🔶 زبان ایرانی - 133
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 2
چنانكه نويد ماست اينك از پيشوندها و پسوندها گفتگو آغاز ميكنيم و در اين شماره چند تا را باز ميكنيم. ما اميد داشتيم جنبش زبان راه خود را پيموده و نيازي بنگارشهايي از ما نخواهد بود. ليكن ميبينيم لغزشهاي بياندازه رخ ميدهد و كساني كه مايهي اين كار را ندارند بنگارشهايي ميپردازند كه جز زيان نتيجهي ديگري نخواهد داشت. نميدانم اين چه نام دارد كه چند تني به هر كاري درميآيند و آن را تباه ميسازند.
بايد براي پيراستن زبان بنيادهايي از دانش بگزاريم و يكي از آنها درست شناختن پيشوند و پسوند و بكار انداختن آنهاست. اين را دوباره مينويسم كه زبان ما از بس كه صدها سال بازيچهي هوس سخنآرايان بوده آسيبهاي فراوان يافته و يك از آنها اينست كه كلمهها و معنيها سامان (سرحد) خود را از دست داده. شما اگر زبان فرانسه يا انگليس يا عربي را بسنجيد هر كلمهاي يك يا دو معناي روشن و جداگانهاي دارد و اينست هرگاه در يك جمله كلمهاي را برداشته ديگري را بجايش بگزاريد معني ديگرگون ميگردد. ولي در فارسي چنين نيست.
از همين پيشوند و پسوند گواه ميآوريم : شما از هر كسي ميپرسيد «برگرفت» و «بگرفت» يا «برنشست» و «بنشست» يا «فراگرفت» و «فروگرفت» چه تفاوت با هم دارند شايد از صد كس يكي پاسخ درستي نتواند. زيرا اين معنيها در دلها روشن نيست و چنان بهم درآميخته كه هيچ تفاوتي ميانهي آنها نميتوانند گزاشت. اگر از دانشمندترين كسان بپرسيد چه جدايي ميانهي «جهان» و «گيتي» ، و «سپهر» و «كيهان» است پاسخ درستي نخواهيد شنيد. اينك كتابي در پيش رويَم باز است و در اينجا ميبينم هميشه چندين كلمهي نزديك بهم را پي يكديگر ميآورد. مهر ، محبت ، الفت ، انس و صاف و هموار و سخت و دشوار و بسيار مانند اينها. اگر اين مرد هر يكي از اينها را بمعناي جداي ديگري ميشناخت چگونه همه را بيتفاوت پشت سر يكديگر ميآورد. سه جمله است : «در آغوش گرفت» و «بكنار گرفت» و «دربر گرفت» كه هر يكي بمعناي ديگري ميباشد ولي در زبانها كمتر فرق ميانهي آنها ميگزارند. اينها نمونهايست كه نه تنها كلمهها بهم درآميخته و بيگانه و خودي يكي شده دريافتها نيز كند گرديده و از كار افتاده است و اينست يكي از نتيجههاي پيراستن زبان اين خواهد بود كه دريافتها نيز بهبود يابد. ولي اين هنگامي خواهد بود كه اين پيراستن از راه دانش پيش برود.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 2
چنانكه نويد ماست اينك از پيشوندها و پسوندها گفتگو آغاز ميكنيم و در اين شماره چند تا را باز ميكنيم. ما اميد داشتيم جنبش زبان راه خود را پيموده و نيازي بنگارشهايي از ما نخواهد بود. ليكن ميبينيم لغزشهاي بياندازه رخ ميدهد و كساني كه مايهي اين كار را ندارند بنگارشهايي ميپردازند كه جز زيان نتيجهي ديگري نخواهد داشت. نميدانم اين چه نام دارد كه چند تني به هر كاري درميآيند و آن را تباه ميسازند.
بايد براي پيراستن زبان بنيادهايي از دانش بگزاريم و يكي از آنها درست شناختن پيشوند و پسوند و بكار انداختن آنهاست. اين را دوباره مينويسم كه زبان ما از بس كه صدها سال بازيچهي هوس سخنآرايان بوده آسيبهاي فراوان يافته و يك از آنها اينست كه كلمهها و معنيها سامان (سرحد) خود را از دست داده. شما اگر زبان فرانسه يا انگليس يا عربي را بسنجيد هر كلمهاي يك يا دو معناي روشن و جداگانهاي دارد و اينست هرگاه در يك جمله كلمهاي را برداشته ديگري را بجايش بگزاريد معني ديگرگون ميگردد. ولي در فارسي چنين نيست.
از همين پيشوند و پسوند گواه ميآوريم : شما از هر كسي ميپرسيد «برگرفت» و «بگرفت» يا «برنشست» و «بنشست» يا «فراگرفت» و «فروگرفت» چه تفاوت با هم دارند شايد از صد كس يكي پاسخ درستي نتواند. زيرا اين معنيها در دلها روشن نيست و چنان بهم درآميخته كه هيچ تفاوتي ميانهي آنها نميتوانند گزاشت. اگر از دانشمندترين كسان بپرسيد چه جدايي ميانهي «جهان» و «گيتي» ، و «سپهر» و «كيهان» است پاسخ درستي نخواهيد شنيد. اينك كتابي در پيش رويَم باز است و در اينجا ميبينم هميشه چندين كلمهي نزديك بهم را پي يكديگر ميآورد. مهر ، محبت ، الفت ، انس و صاف و هموار و سخت و دشوار و بسيار مانند اينها. اگر اين مرد هر يكي از اينها را بمعناي جداي ديگري ميشناخت چگونه همه را بيتفاوت پشت سر يكديگر ميآورد. سه جمله است : «در آغوش گرفت» و «بكنار گرفت» و «دربر گرفت» كه هر يكي بمعناي ديگري ميباشد ولي در زبانها كمتر فرق ميانهي آنها ميگزارند. اينها نمونهايست كه نه تنها كلمهها بهم درآميخته و بيگانه و خودي يكي شده دريافتها نيز كند گرديده و از كار افتاده است و اينست يكي از نتيجههاي پيراستن زبان اين خواهد بود كه دريافتها نيز بهبود يابد. ولي اين هنگامي خواهد بود كه اين پيراستن از راه دانش پيش برود.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستوسوم)
🔶دربارهی استقلال (بخش یک از دو)
در شمارهی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور دربارهی آذربایجان بچاپ رسانیدیم كه در آن چنین میگوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته گلی دست بدست میگردد ... هر كس میخواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... كمتر در پرچم خبر مسرتبخشی نسبت به آذربایجان خوانده میشود». [1]
میگویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادیآور» بسته بكوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز كوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بكوشیم و فیروز گردیم و به نتیجههای شادیآور رسیم.
بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ كاری بیانگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی كه در فیزیك و شیمی و دیگر علوم خواندهاید در سراسر كارهای جهان حكمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بیعلت نیست. یك كار تصادفی نبوده. نتیجهی اوضاع كواكب نمیباشد. اینها نتیجهی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه میخورد ، همیشه گزند میبیند.
از اینسوی امروز هم اگر از راهش بكار درآییم و بكوششهای دلسوزانه پردازیم ، این كوششها بینتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.
آذربایجان یك رشته نیازمندیهایی دارد كه باید دولت توجه كند. دربارهی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یك رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است كه مربوط بخود توده است.
🔸امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری كشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها كه در جهان برخاسته همه برای آب و خاكست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بیپروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.
