پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 37

یك گمراهی بزرگ دیگر درباره‌ی آخرت اینست كه می‌پندارند اینجهان و آنجهان نقیض یكدیگرند و كسانی كه باین جهان می‌پردازند آخرتشان آباد نخواهد بود و برای خشنودی خدا و آبادی آخرت باید باین جهان قیمت نگزاشت و خوارش گرفت. این خود گمراهی ریشه‌داریست كه در همه‌ی مذهبها جا برای خود باز كرده. تو گویی اینجهان را شیطان آفریده كه خدا دشمنش می‌دارد یا خودش آفریده و پشیمان گردیده. اینست می‌گویند : این دنیا باندازه‌ی بال مگس در نزد خدا قیمت ندارد (1). «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْكافِرِ». (2)

دوباره می‌گویم : این گمراهی و نادانیست. اینجهان را خدا آفریده و هیچگاه آن را دشمن نمی‌دارد. اینجهان منزل اول زندگانیست. باید نیكی را از همینجا آغاز كرد.

ما می‌گوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. كسانی كه در اینجهان خرد را راهنما گردانند و یك زندگانی نیك و سرفرازانه پیش گیرند ، در جهان دیگر نیز خشنود و سرافراز خواهند بود ، وگرنه از زندگانی بد و آلوده‌ی اینجهان ، در آنجهان نیز ناخرسند و سرافكنده خواهند بود و با پشیمانی بسر خواهند برد.

مثلاً آن چیزهایی را كه صوفیان برای خود اندیشیده‌اند : به یك خانقاهی خزیدن و با بیكاری و تنهایی بسر بردن و بذكرهای خَفی و جَلّی پرداختن و آواز خواندن و رقص كردن و مانند اینها كه عبادت و ریاضت می‌شمارند و مایه‌ی سعادت آنجهان می‌دانند ، چون این كارها بیرون از خرد است و در این زندگانی سودی از آنها نیست در آنجهان نیز جز مایه‌ی سرافكندگی و شرمندگی نخواهد بود.

همچنان عبادتهایی كه شیعیان برای خود ساخته‌اند : روضه‌خوانی برپا كردن و دسته‌های سینه‌زن و شاه‌حسینی راه انداختن ، زیارت عاشورا خواندن ، به كربلا و سامرا رفتن ، بمردگانِ هزار ساله نفرین فرستادن و این قبیل كارها كه مایه‌ی نجات آخرت می‌شناسند ـ اینها نه تنها مایه‌ی نجات نخواهد بود مایه‌ی گرفتاری نیز خواهد بود.

خدا از مردم ایران بازخواست خواهد كرد كه من زمین بآن حاصلخیزی را بشما داده بودم چرا آن را آباد نكردید؟!. چرا از آن بهره نجستید؟!. بازخواست خواهد كرد كه من بشما فهم و خرد داده بودم چرا نخواستید خرد را راهنما گردانید و راه زندگانی به نیكی پیش گیرید؟!. بازخواست خواهد كرد كه بهر چه به كربلا می‌رفتید؟!. بهر چه به سامرا می‌رفتید؟! بهر چه آن پولها را در راه آبادی كشور خود صرف نمی‌كردید؟!. بازخواست خواهد كرد كه بهر چه كالاها را دست بدست می‌گردانیدید؟!. بهر چه آنها را بانبار می‌زدید؟!. از زندگانی سراپا بیخردانه كه ایرانیان پیش گرفته‌اند و در اینجهان خوار و زبونند ، در آنجهان نیز خوار و زبون و در نزد خدا سرافكنده خواهند بود. اینست آنچه ما درباره‌ی آخرت می‌دانیم.


پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در بحارالأنوار ، ج72 ، ص52 ، حاشیه‌ی 72 چنین آمده : اگر دنیا در نزد خدا به اندازه‌ی بال پشه‌ای می‌ارزید ، چیزی از آن را به کافر و منافق نمی‌داد.
2ـ این جهان زندان دیندار (مؤمن) و بهشت بیدین (کافر) است.
اگر تاریخ را نگریم تاکنون بارها در پیرامون آن گنبدها کشتار رخ داده و هزاران کسان کشته شده‌اند و هیچ کاری از آنها دیده نشده (و نبایستی دیده شود). ...
در سال ١٣٣٠[ق] که سیدمحمدیزدی با گروهی در صحن بستی نشسته[متحصن] بازگشتن محمدعلی‌میرزا را می‌خواستند ، روسیان برای پراکندن ایشان توپ و شصت‌تیر بآنجا بستند و سالداتها[سرباز روسی] بدرون رفته کسانی را کشتند و سیدمحمد را گرفته بیرون کشیدند. جاهای گلوله‌ی توپ در گنبد تا چند سال نمایان می‌بود. ...
یکی نمی‌پرسد : پس چرا در این خونریزیها معجزه‌ای از آن گنبدها دیده نشده؟!... آیا بی‌شرمی نیست که با این داستانهای تاریخی شما هر زمان دروغ دیگری درباره‌ی معجزه ساخته بیرون ریزید؟!..
(احمد کسروی ، «شیعیگری یا بخوانند و داوری کنند» ، س 50 و 52)
«بارها کسانی درباره‌ی نیایش (عبادت) پرسشهایی می‌کنند. چنانکه گفته‌ایم باز می‌گوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست[میهن‌پرستی و نبرد با بدآموزیها و رواج حقایق پاکدینی]. آن تندیسه‌های بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده می‌شود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند. چرا بآن روز افتاده‌اند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصد‌ملیون نان دهد به بیست‌ملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!. آیا اینها جز نتیجه‌ی گمراهیها و نادانیهاست؟! جز نتیجه‌ی نبودن راه زندگانیست؟! آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایه‌ی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمی‌باشد؟!. آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.»
(احمد کسروی ، «سیزدهم مرداد» ، چاپ 1323 ، س 6-5)
🔶 زبان ایرانی - 157
🔸 پرسشها و پاسخها درباره‌ي زبان (سال چهارم) ـ 8

(13)
اين تعبير كه ميگويد : «از صد سال باين طرف» گويا از زبانهاي اروپايي بفارسي سرايت كرده. شما كه از كلمات عربي اجتناب ميكنيد آيا بجاي آن چه بنظرتان ميرسد؟ تبريز ـ س
⭐⭐⭐
آن معني كه ميگويند در خود فارسي بوده. اين گونه معنيها چيزي نيست كه در يك زباني باشد و در ديگري نباشد. در فارسي آن را با كلمه‌ي «باز» مي‌فهمانيدند : «از صد سال باز ... ، از سه روز باز ... ، از پريروز باز ...». هنوز عبارت «از دير باز ...» از ميان نرفته است. ما نيز اين كلمه را بكار مي‌بريم. اين نمونه‌ي بيكارگي و درماندگي زبانست كه خود مردم زبان نمي‌دانند چه بكنند و راههاي آن را از دست داده‌اند.
(14)
1ـ كلمه‌ي فلات را بعضي عربي و برخي فارسي ميدانند و نيز ميگويند كه از كلمه‌ي پلاتو كه از زبانهاي اروپايي همين معني را دارد گرفته شده بعبارت ديگر آن را كلمه‌ي اروپايي مي‌شناسند.
2ـ جزا را با سزا چه فرق است؟ آيا ميتوان جزا را در مقابل اعمال بد و سزا را در مقابل اعمال نيك قرار داد در صورتي كه عكس اين عمل نيز مشاهده مي‌شود؟.. دزفول ـ گوشه‌گير
⭐⭐⭐
1ـ درباره‌ي كلمه‌ي فلات در سال يكم پيمان سخناني نگارش رفته كه كوتاه‌شده‌ي آن را در اينجا مي‌آوريم :
در فارسي جاي بلند را پشته نامند و بجاي پلاتو كه يكي از نامهاي جغرافي است بايد اين كلمه را بكار برد. اينكه پاره‌اي آن را فلات ناميده‌اند بايد پرسيد اگر خود آن نام اروپايي را خواسته‌اند پس چرا ديگرگونه گردانيده‌اند؟.. چرا همان «پلاتو» را نياورده‌اند؟!.. و هرگاه ترجمه‌ي آن را خواسته‌اند و «فلات» كلمه‌ي عربي است در اين حال بايد گفت معني درست نيست. زيرا فلات در عربي بمعني بيابان بي‌آب و گياه ميباشد. اين معني كجا و آن معني جغرافيايي كجا؟!. پس به هرحال اين كلمه نادرست است و بايد آن را بيكبار كنار نهاد.
2ـ جزا عربيست و سزا فارسي و هر دوي آنها در نيك و بد يكسان بكار ميرود. «سزا» از سزيدن است و معني آن «آنچه مي‌سزد» مي‌باشد. و اینست در نيك و بد هر دو مي‌آيد. ليكن در فارسي كلمه‌ي «پاداش» و «كيفر» نيز هست كه نخست بسزاي كار نيك و دوم بسزاي كار بد گفته مي‌شود.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌وششم)

