🔶 زبان ایرانی - 141
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 1
چيزهايي كه ما در پيمان در پيرامون كار (فعل) نوشتيم و گونههاي گذشته را بازنموديم و نيز از پارهای پيشوندها و پسوندها سخن رانديم كساني آن را نميپسندند و چنين ميگويند :
مهنامهاي كه بپيراستگي جهان ميكوشد و در يك زمينههاي بس گرانمايهاي سخنراني ميكند چرا باين كارهاي كمارج ميپردازد؟ ميگوييم : پيراستن زبان خود كار پرارجي ميباشد. ما در اين باره سخن بسیار راندهايم و بسخن ديگري نياز نميبينيم. وانگاه ما زبان را ابزار كار خويش داريم و هر كاري را بدستياري آن انجام ميدهيم.
ما روزي كه پيمان را آغاز كرديم ناگزير بوديم زبان درست و پيراسته را بكار بريم. ولي اين زبان ناآشنا مينمود و آن روز كمتر كسي اين را ميشناخت. ما خود ميدانستيم بسياري از خوانندگان بسختي آن را ميفهمند. كساني نيز زبان پرخاش باز ميكردند و در پيش خود اين را آهويي (عيب) در پيمان پيدا كرده بودند و چنين ميپنداشتند ما را بآن هوسبازي واداشته و چنين ميخواستند پندآموزانه ما را از آن بازدارند. اين شيوهي بيشتر مردم است كه ناداني خود را برويهي (صورت) دلسوزي و پندآموزي مياندازند و اين بدتر كه اگر بارها نيز سرخورند و نادانيشان بيپرده گردد باز بخود نيايند و خودفروشي كم نكنند.
آن كساني كه در آن روز بر پيمان زبان درازي ميكردند و ما را هوادار زردشتيگري ميشمردند و ناداني از اندازه ميگذرانيدند امروز كه خطاي ايشان بر خودشان نيز روشن گرديده من نميبينم يكي را كه از در پوزشخواهي درآيد و يا خودفروشي كم كند و يا اين بداند كه ما در هيچ كاري پي هوسبازي نيستيم و بيهوده بسخني برنخيزيم و باري از آن نادانيها اين سود را در دست كند كه پس از اين با پيمان از در پيروي باشد. همان كساني امروز نيز چون پايش بيفتد خودداري از آن ندارند كه بما پندآموزيها كنند و اين زمان نيز خردههاي ديگري گيرند و باز همان خودفروشي را دارند.
از سخن خود دور نيفتيم : يكي هم از اين راه ما ناچار بوديم زمينهي زبان را دنبال كنيم تا زباني كه خودمان بكار ميبريم از بيگانگي و ناآشنايي درآيد و خدا را سپاس بآساني فيروزمند شديم.
اين را هم بارها گفتهايم كه ما بكاري كه ديگران پردازند و بتوانند آن را پيش برد هرگز نميپردازيم. اين چيزيست بسيار روشن ، در اين چند سال ما همه آن نوشتهايم كه ديگران نميدانستند و يا نميپذيرفتند و بياري خدا در همگي نيز گفتههاي ما پيش رفته و جاي خود را گرفته است. دربارهي زبان نيز ما خَستُوانيم نخست آن را ديگران آغاز كرده بودند و از سي سال پيش گفتگويش در زبانها بود ولي چون راه دانشپذيري در پيش نداشتند اينست كاري از پيش نميبردند و انبوه نويسندگان دشمن ايشان بودند و هر كدام گمان يا پندار نابجاي ديگري را دستاويز خود داشتند : يك دسته اين را يك گونه هواداري از زردشتيگري ميپنداشت و سخت ايستادگي مينمود. دستهي ديگري چنين ميگفت : كلمههاي مرده ديگر زنده نشود. گروهي چنين عنواني مينمود : يك زبان هرچه كلمه از زبانهاي ديگري بگيرد توانگرتر ميگردد و اين خوشبختي فارسي است كه پياپي كلمه از عربي و زبانهاي اروپايي بگيرد. گروه ديگري ميگفت : زبانهاي اروپا همگي كلمههاي بيشمار از لاتين و يونان گرفته فارسي چرا از عربي نگيرد؟.. از اينسوي كساني بپيراستن فارسي ميكوشيدند اينان نيز يك دسته ميخواستند از پيش خود كلمههاي نويني بسازند. يك دسته بر آن بودند از هخامنشي و سانسكريت و اوستا كلمههايي پيدا كرده جاي كلمههاي بيگانهي دور رانده را پر سازند. ببينيد تاكنون چه اندازه و چندين گونه لغزشهاي بزرگ را پشت سر انداخته و جلو آمدهايم. آيا اينها خودبخود از ميان ميرفت؟!. اگر آن گفتارهاي پياپي را نمينوشتيم راه باز ميشد؟!.
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 1
چيزهايي كه ما در پيمان در پيرامون كار (فعل) نوشتيم و گونههاي گذشته را بازنموديم و نيز از پارهای پيشوندها و پسوندها سخن رانديم كساني آن را نميپسندند و چنين ميگويند :
مهنامهاي كه بپيراستگي جهان ميكوشد و در يك زمينههاي بس گرانمايهاي سخنراني ميكند چرا باين كارهاي كمارج ميپردازد؟ ميگوييم : پيراستن زبان خود كار پرارجي ميباشد. ما در اين باره سخن بسیار راندهايم و بسخن ديگري نياز نميبينيم. وانگاه ما زبان را ابزار كار خويش داريم و هر كاري را بدستياري آن انجام ميدهيم.
ما روزي كه پيمان را آغاز كرديم ناگزير بوديم زبان درست و پيراسته را بكار بريم. ولي اين زبان ناآشنا مينمود و آن روز كمتر كسي اين را ميشناخت. ما خود ميدانستيم بسياري از خوانندگان بسختي آن را ميفهمند. كساني نيز زبان پرخاش باز ميكردند و در پيش خود اين را آهويي (عيب) در پيمان پيدا كرده بودند و چنين ميپنداشتند ما را بآن هوسبازي واداشته و چنين ميخواستند پندآموزانه ما را از آن بازدارند. اين شيوهي بيشتر مردم است كه ناداني خود را برويهي (صورت) دلسوزي و پندآموزي مياندازند و اين بدتر كه اگر بارها نيز سرخورند و نادانيشان بيپرده گردد باز بخود نيايند و خودفروشي كم نكنند.
آن كساني كه در آن روز بر پيمان زبان درازي ميكردند و ما را هوادار زردشتيگري ميشمردند و ناداني از اندازه ميگذرانيدند امروز كه خطاي ايشان بر خودشان نيز روشن گرديده من نميبينم يكي را كه از در پوزشخواهي درآيد و يا خودفروشي كم كند و يا اين بداند كه ما در هيچ كاري پي هوسبازي نيستيم و بيهوده بسخني برنخيزيم و باري از آن نادانيها اين سود را در دست كند كه پس از اين با پيمان از در پيروي باشد. همان كساني امروز نيز چون پايش بيفتد خودداري از آن ندارند كه بما پندآموزيها كنند و اين زمان نيز خردههاي ديگري گيرند و باز همان خودفروشي را دارند.
از سخن خود دور نيفتيم : يكي هم از اين راه ما ناچار بوديم زمينهي زبان را دنبال كنيم تا زباني كه خودمان بكار ميبريم از بيگانگي و ناآشنايي درآيد و خدا را سپاس بآساني فيروزمند شديم.
اين را هم بارها گفتهايم كه ما بكاري كه ديگران پردازند و بتوانند آن را پيش برد هرگز نميپردازيم. اين چيزيست بسيار روشن ، در اين چند سال ما همه آن نوشتهايم كه ديگران نميدانستند و يا نميپذيرفتند و بياري خدا در همگي نيز گفتههاي ما پيش رفته و جاي خود را گرفته است. دربارهي زبان نيز ما خَستُوانيم نخست آن را ديگران آغاز كرده بودند و از سي سال پيش گفتگويش در زبانها بود ولي چون راه دانشپذيري در پيش نداشتند اينست كاري از پيش نميبردند و انبوه نويسندگان دشمن ايشان بودند و هر كدام گمان يا پندار نابجاي ديگري را دستاويز خود داشتند : يك دسته اين را يك گونه هواداري از زردشتيگري ميپنداشت و سخت ايستادگي مينمود. دستهي ديگري چنين ميگفت : كلمههاي مرده ديگر زنده نشود. گروهي چنين عنواني مينمود : يك زبان هرچه كلمه از زبانهاي ديگري بگيرد توانگرتر ميگردد و اين خوشبختي فارسي است كه پياپي كلمه از عربي و زبانهاي اروپايي بگيرد. گروه ديگري ميگفت : زبانهاي اروپا همگي كلمههاي بيشمار از لاتين و يونان گرفته فارسي چرا از عربي نگيرد؟.. از اينسوي كساني بپيراستن فارسي ميكوشيدند اينان نيز يك دسته ميخواستند از پيش خود كلمههاي نويني بسازند. يك دسته بر آن بودند از هخامنشي و سانسكريت و اوستا كلمههايي پيدا كرده جاي كلمههاي بيگانهي دور رانده را پر سازند. ببينيد تاكنون چه اندازه و چندين گونه لغزشهاي بزرگ را پشت سر انداخته و جلو آمدهايم. آيا اينها خودبخود از ميان ميرفت؟!. اگر آن گفتارهاي پياپي را نمينوشتيم راه باز ميشد؟!.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیویکم)
🔶 چرا حقایق را نمیپذیرند؟.. (بخش یک از دو)
یكی از آشنایان چنین میگوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمیپذیرند. بارها شده كه در مجلسی گفتگوی نوشتههای پرچم بمیان آمده و كسانی بهیاهو پرداخته چنین گفتهاند : «ما اینها را نمیپذیریم»».
میگویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی باید حقایق را بپذیرد. یكی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست كه خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس كسانی كه با حقایق نبرد میكنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی میباشند باید گفت : از آدمیگری بهرهای ندارند.
از آنسوی اینها چارهی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما میتوانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. میتوانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت.
🔸اینجهان پیاپی میگردد و مردمان ناشایست را از میان میبرد و شما نیز یكی از آنان خواهید بود.
تو گویی جهان ناز آنان خواهد كشید كه بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بینیازی مینمایند. این بدان میماند كه كسی بیك بیماری پستی گرفتار باشد و چون یك پزشكی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمیپذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان كم نخواهد شد.
این پاسخیست كه بآن كسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دستهاند : یكی آنان كه فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست دادهاند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان كه فهمها و خردهاشان بحال درستی میباشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این كوششهای ما و این سخنانی كه میگوییم یك آزمایشی ، یك محكی برای آنان خواهد بود.
این ناگزیریست كه یك دسته اینها را نپذیرند. زیرا وسیلهی پذیرفتنِ اینها را ندارند. كسی كه كر گردیده نخواهد شنید. كسی كه كور شده نخواهد دید.كسی كه فهم و خردش بیكاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بكوشش و جانفشانی خواهند برخاست.
🔸این چیزیست كه ما با دیده میبینیم : یك دسته آن دشمنیها را با ما میكنند ، و یك دسته این كوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از كجاست؟.. یك رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامیدارد؟.. آیا جز از آنست كه این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یكسان مینمایند از درون یكسان نیستند؟!..