امروز جنگ است و دولتها در برابر یكدیگر میدانها باز كردهاند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همهی این حالها بكشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.
من میشنوم كسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین میگویند : «ایران طلسمی است كه هر كه در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتودهای كه بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان میگردد. خلفای عباسی در دورههای ناتوانی خود عقیده داشتند كه هیچ كس با آنان دشمنی نتواند كرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة».[خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد]
🔸با این خرافهی رسوا دلهای خود را شاد میساختند ولی روزی رسید كه از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند كه خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافهی رسوا بود كه چهل روز در بغداد كشتار میرفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان میگردانیدند.
🔸این ننگی برای یك توده است كه بجای كوششهای مردانه ، خود را با این خرافهها دلخوش گرداند. ننگ است كه چنین اندیشهای از دل كسی گذرد ، چه رسد بآنكه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
🔸مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند كه نكوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده كه قانون طبیعت دربارهی اینها نقض گردد؟!..
كسان دیگری را میشنوم چنین میگویند : «این مملكت صاحبی دارد. او خود نگه میدارد». بپرسید : آن صاحب كشور كیست؟!.. تا كی میتوان این سخنان پیرهزنانه را شنید؟!..
یك دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین میگویند : «چه كشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همهی اینها یكی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش میآورند.[2]
باید گفت :
🔶 نخست كشور است و پس از آن مسلك و اندیشه.
ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاك ، خون یكدیگر را میریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن میبارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یك دستهی دیگر نومیدی نشان داده چنین میگویند : «ما بیستملیون نفر چه كار خواهیم توانست و بكجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانهی آنهاست. اینها نمیفهمند كه شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمیباشد و امروز درمیان دولتها تودههای سهملیونی و پنجملیونی هست كه استقلال دارند و دولتها از آنها حساب میبرند. گذشته از اینكه ما هم كم نیستیم و اگر از راهش كوشیم بسیار فزونتر از آنیم كه پنداشته میشود.
به هر حال اینها همه بهانههای بیجاییست و ما باید بكشور خود علاقهمند باشیم و برای كوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آیندهاش بیمناكست و كسی نمیداند چه حوادثی در پیش خواهد بود. كسی نمیداند چه تاختهایی از زمین و از هوا بكشور ما خواهد بود. كسی نمیداند چه طمعهایی به آب و خاك ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بیپروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
👇
🔶دربارهی استقلال (بخش یک از دو)
در شمارهی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور دربارهی آذربایجان بچاپ رسانیدیم كه در آن چنین میگوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته گلی دست بدست میگردد ... هر كس میخواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... كمتر در پرچم خبر مسرتبخشی نسبت به آذربایجان خوانده میشود». [1]
میگویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادیآور» بسته بكوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز كوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بكوشیم و فیروز گردیم و به نتیجههای شادیآور رسیم.
بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ كاری بیانگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی كه در فیزیك و شیمی و دیگر علوم خواندهاید در سراسر كارهای جهان حكمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بیعلت نیست. یك كار تصادفی نبوده. نتیجهی اوضاع كواكب نمیباشد. اینها نتیجهی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه میخورد ، همیشه گزند میبیند.
از اینسوی امروز هم اگر از راهش بكار درآییم و بكوششهای دلسوزانه پردازیم ، این كوششها بینتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.
آذربایجان یك رشته نیازمندیهایی دارد كه باید دولت توجه كند. دربارهی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یك رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است كه مربوط بخود توده است.
🔸امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری كشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها كه در جهان برخاسته همه برای آب و خاكست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بیپروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.
امروز جنگ است و دولتها در برابر یكدیگر میدانها باز كردهاند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همهی این حالها بكشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.
من میشنوم كسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین میگویند : «ایران طلسمی است كه هر كه در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتودهای كه بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان میگردد. خلفای عباسی در دورههای ناتوانی خود عقیده داشتند كه هیچ كس با آنان دشمنی نتواند كرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة».[خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد]
🔸با این خرافهی رسوا دلهای خود را شاد میساختند ولی روزی رسید كه از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند كه خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافهی رسوا بود كه چهل روز در بغداد كشتار میرفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان میگردانیدند.
🔸این ننگی برای یك توده است كه بجای كوششهای مردانه ، خود را با این خرافهها دلخوش گرداند. ننگ است كه چنین اندیشهای از دل كسی گذرد ، چه رسد بآنكه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
🔸مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند كه نكوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده كه قانون طبیعت دربارهی اینها نقض گردد؟!..
كسان دیگری را میشنوم چنین میگویند : «این مملكت صاحبی دارد. او خود نگه میدارد». بپرسید : آن صاحب كشور كیست؟!.. تا كی میتوان این سخنان پیرهزنانه را شنید؟!..
یك دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین میگویند : «چه كشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همهی اینها یكی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش میآورند.[2]
باید گفت :
🔶 نخست كشور است و پس از آن مسلك و اندیشه.
ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاك ، خون یكدیگر را میریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن میبارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یك دستهی دیگر نومیدی نشان داده چنین میگویند : «ما بیستملیون نفر چه كار خواهیم توانست و بكجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانهی آنهاست. اینها نمیفهمند كه شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمیباشد و امروز درمیان دولتها تودههای سهملیونی و پنجملیونی هست كه استقلال دارند و دولتها از آنها حساب میبرند. گذشته از اینكه ما هم كم نیستیم و اگر از راهش كوشیم بسیار فزونتر از آنیم كه پنداشته میشود.
به هر حال اینها همه بهانههای بیجاییست و ما باید بكشور خود علاقهمند باشیم و برای كوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آیندهاش بیمناكست و كسی نمیداند چه حوادثی در پیش خواهد بود. كسی نمیداند چه تاختهایی از زمین و از هوا بكشور ما خواهد بود. كسی نمیداند چه طمعهایی به آب و خاك ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بیپروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
👇
خواهید گفت : از چه راه؟.. میگویم از همان راهی كه بارها شرح دادهایم. باید یك دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یكی گردانند و برای كوشش و جانفشانی آماده باشند.
امروز با این شتابی كه درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیك میگردد نخواهیم توانست همگیِ مردم كشور را براه آوریم و بكار واداریم. ولی این خواهیم توانست كه مردان باخرد و غیرت را بتكان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه دربارهی آذربایجان و چه دربارهی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بكوشیم.
[1] : اندکزمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جداییخواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جداییخواهیِ رسمیتر «فرقهی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی میداد جز کار یکمشت بیگانهپرست نبود که به شیوهی شاهسونان راه میزدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامهی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود میکردند ـ هنگامهای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان میدادند زبان ترکی بود که آن را بهانهی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامهی پرچم از نخستین شمارهاش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانهی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانهجوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهرهشان برکشید. شمارههای بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشههای خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» میشماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» میباشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه میگذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
[2] : دستهی دیگری هم كه بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداختهاند كه ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلكهها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» كردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری كه اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمدهاند لیكن در پهنهی فرهنگی شكست خوردهاند!
امروز با این شتابی كه درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیك میگردد نخواهیم توانست همگیِ مردم كشور را براه آوریم و بكار واداریم. ولی این خواهیم توانست كه مردان باخرد و غیرت را بتكان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه دربارهی آذربایجان و چه دربارهی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بكوشیم.