🔶 تندیسه‌های شاه گذشته
(بخش یک از یک)

در این چند روزه دو سه بار باداره‌ی پرچم تلفن کرده چنین پرسیده‌اند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته‌ شدن مجسمه‌های شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گله‌ها نموده و ایرادها گرفته‌اند.

چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار داد‌ه‌اند و اینست ما خود داستان را شرح می‌دهیم : در یکی از جلسه‌های روزنامه‌نویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا می‌شود یکی از روزنامه‌نویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامه‌ها باداره‌ی روزنامه فرستاده می‌پرسند که چرا این مجسمه‌ها برداشته ‌نمی‌شود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمی‌رود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمه‌ها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمی‌دانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمه‌هاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارنده‌ی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوه‌ای را که کسانی برای خود برگزیده‌اند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسه‌ها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینه‌جویی نمایند و همه‌ی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوه‌ی زشت و ناستوده‌ایست که جز مایه‌ی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.

این رفتاری که امروز برخی روزنامه‌‌نویسان پیش گرفته‌اند که دیروز آن ستایشگریها را می‌کردند و امروز این نکوهشها را می‌نمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را می‌پذیرد؟.. آیا راضیست که توده‌های دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..

از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار داده‌اند که من هواداری از شاه گذشته نموده‌ام. در حالی که من هواداری از توده‌ی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمی‌دانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.
(پرچم روزانه ش 137)
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 38

ج ـ این مطالب همه‌اش تازه است. باید مدتها بگذرد تا ما بتوانیم اینها را در فكر خود تحلیل كنیم. اكنون خواهشمندیم موضوع امام عصر را بفرمایید. معلوم است كه شما آن را نیز قبول ندارید. با اینحال می‌خواهیم نظریات شما را بشنویم.

د ـ موضوع امام عصر كه ما آن را «امام ناپیدا» می‌نامیم از هر جهت مهم است. شصت و هفتاد ملیون شیعه چشم براه آمدن او می‌دارند. از سوی دیگر علمای شیعه آن دستگاه فرمانروایی را كه چیده‌اند و بی‌تاج و تخت پادشاهی می‌كنند و سالانه ملیونها باج و خراج می‌گیرند بنام نیابت از آن امام می‌باشد. گذشته از آنكه تاكنون بارها كسانی بنام آن امام برخاسته‌اند و آشوبها راه انداخته‌اند.

اینست موضوع مهم است و من باآنكه امروز سخن بسیار گفته‌ام و همه‌مان خسته شده‌ایم آن را به تفصیل یاد خواهم كرد.