یك نكتهی دیگری كه باید گفت اینست كه بسیاری از مردم ماهیت گفتههای ما را درنیافتهاند. برخی از ایشان خود نمیخوانند و از زبانها چیزهایی میشنوند. برخی دیگر راهی را رفتهاند كه مخالف گفتههای ماست (مثلاً فلسفه خواندهاند یا در ادبیات كار كردهاند) و آن پردهای در برابر چشمهای آنان میگردد و از درك حقایق مانع میشود.
یكی از یاران كه خود مرد دانشمندی و اندازهی حقشناسی او اینست كه چند روز پیش با من میگفت : «سرهنگ جلالی كه در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو كرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود میگوید : زمانی كه در خراسان بودم چون سخنان شما را میشنیدم سخت دشمنی مینمودم كه اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله میپرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشتههاتان را خواندم ، تكانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست كه من دشمنی مینمایم» ، و بسراغتان آمدم كه همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.
دیگری كه نیز مرد دانشوریست و بكتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یكی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت كه باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشتههای ما كوشد و چون در یك ادارهای بود ، این دشمنی او بما سخت میافتاد. همین مرد چند روز پیش با من میگوید : «هیچ تردیدی نیست كه راه رهایی شرق این كوششهای شماست و باید بپذیریم كه درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چارهی دردهای شرق همین است كه شما آغاز كردهاید».
از اینگونه چندانست كه بشمردن نیاید.
🔸اینها خود دلیلست كه چنانكه یك دسته نمیتوانند حقایق را پذیرفت بلكه تاب شنیدن آنها را ندارند یك دستهی دیگری بعكس ایشان نمیتوانند از حقایق رو گردانند و بیاختیار آنها را پذیرفته در راهش بكوشش و جانفشانی میپردازند.
🔶 چرا حقایق را نمیپذیرند؟.. (بخش یک از دو)
یكی از آشنایان چنین میگوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمیپذیرند. بارها شده كه در مجلسی گفتگوی نوشتههای پرچم بمیان آمده و كسانی بهیاهو پرداخته چنین گفتهاند : «ما اینها را نمیپذیریم»».
میگویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی باید حقایق را بپذیرد. یكی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست كه خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس كسانی كه با حقایق نبرد میكنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی میباشند باید گفت : از آدمیگری بهرهای ندارند.
از آنسوی اینها چارهی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما میتوانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. میتوانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت.
🔸اینجهان پیاپی میگردد و مردمان ناشایست را از میان میبرد و شما نیز یكی از آنان خواهید بود.
تو گویی جهان ناز آنان خواهد كشید كه بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بینیازی مینمایند. این بدان میماند كه كسی بیك بیماری پستی گرفتار باشد و چون یك پزشكی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمیپذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان كم نخواهد شد.
این پاسخیست كه بآن كسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دستهاند : یكی آنان كه فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست دادهاند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان كه فهمها و خردهاشان بحال درستی میباشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این كوششهای ما و این سخنانی كه میگوییم یك آزمایشی ، یك محكی برای آنان خواهد بود.
این ناگزیریست كه یك دسته اینها را نپذیرند. زیرا وسیلهی پذیرفتنِ اینها را ندارند. كسی كه كر گردیده نخواهد شنید. كسی كه كور شده نخواهد دید.كسی كه فهم و خردش بیكاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بكوشش و جانفشانی خواهند برخاست.
🔸این چیزیست كه ما با دیده میبینیم : یك دسته آن دشمنیها را با ما میكنند ، و یك دسته این كوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از كجاست؟.. یك رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامیدارد؟.. آیا جز از آنست كه این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یكسان مینمایند از درون یكسان نیستند؟!..
یك نكتهی دیگری كه باید گفت اینست كه بسیاری از مردم ماهیت گفتههای ما را درنیافتهاند. برخی از ایشان خود نمیخوانند و از زبانها چیزهایی میشنوند. برخی دیگر راهی را رفتهاند كه مخالف گفتههای ماست (مثلاً فلسفه خواندهاند یا در ادبیات كار كردهاند) و آن پردهای در برابر چشمهای آنان میگردد و از درك حقایق مانع میشود.
یكی از یاران كه خود مرد دانشمندی و اندازهی حقشناسی او اینست كه چند روز پیش با من میگفت : «سرهنگ جلالی كه در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو كرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود میگوید : زمانی كه در خراسان بودم چون سخنان شما را میشنیدم سخت دشمنی مینمودم كه اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله میپرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشتههاتان را خواندم ، تكانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست كه من دشمنی مینمایم» ، و بسراغتان آمدم كه همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.
دیگری كه نیز مرد دانشوریست و بكتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یكی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت كه باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشتههای ما كوشد و چون در یك ادارهای بود ، این دشمنی او بما سخت میافتاد. همین مرد چند روز پیش با من میگوید : «هیچ تردیدی نیست كه راه رهایی شرق این كوششهای شماست و باید بپذیریم كه درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چارهی دردهای شرق همین است كه شما آغاز كردهاید».
از اینگونه چندانست كه بشمردن نیاید.
🔸اینها خود دلیلست كه چنانكه یك دسته نمیتوانند حقایق را پذیرفت بلكه تاب شنیدن آنها را ندارند یك دستهی دیگری بعكس ایشان نمیتوانند از حقایق رو گردانند و بیاختیار آنها را پذیرفته در راهش بكوشش و جانفشانی میپردازند.
✴️ چگونه پاکدین شدم
🔸نوشتهی زهرایی (خوانسار)
(بخش دو از دو)
من خود را دانا میدانستم و رشته را از زیر بار گسلیدم. دیگر نماز نمیخواندم و روزه نمیگرفتم ، اما برای مردمداری و فریبكاری به رویهكاری پرداخته جانماز آب میكشیدم و خود را یك مسلمان دوآتشه قلمداد میكردم. گاهی هم عزاداری میكردم. دیگر از افكار گوناگون ترسی نداشته كتابهای اروپایی و مجلهی «دنیا» را محرمانه خوانده و آنها را باور میكردم. دنیا را سرتاسر نبرد و جهانیان را خورش و خورنده میدانستم میگفتم اینها همه دكان است ، در دنیا حقیقتی نیست! كلما فی الكون وهم او خیال ، هر كس باید بكوشد و این چند روزهی عمر خود را بخوشی بگذراند! از روزهای اول عمر خود با روزنامه و رمان سروكار داشتم ، از شعر خوشم میآمد. گاهی هم بزور چند شعری بهم میبافتم ، خود را عاشقپیشه قلمداد كرده دروغكی بسوز و گداز میپرداختم ، از غم دوست موهوم مانند موم آب میشدم و در آتش فراقش میگداختم . هر لحظه بشاخساری میپریدم ، هر گونه فكر و خیالی را در انبان فكر خود میانباشتم و تخم هر مسلك و مرامی را در زمینهی خاطر میكاشتم. با اینهمه كار بیكاره بوده و از خود فكر و اراده نداشتم. میشود گفت كه اسهال فكری گرفته بودم!. در 1310 در سلك روحیون درآمده چندی به گِرد میز نشستن و خواب رفتن پرداخته و برای خودنمایی در مهنامهی پیمان دربارهی ارتباط با ارواح و عود آنها بگفتارنویسی دست یازیده با آقای كسروی بمباحثه پرداختم. هم برای این سرگرمیِ بیپا هزاران دلیل تراشیدم ، و در برابر دلیلهای درست و گفتههای استوار ایشان گردنكشی كردم.
براستی امروز برای من دشوار است كه اندیشه و كارهای آن روزگار را بزبان خامه بر روی نامه آورم ، زیرا زمان درازی گذشته و رنگ آن پندارها از لوح خاطراتم زدوده شده.
امروز هزاران جوان هممیهن به بیماری روحی آن روز من گرفتارند و خوب میتوانند از اشاره پی بسرگذشت من ببرند.
باری در زمستان پارسال كه در خونسار بیكار بودم (با اینكه همواره با آقای كسروی و كتابهای ایشان دشمنی نشان داده ، مانند كودكی كه از داروی تلخ بپرهیزد از آنها كناره میگرفتم) درازی زمستان و تمام شدن كتابهای رمان وادارم كرد كه بخواندن آن كتابها پردازم ، نخست هرچه توانستم با نظر منفی و مخالفت مطالب آنها را تلقی كردم و از هر كتاب نكته[ای] چند یادداشت كردم كه پس از خواندن به چَخِش[=مجادله] آغازم و از این راه نام خود را بزبانها اندازم. اما از آنجایی كه خوی آدمی و سرشت روانیم هنوز درست ناتوان و افسرده نشده بود ، رفتهرفته آمیغها[=حقایق] كار خود را كرد و انقلاب سختی در افكارم پدید آمد. خدا خواست ، صدای وجدانم كه دیگر كمتر شنیده میشد رساتر گردید و مرا كمكم از خواب گران بیدار ساخت. از راه اندیشه و بنیروی آمیغپژوهی هستی خداوند بزرگ را خَستو[=معترف] شده و دانستم كه این جهان شگرف و این دستگاه سَتَرسا[= محسوس] بازیچه نیست و سرخود نمیتواند بود ، این قانون ابدی كه در اتم و خورشید بیكسان فرمانروایی میكند و این نظم بیمانندی كه همه چیز و همه جا را فراگرفته سرسری نیست و بخاطر این و آن هم دگرگون نخواهد شد. این انسانی كه از نظر اندامی و جانی مانند یكی از جانوران دگر است ، با داشتن روان از ردهی سایرین گذشته و پا بجهان آدمیت نهاده. این قرنهای فراوان كه بشر در روی زمین بكار و كوشش پرداخته و براه دانشپژوهی رفته و خردمند گردیده یك گروهی جداگانه یا از رستهی دیگر جانوران پدید آورده كه وارث تمدن نیاكان كهنسال خود بوده ، گام بگام قدم فراتر نهاده است تا بپایگاه كنونی رسیده. باز هم باید بروش خود استوار بوده و بكوشش بیفزاید ، تا جهان را بهشت همگانی سازد. آز و نبرد ، نادانی و ناتوانی ، خور و خواب ، خشم و شهوت بشر را از راه آدمیت بازداشته بلكه از جانوران نیز فروتر میبرد. این جهان را خدا بدست ما سپرده و هر گونه افزاری را در دسترس ما نهاده كه اسرار آفرش را از كتاب طبیعت بخوانیم و رازهای سپهر را دریابیم. بنیروی هوش و خرد و از راه دانش و كوشش و پرورش گام بگام بپیشرفت خود ادامه دهیم ، آب و باد و خاك و آتش و بخار و برق و اتم و سایر عوامل طبیعت را شناخته نیروی آنها را در راه آراستن جهان و نیكی جهانیان بكار اندازیم (اینها كجا و الدنیا سجن المؤمن و جنة الكافر [1] كجا است؟!.)
بیاری خدا برخاستم و بتهران رفتم و به باهماد پاكدینان و گروه آزادگان پیوستم. از ساعت نخست خود را درمیان برادران و یاران حقیقی و واقعی دیدم.
