پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
در عربستان که کرونا یا کوید 19 هنوز همه‌گیر نشده کعبه («خانه‌ی خدا») را تعطیل کرده‌اند ، در قم ولی ملایان پافشاری می‌کنند که جنس ضریح و ساختار معماری حرم معصومه ، «سد محکمی برای اپیدمی کرونا» است و از اینرو نیازی به بستن حرم نیست.
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 15

به هر حال يكي از كساني كه در آن زمان در آرزوي خلافت بود و دعوي آن را داشت جعفربن‌محمد الصادق است كه شيعيان او را امام ششم مي‌شناسند. اين امام كه پيروانش همان تندروان شيعه يا رافضيان مي‌بودند يك سخن تازه بميان آورده بود. بدينسان كه مي‌گفت : خليفه آنست كه خدا برگزيند و هر كسي را كه خدا برگزيده است خليفه است. چه قادر باشد و رشته‌ی حكومت را بدست گيرد و چه قادر نباشد و در خانه بنشيند. مي‌گفت : كسي را كه خدا برگزيده است مردم بايد باو اطاعت كنند و اگر نكردند پيش خدا گناهكار خواهند بود.

اينها را مي‌گفت و چنين نتيجه مي‌گرفت كه مرا خدا برگزيده و شما بايد بمن اطاعت كنيد و خمس و مال امام پردازيد.

بدينسان در خانه نشسته بي‌دردسر دعوي خلافت مي‌كرد و پيروانش دعوي او را پذيرفته گردن مي‌گزاردند و براي آنكه ريشه‌ی كار خود را استوار گردانند چنين مي‌گفتند : اول خليفه كه خدا برگزيد اميرالمؤمنين علي‌بن‌ابيطالب بود. پس ازو پسرش حسن ، پس ازو برادرش حسين ، پس ازو پسرش علي‌بن‌الحسين ، پس ازو پسرش محمد الباقر ، پس ازو جعفربن‌محمد الصادق.

آن سخناني كه درباره‌ی خليفه برگزيدن پيغمبر ، و مرتد شدن ياران او ، و اذيت رسانيدن عمر به فاطمه ، و ديگر داستانهايي كه در كتابهاي شيعيانست و شما نيز مقداري ذكر كرديد ، در اين زمان پيدا شده. آري در اين زمان پيدا شده و پيش از آن نبوده.

شگفتتر آنست كه اين امام كه دعوي خلافت مي‌كرد به ياران خود مي‌سپرد كه «تقيه» كنند و آن را پنهان دارند. آنان نيز اين دستور را بكار مي‌بستند.
🔶 زبان ایرانی - 136
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 5

2) پیشوند «فرو»
چنانكه ديده شد «فرو» نيز يكي از پيشوندها و آخشيج «بر» ميباشد. فروننشست ، فروگرفت ، فروكوفت. (كوس فروكوفتند) ، فرو گزاشت ، فروهِشت ، فروخزيد ، فرونشاند ، فروآورد.
در اينجا هم چه‌بسا كه «فرو» را با «فرا» بهم درآميزند اينست بايد آن را درست شناخت و جز در جا و معني خود بكار نبرد. ما از «فرا» نيز گفتگو خواهيم داشت تا روشن گردد.
در پايان دوباره يادآوري ميكنم يكي از راههاي پيراستن فارسي روشن گردانيدن معنيهاي كلمه‌ها و نشان دادن جايهاي آنهاست. از اين جهت بايد هر كلمه را نيك شناخت و در جاي خود بكار برد و از معنيهاي ناروشن پرهيز جست. بويژه درباره‌ی پيشوندها و پسوندها كه چون رُست زبان با آنهاست بايد نيك شناختن و از همديگر جدا گرفتن. بهمين جهت است كه اين نگارشها را مي‌نماييم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌وششم)

🔶بخوانندگان پرچم (بخش یک از یک)

چنانكه خوانندگان دانسته‌اند پرچم یك روزنامه‌ای كه تنها مقصودش پر كردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراكنده نمی‌شود و ما از این راه نان نمی‌خوریم. پرچم برای یك مقصد بسیار بزرگیست كه بارها یادآوری كرده‌ایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یك جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراكندن راستیها) است.