[1] : اندکزمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جداییخواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جداییخواهیِ رسمیتر «فرقهی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی میداد جز کار یکمشت بیگانهپرست نبود که به شیوهی شاهسونان راه میزدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامهی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود میکردند ـ هنگامهای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان میدادند زبان ترکی بود که آن را بهانهی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامهی پرچم از نخستین شمارهاش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانهی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانهجوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهرهشان برکشید. شمارههای بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشههای خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» میشماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» میباشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه میگذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
[2] : دستهی دیگری هم كه بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداختهاند كه ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلكهها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» كردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری كه اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمدهاند لیكن در پهنهی فرهنگی شكست خوردهاند!
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 13
ب ـ شما بزيارت چه ميگوييد؟.
د ـ خواهشمندم بگزاريد ديگر بسخن خود بپردازم و تاريخچهی مذهب را بپايان رسانم. شما نيز هرچه خواهيد پرسيد يا هر ايرادي خواهيد گرفت بآخر نگه داريد.
چنانكه گفتم پيغمبر اسلام بيآنكه جانشيني برگزيند از جهان رفت. اينبود ياران او گرد آمدند و به ابوبكر بيعت كردند. ابوبكر دو سال و چند ماه بود تا از جهان گذشت. پس ازو به عمر بيعت كردند. او نيز ده سال و چند ماه بود و بدرود زندگي گفت. پس ازو عثمان را برگزيدند. در زمان عثمان ، اول دفعه بود كه اختلاف پيدا شد. عثمان خويشان خود را كه از بنياميه بودند دور خود گرد آورده بود و پول و كار بآنها ميداد. اين بمسلمانان برخورد و ايراد گرفتند و عثمان چون گوش نداد يك دسته از ايشان دست بهم داده او را كشتند. پس ازو به امام عليبنابيطالب بيعت كردند. معاويه كه والي شام بود كشته شدن عثمان را بهانه ساخته نافرماني نمود و كار بجنگ كشيد. ولي نتيجهاي بدست نيامد و امام عليابنابيطالب با دست عبدالرحمانبنملجم در كوفه كشته شد. پس ازو به پسرش حسن بيعت كردند. اين با معاويه صلح كرد و خلافت را باو سپرد.
معاويه باسلام ايمان استواري نداشت. اينبود خلافت را بشكل سلطنت انداخت كه پس ازو پسرش يزيد خليفه يا بهتر گوييم پادشاه گرديد.
آن رفتار معاويه كه خلافت را با زور و نيرنگ بدست آورده و آن را بشكل سلطنت انداخته بود بمسلمانان گران ميافتاد و او را دشمن ميداشتند ولي تا زنده بود آوازي نمييارَستند بلند كرد. ليكن پس از مرگ او مردم كوفه به حسينبنعلي نامه نوشتند و او را به كوفه خواندند كه بخلافت بردارند ، و حسين چون آمد بيوفايي كردند و او را بكشتن دادند كه داستانش را همه ميدانند.
پس از معاويه كه پسرش يزيد جانشين بود سه سال نگذشت كه او نيز مرد. پس از مرگ او اختلال در كار بنياميه پيدا شد و در اين هنگام بود كه كسان بسياري بآرزوي خلافت افتادند و بكوششهايي برخاستند. از جمله دو خانوادهی بزرگي يكي علويان (پسران علي) و ديگري عباسيان (پسران عباس عموي پيغمبر) خلافت را حق خود دانسته طالب آن شدند.
چون علويان پيروان بسيار ميداشتند كه خواهان ايشان ميبودند آنان «شيعه» ناميده ميشدند. «شيعه» بمعني پيروان است. تاريخچهی «شيعه» از همين هنگام (از زمان بنياميه) آغاز ميشود.
اين شيعيان ميگفتند علويان بخلافت سزاوارتر از بنياميه و بنيعباس ميباشند ، و اين سخنشان راست ميبوده جاي ايرادي نيست. در ابتدا نيز بيشترشان مردان باشرافت ميبودند و در راه عقيدهی خود سر و جان ميباختند ولي كمكم آن مردان باشرافت رفتند و يك دسته ماجراجوياني بجاي ايشان آمدند. داستان حسينبنعلي و بيوفايي شيعيان با وي بهترين گواه اين سخنست.
🔸 تکهی 13
ب ـ شما بزيارت چه ميگوييد؟.
د ـ خواهشمندم بگزاريد ديگر بسخن خود بپردازم و تاريخچهی مذهب را بپايان رسانم. شما نيز هرچه خواهيد پرسيد يا هر ايرادي خواهيد گرفت بآخر نگه داريد.
چنانكه گفتم پيغمبر اسلام بيآنكه جانشيني برگزيند از جهان رفت. اينبود ياران او گرد آمدند و به ابوبكر بيعت كردند. ابوبكر دو سال و چند ماه بود تا از جهان گذشت. پس ازو به عمر بيعت كردند. او نيز ده سال و چند ماه بود و بدرود زندگي گفت. پس ازو عثمان را برگزيدند. در زمان عثمان ، اول دفعه بود كه اختلاف پيدا شد. عثمان خويشان خود را كه از بنياميه بودند دور خود گرد آورده بود و پول و كار بآنها ميداد. اين بمسلمانان برخورد و ايراد گرفتند و عثمان چون گوش نداد يك دسته از ايشان دست بهم داده او را كشتند. پس ازو به امام عليبنابيطالب بيعت كردند. معاويه كه والي شام بود كشته شدن عثمان را بهانه ساخته نافرماني نمود و كار بجنگ كشيد. ولي نتيجهاي بدست نيامد و امام عليابنابيطالب با دست عبدالرحمانبنملجم در كوفه كشته شد. پس ازو به پسرش حسن بيعت كردند. اين با معاويه صلح كرد و خلافت را باو سپرد.
معاويه باسلام ايمان استواري نداشت. اينبود خلافت را بشكل سلطنت انداخت كه پس ازو پسرش يزيد خليفه يا بهتر گوييم پادشاه گرديد.
آن رفتار معاويه كه خلافت را با زور و نيرنگ بدست آورده و آن را بشكل سلطنت انداخته بود بمسلمانان گران ميافتاد و او را دشمن ميداشتند ولي تا زنده بود آوازي نمييارَستند بلند كرد. ليكن پس از مرگ او مردم كوفه به حسينبنعلي نامه نوشتند و او را به كوفه خواندند كه بخلافت بردارند ، و حسين چون آمد بيوفايي كردند و او را بكشتن دادند كه داستانش را همه ميدانند.
پس از معاويه كه پسرش يزيد جانشين بود سه سال نگذشت كه او نيز مرد. پس از مرگ او اختلال در كار بنياميه پيدا شد و در اين هنگام بود كه كسان بسياري بآرزوي خلافت افتادند و بكوششهايي برخاستند. از جمله دو خانوادهی بزرگي يكي علويان (پسران علي) و ديگري عباسيان (پسران عباس عموي پيغمبر) خلافت را حق خود دانسته طالب آن شدند.
چون علويان پيروان بسيار ميداشتند كه خواهان ايشان ميبودند آنان «شيعه» ناميده ميشدند. «شيعه» بمعني پيروان است. تاريخچهی «شيعه» از همين هنگام (از زمان بنياميه) آغاز ميشود.
