پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - 159
🔸 پرسشها و پاسخها درباره‌ي زبان (سال چهارم) ـ 10

يادآوري :
آقاي فخر صمدي از كرمانشاه يادآوري ميكنند :
در كرمانشاه تاوان را بجاي «عوض» ، «غرامت» يا «مثل‌المال» استعمال ميكنند نه جريمه مخصوصاً در دهات كرمانشاه بين اكراد اين كلمه بِهمان معني خيلي معروفيت دارد.
ميگوييم : تاوان جز بِهمان معني نيست. در آذربايجان نيز بهمين معني شناخته مي‌شود. اگر در نگارشهاي ما بمعني ديگري آمده از روي سهل‌انگاري بوده كه بايد از آن خودداري كنيم. ما بارها نوشتيم كه يكي از راههاي درست كردن زبان همين است كه هر كلمه‌اي جز در يك معناي روشني بكار نرود. در زبان فارسي از اين باره رخنه‌ي بزرگي پديد آمده چندان كه بيشتر كلمه‌ها تاريك گرديده كه معني روشني از آن دانسته نيست. همان تاوان را در فرهنگها پيدا كنيد مي‌نويسد : «جرم و جنايت و غرامت و زيان و گناه باشد و بمعني عوض و بدل هم آمده است». ببينيد يك كلمه را به چه تاريكي مي‌اندازد؟! يك كلمه چگونه ميتواند باينهمه معنيها درآيد؟! نه اينست كه چون كلمه در زبانها تاريك بكار مي‌آيد فرهنگ‌نويس نيز معني درست آن را درنيافته و بِهمان حال تاريكي بگزارش كشيده؟!. به هر حال از اين گونه يادآوريها بسيار شادانيم و از يادآورندگان خرسند مي‌شويم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها
(تکه‌ی چهل‌وهشتم)

🔶 بكوشید و نومیدی بخود راه ندهید
(بخش یک از یک)

یكی از خوانندگان پرچم چنین می‌نویسد : «سرمقاله‌ی شماره‌ی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن می‌رانند ولی شما مطلب را مجسم می‌گردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم می‌گیرید اینست آدم دلش آتش می‌گیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان كرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..

شما می‌نویسید : در آمریكا درمیان یكصدوسی‌ملیون مردم تنها دو حزب هست و تاكنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان كه فرصت پیش می‌آید در اندك‌زمانی بیست یا سی حزب پدید می‌آید. علت را تشریح كرده می‌نویسید : آن آمریكایی معنی حزب را می‌داند. می‌داند كه حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست كه یك جمعی دست بهم دهند و بكارهای كشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی كه یك چنان جمعیتی آماده هست هر كسی بخود حق نمی‌دهد كه با چند تنی دست بهم دهد و یك حزب نوینی پدید آورد. زیرا می‌داند كه چنین كاری جز خیانت بكشور نیست. با خود می‌اندیشد كه من كه امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمی‌گزارم و خودخواهی مانع من می‌شود دیگران نیز با جمعیتی كه من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد كه هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یك حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریكایی این را می‌داند و می‌فهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمی‌داند و نمی‌فهمد و اینست باین هوسبازیها می‌پردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته می‌گویید : پیداست كه چنین كسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست كه سرنوشتی جز زیردستی نخواه[نـ]د داشت.

این گفته‌های شما همچون نیش به دل آدم فرومی‌رود. ولی درد اینجاست كه جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. كدام یكی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون می‌اندیشد می‌بیند حقیقتاً بانحطاط افتاده‌ایم. لیكن شما را بخدا اگر چاره‌ی این را می‌دانید كوشش دریغ نگویید. بكوشید و خسته نشوید. من تاكنون در نوشته‌های شما خلاف حقیقتی ندیده‌ام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا می‌داند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی كنم».

اینست خلاصه‌ی یك نامه‌ی مفصلی كه یكی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشكار ننویسیم. ما در پاسخ می‌گوییم : چنانكه بارها گفته‌ایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان كمتر نیستند.

🔸آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشه‌های پوچ و پریشان و گمراهست

و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد كرده‌ایم با این حال در شماره‌های آینده یك دلیل دیگری نیز یاد خواهیم كرد تا خواهش نویسنده‌ی این نامه بجا آید.

درباره‌ی چاره نیز ما گفته‌ایم و دوباره می‌گوییم
🔸یک راه بیشتر نیست و آن اینكه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یك راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست.

این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمی‌باشد.

امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :

🔸1) نادانی و نافهمی ـ از بیست‌ملیون مردم هزار تن پیدا نمی‌كنید كه بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یكی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سی‌وشش سالست در این كشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست كه معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینه‌ها نیز چنینند.

🔸2) پراكندگی و پریشانی ـ از این بیست‌میلیون ، هزار تن دارای یک راه یا یك مقصد نیستند و شما ده تن را كه دارای یك اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید كرد.

🔸3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و كوچك و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشك و كینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.

