سپارند. آنان كوشیدهاند و این نتیجهی كوشش ایشانست كه در این كشور مشروطه بنیاد یافته. كنون شما باید آن مشروطه را پیشرفت دهید و هرچه استوارتر گردانید. آنان نتیجهی كوششهای خود را بشما سپاردهاند. شما نیز نتیجهی كوششهای خود را بطبقهی آینده بسپارید.
امروز ما یادی از جانفشانیهای چهل سال پیش میكنیم و نامهای آن مردان را بنیكی میبریم ، اگر شما نیز جانفشانیها كنید و یك نتیجهای از كوششهای خود بدست دهید چهل سال دیگر كسانی بیاد شما خواهند پرداخت و نامهای شما را بنیكی خواهند برد و عكسهای شما را در روزنامهها بچاپ خواهند رسانید.
👇