باید دانست در قضیه‌ی امام ناپیدا دو داستان بهم آمیخته : داستان امامت ، داستان مهدیگری. اینها دو چیز است و من از هر یكی جداگانه سخن خواهم راند.

نخست از مهدیگری سخن می‌رانم : باید دانست این در بسیار مذهبها هست كه آمدن كسی را با یك نیروی فوق‌العاده انتظار می‌دارند. مثلاً یهودیان آمدن ماشیا (یا مسیح) را منتظرند. زردشتیان پیدا شدن شاه‌بهرام را انتظار دارند ، مسیحیان چشم براه بازگشتن مسیح می‌باشند. شیعیان و بسیاری از سنیان بآمدن مهدی امید می‌پرورند.

این موضوع از قدیم‌زمان درمیان ایرانیان و یهودیان بوده و دیگران از ایشان گرفته‌اند. آنكه ایرانیانند چون عقیده داشتند كه در اداره‌ كردن جهان اهریمن شریك یزدانست و این بدیها در جهان نتیجه‌ی دخالت اهریمن می‌باشد این عقیده هم درمیان ایشان بوده كه در زمان آینده‌ای «سااوشیانت» (1) پسر زردشت پیدا خواهد شد و اهریمن را مغلوب ساخته دستگاه او را بهم خواهد زد و جهان را پر از نیكی و خوشی خواهد گردانید.

اما یهودیان ، چنانكه می‌دانید این مردم در زمان باستان استقلال داشته‌اند كه فلسطین كشور ایشان بوده. سپس پادشاهان كلده و آسور استقلال ایشان را برانداخته و آنان را به ذلت رسانیده‌اند. در آن زمانها یكی از پیغمبران ایشان برای تسلیت یهودیان كه بسیار افسرده می‌بودند ، چنین گفته : «خدا مسیحی (كه مقصودش پادشاه بوده) درمیان یهودیان خواهد برانگیخت كه دوباره استقلال شما را بازگرداند و شما را به عزت رساند». عیسا پسر مریم بنام همین مسیح برخاست. ولی یهودیان نپذیرفته گفتند : «مسیح باید پادشاه باشد» و هنوز هم یهودیان چشم براهند.

مقصود آنست كه این عقیده ، یا بهتر گویم این پندار (2) ، درمیان ایرانیان و جهودان بوده است و چون اسلام برخاسته و ایران را فتح كرده ایرانیان این عقیده را هم درمیان مسلمانان نشر كرده‌اند. چنانكه گفتم چون یزید پسر معاویه مُرد و اختلال در كار بنی‌امیه پیدا شد ، مختار در كوفه علم افراشت و رشته‌ی حكومت را بدست گرفت و كسانی را به مدینه فرستاده محمدبن‌حنفیه را راضی گردانید كه خلافت را بپذیرد. پیروان این مختار ایرانیان می‌بودند. در واقع قیام را ایرانیان كرده و می‌خواستند از عرب و بنی‌امیه انتقام كشند. سردسته‌ی این ایرانیان كَیسان نام می‌بود و این كَیسان هوش بسیار می‌داشت و كارهایی می‌كرد. از جمله می‌گفت : در كتابهای ما خبر داده شده كه یك مهدی خروج خواهد كرد و جهان را از ستم و بدبختی رها خواهد گردانید ، و برای پیشرفت كارهای مختار می‌گفت : آن مهدی همین محمدبن‌حنفیه است.

چون مسلمانان از ستم بنی‌امیه بستوه آمده بودند ، این سخن را بآسانی می‌پذیرفتند و آن را خوش می‌داشتند. داستان مهدی درمیان مسلمانان از اینجا پیدا شده.


پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ Saoshyant
2ـ پندار = زعم ،‌ خرافه
🔶 زبان ایرانی - 158
🔸 پرسشها و پاسخها درباره‌ي زبان (سال چهارم) ـ 9

(15)
1ـ ترجمه را در فارسي چه بايد گفت؟..
2ـ اينكه شما تقيد داريد بجاي كلمه‌هاي عربي فارسي آن را بياوريد گمان ميكنم در خيلي جاها معطل بمانيد. مثلاً بجاي كلمه‌ي اصل «ريشه» مي‌نويسيد و در پاره‌ای جاها درست است ولي اگر بگوييم : اصل پروانه كرم است و بخواهيم بجاي اصل كلمه‌ي ريشه را بياوريم يقين است كه درست نمي‌آيد.
3ـ ذات را در فارسي چه بايد گفت؟..
4ـ نيز بجاي طبيعت چه كلمه بايد آورد؟ تهران م.د
⭐️⭐️⭐️
1ـ گويا ترجمه از ريشه‌ي فارسي مي‌آيد و خود آن را مي‌توان بآساني بكار برد. ترجمان كه در فارسي و پاره‌ای زبانهاي ديگر بكار ميرود گويا ريشه از آن گرفته شده و در عربي فعل از آن پديد آورده‌اند. به هر حال نيازي بكلمه‌ي ديگري بجاي آن نداريم.
2ـ نخست بايد گفت كه ما هميشه دربند كلمه‌ي فارسي نيستيم و چه‌بسا كه كلمه‌هاي عربي را در نگارشهاي خود مي‌آوريم. آري اگر يك كلمه‌ي فارسي روشني هست از آن درنمي‌گذريم ولي اگر نيست بِهمان كلمه كه رواج دارد بسنده ميكنيم و اينست هيچگاهي درنمانيم. دوم در اينجا نكته‌اي هست كه شما از آن چشم مي‌پوشيد و آن اينكه در جابجا كردن كلمه‌هاي عربي بفارسي هميشه نبايد يك كلمه را آورد. همان اصل را كه نگاشته‌ايد ما گاهي بجاي آن كلمه‌ي ريشه و زماني كلمه‌ي نخست را مي‌آوريم. در همان مثلي كه آورده‌ايد بايد گفت «پروانه نخست كرم بوده» و اين از هر باره درست درمي‌آيد.
3ـ بجاي ذات در فارسي كلمه‌ي «گوهر» است كه ما نيز بهمين معني بارها مي‌آوريم.
4ـ بجاي طبيعت هنوز كلمه‌ي روشني پيدا نكرده‌ايم. (1)
(16)
پاكت را در فارسي چه ميگفتند. آيا پيش از آنكه اين نحو پاكت كه از اروپا اخذ شده معمول شود ترتيب كاغذ فرستادن چه بوده؟
⭐️⭐️⭐️
پاكت از كلمه‌هاييست كه ميتوان آن را نگه داشت. كلمه‌هاي بيگانه بر دو گونه است : يكي آنهايي كه كلمه‌هاي ديگري (مشتقات) از آن مي‌آيد. در اينها تا مي‌توان بايد كلمه‌ي خود فارسي را رواج داد تا در جدا كردن كلمه‌هاي ديگر سختي پيدا نشود. گونه‌ي ديگري آنهاست كه تنها خودش بكار مي‌رود. كار اينها آسانست و ميتوان بِهمان بسنده كرد و نگه داشت. پاكت نيز از اين گونه است. اما اينكه در زمانهاي پيشين بجاي پاكت چه بوده چنين پيداست در آن زمانها نامه را بپارچه‌اي از ابريشم یا پشم یا کرباس مي‌پيچيده‌اند كه آن را «رقعه» (پارچه) ميگفته‌اند و از اينجاست كه نامه را نیز گاهي رقعه مي‌ناميده‌اند.