این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطه‌ی ما با خوانندگان پرچم آن نیست كه ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یك ریال در آرزوی وقت‌گذرانی باشند. رابطه‌ی ما با خوانندگان رابطه‌ی همدستی و برادری باید بود.[bud] ما در راه نجات این توده می‌كوشیم و بوسیله‌ی این روزنامه یك رشته حقایق را نشر می‌دهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان كه این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بكسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.

مثلاً یك رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته می‌شود كه درباره‌ی فال و ستاره‌شماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن می‌راند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بی‌اندازه دارند.

در این توده امروز هزارها كسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستاره‌شماری و مانند اینها زندگی می‌كنند. اینان گذشته از آنكه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران می‌خورند و این خود زیان بزرگی می‌باشد با همان دعویهای بیپای خود مردم را فریب می‌دهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی می‌گردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر می‌رسانند چه‌بسا جنایتهایی از آنان سر می‌زند. اینها را باید دنبال كرد و از میان برداشت و این در نتیجه‌ی آنست كه مردم را با حقایق آشنا گردانیم.

ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند كه استخاره‌های سربسته می‌كنند. باینمعنی كه ادعا می‌كنند هر كسی كه یك پرسشی در یك پاكتی بنویسد و در پاكت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بی‌آنكه در پاكت را باز كنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاكت می‌نویسند. این یكی از شیادیهاییست كه رواج بسیار یافته.

باید گفت : نخست اینان دروغ می‌گویند. برخی از آنان نهانی پاكت را باز كرده از مضمون نوشته آگاه می‌گردند و برخی دیگر بیك پاسخ مبهمی كه به هر پرسشی جور بیاید نوشته می‌فرستند. مثلاً می‌نویسند : «با توكل بخدا اقدام كن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.

از آنسوی ما اگر دعوی اینان را بشكافیم چند دروغ را بهم آمیخته‌اند ، نخست اینان مدعی غیب‌دانی هستند. چیزی را كه خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده ‌اینان برای خود ادعا می‌كنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی می‌شوند كه هر پرسشی كه بوسیله‌ی آنان از خدا كرده شود پاسخ می‌دهد ، چنین دروغ بیشرمانه‌ای را می‌گویند.

پس از همه‌ی اینها بیك رشته جنایتهای نهانی مرتكب می‌شوند كه كسی آگاه نمی‌گردد و تعقیبشان نمی‌كند. مثلاً فلان زن آبستن نمی‌شود و چون بقابله رجوع می‌كند گفته می‌شود باید فلان درمان را كرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره می‌خواهد و آن مردك در پای پاكت می‌نویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیده‌ی آنكه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه می‌دهد كه در نتیجه‌ی آن صدمه یافته و پس از زمانی می‌میرد ، و كسی از چگونگی آگاه نگردیده نمی‌داند كه این جنایت را آن قابله با شركت این ملای استخاره‌فروش كرده است.

این را برای مثل می‌گویم. تنها این نیست و از این استخاره‌فروشان جنایتهای بسیار رخ می‌دهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستاره‌شمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینه‌های دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.

مقصود آنست كه باید خوانندگان در همگی اینها با ما شركت كنند ، باینمعنی كه هر یكی از آنان خود را وظیفه‌دار شناسد كه این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یكی از ایشان حكایتهایی كه از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری كه ما خواهانیم.

ما درباره‌ی شعر اندیشه‌ی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور می‌شویم كه یكی از زمینه‌های شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا می‌افتد اگر كسانی این جنایتهای استخاره‌فروشان و دعانویسان و فالچیان را برشته‌ی شعر كشند و برای چاپ بفرستند ، ما كه شعر بچاپ نمی‌رسانیم اینها را خواهیم رسانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 84 سال)


.
این کتاب نخست تکه تکه در روزنامه‌ی پرچم پراکنده شد و سپس برویه‌ی کتاب بچاپ رسید.
https://t.me/kasravi_ahmad/545
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 16

اكنون شما ببينيد كه در اين كار جاي چه ايرادهاي بزرگي بوده. اول موضوع اينكه خليفه را بايد خدا برگزيند راست نبوده. من بشما دليلها ياد كردم كه اين دعوي راست نيست. از جمله نامه‌ی امام علي‌بن‌ابيطالب را كه به معاويه نوشته براي شما خواندم. دليل روشنتر از آن چه باشد؟!.