اين شيعيان ميگفتند علويان بخلافت سزاوارتر از بنياميه و بنيعباس ميباشند ، و اين سخنشان راست ميبوده جاي ايرادي نيست. در ابتدا نيز بيشترشان مردان باشرافت ميبودند و در راه عقيدهی خود سر و جان ميباختند ولي كمكم آن مردان باشرافت رفتند و يك دسته ماجراجوياني بجاي ايشان آمدند. داستان حسينبنعلي و بيوفايي شيعيان با وي بهترين گواه اين سخنست.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
قتل کسروی - بخش ۴
🔶 زبان ایرانی - 134
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 3
1) پیشوند «بر» - 1
«بر» كه در اينجا از آن گفتگو ميداريم بچندين گونه ميآيد :
1ـ نام (اسم) : «جامهي سفيد دربر كرد.» ، «او را دربر گرفت.» ، «در بر او نشست.» پيداست كه در هر جمله معناي ديگري دارد. كلمهي «برابر» كه بكار ميرود از اين معني است چنانكه بجاي آن روياروي نيز گويند.
2ـ چگونگي (صفت) : «جايگاه برتري گرفت.» ، «به بهشت برين شتافت.» در اينها بمعني بلندتر و بلندترين آمده.
3ـ بند (1) (حرف جر) : «بر آن نوشته بود.» ، «بر تخت نشست.» ، «بر آن افزود.» در اين حال بمعني «روي» ميآيد (عَلي در عربي ، Sur در فرانسه) و اين يكي معناي گوناگون دارد. چنانكه گاهي بمعني «زيان» است : «بر من خرده گرفت.» ، «برو گواهي دادند.» ، «برو شوريدند.» ، «بر من دروغ بستند.» گاهي نيز بمعناي «بگردن» ميآيد : «اين بر منست كه فلان كار را بگزارم.» «علي» نيز در عربي باين معنيها ميآيد.
4ـ پيشوند : برگرفت ، برخاست ، برنشست ، بركشيد
گفتگوي ما از اين معني چهارم است. بايد دانست در پهلوي يك «بر» و يك «اپر» و يك «پت» و يك «او» بوده. «بر» بر سركارها (فعلها) ميآمده و شايد همانست كه امروز «ب» شده : بگفت ، بشنيد ، بفروخت. «اپر» همينست كه بر گرديده و ما گفتگو از آن ميداريم و اينست آن را ابر نيز ميگفتهاند. پت را در جاي ديگر نيز گفتهايم كه امروز «ب» است كه بر سر نامها ميآيد : «بخانه درآمدم.» ، «بشما گفتم.» گاهي نيز «بد» ميآورند : «بدانجا شدم.» ، «بدو گفتم.». «او» از ميان رفته و جاي خود را بكلمههاي «بر» يا «به» داده.
از اينجا كه در پهلوي اين چهار چيز بوده كه سپس اپر «بر» شده و «او» جاي خود را بديگري داده در فارسي در قرنهاي نخستين اسلام دربارهی اين كلمهها راه روشني درميان نبوده و چنانكه بشعرهاي فردوسي و ديگر نگارشهاي آن زمان درست بنگريد نابساماني بسيار در كار است و اين را براي آن مينويسم كه خوانندگان از گفتههاي فردوسي و ديگران در اين زمينه چيزي ياد نگيرند و بدانند گفتههاي ما از راه ديگري ميباشد.
كنون بايد ما خودمان اينها را بسامان آورده هر كدام را درست بشناسيم و جا و معناي روشني به هر يكي بدهيم و اينست ميگويم : از «ب» كه در سر نامها ميآيد و از «ب» كه بكارهاي افزوده ميشود در اينجا گفتگو نداريم آنها بحال خود بماند. ليكن «بر» پيشوند كه بر سركارها ميآيد آن را بايد درست بشناخت كه خواهيم ديد چه لغزشها از نشناختن آن برميخيزد.
چنانكه گفتيم «بر» بند (حرف جر) بمعني روي است و اينست بجاي آن كلمهي روي را ميتوان گزاشت. «بر تخت نشست» يا «روي تخت نشست» هر دو درست است. از بر پيشوند نيز همان معنا برميآيد. چيزي كه هست آن را به دو گونه بكار ميبرند. زيرا گاهي پيشوند ازآنِ خود كار است و اين معني را ميرساند كه كار با يك برخاستن و بلند شدن توأم بوده. چنانكه ميگويند : «برنشست» و اين در زماني ميگويند كه كسي از خوابيدن برخيزد و بنشيند يا كسي سوار شود كه نشستن با بلند شدن توأم گردد. ولي اگر چنين نيست ميگويند : «بنشست.» و هرگاه كسي از سر پا بنشيند ميگويند : «فرونشست». گاهي نيز پيشوند ازآنِ كلمهي ديگر است و براي كوتاهي بر سر كار ميآورند چنانكه ميگويند : «صد ريال داشتم يك ريال هم برافزودم.» كه بايستي گفت : «صد ريال داشتم يك ريال هم برآنها افزودم» ولي كوتاه كرده آنچنان ميگويند. در اين يكي بلند شدن يا برخاستن مقصود نيست.
1ـ بند بجاي حرف جر و چگونگي بجاي صفت و نام بجاي اسم و كار بجاي فعل چيزهاييست كه ما از پيش خود نام گزاردهايم.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 3
1) پیشوند «بر» - 1
«بر» كه در اينجا از آن گفتگو ميداريم بچندين گونه ميآيد :
1ـ نام (اسم) : «جامهي سفيد دربر كرد.» ، «او را دربر گرفت.» ، «در بر او نشست.» پيداست كه در هر جمله معناي ديگري دارد. كلمهي «برابر» كه بكار ميرود از اين معني است چنانكه بجاي آن روياروي نيز گويند.
2ـ چگونگي (صفت) : «جايگاه برتري گرفت.» ، «به بهشت برين شتافت.» در اينها بمعني بلندتر و بلندترين آمده.
3ـ بند (1) (حرف جر) : «بر آن نوشته بود.» ، «بر تخت نشست.» ، «بر آن افزود.» در اين حال بمعني «روي» ميآيد (عَلي در عربي ، Sur در فرانسه) و اين يكي معناي گوناگون دارد. چنانكه گاهي بمعني «زيان» است : «بر من خرده گرفت.» ، «برو گواهي دادند.» ، «برو شوريدند.» ، «بر من دروغ بستند.» گاهي نيز بمعناي «بگردن» ميآيد : «اين بر منست كه فلان كار را بگزارم.» «علي» نيز در عربي باين معنيها ميآيد.
4ـ پيشوند : برگرفت ، برخاست ، برنشست ، بركشيد
گفتگوي ما از اين معني چهارم است. بايد دانست در پهلوي يك «بر» و يك «اپر» و يك «پت» و يك «او» بوده. «بر» بر سركارها (فعلها) ميآمده و شايد همانست كه امروز «ب» شده : بگفت ، بشنيد ، بفروخت. «اپر» همينست كه بر گرديده و ما گفتگو از آن ميداريم و اينست آن را ابر نيز ميگفتهاند. پت را در جاي ديگر نيز گفتهايم كه امروز «ب» است كه بر سر نامها ميآيد : «بخانه درآمدم.» ، «بشما گفتم.» گاهي نيز «بد» ميآورند : «بدانجا شدم.» ، «بدو گفتم.». «او» از ميان رفته و جاي خود را بكلمههاي «بر» يا «به» داده.