🔸نوشتهی زهرایی (خوانسار)
(بخش دو از دو)
من خود را دانا میدانستم و رشته را از زیر بار گسلیدم. دیگر نماز نمیخواندم و روزه نمیگرفتم ، اما برای مردمداری و فریبكاری به رویهكاری پرداخته جانماز آب میكشیدم و خود را یك مسلمان دوآتشه قلمداد میكردم. گاهی هم عزاداری میكردم. دیگر از افكار گوناگون ترسی نداشته كتابهای اروپایی و مجلهی «دنیا» را محرمانه خوانده و آنها را باور میكردم. دنیا را سرتاسر نبرد و جهانیان را خورش و خورنده میدانستم میگفتم اینها همه دكان است ، در دنیا حقیقتی نیست! كلما فی الكون وهم او خیال ، هر كس باید بكوشد و این چند روزهی عمر خود را بخوشی بگذراند! از روزهای اول عمر خود با روزنامه و رمان سروكار داشتم ، از شعر خوشم میآمد. گاهی هم بزور چند شعری بهم میبافتم ، خود را عاشقپیشه قلمداد كرده دروغكی بسوز و گداز میپرداختم ، از غم دوست موهوم مانند موم آب میشدم و در آتش فراقش میگداختم . هر لحظه بشاخساری میپریدم ، هر گونه فكر و خیالی را در انبان فكر خود میانباشتم و تخم هر مسلك و مرامی را در زمینهی خاطر میكاشتم. با اینهمه كار بیكاره بوده و از خود فكر و اراده نداشتم. میشود گفت كه اسهال فكری گرفته بودم!. در 1310 در سلك روحیون درآمده چندی به گِرد میز نشستن و خواب رفتن پرداخته و برای خودنمایی در مهنامهی پیمان دربارهی ارتباط با ارواح و عود آنها بگفتارنویسی دست یازیده با آقای كسروی بمباحثه پرداختم. هم برای این سرگرمیِ بیپا هزاران دلیل تراشیدم ، و در برابر دلیلهای درست و گفتههای استوار ایشان گردنكشی كردم.
براستی امروز برای من دشوار است كه اندیشه و كارهای آن روزگار را بزبان خامه بر روی نامه آورم ، زیرا زمان درازی گذشته و رنگ آن پندارها از لوح خاطراتم زدوده شده.
امروز هزاران جوان هممیهن به بیماری روحی آن روز من گرفتارند و خوب میتوانند از اشاره پی بسرگذشت من ببرند.
باری در زمستان پارسال كه در خونسار بیكار بودم (با اینكه همواره با آقای كسروی و كتابهای ایشان دشمنی نشان داده ، مانند كودكی كه از داروی تلخ بپرهیزد از آنها كناره میگرفتم) درازی زمستان و تمام شدن كتابهای رمان وادارم كرد كه بخواندن آن كتابها پردازم ، نخست هرچه توانستم با نظر منفی و مخالفت مطالب آنها را تلقی كردم و از هر كتاب نكته[ای] چند یادداشت كردم كه پس از خواندن به چَخِش[=مجادله] آغازم و از این راه نام خود را بزبانها اندازم. اما از آنجایی كه خوی آدمی و سرشت روانیم هنوز درست ناتوان و افسرده نشده بود ، رفتهرفته آمیغها[=حقایق] كار خود را كرد و انقلاب سختی در افكارم پدید آمد. خدا خواست ، صدای وجدانم كه دیگر كمتر شنیده میشد رساتر گردید و مرا كمكم از خواب گران بیدار ساخت. از راه اندیشه و بنیروی آمیغپژوهی هستی خداوند بزرگ را خَستو[=معترف] شده و دانستم كه این جهان شگرف و این دستگاه سَتَرسا[= محسوس] بازیچه نیست و سرخود نمیتواند بود ، این قانون ابدی كه در اتم و خورشید بیكسان فرمانروایی میكند و این نظم بیمانندی كه همه چیز و همه جا را فراگرفته سرسری نیست و بخاطر این و آن هم دگرگون نخواهد شد. این انسانی كه از نظر اندامی و جانی مانند یكی از جانوران دگر است ، با داشتن روان از ردهی سایرین گذشته و پا بجهان آدمیت نهاده. این قرنهای فراوان كه بشر در روی زمین بكار و كوشش پرداخته و براه دانشپژوهی رفته و خردمند گردیده یك گروهی جداگانه یا از رستهی دیگر جانوران پدید آورده كه وارث تمدن نیاكان كهنسال خود بوده ، گام بگام قدم فراتر نهاده است تا بپایگاه كنونی رسیده. باز هم باید بروش خود استوار بوده و بكوشش بیفزاید ، تا جهان را بهشت همگانی سازد. آز و نبرد ، نادانی و ناتوانی ، خور و خواب ، خشم و شهوت بشر را از راه آدمیت بازداشته بلكه از جانوران نیز فروتر میبرد. این جهان را خدا بدست ما سپرده و هر گونه افزاری را در دسترس ما نهاده كه اسرار آفرش را از كتاب طبیعت بخوانیم و رازهای سپهر را دریابیم. بنیروی هوش و خرد و از راه دانش و كوشش و پرورش گام بگام بپیشرفت خود ادامه دهیم ، آب و باد و خاك و آتش و بخار و برق و اتم و سایر عوامل طبیعت را شناخته نیروی آنها را در راه آراستن جهان و نیكی جهانیان بكار اندازیم (اینها كجا و الدنیا سجن المؤمن و جنة الكافر [1] كجا است؟!.)
بیاری خدا برخاستم و بتهران رفتم و به باهماد پاكدینان و گروه آزادگان پیوستم. از ساعت نخست خود را درمیان برادران و یاران حقیقی و واقعی دیدم.
پیشتر مجامع مذهبی و جلسات حزبی را دیده بودم پیروان دستور (عاشروا مع الادیان بالروح و الریحان) [2] را كه مثل خروس جنگی بجان خود و سایرین میافتادند میشناختم). غوغا و اندیشههای گوناگون پیروان احزاب را هم نگریسته بودم. براستی میان یاران اثری از اختلاف و خبری از نفاق نبود. همهی افراد پاك و حقیقتپرست ، با سری پرشور و دلی باایمان بفداكاری برخاسته با گمراهیها و خرافات و اوهام و جنایت و دزدی و دروغ بنبرد پرداخته. دقیقهای تأخیر را روا نداشتم. چند ایراد بیموردی كه در نظر داشتم بكلی فراموش كردم. از آن روز تاكنون خود را در این جهان تنها ندانسته خدا را همراه و گروه پاكدینان را پشتیبان خود میدانم.
بارها در مجامعی بزرگ و نقاط خطرناك بانتشار آمیغها پرداخته از زیادی عدهی مخالفین نهراسیدم. زیرا یقین داشتم كه این دستجات بزرگ چون افكارشان پریشان و باورهایشان گوناگون است هماهنگی و گُزیرِش[=تصمیم] همگانی ندارند و نیروی اجتماعی خود را از دست دادهاند. میتوان گفت كه اینها مردگان هزاروسیصد سال پیشند كه باشتباه در روزگار اتم با كفن پارهپاره سر از خاك تیره برآورده و در این روزگار هولناك و جنگ جهانی سرگردان ماندهاند.
بخاطر دارم در روز 15 اسفندماه كه هنگامه در جلوخان بهارستان برای بردن آقای دكتر مصدق بمجلس برپا شده بود درمیان آن غوغا و شلیك خود را بدكان بستنیفروشی كه در آن نزدیكی بود رسانده دیدم پیرهمرد[ی] با بقالی سخن از خونخواری مختار و جنگ كوفه درمیان نهاده بیكباره از جهان امروزی هزارودویست سال بازگشت نموده است. اینگونه نادانان یزیدها و شمرهای امروز را كه بلباس فلان وزیرِ دزد و بهمان حاجی انباردار درآمده خون هزاران كودك شیرخوار و زن بیوه را بنام رشوه یا احتكار در شیشه كردهاند نمیبیند و اینهمه بیچارگی را از گناه كردن مردم و خشم خداوند میشمارد و پیوسته دشنام و نفرین بشمر لعنتی میفرستد. این رشته سر دراز دارد. تا همین جا بس است.
هان ای برادران و خواهران ایرانی! از خواب گران هزارساله بیدار شوید. كابوس اوهام و خرافات و تعصب را بركنار زنید. زنجیرهای اسارت و تقلید را بشكنید. پردهی سالوس و ریا و حیله و دروغ را بدرید. این دینسازیها و دستهبندیهای كودكانه را درهم نوردید. از كورهراههای پرسنگ و سوراخ بكنار آمده بشاهراه زندگی گام نهید.
نخست فكر خود را آزاد كرده اندكی بخود آیید. آمیغهای روشن را براهنمای دانش و خرد پذیرفته خود را از هر گونه ناپاكی بپیرایید. سپس در پیرامون پرچم پاكدینی و آزادگی گرد آمده بهزاران برادر و خواهر خود دست یگانگی داده پیمان فداكاری بندید. تاریخ باستانی و مفاخر ملی بدون شایندگی[=لیاقت ، (رشد سیاسی)] ارزشی نخواهد داشت. خود را براستی سزاوار زندگی بسازید و از كشیدن بار استوان[؟] پوسیدهی پدران خود بیاسایید ـ بدانید كه حق گرفتنی است نه دادنی. این جوانان دانشمند تندرو و نواندیش ، این كوششهای جداگانه و این افكار افراطیِ شما بجایی نخواهد رسید. در جا نزنید ، و خود را رنجه نسازید. دشمنان داخلی و خارجی بدست شما بر شما خواهند زد.
🔸عنقریب دست خائنین از آستین ارتجاع برآمده گلوی شما را خواهد فشرد.
صدای شما در چهار دیوار میهن و اعماق خاك معدوم خواهد شد. بدانید كه ما مرید كسی نیستیم و دین تازه نساختیم ، باور داشتن بخدا و روانِ آدمیت امر قلبی و پشتیبان معنوی ما است. اینها سراسر سود است نه زیان. اندكی بخود آیید و به پیرامون خود بنگرید. وقت میگذرد و فرصت از دست میرود. هرچه زودتر بیاری ما برخیزید هدف نزدیكتر خواهد شد. پیروزباد پاكی و آزادگی.
(مهنامهی آذر 24)
[1] : جهان زندان دینداران و بهشت بیدینانست. ـ و
[2] : با (پیروان) دینها با مهر و دوستی رفتار کنید. (از سخنان بهاءالله) ـ و
بارها در مجامعی بزرگ و نقاط خطرناك بانتشار آمیغها پرداخته از زیادی عدهی مخالفین نهراسیدم. زیرا یقین داشتم كه این دستجات بزرگ چون افكارشان پریشان و باورهایشان گوناگون است هماهنگی و گُزیرِش[=تصمیم] همگانی ندارند و نیروی اجتماعی خود را از دست دادهاند. میتوان گفت كه اینها مردگان هزاروسیصد سال پیشند كه باشتباه در روزگار اتم با كفن پارهپاره سر از خاك تیره برآورده و در این روزگار هولناك و جنگ جهانی سرگردان ماندهاند.