گذشته از آنكه ما مي‌بينيم خود علويان از چنين سخني آگاه نبوده‌اند و كسان بسياري از آنان برخاسته طلب خلافت مي‌كرده‌اند. مثلاً محمدبن‌حنفيه پسر امام علي‌بن‌ابيطالب ، پس از مرگ يزيد ، با بودن علي‌بن‌الحسين (زين‌العابدين) در مدينه بخلافت برخاست و علويها نيز او را پذيرفتند و كسي ايراد نگرفت كه خليفه علي‌بن‌الحسين است. خود علي‌بن‌الحسين نيز ايراد نگرفت. بلكه موضوع اينست كه مختار كه در كوفه خروج كرده اقتداري پيدا كرده بود اول خلافت را به علي‌بن‌الحسين تكليف كرد و او نپذيرفت. اينبود مختار آن را به محمد‌بن‌حنفيه تكليف كرد و او پذيرفت و بخلافت برخاست.

همچنان زيدبن‌علي (پسر همان علي‌بن‌الحسين) با بودن برادرزاده‌اش كه همان جعفربن‌محمد باشد بخلافت برخاست و كسي باو نگفت : «خليفه بايد از سوي خدا باشد و در اين زمان جعفربن‌محمد برادرزاده‌ی تو خليفه است».

همچنان در زمان همان امام جعفر بزرگان علويان در مدينه مجلس كردند و به محمد نفس زكيه (نوه‌ی پسر امام حسن) بيعت كردند و درميان آنهمه جماعت كسي ايراد نگرفت كه خليفه بايد برگزيده‌ی خدا باشد و آن برگزيده در اين زمان جعفربن‌محمد است. بلكه چنانكه نوشته‌اند فرستادند عقب آن امام كه بيايد او نيز بيعت كند. باز نوشته‌اند كه عبداالله پدر محمد رضايت نمي‌داد و مي‌گفت : «مي‌آيد و اين اتفاق را بهم مي‌زند». باز نوشته‌اند كه او آمد ولي بيعت نكرد و گفت : «اين كار پيش نمي‌رود» ولي ديگران بيعت كردند. در كتابهاي شيعيان در اينجا فرصت يافته معجزه‌اي نيز نقل كرده‌اند. مي‌گويند : آن امام ، ابوجعفر منصور را كه در آن مجلس بود و قباي زردي به تن مي‌داشت نشان داد و فرمود : «خلافت مال اين زردپوش است».
«پیغمبر اسلام وقتی که برخاسته بود بتها را که قریش می پرستیدند نشان داد و میگفت : «أتعبدون من دون الله ما لاینفعکم شیئا و لایضرکم» می‌گفت : اینها نه سودی به شما توانند رسانید و نه زیانی توانند داشت ، شما چگونه اینها را می پرستید؟!. چرا خدا را گزارده رو به اینها آورده اید!.
اکنون همان پرسش را من از شما می‌کنم. این گنبدهای طلا و آن مناره‌های بلند و آن صندوقهای زرین و سیمین که نه سودی به شما توانند داد و نه زیانی توانند رسانید ، چه شده که شما رو به آنها آورده‌اید؟!. چه شده که از صدها فرسنگ راه بزیارت آنها می‌روید؟!. چه شده که از آنها حاجت میخواهید؟!. تاکنون چه سودی به شما و چه زیانی به دشمنانتان از این راه بوده است». («گفت و شنید» ، س 32)
«جای تردید نیست که از این گنبدها و بارگاهها و مناره‌ها کمترین سود یا زیان به کسی نتواند بود. آنها همچون دیگر جماداتست. باز جای تردید نیست که این رفتار شیعیان بت‌پرستیست. ما که خدا را می‌شناسیم باید از این چیزها دور باشیم. شناختن خدا برای آنست که جز او کسی را دست‌دارنده در کارهای این جهان نشناسیم. جز او به کسی پرستش یا نیایش نکنیم. از نخست که پیغمبران برخاسته‌اند به این کوشیده‌اند که مردمان را از اینگونه بت پرستیها رها گردانند».
(«گفت و شنید» ، س 33)
🔶 زبان ایرانی - 137
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 6