از اينجا كه در پهلوي اين چهار چيز بوده كه سپس اپر «بر» شده و «او» جاي خود را بديگري داده در فارسي در قرنهاي نخستين اسلام دربارهی اين كلمهها راه روشني درميان نبوده و چنانكه بشعرهاي فردوسي و ديگر نگارشهاي آن زمان درست بنگريد نابساماني بسيار در كار است و اين را براي آن مينويسم كه خوانندگان از گفتههاي فردوسي و ديگران در اين زمينه چيزي ياد نگيرند و بدانند گفتههاي ما از راه ديگري ميباشد.
كنون بايد ما خودمان اينها را بسامان آورده هر كدام را درست بشناسيم و جا و معناي روشني به هر يكي بدهيم و اينست ميگويم : از «ب» كه در سر نامها ميآيد و از «ب» كه بكارهاي افزوده ميشود در اينجا گفتگو نداريم آنها بحال خود بماند. ليكن «بر» پيشوند كه بر سركارها ميآيد آن را بايد درست بشناخت كه خواهيم ديد چه لغزشها از نشناختن آن برميخيزد.
چنانكه گفتيم «بر» بند (حرف جر) بمعني روي است و اينست بجاي آن كلمهي روي را ميتوان گزاشت. «بر تخت نشست» يا «روي تخت نشست» هر دو درست است. از بر پيشوند نيز همان معنا برميآيد. چيزي كه هست آن را به دو گونه بكار ميبرند. زيرا گاهي پيشوند ازآنِ خود كار است و اين معني را ميرساند كه كار با يك برخاستن و بلند شدن توأم بوده. چنانكه ميگويند : «برنشست» و اين در زماني ميگويند كه كسي از خوابيدن برخيزد و بنشيند يا كسي سوار شود كه نشستن با بلند شدن توأم گردد. ولي اگر چنين نيست ميگويند : «بنشست.» و هرگاه كسي از سر پا بنشيند ميگويند : «فرونشست». گاهي نيز پيشوند ازآنِ كلمهي ديگر است و براي كوتاهي بر سر كار ميآورند چنانكه ميگويند : «صد ريال داشتم يك ريال هم برافزودم.» كه بايستي گفت : «صد ريال داشتم يك ريال هم برآنها افزودم» ولي كوتاه كرده آنچنان ميگويند. در اين يكي بلند شدن يا برخاستن مقصود نيست.
1ـ بند بجاي حرف جر و چگونگي بجاي صفت و نام بجاي اسم و كار بجاي فعل چيزهاييست كه ما از پيش خود نام گزاردهايم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستوچهارم)
🔶 دربارهی استقلال (بخش دو از دو)
امروز دستههای بسیاری بكوشش در راه نگهداری كشور گردن نمیگزارند. چنین وظیفهای برای خود نمیشناسند و هر دستهای بهانهی دیگری دارند. بارها گله كردهایم كه بسیاری از اینان همینكه نام «میهنپرستی» میشنوند ریشخند میكنند. مردك نمیداند میهنپرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهنپرستی یعنی غیرت و مردانگی.
🔸كار پستی تا باینجا كشیده كه دستههای انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمیشناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری كار پستی تا باینجا كشیده.
🔸اینها نتیجهی آن تعلیمات بیهوده و پستیست كه از پیشوایان و آموزگاران خود گرفتهاند. نتیجهی آنست كه معنی زندگی را نمیدانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دستههای انبوه دیگری كه علاقه بكشور خود دارند و بكوشش و جانفشانی در راه آن آمادهاند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یك دستهای پدید آوریم.
اینان یك نقص بزرگی دارند و آن اینكه پراكندهاند و باهم یكی نیستند. هر كس به تنهایی آرزومند كوشش و تلاش است. از آنسوی نمیدانند چه كار كنند و از چه راه بكوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همهی اینها را تا آنجا كه میتوانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین كار است كه باید امروز بكوشیم و از این راهست كه خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادیآور» برسیم.
🔸این كار را هم ما باید بكنیم نه دولت. این چیزی نیست كه از دست دولت برآید یا وظیفهی او باشد. این وظیفهی خود مردم است.
چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین كوشید. باید همهی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین میكوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهادهایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و میكوشند كه دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای كوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این كار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
🔹1) پراكندگی اندیشهها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر كس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست.
🔸مردمی كه اندیشههاشان پریشان و پراكنده است در هیچ كاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراكندهاند اگرچه در یكجا باشند.
برای چارهی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداختهایم. چارهی پراكندگی جز با نشر حقایق نیست. اینكه مشروطه (یا سررشتهداریِ توده) را معنی میكنیم و مزایای آن را شرح میدهیم ، اینكه «میهن» و «میهنپرستی» را تفسیر میكنیم ، اینكه حقیقت «دارایی» را روشن میگردانیم ، اینكه از «كارها و پیشهها» بگفتگو میپردازیم ـ همهی اینها بنام نشر حقایق و برای چارهی اندیشههای پراكنده است.
🔹2) هوسها و خودنماییها : یك دستهای چنان گرفتاری هوسبازی و خودنماییاند كه در چنین هنگام نیز از آن دستبرداری نمیتوانند. ما بارها میشنویم فلان آقا یك حزبی درست كرده ، فلان كسان جمعیتی تأسیس كردهاند.
اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این كارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشهی كوششید چرا نمیآیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست میكوشیم و كنون هم یك دستهی بزرگی هستیم. چه شده كه شما در اندیشهی حزب دیگری میباشید؟!.. و آنگاه با كدام مایه بچنان كاری برخاستهاید؟!.. كدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنكه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یك رشته سخنان پوچ و بیهودهای را كه از روزنامهها یاد گرفتهاید بهمدیگر فروشید چه كاری توانید كرد؟!..
در این باره یك داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش كه نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم كه در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیك دیدار و گفتگو كنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم كسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمردهاند كه نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهلساله و پنجاهساله تنها این را میخواهند كه جلسهها درست كنند و بنشینند و گفتگو كنند و بیهیچ نتیجهای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی میشمارند و یك قیمتی بآن میدهند.
ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یك دستهی دیگری گفتگوها كردیم و جلسهها برپا ساختیم و در نتیجه یك جمعیتی پدید آمد. جمعیتی كه از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمیخواهم در اینجا آن را شرح دهم.
👇
🔶 دربارهی استقلال (بخش دو از دو)
امروز دستههای بسیاری بكوشش در راه نگهداری كشور گردن نمیگزارند. چنین وظیفهای برای خود نمیشناسند و هر دستهای بهانهی دیگری دارند. بارها گله كردهایم كه بسیاری از اینان همینكه نام «میهنپرستی» میشنوند ریشخند میكنند. مردك نمیداند میهنپرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهنپرستی یعنی غیرت و مردانگی.
🔸كار پستی تا باینجا كشیده كه دستههای انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمیشناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری كار پستی تا باینجا كشیده.
🔸اینها نتیجهی آن تعلیمات بیهوده و پستیست كه از پیشوایان و آموزگاران خود گرفتهاند. نتیجهی آنست كه معنی زندگی را نمیدانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دستههای انبوه دیگری كه علاقه بكشور خود دارند و بكوشش و جانفشانی در راه آن آمادهاند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یك دستهای پدید آوریم.
اینان یك نقص بزرگی دارند و آن اینكه پراكندهاند و باهم یكی نیستند. هر كس به تنهایی آرزومند كوشش و تلاش است. از آنسوی نمیدانند چه كار كنند و از چه راه بكوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همهی اینها را تا آنجا كه میتوانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین كار است كه باید امروز بكوشیم و از این راهست كه خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادیآور» برسیم.