بخاطر دارم در روز 15 اسفندماه كه هنگامه در جلوخان بهارستان برای بردن آقای دكتر مصدق بمجلس برپا شده بود درمیان آن غوغا و شلیك خود را بدكان بستنیفروشی كه در آن نزدیكی بود رسانده دیدم پیرهمرد[ی] با بقالی سخن از خونخواری مختار و جنگ كوفه درمیان نهاده بیكباره از جهان امروزی هزارودویست سال بازگشت نموده است. اینگونه نادانان یزیدها و شمرهای امروز را كه بلباس فلان وزیرِ دزد و بهمان حاجی انباردار درآمده خون هزاران كودك شیرخوار و زن بیوه را بنام رشوه یا احتكار در شیشه كردهاند نمیبیند و اینهمه بیچارگی را از گناه كردن مردم و خشم خداوند میشمارد و پیوسته دشنام و نفرین بشمر لعنتی میفرستد. این رشته سر دراز دارد. تا همین جا بس است.
هان ای برادران و خواهران ایرانی! از خواب گران هزارساله بیدار شوید. كابوس اوهام و خرافات و تعصب را بركنار زنید. زنجیرهای اسارت و تقلید را بشكنید. پردهی سالوس و ریا و حیله و دروغ را بدرید. این دینسازیها و دستهبندیهای كودكانه را درهم نوردید. از كورهراههای پرسنگ و سوراخ بكنار آمده بشاهراه زندگی گام نهید.
نخست فكر خود را آزاد كرده اندكی بخود آیید. آمیغهای روشن را براهنمای دانش و خرد پذیرفته خود را از هر گونه ناپاكی بپیرایید. سپس در پیرامون پرچم پاكدینی و آزادگی گرد آمده بهزاران برادر و خواهر خود دست یگانگی داده پیمان فداكاری بندید. تاریخ باستانی و مفاخر ملی بدون شایندگی[=لیاقت ، (رشد سیاسی)] ارزشی نخواهد داشت. خود را براستی سزاوار زندگی بسازید و از كشیدن بار استوان[؟] پوسیدهی پدران خود بیاسایید ـ بدانید كه حق گرفتنی است نه دادنی. این جوانان دانشمند تندرو و نواندیش ، این كوششهای جداگانه و این افكار افراطیِ شما بجایی نخواهد رسید. در جا نزنید ، و خود را رنجه نسازید. دشمنان داخلی و خارجی بدست شما بر شما خواهند زد.
🔸عنقریب دست خائنین از آستین ارتجاع برآمده گلوی شما را خواهد فشرد.
صدای شما در چهار دیوار میهن و اعماق خاك معدوم خواهد شد. بدانید كه ما مرید كسی نیستیم و دین تازه نساختیم ، باور داشتن بخدا و روانِ آدمیت امر قلبی و پشتیبان معنوی ما است. اینها سراسر سود است نه زیان. اندكی بخود آیید و به پیرامون خود بنگرید. وقت میگذرد و فرصت از دست میرود. هرچه زودتر بیاری ما برخیزید هدف نزدیكتر خواهد شد. پیروزباد پاكی و آزادگی.
(مهنامهی آذر 24)
[1] : جهان زندان دینداران و بهشت بیدینانست. ـ و
[2] : با (پیروان) دینها با مهر و دوستی رفتار کنید. (از سخنان بهاءالله) ـ و
«... میباید دید تاكنون رو داده كه یكی از آن امامان یا از دیگران دستی از مردم گیرد و یك نمونهای از كار آنان درمیان باشد؟!.. چنین چیزی كی رو داده؟!. آیا در داستان دلگداز مغول كه فریاد بیچارگان از هر گوشه بلند میشد؟!. یا در كشتارهای تیمور كه فریاد و ناله از شهرها برمیخاست؟!. یا در داستان اُزبك كه در مشهد در زیر بارگاه امام چندین هزار بیگناه را خون ریختند؟!. یا در كشتار آسوری كه از خانههای ارومی ناله و فریاد زنان و دختران بلند میشد؟!.. یا در خشكسالیها كه بارها رو داده و هر بار گروه انبوهی را بخاك كشیده؟!. آخر در كدام داستان یك دستگیری از آنان دیده شده كه شما بگواهی آورید؟!.»
(پیمان ، سال6 ، شمارهی12، س683)
(پیمان ، سال6 ، شمارهی12، س683)
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 21
از اين داستان من بياد ميآورم آن را كه در شرح حال ابوسعيد ابوالخير خواندم كه بچهاي ازو مرده بود. بمردم چنين گفت : اهل بهشت از ما يادگاري خواستند ، يك شَمّامه برِ ايشان فرستاديم». بدبخت چون خود را قطب ميخواند و چنين مدعي بود كه اختيار جهان در دست اوست چون ديده مردن بچهاش بآن ادعا خواهد برخورد بچنين دروغي برخاسته است.
يك داستان عاميانهی ديگري نيز بيادم ميافتد كه نميخواهم ناگفته گزارم. شنيدهام يكي از خوانين بختياري پسر جوانش ناخوش شده بوده. چون در آنجا پزشك نيست سيدي ميآيد و ميگويد : «من هو ميكشم و جدم او را شفا ميدهد». يك پولي از خان ميگيرد كه هويي بكشد و بازميگردد. فردا كه دوباره ميرود پسر مرده بوده. خان كه دلسوخته و خشمناك ميبوده پرخاش كرده ميگويد : «سيد ، پس تو پول گرفتي كه هو كشي ، پس چه شد؟!.» سيد مضطرب شده چنين ميگويد : «خان ، هو كشيدم. جدم نامردي كرده است».
آن داستان در كتابهاي شما بيشباهت باينها نيست. اما اينكه آقاي «ب» دربارهی معجزه اشكال ميكنند اين بيگفتگوست كه پيغمبر اسلام از اظهار معجزه بيزاري نموده. در اين باره در قرآن آيههاي بسياري هست. در يك جا از پيغمبر هفت فقره معجزه (1) ، در پاسخ ميفرمايد : «سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنتُ إِلَّا بَشَرًا رَّسُولًا». معنايش آنكه : «آيا من جز يك بشري هستم كه فرستادهی خدايم؟!» در اين باره سخن دراز است و من در كتابهايم نوشتهام. اما اينكه اگر معجزه نباشد دليل راستگويي يك پيغمبر يا برانگيخته چه باشد موضوعيست كه بايد جداگانه گفتگو شود. در اينجا سخن ما از مذهب شيعه است.
ب ـ اين كارها را چرا كردهاند؟!. مگر بخدا عقيده نداشتند؟!.
د ـ اين سئوال را من بايد از شما كنم. كارهاييست ميبينيم كردهاند ، بد هم بوده است. ما ميگوييم بايد آنها را كنار گزاشت. شما كه كنار نميگزاريد بگوييد چه پاسخي ميداريد!. به هر حال چون امروز زياد گفتگو كرديم و من دلم ميخواهد شما دربارهی اين مطالب انديشه بكار بريد و سپس صحبت كنيد اينست بهتر ميدانم بازماندهی سخن را بهفتهی ديگر بگزاريم.
پابرگیها (همه از ویراینده است) :
1ـ سورهی اسراء (17) ، آیههای 90 تا 93 ـ و
🔸 تکهی 21
از اين داستان من بياد ميآورم آن را كه در شرح حال ابوسعيد ابوالخير خواندم كه بچهاي ازو مرده بود. بمردم چنين گفت : اهل بهشت از ما يادگاري خواستند ، يك شَمّامه برِ ايشان فرستاديم». بدبخت چون خود را قطب ميخواند و چنين مدعي بود كه اختيار جهان در دست اوست چون ديده مردن بچهاش بآن ادعا خواهد برخورد بچنين دروغي برخاسته است.
يك داستان عاميانهی ديگري نيز بيادم ميافتد كه نميخواهم ناگفته گزارم. شنيدهام يكي از خوانين بختياري پسر جوانش ناخوش شده بوده. چون در آنجا پزشك نيست سيدي ميآيد و ميگويد : «من هو ميكشم و جدم او را شفا ميدهد». يك پولي از خان ميگيرد كه هويي بكشد و بازميگردد. فردا كه دوباره ميرود پسر مرده بوده. خان كه دلسوخته و خشمناك ميبوده پرخاش كرده ميگويد : «سيد ، پس تو پول گرفتي كه هو كشي ، پس چه شد؟!.» سيد مضطرب شده چنين ميگويد : «خان ، هو كشيدم. جدم نامردي كرده است».
آن داستان در كتابهاي شما بيشباهت باينها نيست. اما اينكه آقاي «ب» دربارهی معجزه اشكال ميكنند اين بيگفتگوست كه پيغمبر اسلام از اظهار معجزه بيزاري نموده. در اين باره در قرآن آيههاي بسياري هست. در يك جا از پيغمبر هفت فقره معجزه (1) ، در پاسخ ميفرمايد : «سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنتُ إِلَّا بَشَرًا رَّسُولًا». معنايش آنكه : «آيا من جز يك بشري هستم كه فرستادهی خدايم؟!» در اين باره سخن دراز است و من در كتابهايم نوشتهام. اما اينكه اگر معجزه نباشد دليل راستگويي يك پيغمبر يا برانگيخته چه باشد موضوعيست كه بايد جداگانه گفتگو شود. در اينجا سخن ما از مذهب شيعه است.
ب ـ اين كارها را چرا كردهاند؟!. مگر بخدا عقيده نداشتند؟!.
د ـ اين سئوال را من بايد از شما كنم. كارهاييست ميبينيم كردهاند ، بد هم بوده است. ما ميگوييم بايد آنها را كنار گزاشت. شما كه كنار نميگزاريد بگوييد چه پاسخي ميداريد!. به هر حال چون امروز زياد گفتگو كرديم و من دلم ميخواهد شما دربارهی اين مطالب انديشه بكار بريد و سپس صحبت كنيد اينست بهتر ميدانم بازماندهی سخن را بهفتهی ديگر بگزاريم.
پابرگیها (همه از ویراینده است) :
1ـ سورهی اسراء (17) ، آیههای 90 تا 93 ـ و
«من درشگفتم چرا مردم چیزهایی را که با چشم میبینند درک نمیکنند. شما میگویید یگانه مردمی که در راه حق میباشند ، ما شیعیانیم. آنگاه دوازده امام را واسطههای خود در نزد خدا شناسید. آن دستگاهها را در مشهد و قم و نجف و کربلا و کاظمین و سامره چیدهاید. آن گنبدهای طلا ، آن منارههای بلند ، آن صحنها ، آن زیارتنامهها ، آن نقاره کوبیدنها ، آن هزاران مفتخورها ، آن آمد و رفتها.
به اینها بس نکرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بیبی زبیده و مانند اینها برپا گردانیدهاید. به این هم بس نکرده صدها گورهای متبرک از شیخ صفی و ابن بابویه و شاهنعمتالله و سر قبرآقا و مانند اینها پدید آوردهاید. به این مردهها بس نکرده یک امام غایب زندهای هم در جابلقا و جابلسا امانت سپاردهاید.
با همهی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی کشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این که راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این که معنی جهان و زندگانی را ندانستهاید؟!.»
(احمد کسروی ، «گفت و شنید» ، س 32-31)
به اینها بس نکرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بیبی زبیده و مانند اینها برپا گردانیدهاید. به این هم بس نکرده صدها گورهای متبرک از شیخ صفی و ابن بابویه و شاهنعمتالله و سر قبرآقا و مانند اینها پدید آوردهاید. به این مردهها بس نکرده یک امام غایب زندهای هم در جابلقا و جابلسا امانت سپاردهاید.