1ـ كسروي بعدها كلمه‌ي «سپهر» را بجاي طبيعت برگزيده كه خواهد آمد. گ.آ
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌وهفتم)

🔶چه جدایی میانه‌ی شرقیان و غربیانست؟.. (بخش یک از یک)

چون در گفتارهای گذشته نوشتیم كه ایرانیان و دیگر شرقیان باید بخود تكانی دهند و بآلودگیهای خود چاره كنند تا بتوانند با اروپاییان همسری نمایند ، برخی خوانندگان مقصودی را كه از این جمله‌ها داشته‌ایم نفهمیده بایرادهایی برخاسته‌اند. اینست می‌خواهیم مقصود را روشن گردانیم :

ما اندیشه‌ی خود را درباره‌ی اروپا بارها نوشته‌ایم. اروپاییان با آن پیشرفتی كه در زمینه‌ی دانشها و اختراعات كرده و جهان را بتكان آورده‌اند در زمینه‌ی «آیین زندگانی» و شناختن سود و زیان و نیك و بد بسیار پس مانده‌اند. این بكسانی گران می‌افتد كه یك تن در ایران باروپای بآن شكوه و دستگاه ایراد می‌گیرد و می‌گوید اروپاییان «آیین زندگانی» نمی‌شناسند. ولی چه باید كرد كه این یك حقیقتی است و رنجش آنها نیز تأثیری نخواهد داشت. اروپا در راهی كه برای زندگانی پیش گرفته بكوچه‌ی بن‌بستی درآمده و ناگزیر است از آن راه بازگردد.

یكی از گرفتاریهای اروپا همین جنگست كه سراسر جهان را بسختی انداخته و چنانكه گفته‌ایم دانسته نیست كه باین زودیها پایان پذیرد و چگونه پایان پذیرد. آیا كدام سو فیروز گردد و با سوی دیگر چه رفتاری پیش گیرد. آنگاه پس از پایان پذیرفتن نیز دنباله‌هایی خواهد داشت. زیرا اینهمه سربازان كه امروز در میدانهای جنگ بسر می‌برند بجاهای خود بازگشته كار خواهند خواست و همگی دست نیافته دسته‌های بزرگی بیكار خواهند ماند. از آنروی كارخانه‌های بسیار بزرگی كه امروز بساختن توپ و تفنگ و تانك و آیروپلان[=هواپیما] و زیردریایی می‌پردازد پس از پایان جنگ ماشینهای خود را برای بافتن پارچه و ساختن افزارهای زندگانی تخصیص خواهند داد. بدینسان پس از چند سالی از فزونی كالا بازارها ایستاده بار دیگر بحران پیش خواهد آمد. [1]

اینها ایرادهاییست كه ما از روی اندیشه و راه خود باروپا می‌گیریم. با این حال اگر اروپاییان را با آسیاییان بسنجش گزاریم باید گفت آنان گرفتاریشان كمتر از آسیاییان[و] شایستگیشان بزندگانی بیشتر است. زیرا گذشته از دانشها و آگاهیها و هنرها[=صنایع] و كارخانه‌های بزرگ و فنون جنگ و افزارهای جنگی و مانند اینها كه اگر نیك بسنجیم بی‌مبالغه در اروپاییان صد است و در شرقیان [2] بیش از یك نیست،

🔸از دیده‌ی نیروهای معنوی نیز آنها بسیار جلوترند.
مثلاً در اروپا مردم یك كشوری هر یكایكشان معنی استقلال كشور و مزایای آن استقلال را می‌دانند و بآن قیمت می‌نهند و همگی برای جانفشانی در آن راه آماده‌اند و هیچ چیزی آنان را از این اندیشه بازنتواند داشت. ولی در كشورهای شرقی این معنی بسیار كمست ، بسیار ناتوانست.

شما همین ایران را ببینید : در این سرزمین دسته‌های بزرگی هستند كه فرقی میان آزادی كشور با زیردستی بیگانگان نمی‌گزارند و بدستاویز مسلك یا مذهب با صد بیشرمی ‌اندیشه‌ی خود را بآشكار می‌آورند. من نمی‌خواهم آن دسته‌ها را با نامهاشان بشمارم و برای خود دشمن تراشم. خوانندگان خودشان می‌شناسند.