3) پیشوند «در»
يكي ديگر از پيشوندهاي زبان فارسي «در» است. چنانكه درباره‌ی «بر» گفتيم اين نيز بچندين گونه مي‌آيد :
1ـ نام (اسم) : در را باز كرد. از در دوستي درآمد. از اين در و آن در گفتگو كرد. همان معني است كه در عربي از كلمه‌ي «باب» خواسته مي‌شود و چنانكه باب در عربي بمعنيهاي گوناگون آورده مي‌شود از جمله در كتابها هر بخشي را يك باب مي‌نامند اين كلمه در فارسي نيز بهمه‌ي آن معنيها بكار ميرود. از جمله در كتابها بِهمان معني باب عربي مي‌آيد. چنانكه ما در كتابهاي پهلوي آن را مي‌بينيم و شايد عرب در اين باره پيروي از فارسي كرده است.
2ـ بند (حرف جر) : شمشير در دست خود داشت. در خانه نشست و بيرون نيامد. باين معني نخست «اندر» بوده و تا سه چهار قرن از آغاز اسلام آن بكار ميرفته است :
«هر زميني كه اندر ميان دريا بود از روي آب برتر يا هر كوهي اندر ميان دريا بود آن را جزيره خوانند» (كتاب حدود العالم)
گرديزي هنوز در نيمه‌ي قرن پنجم آن را بكار مي‌برد :
«و اندرين وقت مرگ ستور افتاد به ري ... پس مردمان اندر ميان شدند و صلح كردند ...» (زين الاخبار)
ليكن در جاي ديگر هم گفته‌ايم كه گرديزي در اين نگارشها شيوه‌ي زمانهاي پيشتر را بكار برده. در قرن پنجم «اندر» كم شده بجاي آن در بكار ميرفته چنانكه بيهقي و ناصرخسرو و ديگران همه «در» را آورده‌اند.
باري «در» در اين معني بجاي «في» عربي بكار ميرود و بمعناهاي گوناگون آن مي‌آيد.
3ـ پيشوند : از در درآمد. از دستش دررفت. با او درافتاد. بايد دانست در فارسي چنانكه كلمه‌‌ي اندر بوده كلمه‌ي بدر نيز بوده و هست كه آخشيج آن ميباشد. اندر بمعني درون و بدر بمعني بيرون است. چنانكه اندر سبك گرديده و در شده بدر نيز سبك گرديده و در مي‌شود. از اينجا در بدو معناي آخشيج هم مي‌آيد : از در درآمد و بنشست (درون آمد). از خانه درآمد و راه افتاد (بدر آمد). اين از شگفتيهاي زبان فارسي است ولي هميشه بياري پس و پيش جمله فهميده مي‌شود كه كدام معني خواسته شده.
دو كلمه‌ي درآمد و دررفت كه در فارسي بمعني دخل و خرج است در آن يكي در بمعني درون و در اين يكي بمعناي بدر مي‌باشد و معني هر يكي روشن فهميده مي‌شود.
باري چنانكه درباره‌ی «بر» نوشته‌ايم اين پيشوند نيز گاهي ازآنِ خود كار است و در اين هنگام معني اندر يا بدر رساند : درآمد ، دررفت ،‌ درآورد ‌، درچيد و مانند اينها.
گاهي نيز ازآنِ كلمه‌ي ديگر است كه جمله را بهم زده آن را بر سر كار مي‌آوريم و در اينجاها معني بند (حرف جر) را دارد : با دشمن درآويخت (در دشمن آويخت) ، باهم در افتادند (درهم افتادند) ، بانگ در زد (بانگ در ايشان زد) ، صلا در داد (صلا در ايشان داد) ؛ و مانند اينها.
گاهي نيز اين پيشوند از بهر ديگرگوني معني كلمه ميباشد و اين چيز باريكيست كه بايد بانديشه دريافت و ما اينك مثالهايي از بهر آن ياد ميكنيم :
دريافت : يافتن بمعني پيدا كردن و دريافتن بمعني دانستن و فهميدنست.
درماند : ماندن بمعني درنگ كردن و درماندن بمعني نتوانستن است.
درگرفت : گرفتن را مي‌شناسيم ولي درگرفتن بمعني آغاز كردن و كارگر افتادن است. ميگويند : جنگ درگرفت. پند من درنگرفت.
از اين گونه است ميوه در رسيده ، دختر در رسيده ، جنگ در پيوسته. رويهم‌رفته در جايي كه كاري را از حال «تعدي» بيرون مي‌آورند در باو مي‌پيوندد. مثلاً رسيدن متعديست و بايد گفت نامه بفلان كس رسيد. ولي «دررسيد» متعدي نيست. همين است حال ديگر مثالها.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها
(تکه‌ی بیست‌وهفتم)