با همهی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی کشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این که راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این که معنی جهان و زندگانی را ندانستهاید؟!.»
(احمد کسروی ، «گفت و شنید» ، س 32-31)
🔶 زبان ایرانی - 142
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 2
اما كارها (فعل) در اين باره همين بس كه اين گونهها بيكبار فراموش شده و كسي آنها را نميشناسد. من بارها از كساني پرسشهايي كردم ديدم كسي پي بآنها نميبرد. دستورهايي را كه در سالهاي واپسين نوشته شده جستم ديدم در هيچ يك اينها را ياد نكردهاند و مثلاً از گذشته تنها بچهار گونه (آن هم از روي سنجش با زبان فرانسه و آميخته با غلطهاي بسيار) بسنده كردهاند. اينبود ناچار شده بشمردن آنها پرداختم.
دربارهي پيشوند و پسوند چنين پيداست خوانندگان خواست ما را درست درنيافتهاند و چنين ميپندارند ما ميخواهيم تنها معنيهاي كلمه را يادآوري كنيم و اين كاريست كه از فرهنگها بهتر برميآيد و نيازي باينكه ما در مهنامه دري از بهر آن باز كنيم نيست. ولي ما خواست ديگري را داريم و ناگزيريم آن را روشنتر و گشادتر باز كنيم. نخست بايد دو سخني برانيم :
1ـ بايد دانست ارج يك زبان در آساني و بساماني آنست. يك زبان را آن بهتر كه ساده باشد تا گويندگانش درست ياد گيرند و بيگانگاني كه ميخواهند بآساني بياموزند. بسامان باشد تا درست بكار برند و لغزش كمتر روي دهد. يك زبان چون ساده و بسامان بود هرچه صافتر ميگردد و معني از درون آن بهتر پديدار ميگردد. اگر خوانندگان فراموش نكردهاند ما اين را گفتهايم كه زبان بايد همچون آيينه باشد كه خود در ميانه پديدار نگردد و معنيها يكسر بدل شنونده راه يابد. زبان بايد چنان باشد كه چون يكي سخني ميگويد شنونده تو گويي با كلمهها روبرو نيست و همه با معني سر و كار دارد. چنين حالي در يك زباني هنگامي است كه چهارديواري گرد آن كشيده شود كه كلمههاي بيگانهي ناشناس نابجا بآن درنيايد و جز كلمههاي گوشخوردهي شناخته شدهي خود آن بكار نرود و اينها ساده باشد و جز از روي سامان بكار نرود.
اينكه كساني بسخنآرايي ميپرداختند و آن را هنري ميشماردند و در اين باره صدها كتابها نوشتهاند و اينكه هميشه دوست ميداشتند كلمههاي نويني از زبانهاي بيگانه گرفته در نگارشها و گفتارهاي خود بكار برند و اينكه كساني ميگفتند زبان هرچه كلمههاي فزونتر پيدا كند توانگرتر ميگردد همهي اينها از ناداني بود و پايهاي از خرد و دانش نداشت. زبانشناسي كار هر كسي نيست و اين بدترين بیراهیست كه هر بيمايهي ناداني بكار زبان پردازد.
2ـ خوانندگان نام اسپرانتو را شنيدهاند. اين زبان ساختهايست كه دكتر زمانهوف پديد آورده و اين را خواسته كه جهانيان هر كسي گذشته از زبان خود آن را ياد گيرد كه چون با بيگانهاي كه زبان او را نميداند دچار آمد با آن زبان همگاني سخن گويد. اين خود انديشهي بس سودمنديست كه ما نيز هوادار آن ميباشيم و رواجش را ميخواهيم. دكتر زومانهوف در زبانشناسي از دانشمندان بود و در اين زبان استادي شگرفي نموده و آن را چنان ساخته كه ميتوان در سه ماه درست ياد گرفت. اگر كسي بيكي از زبانهاي اروپايي آشناست شايد بتواند در يك ماه آن را فراگيرد.
مرا با اين زبان داستانهاست. در بيست سال پيش آن را بيآموزگار ياد گرفتم و چندگاهي نيز بآن پرداختم ولي چون نيازي نبود رهايش كردم و از ياد بردم. با اينهمه چندي پيش جهانگردي از هنگري [=مجارستان] بتهران رسيده و بجستجوي من آمده بود و چون زبان ديگري نميدانست و ميبايست با اسپرانتو سخن گوييم و من آن را فراموش كرده بودم گفتم برود و فردا بيايد و در يك روز آن توانستم كه بار ديگر زبان دكتر زومانهوف را تا اندازهي سخن گفتن ياد گيرم و شامگاهان كه بار ديگر جهانگرد آمد با او بسخن پردازم. اينست اندازهي آساني آن زبان.
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 2
اما كارها (فعل) در اين باره همين بس كه اين گونهها بيكبار فراموش شده و كسي آنها را نميشناسد. من بارها از كساني پرسشهايي كردم ديدم كسي پي بآنها نميبرد. دستورهايي را كه در سالهاي واپسين نوشته شده جستم ديدم در هيچ يك اينها را ياد نكردهاند و مثلاً از گذشته تنها بچهار گونه (آن هم از روي سنجش با زبان فرانسه و آميخته با غلطهاي بسيار) بسنده كردهاند. اينبود ناچار شده بشمردن آنها پرداختم.
دربارهي پيشوند و پسوند چنين پيداست خوانندگان خواست ما را درست درنيافتهاند و چنين ميپندارند ما ميخواهيم تنها معنيهاي كلمه را يادآوري كنيم و اين كاريست كه از فرهنگها بهتر برميآيد و نيازي باينكه ما در مهنامه دري از بهر آن باز كنيم نيست. ولي ما خواست ديگري را داريم و ناگزيريم آن را روشنتر و گشادتر باز كنيم. نخست بايد دو سخني برانيم :
1ـ بايد دانست ارج يك زبان در آساني و بساماني آنست. يك زبان را آن بهتر كه ساده باشد تا گويندگانش درست ياد گيرند و بيگانگاني كه ميخواهند بآساني بياموزند. بسامان باشد تا درست بكار برند و لغزش كمتر روي دهد. يك زبان چون ساده و بسامان بود هرچه صافتر ميگردد و معني از درون آن بهتر پديدار ميگردد. اگر خوانندگان فراموش نكردهاند ما اين را گفتهايم كه زبان بايد همچون آيينه باشد كه خود در ميانه پديدار نگردد و معنيها يكسر بدل شنونده راه يابد. زبان بايد چنان باشد كه چون يكي سخني ميگويد شنونده تو گويي با كلمهها روبرو نيست و همه با معني سر و كار دارد. چنين حالي در يك زباني هنگامي است كه چهارديواري گرد آن كشيده شود كه كلمههاي بيگانهي ناشناس نابجا بآن درنيايد و جز كلمههاي گوشخوردهي شناخته شدهي خود آن بكار نرود و اينها ساده باشد و جز از روي سامان بكار نرود.
اينكه كساني بسخنآرايي ميپرداختند و آن را هنري ميشماردند و در اين باره صدها كتابها نوشتهاند و اينكه هميشه دوست ميداشتند كلمههاي نويني از زبانهاي بيگانه گرفته در نگارشها و گفتارهاي خود بكار برند و اينكه كساني ميگفتند زبان هرچه كلمههاي فزونتر پيدا كند توانگرتر ميگردد همهي اينها از ناداني بود و پايهاي از خرد و دانش نداشت. زبانشناسي كار هر كسي نيست و اين بدترين بیراهیست كه هر بيمايهي ناداني بكار زبان پردازد.
2ـ خوانندگان نام اسپرانتو را شنيدهاند. اين زبان ساختهايست كه دكتر زمانهوف پديد آورده و اين را خواسته كه جهانيان هر كسي گذشته از زبان خود آن را ياد گيرد كه چون با بيگانهاي كه زبان او را نميداند دچار آمد با آن زبان همگاني سخن گويد. اين خود انديشهي بس سودمنديست كه ما نيز هوادار آن ميباشيم و رواجش را ميخواهيم. دكتر زومانهوف در زبانشناسي از دانشمندان بود و در اين زبان استادي شگرفي نموده و آن را چنان ساخته كه ميتوان در سه ماه درست ياد گرفت. اگر كسي بيكي از زبانهاي اروپايي آشناست شايد بتواند در يك ماه آن را فراگيرد.
مرا با اين زبان داستانهاست. در بيست سال پيش آن را بيآموزگار ياد گرفتم و چندگاهي نيز بآن پرداختم ولي چون نيازي نبود رهايش كردم و از ياد بردم. با اينهمه چندي پيش جهانگردي از هنگري [=مجارستان] بتهران رسيده و بجستجوي من آمده بود و چون زبان ديگري نميدانست و ميبايست با اسپرانتو سخن گوييم و من آن را فراموش كرده بودم گفتم برود و فردا بيايد و در يك روز آن توانستم كه بار ديگر زبان دكتر زومانهوف را تا اندازهي سخن گفتن ياد گيرم و شامگاهان كه بار ديگر جهانگرد آمد با او بسخن پردازم. اينست اندازهي آساني آن زبان.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیودوم)
🔶چرا حقایق را نمیپذیرند؟..
(بخش دو از دو)
امروز كاری كه ما داریم آنست كه هر كسی در سهم خود این حقایق را بیندیشد و بپذیرد و در دل خود جا دهد و سپس بكوشد و از دیگران هر كس را كه شایسته میشناسد با اینها آشنا گرداند. چنانكه بارها گفتهایم این حقایق بسیار مهم است و بزودی نتیجهی اینها درمیان توده پدیدار خواهند گردید. امروز كار ما اینست.
شاید كسانی در پیش خود چنین اندیشند : «گرفتم كه من این حقایق را پذیرفتم و بنشر آنها كوشیدم. از من تنها چه برآید؟!.. با چنین كوششی كار یك توده بكجا رسد؟!..». میگویم : شما تنها نیستید و هزار كسان همچون شما با این حقایق روبرو میباشند كه چون هر یكی از آنان بدانسان كه گفتیم بكوشند در اندكزمانی این چند هزار ، چند صدهزار خواهد گردید و یك نیروی بزرگی پدید خواهد آمد.
كسانی میگویند : این راه دور است و ما بزودی به نتیجه نخواهیم رسید. میگویم :
🔸 یک راهی هرچه دور باشد با رفتن نزدیك گردد. از این گذشته ، یگانه راه همینست و بس.
شما اگر میخواهید از این درماندگی و بیچارگی بیرون آیید و همچون دیگران سرفراز و آزاد زندگی كنید چاره جز این ندارید كه این اندیشههای پراكنده را دور رانید و گمراهیهای گوناگونی را كه درمیانست رفع كنید ، و چنین كاری جز با شناختن حقایق و پذیرفتن آنها نخواهد بود.
شما همین را بیندیشید كه آیا راه دیگری دارید یا نه؟.. سخنانی را كه ما دربارهی اندیشههای پراكنده و زیانهای آنها نوشتیم دوباره بخوانید و بسنجید كه آیا جای یك ایرادی هست یا نه؟..