ببینید ناتوانی فهمها و اندیشه‌ها تا چه ‌اندازه است كه سی‌وشش سالست در این كشور مشروطه گرفته شده و هنوز انبوهی از مردم معنی آن را نمی‌دانند كه اگر شما بپرسید مشروطه چیست و مزایای آن چه می‌باشد درمی‌مانند. هنوز پس از سی‌وشش سال دسته‌های بزرگی از مردم با مشروطه دشمنند و ریشخند می‌نمایند و یك شكل حكومتی كه بهترین شكلهای آن می‌باشد اینان از نافهمی و بیخردی گردن بآن نمی‌گزارند.

🔸اروپاییان گمراهند و راهی را كه بآسایش و خوشی تواند رسانید گم كرده‌اند. ولی تا باین اندازه پست‌اندیشه و بیخرد نگردیده‌اند كه در چنین هنگام بیمناك جهان دست روی دست گزارده چشم براه حوادث دوزند و چنین گویند : «شب آبستنست تا چه زاید سحر».

نتیجه‌ی آن گمراهیهای اروپا این شده كه خود را به رنج و سختی اندازند و كمتر روی آسایش بینند ولی نتیجه‌ی این پست‌اندیشی ایرانیان و دیگر شرقیان آنست كه زیردست و توسری‌خور دیگران باشند و شرمسار و سرافكنده زندگی نمایند. این دو باهم تفاوت بسیار دارد.

ببینید فرق تا كجاست : در آمریكا كه یكصدوسی‌ملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا كه ما می‌دانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصتی پیش آید در اندك‌زمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید می‌آید. چرا چنینست؟.. برای اینكه

👇
🔸آن آمریكایی معنی حزب را می‌داند. می‌داند كه حزب برای هوسبازی نیست و برای همدست بودن [و] برهایی كشور كوشیدنست و اینست مادامی كه یك حزب دیگری در پیش هست و یك جمعیتی برای چنان كوشش آماده می‌باشد هر كسی بخود حق نمی‌دهد كه با چند تن دست بهم دهد و یك دسته‌ی نوینی پدید آورد. چه ، می‌داند كه چنان كاری جز خیانت بكشور نیست. با خود می‌اندیشد كه من كه امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمی‌گزارم و خودخواهی مانعم می‌شود دیگران نیز با جمعیتی كه من خواهم ساخت همین رفتار را می‌كند و نتیجه آن می‌شود كه صدها حزب ده نفری و بیست نفری پدید آید و جز كشاكش و نابسامانی سودی بدست نیاید.[3] آن آمریكایی آن را می‌داند و می‌فهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نیست. ولی ایرانی از پستی اندیشه و كوتاهی همت این را نمی‌داند و آن رفتار را می‌كند كه همگی می‌دانید و پیداست كه چنین كسانی همسری با آنان نخواهند توانست. پیداست كه سرنوشتی جز زیردستی پیدا نخواهد كرد. ما نیز همین را می‌گوییم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 164)

[1] : اشاره‌ به «بحران بزرگ» است که از سال 1929 تا جنگ جهانی دوم بدرازا کشید.
[2] : در آن زمان در شرق توده‌هایی همچون چینیان و کره‌ایان هنوز سر برنیفراشته بودند.
[3] : کاری که در ایران از مشروطه باز همیشه بدینسان بوده
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 39

ب ـ ببخشید ، مگر خود پیغمبر از مهدی خبر نداده بود؟!

د ـ بیگمان نداده بود.

ب ـ پس این خبرها همه‌اش دروغست؟!.