🔸این كار را هم ما باید بكنیم نه دولت. این چیزی نیست كه از دست دولت برآید یا وظیفهی او باشد. این وظیفهی خود مردم است.
چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین كوشید. باید همهی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین میكوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهادهایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و میكوشند كه دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای كوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این كار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
🔹1) پراكندگی اندیشهها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر كس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست.
🔸مردمی كه اندیشههاشان پریشان و پراكنده است در هیچ كاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراكندهاند اگرچه در یكجا باشند.
برای چارهی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداختهایم. چارهی پراكندگی جز با نشر حقایق نیست. اینكه مشروطه (یا سررشتهداریِ توده) را معنی میكنیم و مزایای آن را شرح میدهیم ، اینكه «میهن» و «میهنپرستی» را تفسیر میكنیم ، اینكه حقیقت «دارایی» را روشن میگردانیم ، اینكه از «كارها و پیشهها» بگفتگو میپردازیم ـ همهی اینها بنام نشر حقایق و برای چارهی اندیشههای پراكنده است.
🔹2) هوسها و خودنماییها : یك دستهای چنان گرفتاری هوسبازی و خودنماییاند كه در چنین هنگام نیز از آن دستبرداری نمیتوانند. ما بارها میشنویم فلان آقا یك حزبی درست كرده ، فلان كسان جمعیتی تأسیس كردهاند.
اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این كارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشهی كوششید چرا نمیآیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست میكوشیم و كنون هم یك دستهی بزرگی هستیم. چه شده كه شما در اندیشهی حزب دیگری میباشید؟!.. و آنگاه با كدام مایه بچنان كاری برخاستهاید؟!.. كدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنكه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یك رشته سخنان پوچ و بیهودهای را كه از روزنامهها یاد گرفتهاید بهمدیگر فروشید چه كاری توانید كرد؟!..
در این باره یك داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش كه نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم كه در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیك دیدار و گفتگو كنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم كسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمردهاند كه نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهلساله و پنجاهساله تنها این را میخواهند كه جلسهها درست كنند و بنشینند و گفتگو كنند و بیهیچ نتیجهای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی میشمارند و یك قیمتی بآن میدهند.
ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یك دستهی دیگری گفتگوها كردیم و جلسهها برپا ساختیم و در نتیجه یك جمعیتی پدید آمد. جمعیتی كه از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمیخواهم در اینجا آن را شرح دهم.
👇
آنچه میخواهم شرح دهم آنست كه پس از بازگشت من دو سه تنی خود را كنار كشیده و یك حزبی ساختهاند. یك مرامنامهای نوشته و چند كسی را با خود گردانیده و یك نامی نیز نهاده حزبی شدهاند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز میتوان یك حزبی پدید آورد.
شما بیندیشید كه این كار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن كسان از چه رنجیدهاند؟!.. آیا چه ایرادی گرفتهاند؟!..
شنیدم گفتهاند : چون دیدیم كاری پیش نمیرود این ترتیب كردیم. بهانه را تماشا كنید؟! با همدستی كار پیش نمیرفته دست بدامن پراكندگی زدهاند كه كاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت كه جدا هستید چه كاری پیش بردید؟! چه نتیجهای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد كردم. در تهران نیز از این كارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقهمندان بكشور و توده میباشد. ولی باید بكوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این كوششها و از این راهست كه خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادیآور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 61 و 62)
[1] : یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
شما بیندیشید كه این كار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن كسان از چه رنجیدهاند؟!.. آیا چه ایرادی گرفتهاند؟!..
شنیدم گفتهاند : چون دیدیم كاری پیش نمیرود این ترتیب كردیم. بهانه را تماشا كنید؟! با همدستی كار پیش نمیرفته دست بدامن پراكندگی زدهاند كه كاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت كه جدا هستید چه كاری پیش بردید؟! چه نتیجهای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد كردم. در تهران نیز از این كارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقهمندان بكشور و توده میباشد. ولی باید بكوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این كوششها و از این راهست كه خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادیآور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 61 و 62)
[1] : یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 14
يك چيز شگفتتر آنكه كساني از ميان اين شيعيان به تندروي برخاسته چنين ميگفتند : «علي از اول بخلافت سزاوارتر بود. ابوبكر و عمر و عثمان كه پيش افتادند باو ظلم كردند.» همين را عنوان گرفته بآن سه تن بد ميگفتند.
اينان تندروان شيعه بودند و در نتيجهی داستاني كه رخ داد بنام «رافضي» شناخته شدند. موضوع اين بود كه زيدبنعلي (نوهی حسينبنعلي) كه خود مرد دلير و پارسايي ميبود در زمان هشامبنعبدالمَلِك براي انجام كاري به كوفه آمد ، و چون ميخواست بازگردد مردم كوفه نگزاردند و او را نگه داشته پانزدههزار نفر باو بيعت كردند كه خروج كند و خلافت را بدست آورد. زيد تهيهی مقدمات كرد و چون هنگامش رسيد كه خروج كند گروه انبوهي از همان شيعيان بنزد او آمدند و چنين پرسيدند : «شما دربارهی ابوبكر و عمر چه ميگوييد؟». زيد پاسخ داد : «من از آنان جز نيك نميگويم. ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». شيعيان همين سخن او را بهانه گرفتند و از پيرامون او پراكنده شدند. زيد گفت : «مرا در هنگامي كه نياز سخت بكمك ميداشتم رها كرديد.» از همان هنگام آنان را «رافضه» (يا رهاكنندگان) ناميدند. به شومي همين رفتار ايشان بود كه زيد چون خروج كرد كشته شد و از ميان رفت. اين گواه ديگري به بدي و ماجراجويي آن گروهست.
باري چنانكه گفتيم از يكسو عباسيان و از يكسو علويان براي خلافت ميكوشيدند. چيزي كه بود عباسيان درميان خود اتفاق داشتند و يكي را از ميان خود (ابراهيم امام) برگزيده همهشان بخلافت او ميكوشيدند. آنگاه بزمينهچيني برخاسته تهيهی مقدمات ميكردند. چون ميدانستند كه ايرانيان از بنياميه ناخشنودند ابومسلم را به ايران فرستادند كه در اينجا زمينه آماده گرداند. ليكن علويان بخود مغرور بوده به تهيهی زمينه حاجت نميديدند. آنگاه باهم اتفاق نداشتند و يكي را از ميان خود برنميگزيدند. در نتيجهی اينها بود كه بنيعباس كار را از پيش بردند. ولي علويان جز صدمه نتيجهاي نيافتند و كسان بسياري از آنان ـ از زيدبنعلي ، محمد نفس زكيه ، برادرش ابراهيم ، حسين صاحب فَخّ ، يحييبنزيد و ديگران ـ چه در زمان بنياميه و چه در زمان بنيعباس قيام كردند و كاري نتوانستند و كشته شدند كه سرگذشت آنها را ابوالفرج اصفهاني كتابي گردانيده و «مقاتلالطالبين» نام نهاده.
🔸 تکهی 14
يك چيز شگفتتر آنكه كساني از ميان اين شيعيان به تندروي برخاسته چنين ميگفتند : «علي از اول بخلافت سزاوارتر بود. ابوبكر و عمر و عثمان كه پيش افتادند باو ظلم كردند.» همين را عنوان گرفته بآن سه تن بد ميگفتند.