این بتازگی رخ داده كه یكی از آشنایان بنزد من آمده چنین میگوید : «شما اندیشههای پراكنده و گمراه را علت بدبختی ایرانیان میشمارید. بعقیدهی من اساس اخلاقست. اگر اخلاق توده را تصفیه كنیم بهمهی دردها چاره خواهد شد». گفتم : تفاوت در آنجاست كه شما نافهمیده سخن میگویید و ما فهمیده. من از شما میپرسم : اخلاق را چگونه تصفیه خواهید كرد؟!.. آیا راه آن چیست؟!.. شما این نمیدانید كه راه تصفیهی اخلاق نیز درست گردانیدن اندیشههاست. این اندیشههای پست و پراكنده ، این سخنان بیپا و بیخردانه كه كتابها و مغزها را پر كرده یكی از نتیجههای آنها پستی خویهاست. ما بیهوده نمیگوییم : سرچشمهی بدیها اینهاست.
🔸اخلاق نیك و بد هر دو در نهاد آدمی نهاده شده و اینست آدمی نیكخو و بدخو هر دو تواند بود. باینمعنی كه اگر كسی دارای اندیشههای عالی بود و بحقایق زندگانی آشنا گردید ناگزیر اخلاق پست او ناتوان میگردد و از آنسوی خویهای نیكش نیرو گیرد ، و برعكس اگر كسی دچار اندیشههای پست و بدآموزیهای بیمغز گردید ناچار خویهای پستش نیرو یابد و خویهای ستودهاش سست و ناتوان میگردد.
این چیزیست كه با دلیل علمی نشان توان داد ولی در اینجا فرصت چنان كاری نیست.
🔸اینكه ما تاكنون از اخلاق گفتگو نكردهایم برای همینست كه نخواستهایم آهن سرد بكوبیم. برای آنست كه دانستهایم تا اندیشهها اینست كه میبینیم امیدی به نیكی خویها نتوان بست.
بسخن بیش از این ادامه ندهیم. ما باید در این راه خود پافشاری نماییم و از اینكه كسانی گفتههای ما را نمی پذیرند نومید نگردیم. چنانكه گفتیم : مردم در برابر این حقایق بدو دسته خواهند گردید و پاكان از ناپاكان جدا خواهند گردید و این خود یك نتیجهای میباشد. ما باید اینها را نشر دهیم و بگوشها برسانیم. اگر كسانی نپذیرفتند كسان دیگری خواهند پذیرفت.
(پرچم روزانه شمارههای 108 و 109)
🔶چرا حقایق را نمیپذیرند؟..
(بخش دو از دو)
امروز كاری كه ما داریم آنست كه هر كسی در سهم خود این حقایق را بیندیشد و بپذیرد و در دل خود جا دهد و سپس بكوشد و از دیگران هر كس را كه شایسته میشناسد با اینها آشنا گرداند. چنانكه بارها گفتهایم این حقایق بسیار مهم است و بزودی نتیجهی اینها درمیان توده پدیدار خواهند گردید. امروز كار ما اینست.
شاید كسانی در پیش خود چنین اندیشند : «گرفتم كه من این حقایق را پذیرفتم و بنشر آنها كوشیدم. از من تنها چه برآید؟!.. با چنین كوششی كار یك توده بكجا رسد؟!..». میگویم : شما تنها نیستید و هزار كسان همچون شما با این حقایق روبرو میباشند كه چون هر یكی از آنان بدانسان كه گفتیم بكوشند در اندكزمانی این چند هزار ، چند صدهزار خواهد گردید و یك نیروی بزرگی پدید خواهد آمد.
كسانی میگویند : این راه دور است و ما بزودی به نتیجه نخواهیم رسید. میگویم :
🔸 یک راهی هرچه دور باشد با رفتن نزدیك گردد. از این گذشته ، یگانه راه همینست و بس.
شما اگر میخواهید از این درماندگی و بیچارگی بیرون آیید و همچون دیگران سرفراز و آزاد زندگی كنید چاره جز این ندارید كه این اندیشههای پراكنده را دور رانید و گمراهیهای گوناگونی را كه درمیانست رفع كنید ، و چنین كاری جز با شناختن حقایق و پذیرفتن آنها نخواهد بود.
شما همین را بیندیشید كه آیا راه دیگری دارید یا نه؟.. سخنانی را كه ما دربارهی اندیشههای پراكنده و زیانهای آنها نوشتیم دوباره بخوانید و بسنجید كه آیا جای یك ایرادی هست یا نه؟..
این بتازگی رخ داده كه یكی از آشنایان بنزد من آمده چنین میگوید : «شما اندیشههای پراكنده و گمراه را علت بدبختی ایرانیان میشمارید. بعقیدهی من اساس اخلاقست. اگر اخلاق توده را تصفیه كنیم بهمهی دردها چاره خواهد شد». گفتم : تفاوت در آنجاست كه شما نافهمیده سخن میگویید و ما فهمیده. من از شما میپرسم : اخلاق را چگونه تصفیه خواهید كرد؟!.. آیا راه آن چیست؟!.. شما این نمیدانید كه راه تصفیهی اخلاق نیز درست گردانیدن اندیشههاست. این اندیشههای پست و پراكنده ، این سخنان بیپا و بیخردانه كه كتابها و مغزها را پر كرده یكی از نتیجههای آنها پستی خویهاست. ما بیهوده نمیگوییم : سرچشمهی بدیها اینهاست.
🔸اخلاق نیك و بد هر دو در نهاد آدمی نهاده شده و اینست آدمی نیكخو و بدخو هر دو تواند بود. باینمعنی كه اگر كسی دارای اندیشههای عالی بود و بحقایق زندگانی آشنا گردید ناگزیر اخلاق پست او ناتوان میگردد و از آنسوی خویهای نیكش نیرو گیرد ، و برعكس اگر كسی دچار اندیشههای پست و بدآموزیهای بیمغز گردید ناچار خویهای پستش نیرو یابد و خویهای ستودهاش سست و ناتوان میگردد.
این چیزیست كه با دلیل علمی نشان توان داد ولی در اینجا فرصت چنان كاری نیست.
🔸اینكه ما تاكنون از اخلاق گفتگو نكردهایم برای همینست كه نخواستهایم آهن سرد بكوبیم. برای آنست كه دانستهایم تا اندیشهها اینست كه میبینیم امیدی به نیكی خویها نتوان بست.
بسخن بیش از این ادامه ندهیم. ما باید در این راه خود پافشاری نماییم و از اینكه كسانی گفتههای ما را نمی پذیرند نومید نگردیم. چنانكه گفتیم : مردم در برابر این حقایق بدو دسته خواهند گردید و پاكان از ناپاكان جدا خواهند گردید و این خود یك نتیجهای میباشد. ما باید اینها را نشر دهیم و بگوشها برسانیم. اگر كسانی نپذیرفتند كسان دیگری خواهند پذیرفت.
(پرچم روزانه شمارههای 108 و 109)
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکهی 22
ج ـ این یك هفته بمن سخت گذشته. بیانات شما قابل رد نیست. ولی اشكال بسیار است. یكی از علما با ما همسایه است. یك روز رفتم به پیش او. ولی همینكه سر صحبت را باز كردم گفت : اینها حرفهای كسرویست. شما باینها گوش ندهید لامذهب میشوید. این جواب را بمن داد.
آ ـ من هم در این چند روز ناراحت بودم. من هم میخواستم با یكی از علما صحبت كنم و ببینم آخر چه میگویند؟. ولی چون مطالب را بطوری كه شما تقریر میكنید در ذهن نداشتم نخواستم بروم. بعقیدهی من بهتر است شما اینها را بنویسید و چاپ كنید و ما بدهیم بدستشان ، ببینیم چه میگویند.
د ـ ما بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم و چون پاسخی ندارند ، در تبریز آن وحشیگری پست را كردند كه شنیدهاید. گاهی نیز میبینیم در این روزنامه و آن مجله سخنان بیادبانهی خارج از موضوع مینویسند. آنها بآسانی دست از دكان خود نخواهند برداشت.
ج ـ بهتر است نوشته شود و بچاپ رسد كه اقلاً مردم بخوانند و بدانند. آنها كه تاكنون نوشتهاید زبانش عوامفهم نبوده.
پابرگی : (از ویراینده)
1ـ اشاره به وحشیگری بهمنماه 1322 در تبریز و مراغه و میاندوآب میباشد. ریشهی این دسیسهی وحشیانه انتخابات مجلس چهاردهم و نبردهای نامزدها برای نمایندگی بود ولی بهانهای که برای آن پیش کشیدند چاپ کتاب شیعیگری در دیماه 1322 میبود. در آن وحشیگریها بکسانی از پاکدینان حمله کرده زخمیشان گردانیده کانون آزادگان در تبریز را تاراج و ویران کردند.
🔸 تکهی 22
ج ـ این یك هفته بمن سخت گذشته. بیانات شما قابل رد نیست. ولی اشكال بسیار است. یكی از علما با ما همسایه است. یك روز رفتم به پیش او. ولی همینكه سر صحبت را باز كردم گفت : اینها حرفهای كسرویست. شما باینها گوش ندهید لامذهب میشوید. این جواب را بمن داد.
آ ـ من هم در این چند روز ناراحت بودم. من هم میخواستم با یكی از علما صحبت كنم و ببینم آخر چه میگویند؟. ولی چون مطالب را بطوری كه شما تقریر میكنید در ذهن نداشتم نخواستم بروم. بعقیدهی من بهتر است شما اینها را بنویسید و چاپ كنید و ما بدهیم بدستشان ، ببینیم چه میگویند.
د ـ ما بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم و چون پاسخی ندارند ، در تبریز آن وحشیگری پست را كردند كه شنیدهاید. گاهی نیز میبینیم در این روزنامه و آن مجله سخنان بیادبانهی خارج از موضوع مینویسند. آنها بآسانی دست از دكان خود نخواهند برداشت.
ج ـ بهتر است نوشته شود و بچاپ رسد كه اقلاً مردم بخوانند و بدانند. آنها كه تاكنون نوشتهاید زبانش عوامفهم نبوده.
پابرگی : (از ویراینده)
1ـ اشاره به وحشیگری بهمنماه 1322 در تبریز و مراغه و میاندوآب میباشد. ریشهی این دسیسهی وحشیانه انتخابات مجلس چهاردهم و نبردهای نامزدها برای نمایندگی بود ولی بهانهای که برای آن پیش کشیدند چاپ کتاب شیعیگری در دیماه 1322 میبود. در آن وحشیگریها بکسانی از پاکدینان حمله کرده زخمیشان گردانیده کانون آزادگان در تبریز را تاراج و ویران کردند.