د ـ بیگمان دروغست و من درباره‌ی آنها نیز سخن خواهم راند. محمدبن‌حنیفه نخست كسی بود كه درمیان مسلمانان به مهدی شناخته شد ، و چون او كاری نتوانست و مُرد ، كَیسانیان از سخن خود بازنگشتند و چنین گفتند : «او نمرده است ، در كوه رضوی است ، خواهد آمد و ظلام را دفع خواهد كرد.»

پس از آن ، كسان بسیاری مهدی نامیده شدند. هر كسی كه بدعوی خلافت برمی‌خاست پیروانش برای تشویق مردم می‌گفتند : آن مهدی كه گفته شده همینست. یك چیز بدتر این بود كه برای پیشرفت سخن خودشان حدیثی هم از زبان پیغمبر یا امام علی‌بن‌ابیطالب ساخته رواج می‌دادند.

شما تعجب خواهید كرد كه می‌گویم حدیث می‌ساختند. در آن كشاكشها و كینه‌توزیها كه هزاران كسان را در راه مقصود خود می‌كشتند و یا بكشتن می‌دادند آیا دشوار بود كه دروغی هم بگویند؟!. در سیاست همیشه دروغ را جایز دانسته‌اند.

همان زید كه گفتیم ، چون در كوفه از مردم بیعت می‌گرفت و تهیه‌ی خروج می‌كرد پیروانش او را مهدی نامیدند و حدیثی چنین ساختند : «مهدی ما در پشت كوفه ظاهر خواهد شد».

سپس كه علویان در مدینه جمع شده و به محمد نفس زكیه بیعت كردند او را هم مهدی شناختند. پیروان او نیز حدیثی از زبان پیغمبر بمیان آوردند : مهدی نامش نام من و نام پدرش نام پدر منست. (پدر محمد ، عبدالله بود.)

سپس كه بنی‌عباس بكوشش پرداختند و ابومسلم در خراسان برای ایشان می‌كوشید اینان هم از افسانه‌ی مهدی استفاده كردند و اینان هم حدیثی پراكندند : هنگامی كه دیدید بیرقهای سیاه از سوی خراسان می‌آید ، بخود مژده دهید كه مهدی ما ظهور كرده. (بیرقهای ابومسلم سیاه بود.)

سپس كه امام شما جعفر الصادق آن بنیاد را گزاشت ، خود او چون خانه‌نشین می‌بود عنوان مهدی بیجا بود. ولی او هم وعده می‌داد كه مهدی از ما خواهد بود. این شعر عربی را در كتابها بنام او نوشته‌اند :

لکل أناس دولة یرقبونها و دولتنا فی آخر الدهر یظهر

معنایش آنست : «هر گروهی دولتی دارند كه انتظارش می‌كشند. دولت ما نیز در آخر زمان ظاهر خواهد شد».

از آنسو پسر آن امام ، اسماعیل كه گفتیم پیش از خود او مرد ، پیروانی می‌داشت و آنان مرگ او را نپذیرفته گفتند نمرده است و غایب شده و به هر حال گرد پسران اسماعیل را گرفتند و یك دسته‌ی دیگری را بنام اسماعیلیه یا باطنیان پدید آوردند كه داستان بسیار درازی دارند ، و اینان هم از موضوع مهدی استفاده كردند و یكی از ایشان بود كه بهمین نام مهدی در آفریكا خروج كرد و پادشاهی بزرگی را كه در تاریخ بنام «فاطمیین» شناخته شده‌اند بنیاد نهاد.

همین اسماعیلیه تا زمان ما هستند و اكنون در محلات ایران و در هندوستان و دیگر جاها گروه انبوهی می‌باشند. آقاخان محلاتی كه در زمان محمدشاه خروج كرد و مغلوب شد و از ایران به هندوستان رفت امام این گروه بود. اكنون نوه‌ی او «سِر آقاخانست» كه در اروپاست و شما بارها نامش را شنیده‌اید.
سِر آقاخان سوم
آقاخان محلاتی (آقاخان یکم)