🔶همه چیز را می‌دانند و هیچ چیز را نمی‌دانند (بخش یک از یک)

تاكنون بارها گله كرده‌ایم كه ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمی‌دانند. همین داستان «قضا و قدر» یك مثل نیكی برای این موضوع می‌باشد.

شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو كنید : «در زندگانی هر كسی باید بكوشد تا نتیجه بردارد. اگر كسی نكوشد و یا راه كوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین توده‌ها آنهایی كه نكوشند و یا راه كوشش را ندانند بزیردستی می‌افتند و بدبخت می‌گردند». اینها را كه سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» می‌گویند و سرها را برای تصدیق تكان می‌دهند ، خواهید دید یكی سری تكان داده می‌گوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یكی دهان پرباد كرده شعر می‌خواند :

دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر
كای نور چشم من بجز از كشته ندروی
آن دیگری با یک لحن فیلسوفانه می‌سراید : «هر كسی آن دِرَود عاقبت كار كه كِشت». چهارمی بنطق پرداخته می‌گوید : «بلی آقا ! این نتیجه‌ی كوشش است كه آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجه‌ی كوشش است كه انگلیسها بیك نصف كره حكومت می‌كنند». آن دیگری می‌گوید : «من درباره‌ی سعی و عمل مقاله‌ای نوشته‌ام». این می‌گوید : «من بتازگی یك قصیده‌ای سروده‌ام». اینها را می‌گویند و چنین می‌فهمانند كه ما اینها را می‌دانیم و عقیده‌مند می‌باشیم.

در حالی كه نمی‌دانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفته‌اند ، ولی نفهمیده و باور هم نكرده‌اند. زیرا كسی كه یك چیز را باور كرده ضد آن را نپذیرد.

شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر كرات را بدانسان كه در این علم است یاد گرفته و باور كرده‌اید ، دیگر هیچگاه بافسانه‌ی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در كتابی آن را نوشته آن كتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور كرده‌اید كه آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره كوشد ، دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در كتابی چنین نوشته : «در بیماری پرهیز و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن كتاب را نادان شمارده آن را دور می‌اندازید. معنی دانستن و باور كردن همینست.

كنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان می‌گوییم : شما اگر باور كرده‌اید که «در زندگی باید كوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلكه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایكون الا ما ارید». [1]
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از كمان همی‌گذرد از كماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور كه ندانی زكجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت

🔸كتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را می‌پذیرید؟!.. اگر داستان كوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..

شما اگر بكوشش و نتیجه‌ی آن باور دارید ، پس چگونه است كه می‌شنوید شاعری مردم را به تنبلی می‌خواند و بآنان درس بیغیرتی داده می‌گوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای» یا می‌گوید : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمی‌آید و بدشمنی و جلوگیری نمی‌پردازید؟!.. این یك بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.

شگفتتر آنكه گاهی كسانی پاسخ داده می‌گویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمی‌دانیم چگونه تواند بود كه دو عقیده‌ی ضد هم هر یكی در جای خود درست باشد. ما می‌گوییم : خدا بآدمیان اختیار داده كه در كارهای زندگانی بكوشند و هر كسی نتیجه‌ی كوشش خود را درمی‌یابد. آنان می‌گویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از كوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..