🔶 زبان ایرانی - 143
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 3
اگر شنيده باشيد بسياري از زبانهاي جهان از جمله انگليسي و عربي تا سيصد و چهارصد هزار كلمه دارد و كسي تا دههزار كلمه فرانگيرد با آنها سخن گفتن نتواند. سادهترين زبانها كمتر از چهل و سيهزار كلمه ندارد. در پارهاي زبانها (در دستور آنها) بيش از سيصد قاعده بكار ميرود. زبان عربي را من خواستم هرچه سادهتر گردانم و تنها نحو آن را در هشتاد و اند قاعده گرد آوردم و كمتر از آن نتوانستم. ولي زبان زومانهوف سراسر شانزده قاعده بيشتر ندارد و چنانست كه يك كسی ميتواند در يك ساعت همهي آنها را بياموزد و بينياز گردد. كلمههاي آن نيز (براي سخن گفتن) بيش از هزار نيست (1). هرگاه كسي پانصد ريشه ياد گرفت بآساني ميتواند كار خود را راه اندازد. اين شگفت كه زباني با اين كمي ريشه ميتواند با همهي زبانهاي بزرگ گام بگام برود و بازپس نماند.
پس اين از كجاست؟.. آيا راز اين فيروزي چيست؟.. اگر كساني باسپرانتو پرداختهاند زومانهوف بيش از همه بپيشوندها و پسوندها پرداخته و آنها را از روي يك سامان درست و دانشمندانهاي بكار انداخته و اينست توانسته آن هنرنمايي را كند.
در ديگر زبانها سامان چنداني نيست ولي در اين زبان سراپا سامان در كار است و نكتههايي كه از راه زبانشناسي بدست ميآيد بيشتر در آن جا گرفته است.
ما نيز ميخواهيم از يكسو پيشوندها و پسوندها را در فارسي هرچه فراوانتر گردانيم و آنچه از ميان رفته و فراموش شده دوباره يادآوري كنيم و رواج سازيم و از سوي ديگر ساماني براي آنها درست كنيم.
از اين باره فارسي نزديكترين زبانها باسپرانتوست. در اين زبان هم وندها بكار ميرود. اگرچه در قرنهاي درازي آنها را رها كردهاند و بسياري فراموش شده و آنها كه مانده بيشتر حال مرده را پيدا كرده و از رويِش افتاده. ليكن همهي اينها چارهپذير است. ما در اين هنگام ميتوانيم آنها را بحال خود برگردانيم. چيزي كه هست بايد دربند سامان آنها باشيم و اين كاري نيست كه هر كسي بتواند و از اين راه است كه در پيمان بآن پرداختهايم.
مثلاً پيشوند «بر» را كه ميآوريم و دو معني از بهر آن ياد كرديم خواست ما اين بود كه آن را جز در همان دو معني بكار نبريم. اگر كتابها را جستجو كنيد هنوز در زماني كه زبان رونق خود را داشته است فردوسي و ديگران در بكار بردن آن دربند سامان نبودهاند و آشفتگيها در گفتارهاي ايشان پديدار است ، ما اين را خواستيم كه از آن آشفتگيها پرهيز كرده شود و پيشوند همواره بيكسان بكار رود و هيچگاه بيهوده و نابجا آورده نشود.
پيشوند دژ يا دش گذشته از آنكه از رويش افتاده و امروز ديگر در جاهايي آورده نميشود و تنها در يك رشته كلمههاي ديرين ديده ميشود اين آهو (2) را نيز پيدا كرده كه معني نخستين خود را كه درشتي و ناتراشيدگي باشد از دست داده و ما آن خواستيم كه آن را رواج گردانيم كه هم دوباره رويش پيدا كند و در جاهاي سزاوار بكار رود و هم بمعني نخستين خود شناخته گردد و همواره بآن معني بكار آيد. اينست خودمان دژآگاه و دژآهنگ و دژكام را در اين معنيها بكار ميبريم. نيز ميتوانيم كلمههاي دژرفتار و دژخوي و دژسخن و دژزبان پديد آوريم و در همان معني بكار بريم.
همينست حال پيشوند «پاد» كه گفتيم آن را بايد بمعني پاسخ و پاداش و كيفر بكار برد. چنانكه در پادزهر و پاسخ (پادسخن) و پاداش (پاددهش) بهمين معني است. ميتوان گفت : اين معني همانست كه از كلمهي «آنتي» اروپايي فهميده ميشود. نيز ميتوان كلمههاي نوين ديگري پديد آورد.
گذشته از آنكه بايد در كلمههاي خود زبان اينها را از روي سامان بكار انداخت و از نامهاي نويني كه از بهر چيزهاي نو درآمده گزارده ميشود بايد سامان را نگه داشت.
1ـ انگليسيان براي ساده كردن زبان خود بسيار كوشيدهاند و پس از جنگ جهاني دوم روشي بنام بزيك انگليش Basic English درست كردهاند. هزار كلمهاي كه بيشتر بكار ميآيد و از آنها جداشدهها (مشتقات) درست ميشود بكار بردهاند ليكن پيشرفتي نداشته است. گ.آ
2ـ آهو = عيب. چندی دیگر كسروي بجاي آهو ، آك را در این معنی بكار برده است. ـ و
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 3
اگر شنيده باشيد بسياري از زبانهاي جهان از جمله انگليسي و عربي تا سيصد و چهارصد هزار كلمه دارد و كسي تا دههزار كلمه فرانگيرد با آنها سخن گفتن نتواند. سادهترين زبانها كمتر از چهل و سيهزار كلمه ندارد. در پارهاي زبانها (در دستور آنها) بيش از سيصد قاعده بكار ميرود. زبان عربي را من خواستم هرچه سادهتر گردانم و تنها نحو آن را در هشتاد و اند قاعده گرد آوردم و كمتر از آن نتوانستم. ولي زبان زومانهوف سراسر شانزده قاعده بيشتر ندارد و چنانست كه يك كسی ميتواند در يك ساعت همهي آنها را بياموزد و بينياز گردد. كلمههاي آن نيز (براي سخن گفتن) بيش از هزار نيست (1). هرگاه كسي پانصد ريشه ياد گرفت بآساني ميتواند كار خود را راه اندازد. اين شگفت كه زباني با اين كمي ريشه ميتواند با همهي زبانهاي بزرگ گام بگام برود و بازپس نماند.
پس اين از كجاست؟.. آيا راز اين فيروزي چيست؟.. اگر كساني باسپرانتو پرداختهاند زومانهوف بيش از همه بپيشوندها و پسوندها پرداخته و آنها را از روي يك سامان درست و دانشمندانهاي بكار انداخته و اينست توانسته آن هنرنمايي را كند.
در ديگر زبانها سامان چنداني نيست ولي در اين زبان سراپا سامان در كار است و نكتههايي كه از راه زبانشناسي بدست ميآيد بيشتر در آن جا گرفته است.
ما نيز ميخواهيم از يكسو پيشوندها و پسوندها را در فارسي هرچه فراوانتر گردانيم و آنچه از ميان رفته و فراموش شده دوباره يادآوري كنيم و رواج سازيم و از سوي ديگر ساماني براي آنها درست كنيم.
از اين باره فارسي نزديكترين زبانها باسپرانتوست. در اين زبان هم وندها بكار ميرود. اگرچه در قرنهاي درازي آنها را رها كردهاند و بسياري فراموش شده و آنها كه مانده بيشتر حال مرده را پيدا كرده و از رويِش افتاده. ليكن همهي اينها چارهپذير است. ما در اين هنگام ميتوانيم آنها را بحال خود برگردانيم. چيزي كه هست بايد دربند سامان آنها باشيم و اين كاري نيست كه هر كسي بتواند و از اين راه است كه در پيمان بآن پرداختهايم.
مثلاً پيشوند «بر» را كه ميآوريم و دو معني از بهر آن ياد كرديم خواست ما اين بود كه آن را جز در همان دو معني بكار نبريم. اگر كتابها را جستجو كنيد هنوز در زماني كه زبان رونق خود را داشته است فردوسي و ديگران در بكار بردن آن دربند سامان نبودهاند و آشفتگيها در گفتارهاي ايشان پديدار است ، ما اين را خواستيم كه از آن آشفتگيها پرهيز كرده شود و پيشوند همواره بيكسان بكار رود و هيچگاه بيهوده و نابجا آورده نشود.
پيشوند دژ يا دش گذشته از آنكه از رويش افتاده و امروز ديگر در جاهايي آورده نميشود و تنها در يك رشته كلمههاي ديرين ديده ميشود اين آهو (2) را نيز پيدا كرده كه معني نخستين خود را كه درشتي و ناتراشيدگي باشد از دست داده و ما آن خواستيم كه آن را رواج گردانيم كه هم دوباره رويش پيدا كند و در جاهاي سزاوار بكار رود و هم بمعني نخستين خود شناخته گردد و همواره بآن معني بكار آيد. اينست خودمان دژآگاه و دژآهنگ و دژكام را در اين معنيها بكار ميبريم. نيز ميتوانيم كلمههاي دژرفتار و دژخوي و دژسخن و دژزبان پديد آوريم و در همان معني بكار بريم.
همينست حال پيشوند «پاد» كه گفتيم آن را بايد بمعني پاسخ و پاداش و كيفر بكار برد. چنانكه در پادزهر و پاسخ (پادسخن) و پاداش (پاددهش) بهمين معني است. ميتوان گفت : اين معني همانست كه از كلمهي «آنتي» اروپايي فهميده ميشود. نيز ميتوان كلمههاي نوين ديگري پديد آورد.
گذشته از آنكه بايد در كلمههاي خود زبان اينها را از روي سامان بكار انداخت و از نامهاي نويني كه از بهر چيزهاي نو درآمده گزارده ميشود بايد سامان را نگه داشت.
1ـ انگليسيان براي ساده كردن زبان خود بسيار كوشيدهاند و پس از جنگ جهاني دوم روشي بنام بزيك انگليش Basic English درست كردهاند. هزار كلمهاي كه بيشتر بكار ميآيد و از آنها جداشدهها (مشتقات) درست ميشود بكار بردهاند ليكن پيشرفتي نداشته است. گ.آ
2ـ آهو = عيب. چندی دیگر كسروي بجاي آهو ، آك را در این معنی بكار برده است. ـ و
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوسوم)
🔶چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش یک از سه)
چند روز پیش یكی گفت : «روزنامه كیهان نشر میشود و همهی روزنامهها یادی از آن كردند ولی شما نكردید». گفتم : «ما از هیچ روزنامهای یاد نمیكنیم و از این «تعارفات» بركناریم. ولی آقای فرامرزی چون دوست ماست آرزومندیم روزنامهی او باین توده و كشور سودمند افتد». این پاسخیست كه بآن گوینده دادم. ولی میخواهم در اینجا چند سخنی با آقای فرامرزی برانم. میخواهم حق دوستی را با وی بجا آورم.
آقای فرامرزی ، در این هنگام گرفتاری ایران یك روزنامه اگر از راهش درآید میتواند دستی از این مردم سرگردان بگیرد ، میتواند نیكیهای بسیار بهاداری را انجام دهد ، میتواند نام خود را در تاریخ جاویدان گرداند ـ ولی كدام روزنامه و از چه راه؟.. بهتر است قدری با شما گفتگو كنیم. بهتر است سخنانی را كه گاهی با شما نشسته گفتهایم بروی كاغذ بیاورم :
امروز خواه و ناخواه یك میدان نبرد بزرگی میانهی شرقیان با غربیان پدید آمده. امروز تودههای شرقی بیك رشته كوششهای سختی نیاز دارند ـ ولی كوششهایی كه از روی فهم و بینش باشد و آنان را بیك جایی رساند.