اينان تندروان شيعه بودند و در نتيجهی داستاني كه رخ داد بنام «رافضي» شناخته شدند. موضوع اين بود كه زيدبنعلي (نوهی حسينبنعلي) كه خود مرد دلير و پارسايي ميبود در زمان هشامبنعبدالمَلِك براي انجام كاري به كوفه آمد ، و چون ميخواست بازگردد مردم كوفه نگزاردند و او را نگه داشته پانزدههزار نفر باو بيعت كردند كه خروج كند و خلافت را بدست آورد. زيد تهيهی مقدمات كرد و چون هنگامش رسيد كه خروج كند گروه انبوهي از همان شيعيان بنزد او آمدند و چنين پرسيدند : «شما دربارهی ابوبكر و عمر چه ميگوييد؟». زيد پاسخ داد : «من از آنان جز نيك نميگويم. ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». شيعيان همين سخن او را بهانه گرفتند و از پيرامون او پراكنده شدند. زيد گفت : «مرا در هنگامي كه نياز سخت بكمك ميداشتم رها كرديد.» از همان هنگام آنان را «رافضه» (يا رهاكنندگان) ناميدند. به شومي همين رفتار ايشان بود كه زيد چون خروج كرد كشته شد و از ميان رفت. اين گواه ديگري به بدي و ماجراجويي آن گروهست.
باري چنانكه گفتيم از يكسو عباسيان و از يكسو علويان براي خلافت ميكوشيدند. چيزي كه بود عباسيان درميان خود اتفاق داشتند و يكي را از ميان خود (ابراهيم امام) برگزيده همهشان بخلافت او ميكوشيدند. آنگاه بزمينهچيني برخاسته تهيهی مقدمات ميكردند. چون ميدانستند كه ايرانيان از بنياميه ناخشنودند ابومسلم را به ايران فرستادند كه در اينجا زمينه آماده گرداند. ليكن علويان بخود مغرور بوده به تهيهی زمينه حاجت نميديدند. آنگاه باهم اتفاق نداشتند و يكي را از ميان خود برنميگزيدند. در نتيجهی اينها بود كه بنيعباس كار را از پيش بردند. ولي علويان جز صدمه نتيجهاي نيافتند و كسان بسياري از آنان ـ از زيدبنعلي ، محمد نفس زكيه ، برادرش ابراهيم ، حسين صاحب فَخّ ، يحييبنزيد و ديگران ـ چه در زمان بنياميه و چه در زمان بنيعباس قيام كردند و كاري نتوانستند و كشته شدند كه سرگذشت آنها را ابوالفرج اصفهاني كتابي گردانيده و «مقاتلالطالبين» نام نهاده.
riweye badbaxtihã 2.pdf
626.5 KB
«ریشهی بدبختیها 2» عنوان پانزدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - 135
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 4
1) پیشوند «بر» - 2
در اين دو معني است كه ميتوان پيشوند «بر» را بكار برد. در جاي ديگري بيهوده است. بايد از اين پس دربند اين نكتهها بود و زبان را مغزدار گردانيد. اينك من با مثالهايي اين دو معني را هرچه روشنتر ميگردانم. از معني نخست است :
برداشتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يك چيز را بلند گرداند و ازآنِ خود كند يا بدست بدارد : پول از زمين برداشت.
برگرفتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يا چيزي را بگيرند و بلند كنند و آخشيج آن فروگرفتن است. ولي اگر كسي را بگيرند و در جايي بنشانند و يا بند كنند ميگويند : فروگرفتند.
بركشيدن ـ از دستش گرفت و بركشيد. بركشيد و بجايگاه بلندي رسانيد.
برگزيدن ـ چيزي را كه از ميان چيزهاي ديگري بگزيني و بلند كني ميگويند : برگزيد ، وگرنه بايد گفت : بگزيد.
برآهيختن ـ شمشير از نيام برآهيخت.
برافتادن ـ اگر درختي از بن كنده شد يا خانهاي تكان خورد و بيفتاد ميگويند : برافتاد.
بركندن : هرگاه چيزي از جايش بلند كني ميگويند : بركند ـ همه را از بيخ بركندند.
برچيدن ـ اگر چيزهايي را از جاي خود بلند كني و برداري ميگويند برچيد. خود چيدن بمعني پهلوي هم نهادنست. ميگويند : ظرفهاي ناهار را بر روي سفره چيد. اگر بدرون يك چيزي بچيني ميگويند : درچيد. اينست درچيدن و برچيدن آخشيج هم ميباشد. ميگويند : دستگاهي كه تو درچيده بودي من برچيدم.
هم از اين گونه است : برخاست ، برآمد ، برآورد ، برانگيخت ، برافراشت ، برجوشيد.
كنون در گفتن و نوشتن ميانهي برگشتن و بازگشتن جدايي نميگزارند ولي بيگمان جدا هستند. از برگشتن برخاستن نيز فهميده ميشود و بايد آن را در چنان معنايي بكار برد. مثلاً در برگشتن ورق كتاب كه برخاسته ميگردد. همچنين در برگشتن آدمي از پهلو بپهلو. در بيرون از اين معني چندان درست نخواهد بود. كسي كه رفته و آمده آن را بايد گفت : بازگشت.
اما معناي دوم كه گفتيم اين معني كمتر ميباشد از آنست : «كاغذ بدست گرفت و برنگاشت» (بر آن نگاشت) «از فرمانفرما نكوهش ميكرد و مردم را ميشورانيد» (برو ميشورانيد) «شاگردان را بنشاند و ديدهباني برگماشت» (بر ايشان گماشت) و مانند اينها.
چنانكه گفتم : «بر» چون بجاي بند بكار ميرود يكي از معناهاي آن «بزيان» است. ميگويند : بر من گواهي داد (بزيان من). بر وي شوريد. مردم را برو آغاليد. بر من خشم گرفت. «از ماست كه بر ماست».
در گونهي دوم از كار بردن پيشوند بيشتر اين معني خواسته ميشود چنانكه در جملههاي بالايي ديده ميشود.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 4
1) پیشوند «بر» - 2
در اين دو معني است كه ميتوان پيشوند «بر» را بكار برد. در جاي ديگري بيهوده است. بايد از اين پس دربند اين نكتهها بود و زبان را مغزدار گردانيد. اينك من با مثالهايي اين دو معني را هرچه روشنتر ميگردانم. از معني نخست است :
برداشتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يك چيز را بلند گرداند و ازآنِ خود كند يا بدست بدارد : پول از زمين برداشت.
برگرفتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يا چيزي را بگيرند و بلند كنند و آخشيج آن فروگرفتن است. ولي اگر كسي را بگيرند و در جايي بنشانند و يا بند كنند ميگويند : فروگرفتند.
بركشيدن ـ از دستش گرفت و بركشيد. بركشيد و بجايگاه بلندي رسانيد.
برگزيدن ـ چيزي را كه از ميان چيزهاي ديگري بگزيني و بلند كني ميگويند : برگزيد ، وگرنه بايد گفت : بگزيد.
برآهيختن ـ شمشير از نيام برآهيخت.
برافتادن ـ اگر درختي از بن كنده شد يا خانهاي تكان خورد و بيفتاد ميگويند : برافتاد.
بركندن : هرگاه چيزي از جايش بلند كني ميگويند : بركند ـ همه را از بيخ بركندند.