چند سال پیش در تهران متلكی برای شهرداری ساخته بودند كه بیكی از خانه‌داران اخطاری شده كه خانه‌ی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی كنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجره‌اش را بكنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده كه باید درها و پنجره‌های عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری می‌نمود كه همین امروز باید اقدام شود خانه‌دار بخشم آمده و چنین گفته : «چه می‌گویی آقا ! اخطاری كرده‌اند كه این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».

درست داستان این كسانست كه دو عقیده‌ی متضاد را می‌گویند : هر یكی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست كه اینها نه آن را فهمیده و باور داشته‌اند و نه این را.


👇
چنانكه بارها گفته‌ایم همین اندیشه‌های متضاد مغزها را از كار انداخته.

🔸اینان مغزهاشان بیكاره شده و اینست وظیفه‌ی خود را انجام نمی‌دهد.

بدتر از همه ، كار آن كسانیست كه باین عقیده‌ی پست جبریگری جامه‌ی مذهبی پوشانیده چنین می‌گویند : «خدا باید كارها را درست كند» یا بما ایراد گرفته می‌گویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم كه كارها در دست خداست؟!» می‌گویم :

🔸برای پستی و تنبلی خود بهانه‌ی شگفتی پیدا كرده‌اید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده كه هر كسی و هر مردمی تا نكوشد نتیجه برندارد. هر كسی و هر مردمی تا خود نیك نباشد از جهان نیكی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانه‌ی خود بجنگ خدا می‌روید. شما می‌خواهید نكوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید كه شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را كه نتیجه‌ی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب می‌نامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامی‌تر از دیگران می‌باشید؟!..

شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده كه توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند.

🔸توقع دارید كه دیگران بكوشند و خدا نتیجه‌ی كوششهای آنها را نصیب شما گرداند.

از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاسته‌اید. اینجا جایش نیست كه بگویم شما خدا را هم نشناخته‌اید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانه‌ای برنمی‌خاستید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 89)

[1] : درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمی‌توان تغییر داد» و مانندهای اینها.
«نیكوكار می‌میرد و تن او خاك می‌شود ولی نام نیكش پایدار می‌ماند و یادگارش از زبانها نمی‌افتد. بویژه نیكوكاری كه در روز سخت دامن بكمر زده به رهایی مردم كوشد و یا در برابر دشمن جان بكف گرفته دلیریها نماید و مایه‌ی سرفرازی و روسفیدی گردد. این كسانند كه باید گرامیشان شمرد و پیاپی یادآوری كرده نگزاشت فراموش شوند.
این را بگویم : آنان كه نیكی می‌كنند و مردانگی می‌نمایند اگر كسانی ارجشان نشناسند و یا از رشك پرده بر روی كارهاشان بكشند نیكی نهان نخواهد ماند و آن پرده دریده خواهد شد. چه‌بسا راستی‌ها كه پس از قرنها پدید آمده. چه‌بسا نیكیها كه پس از هزارها سال شناخته شده».
(پیمان سال سوم ، شماره‌ی 10 س 598)
«اگر سرتاسر جهان بدشمنی‌ام برخیزند گامی باز پس نخواهم گزاشت».
(پیمان ، سال دوم ،‌ شماره‌ی دهم ، س 632)
«اين داستان ملاها امروز گرفتاري بزرگيست. اگر انگيزه‌ی بدبختي ايران سه چيز باشد يكي همينست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نبايد آن را آسان شمارند و سرسري گيرند و بملايان رو دهند و مماشات كنند. اگر با ملايان مماشات خواهد شد ، پس مشروطه را رها كنند و بيش از اين آبروي دمكراسي را نبرند».
«در اين كشور يا زندگاني دمكراسي يا كيش شيعي ، يا سررشته‌داري توده يا حكومت ملايان ، يا آن يا اين ، هر دو در يكجا نتواند بود. ايرانيان يا بايد شيعه باشند و بآموزاكهاي شيعيگري راه روند و مشروطه را رها كنند ، و يا هوادار مشروطه بوده بكيش شيعي (و همچنين بديگر كيشها) چاره انديشند».
«كيش شيعي با زندگاني دمكراسي نمي‌سازد و نتواند ساخت. اگر آب و آتش باهم توانند ساخت اينها هم توانند ساخت».
«كيش شيعي نه تنها با مشروطه يا زندگاني دمكراسي نمي‌سازد با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگاني سرفرازانه پيش نتوان گرفت ، و ما هيچ عذری نمي‌داريم كه آن را نگاهداريم و ببدبختي خودمان و فرزندانمان تن دردهيم».