آقای فرامرزی ، در آخرهای قرن پانزدهم میلادی كه در اروپا تكانهایی آغاز مییافت اروپاییان چون دارایی و توانگری هندوستان و دیگر سرزمینهای شرقی را شنیده بودند یگانه آرزوشان این بود كه یک راه نزدیكی بشرق پیدا كنند و با كشورهای شرقی بداد و ستد و بازرگانی پرداخته بهرههایی یابند ، و برای این مقصود بود كه كریستف كلمب رو بسوی غرب اروپا كشتیرانی كرد و ناگهان و نابیُوسان[=غیرمنتظره] بآمریكا رسید و آن سرزمین گمشده را پیدا كرد ، و واسکو داگاما با كشتی گرد آفریقا را گردیده و از دماغهی امید[نیک] پیچیده یک راه دریایی برای هند باز نمود ، و ماچلان با كشتیهای خود بسوی غرب سفر كرد و پس از چهار سال یارانش از راه شرق بازگشتند و برای نخستین بار گرد جهان گردیدند.
آری آن روز اروپا یگانه آرزوشان راه داشتن بشرق بود و در این باره بكوششهای سختی برمیخاستند. لیكن امروز همان دولتها یكایك كشورهای شرقی را زیردست خود گردانیده سررشتهی آنها را در دست خود میدارند. این حقیقتی است كه پوشیده نتوان داشت.
چرا چنین شده؟.. چرا شرقیان زبون گردیدهاند؟.. پیداست كه یك علتهای آشكاری دارد ، در این پانصد سال همیشه اروپا در پیشرفت بوده كه از یكسو افزارهای بسیار شگفتی برای زندگانی ـ از راهآهن و كشتیهای بخاری و تلگراف و تلفن و برق و مانند اینها اختراع یافته ، و از یكسو تغییرهای بسیاری در فن جنگ رخ داده و دولتهای اروپایی افزارهای بسیار كاری و نوینی ـ از توپ و تفنگ و بمب و خمپاره و مانند اینها ـ در دست داشتهاند كه از رویهمرفتهی اینها دو نتیجه بدست آمده :
یكی آنكه فاصله از میانهی شرق و غرب برداشته شده و تكههای پنجگانهی زمین بهم پیوسته.
دیگری اینكه دولتهای اروپا بسیار نیرومند شدهاند و شرقیان را تاب ایستادگی در برابر آنها نبوده.
اینها علتهای آشكار زبونی و بدبختی شرقیانست. ولی تنها اینها نیست و یك علت بزرگ دیگری درمیان میباشد و آن بیگمان ناشایستگی خود مردمانست.
🔶آنچه یك توده را زیردست دیگران گرداند جز ناشایستی خودشان نتواند بود. حوادث بسیار میآید و میرود ولی هیچ یكی مردمی را از پا نیندازد. آنچه مردمان را از پا اندازد جز آلودگیهای خودشان نتواند بود.
امروز اگر نگاه كنیم تفاوتی كه درمیانهی شرقیان و غربیانست درخور سنجش نمیباشد : در دانشها آنان در كجایند و اینان در كجا؟. در پول و توانگری آنان در كجایند و اینان در كجا؟.. در صنعت و افزارسازی آنان در كجایند و اینان در كجا؟.. امروز در این جنگ و كشاكش اروپاییان توانایی را تا بآنجا رسانیدهاند كه در هر چند دقیقه یك آیروپلان[=هواپیما] بیرون میدهند ، و دههزارها و صدهزارها هواپیما[=خلبان] [1] تربیت میكنند ، دهملیونها سرباز بمیدان جنگ میآورند. اینها چیزهاییست كه از اندیشه بیرونست.
با این نیرومندیها اگر شرقیان آلوده نبودندی زبون اروپاییان نگردیدندی. اگر آلوده نبودندی به همان اندازه نیرو تهیه كردندی. سخن كوتاه میكنم : امروز شرقیان بدبخت و زیردستند. ولی ریشهی این بدبختی و زیردستی درمیان خودشانست. این مقدمهایست كه باید پذیرفت و بیچون و چرا شمرد. باید این را پایهی گفتگوهای دیگری گردانید.
[1] : این تنها جایی است که نویسنده هواپیما را بجای آنکه به معنی آن اختراع (آیروپلان) بکار بَرد به معنی طیارهچی (آنکه هوا پیماید) بکار برده. گویا در این زمان چون واژهي نوساختهی هواپیما به معنی آیروپلان هنوز چندان رواج نیافته بود ، او بکار بردنش را در معنی خلبان بهتر دانسته.
.
🔶چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش یک از سه)
چند روز پیش یكی گفت : «روزنامه كیهان نشر میشود و همهی روزنامهها یادی از آن كردند ولی شما نكردید». گفتم : «ما از هیچ روزنامهای یاد نمیكنیم و از این «تعارفات» بركناریم. ولی آقای فرامرزی چون دوست ماست آرزومندیم روزنامهی او باین توده و كشور سودمند افتد». این پاسخیست كه بآن گوینده دادم. ولی میخواهم در اینجا چند سخنی با آقای فرامرزی برانم. میخواهم حق دوستی را با وی بجا آورم.
آقای فرامرزی ، در این هنگام گرفتاری ایران یك روزنامه اگر از راهش درآید میتواند دستی از این مردم سرگردان بگیرد ، میتواند نیكیهای بسیار بهاداری را انجام دهد ، میتواند نام خود را در تاریخ جاویدان گرداند ـ ولی كدام روزنامه و از چه راه؟.. بهتر است قدری با شما گفتگو كنیم. بهتر است سخنانی را كه گاهی با شما نشسته گفتهایم بروی كاغذ بیاورم :
امروز خواه و ناخواه یك میدان نبرد بزرگی میانهی شرقیان با غربیان پدید آمده. امروز تودههای شرقی بیك رشته كوششهای سختی نیاز دارند ـ ولی كوششهایی كه از روی فهم و بینش باشد و آنان را بیك جایی رساند.
آقای فرامرزی ، در آخرهای قرن پانزدهم میلادی كه در اروپا تكانهایی آغاز مییافت اروپاییان چون دارایی و توانگری هندوستان و دیگر سرزمینهای شرقی را شنیده بودند یگانه آرزوشان این بود كه یک راه نزدیكی بشرق پیدا كنند و با كشورهای شرقی بداد و ستد و بازرگانی پرداخته بهرههایی یابند ، و برای این مقصود بود كه كریستف كلمب رو بسوی غرب اروپا كشتیرانی كرد و ناگهان و نابیُوسان[=غیرمنتظره] بآمریكا رسید و آن سرزمین گمشده را پیدا كرد ، و واسکو داگاما با كشتی گرد آفریقا را گردیده و از دماغهی امید[نیک] پیچیده یک راه دریایی برای هند باز نمود ، و ماچلان با كشتیهای خود بسوی غرب سفر كرد و پس از چهار سال یارانش از راه شرق بازگشتند و برای نخستین بار گرد جهان گردیدند.
آری آن روز اروپا یگانه آرزوشان راه داشتن بشرق بود و در این باره بكوششهای سختی برمیخاستند. لیكن امروز همان دولتها یكایك كشورهای شرقی را زیردست خود گردانیده سررشتهی آنها را در دست خود میدارند. این حقیقتی است كه پوشیده نتوان داشت.
چرا چنین شده؟.. چرا شرقیان زبون گردیدهاند؟.. پیداست كه یك علتهای آشكاری دارد ، در این پانصد سال همیشه اروپا در پیشرفت بوده كه از یكسو افزارهای بسیار شگفتی برای زندگانی ـ از راهآهن و كشتیهای بخاری و تلگراف و تلفن و برق و مانند اینها اختراع یافته ، و از یكسو تغییرهای بسیاری در فن جنگ رخ داده و دولتهای اروپایی افزارهای بسیار كاری و نوینی ـ از توپ و تفنگ و بمب و خمپاره و مانند اینها ـ در دست داشتهاند كه از رویهمرفتهی اینها دو نتیجه بدست آمده :
یكی آنكه فاصله از میانهی شرق و غرب برداشته شده و تكههای پنجگانهی زمین بهم پیوسته.
دیگری اینكه دولتهای اروپا بسیار نیرومند شدهاند و شرقیان را تاب ایستادگی در برابر آنها نبوده.
اینها علتهای آشكار زبونی و بدبختی شرقیانست. ولی تنها اینها نیست و یك علت بزرگ دیگری درمیان میباشد و آن بیگمان ناشایستگی خود مردمانست.
🔶آنچه یك توده را زیردست دیگران گرداند جز ناشایستی خودشان نتواند بود. حوادث بسیار میآید و میرود ولی هیچ یكی مردمی را از پا نیندازد. آنچه مردمان را از پا اندازد جز آلودگیهای خودشان نتواند بود.
امروز اگر نگاه كنیم تفاوتی كه درمیانهی شرقیان و غربیانست درخور سنجش نمیباشد : در دانشها آنان در كجایند و اینان در كجا؟. در پول و توانگری آنان در كجایند و اینان در كجا؟.. در صنعت و افزارسازی آنان در كجایند و اینان در كجا؟.. امروز در این جنگ و كشاكش اروپاییان توانایی را تا بآنجا رسانیدهاند كه در هر چند دقیقه یك آیروپلان[=هواپیما] بیرون میدهند ، و دههزارها و صدهزارها هواپیما[=خلبان] [1] تربیت میكنند ، دهملیونها سرباز بمیدان جنگ میآورند. اینها چیزهاییست كه از اندیشه بیرونست.
با این نیرومندیها اگر شرقیان آلوده نبودندی زبون اروپاییان نگردیدندی. اگر آلوده نبودندی به همان اندازه نیرو تهیه كردندی. سخن كوتاه میكنم : امروز شرقیان بدبخت و زیردستند. ولی ریشهی این بدبختی و زیردستی درمیان خودشانست. این مقدمهایست كه باید پذیرفت و بیچون و چرا شمرد. باید این را پایهی گفتگوهای دیگری گردانید.
[1] : این تنها جایی است که نویسنده هواپیما را بجای آنکه به معنی آن اختراع (آیروپلان) بکار بَرد به معنی طیارهچی (آنکه هوا پیماید) بکار برده. گویا در این زمان چون واژهي نوساختهی هواپیما به معنی آیروپلان هنوز چندان رواج نیافته بود ، او بکار بردنش را در معنی خلبان بهتر دانسته.
.
عبدالرحمان فرامرزی (1276 - 1351) ، سردبیر روزنامهی کیهان.
روزنامهی کیهان در جنبش سال 57 بدست ملایان افتاد و به افزاری برای استوار گردانیدن حکومتشان بدل شد. مصباح زاده بنیادگزار کیهان که روزنامهاش را از دست داده بود در سال 1362 کیهان لندن را بنیادگزارد و بسیاری از نویسندگان کیهان که در این زمان بیرون کشور بسر میبردند با آن همدستی کردند.
روزنامهی کیهان در جنبش سال 57 بدست ملایان افتاد و به افزاری برای استوار گردانیدن حکومتشان بدل شد. مصباح زاده بنیادگزار کیهان که روزنامهاش را از دست داده بود در سال 1362 کیهان لندن را بنیادگزارد و بسیاری از نویسندگان کیهان که در این زمان بیرون کشور بسر میبردند با آن همدستی کردند.