برچيدن ـ اگر چيزهايي را از جاي خود بلند كني و برداري ميگويند برچيد. خود چيدن بمعني پهلوي هم نهادنست. ميگويند : ظرفهاي ناهار را بر روي سفره چيد. اگر بدرون يك چيزي بچيني ميگويند : درچيد. اينست درچيدن و برچيدن آخشيج هم ميباشد. ميگويند : دستگاهي كه تو درچيده بودي من برچيدم.
هم از اين گونه است : برخاست ، برآمد ، برآورد ، برانگيخت ، برافراشت ، برجوشيد.
كنون در گفتن و نوشتن ميانهي برگشتن و بازگشتن جدايي نميگزارند ولي بيگمان جدا هستند. از برگشتن برخاستن نيز فهميده ميشود و بايد آن را در چنان معنايي بكار برد. مثلاً در برگشتن ورق كتاب كه برخاسته ميگردد. همچنين در برگشتن آدمي از پهلو بپهلو. در بيرون از اين معني چندان درست نخواهد بود. كسي كه رفته و آمده آن را بايد گفت : بازگشت.
اما معناي دوم كه گفتيم اين معني كمتر ميباشد از آنست : «كاغذ بدست گرفت و برنگاشت» (بر آن نگاشت) «از فرمانفرما نكوهش ميكرد و مردم را ميشورانيد» (برو ميشورانيد) «شاگردان را بنشاند و ديدهباني برگماشت» (بر ايشان گماشت) و مانند اينها.
چنانكه گفتم : «بر» چون بجاي بند بكار ميرود يكي از معناهاي آن «بزيان» است. ميگويند : بر من گواهي داد (بزيان من). بر وي شوريد. مردم را برو آغاليد. بر من خشم گرفت. «از ماست كه بر ماست».
در گونهي دوم از كار بردن پيشوند بيشتر اين معني خواسته ميشود چنانكه در جملههاي بالايي ديده ميشود.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستوپنجم)
🔶همه چیز از دانستن برخیزد
(بخش یک از یک)
گفتارهایی كه در شمارههای اخیر پرچم در زمینهی كارها و پیشهها نوشتیم یكی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
میگویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانكه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی كارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی كه بكارها و پیشههایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجهای كه باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یك كارگری بپرسید : این كار را چرا میكنید ، خواهد گفت : «برای آنكه یك لقمه نانی بدست آورم». اگر از یك بازرگانی بپرسید : باین كار چرا برخاستهاید ، خواهد گفت : «برای آنكه داد و ستد كنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست كه در جهانند ولی آن را نمیبینند و جز یك تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز كوردلند. زندگی میكنند ولی معنی آن را نمیدانند و از هر كاری یك تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچهی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفههای كهن و قصص بنیاسرائیل و دیگر آموختنیها كه در دبستانها یا در بیرونها بمردم میآموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست كه سرمایهی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشهها جا گیرد و سپس جریان پیدا كند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمهی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجهها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بكار خواهند بست و دیگر پی كارهای بیهوده (كارهایی كه بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی كمكم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
🔸این بیترتیبیهای امروزی همه از نادانستن است. سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست. در جایی كه مغزها آكنده از اندیشههای نادرست است كارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
یكی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گلههایی كه میكرد چنین میگفت : در خانهی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از ادارهاش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها كه فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبكاری بدش آمد و درشتیها كرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یك مرد ژولیدهمانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری كرد و دانسته شد یكی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت میورزد. پس از ناهار چون درویش میخواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در كف او نهاد.
میگفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش میخواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا میكرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست كه در این كشور حقایق لگدمالست. گناه آنست كه نیك و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی كه خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین كشور شما صد كتاب بیشتر دربارهی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید كرد. ولی یك كتاب دربارهی كار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلكه اگر كتابها را بخوانید پر است از نكوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در كتاب صوفیان حدیثها نقل كردهاند كه بازار جایگاه شیطانست.
نتیجهی این نادانیها همانست كه یك رئیس اداره یا هر كس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها كه ادارهكنندگان دستگاه زندگانیند با دیدهی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری كند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها كند و پولها پردازد.
مانندهی این داستان فراوانست. در جلسهی اخیر روزنامهنویسان آقای وزیر دارایی یكی از گلههایش این بود كه آردی كه بنانوایان میدهند آرد خالص گندم میباشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو میدهند كه با آن مخلوط نمایند و توضیح میداد كه این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلكه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوشخوراكیش میافزاید. میگفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی میفروشند ولی جوش را نگه داشته به نان میافزایند و در نتیجهی آنست كه نانها باین ترتیب مغشوش درمیآید.
👇
🔶همه چیز از دانستن برخیزد
(بخش یک از یک)
گفتارهایی كه در شمارههای اخیر پرچم در زمینهی كارها و پیشهها نوشتیم یكی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
میگویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانكه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی كارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی كه بكارها و پیشههایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجهای كه باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یك كارگری بپرسید : این كار را چرا میكنید ، خواهد گفت : «برای آنكه یك لقمه نانی بدست آورم». اگر از یك بازرگانی بپرسید : باین كار چرا برخاستهاید ، خواهد گفت : «برای آنكه داد و ستد كنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست كه در جهانند ولی آن را نمیبینند و جز یك تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز كوردلند. زندگی میكنند ولی معنی آن را نمیدانند و از هر كاری یك تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچهی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفههای كهن و قصص بنیاسرائیل و دیگر آموختنیها كه در دبستانها یا در بیرونها بمردم میآموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست كه سرمایهی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشهها جا گیرد و سپس جریان پیدا كند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمهی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجهها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بكار خواهند بست و دیگر پی كارهای بیهوده (كارهایی كه بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی كمكم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
🔸این بیترتیبیهای امروزی همه از نادانستن است. سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست. در جایی كه مغزها آكنده از اندیشههای نادرست است كارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
یكی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گلههایی كه میكرد چنین میگفت : در خانهی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از ادارهاش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها كه فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبكاری بدش آمد و درشتیها كرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یك مرد ژولیدهمانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری كرد و دانسته شد یكی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت میورزد. پس از ناهار چون درویش میخواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در كف او نهاد.
میگفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش میخواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا میكرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست كه در این كشور حقایق لگدمالست. گناه آنست كه نیك و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی كه خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین كشور شما صد كتاب بیشتر دربارهی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید كرد. ولی یك كتاب دربارهی كار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلكه اگر كتابها را بخوانید پر است از نكوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در كتاب صوفیان حدیثها نقل كردهاند كه بازار جایگاه شیطانست.
نتیجهی این نادانیها همانست كه یك رئیس اداره یا هر كس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها كه ادارهكنندگان دستگاه زندگانیند با دیدهی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری كند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها كند و پولها پردازد.
مانندهی این داستان فراوانست. در جلسهی اخیر روزنامهنویسان آقای وزیر دارایی یكی از گلههایش این بود كه آردی كه بنانوایان میدهند آرد خالص گندم میباشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو میدهند كه با آن مخلوط نمایند و توضیح میداد كه این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلكه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوشخوراكیش میافزاید. میگفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی میفروشند ولی جوش را نگه داشته به نان میافزایند و در نتیجهی آنست كه نانها باین ترتیب مغشوش درمیآید.
👇