(احمد کسروی ، دولت بما پاسخ دهد ، چاپ 1323)
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 17

از اين داستانها بسيار است. طالبان خلافت از علويان بسيار بوده‌اند. آنگاه چنانكه گفتم چون تندروان شيعه (يا رافضيان) بنزد زيدبن‌علي آمدند و ازو درباره‌ی ابوبكر و عمر پرسيدند ، زيد با همه‌ی احتياج شديد كه بهمراهي و ياوري آنان داشت بدلخواه آنان رفتار نكرد و از ابوبكر و عمر رضايت نشان داده گفت : «ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». اين خود دليل جوانمردي و بزرگواري زيد است. از سوي ديگر اين مي‌رساند كه موضوع خليفه‌ی اول بودن امام علي‌بن‌ابيطالب و غصب خلافت كردن عمر و ابوبكر در زمانهاي ديرتر ساخته شده.

دوم اين چه خلافت بوده كه كسي در خانه نشيند و بگويد من خليفه‌ام؟!. از چنين خليفه‌ چه سودي توانستي بود؟!. آخر خلافت براي آن بوده كه كسي باشد قدرت پيدا كند و جهان اسلام را راه برد. خليفه‌ی خانه‌نشين چه معنا توانستي داشت؟!. اين نحو خليفه شبيه آن «سرداران» است كه ما در زمان قاجاريه داشتيم. به فلان مرد بيكاره‌ی خانه‌نشين لقب مي‌دادند : «سردار اعظم». از آن سردار چه فايده توانستي بود؟!. سردار آنست كه لشكرهايي در زير فرمان خود داشته آنها را اداره كند و بجنگهايي برد. يك مرد بيكاره چه سرداري توانستي كرد؟!.

مي‌گويند : گناه مردم بوده كه بر سر او جمع نشده‌اند تا اقتدار پيدا كند و خلافت را بدست گيرد. مي‌گويم : مردم از كجا مي‌دانستند كه او خليفه است تا بر سرش جمع شوند؟!. كسي كه در خانه مي‌نشسته و تنها در نزد ياران خود دعوي خلافت مي‌كرده و مي‌سپرده كه پنهان داريد و بكسي نگوييد ، مردم از كجا آگاه مي‌شدند كه ادعاي او را بپذيرند يا نپذيرند؟! كسي كه خلافت مي‌خواست بايستي بيرون آيد و دعوي خود را بگوشها رساند و هر دليلي دارد ياد كند و مردانه بكوشد و خلافت را بدست آورد. كسي كه در خانه مي‌نشسته و براي آنكه كمترين زحمتي باو نرسد دعوي خود را پنهان مي‌داشته ، مردم چه گناهي كرده‌اند كه او را نشناخته‌اند؟!.

من در اينجا باز بياد سرداران زمان قاجاريه مي‌افتم. ياد دارم كه به يكي از آنان كه مردي صوفي‌مسلك و خانه‌نشيني بود ايراد گرفته گفته بودند : «شما چه سرداري هستيد؟!». گفته بود : «قشوني بدست من بدهند تا ببينند چه سرداري هستم». گفته بودند : «كسي كه مي‌خواهد سردار باشد در خانه نمي‌نشيند كه بياورند و قشوني باو بسپارند ، بلكه از آغاز جواني خودش بميان قشون مي‌رود و فنون جنگ را ياد مي‌گيرد ، و سپس در محاربات لياقت خود را نشان مي‌دهد و بمقام سرداري مي‌رسد».