🔸4) كوتاهی اندیشه‌ها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشه‌ی خوشیهای خود نیستند و كمتر یكی دربند رستگاری توده یا پیشرفت كشور می‌باشند ، این ‌هایهویها و روزنامه‌نویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمی‌باشد.

🔶 این چهار رشته گرفتاریست كه هر یكی برای نابودی یك توده بسست ،

هر یكی زیانكارتر از وبا و طاعون می‌باشد. ولی چاره‌ی همه‌ی اینها یك چیز و آن منتشر كردن حقایق است بدانسان كه در بالا گفتیم و این همانست كه ما بآن می‌كوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش می‌رویم.


👇
ولی اینجا دو نكته‌ی مهمی هست : یكی اینكه این مردم همگی نیك نتوانند گردید. بسیاری از اینان درونهاشان تیره گردیده و حقیقت را در آنها تابشی نخواهد بود تا پیراسته گردند و پاك شوند. اینست باید پاكان و نیكان جدا گردند و یك توده‌ی نوینی پدید آورند ، وگرنه بنتیجه‌ی درستی نخواهند رسید. دیگری اینكه چنین كار بزرگی با دست یك تن و یا چند تن نتواند بود. باید بكوشیم و بهمدستان و یاران بیفزاییم و هر یكی از آنان در این راه كوشش و تلاش دریغ نگویند.

🔸باید هزاران آموزگار درمیان توده پراكنده گردند و همگی بنشر حقایق كوشند. از این راهست كه بمقصود توانیم رسید. ما اكنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.

شما رویتان بمن گردانیده می‌گویید : «بكوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیكمردانی كه از دور و نزدیك با ما همراهی و همدستی می‌نمایند گردانیده بگویم : «ای نیكمردان بكوشید و خسته نشوید ، بكوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بكوشید و این بدانید كه بگرانمایه‌ترین كاری برخاسته‌اید ، بكوشید و از یاد نبرید كه خدا با ماست».
(پرچم روزانه شماره‌ی 166)
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 40

این داستان مهدیگری بود كه باید در اینجا بگزارم و بموضوع امامت پردازم :

چنانكه گفتم جعفر بن محمد الصادق دعوی خلافت و امامت داشت و انبوهی از شیعیان بر سر او می‌بودند. پس از او پسرش موسی‌الكاظم جانشین او شد كه شیعیان امام هفتم می‌شمارند. پس ازو پسرش علی‌الرضا بود كه داستانش را می‌دانید. پس ازو پسرش محمد التقی بود. پس ازو پسرش علی‌النقی بود. پس ازو پسرش الحسن العسکری بود. بدینسان یكی پس از دیگری بوده‌اند و شیعیان ایشان را بامامت شناخته‌اند. اینان نخست در مدینه می‌بودند. ولی در زمانهای آخر به بغداد و سامرا انتقال یافتند.

حسن‌العسکری هنگامی كه مُرد چون از او فرزندی شناخته نمی‌بود ، بمیان شیعیان اختلاف افتاد. یك دسته گفتند : امامت پایان پذیرفت و دیگر كسی نخواهد بود. یك دسته جعفر بن علی برادر امام مرده را كه شما او را بنام «جعفر كذّاب» می‌شناسید بامامت شناختند و بر سر او گرد آمدند. یك دسته‌ی دیگر بسخن شگفتی برخاستند. باینمعنی كه گفتند : آن امام را فرزندی هست پنج‌ساله كه در سرداب نهانست و جانشین پدرش او می‌باشد.

گوینده‌ی این سخن عثمان‌بن‌سعید نامی بود كه می‌گفت : آن امام سرداب‌نشین مرا میانه‌ی خود و شما میانجی (بگفته‌ی خودش باب) گردانیده. شما هر سخنی دارید بگویید باو برسانم و اگر پول خواهید پرداخت بدهید باو بفرستم.

چنانكه گفتم این سخن بسیار شگفت بود. اولاً : چگونه توانستی بود كه كسی را فرزندی زاییده شود و پنج‌ سال بماند و هیچ كس از آن آگاه نگردد؟!. ثانیاً : چرا پنهان شده بود؟!. می‌گویند : از دشمنانش می‌ترسید. می‌گویم چرا می‌ترسید؟!. دشمنان باو چه كار خواستندی كرد؟!. به پدرش و جدش چه كرده بودند كه باو بكنند؟!. ثالثاً : امام پنهان چه معنی توانستی داشت؟!. به چه كاری توانستی خورد؟!. امام در اصل بمعنی خلیفه بود و كسی را می‌گفتند كه دارای اقتدار باشد و عالم اسلام را راه برد. شیعیان آن را از معنی خود بیرون آورده كسان خانه‌نشین را امام می‌گفتند. اكنون هم یك گام دورتر رفته امام ناپیدا نیز درست می‌كردند. من از شما می‌پرسم : امام ناپیدا چه سودی تواند داشت؟!.

اینها بیكبار از خرد دور است. ولی در تشیع چون از نخست به خرد دخالت نداده بودند و آنگاه با آن جدایی كه از سنیان پیدا كرده بودند دیگر نمی‌توانستند بازگردند و بآنان پیوندند و از آنسوی نمی‌خواستند بی‌امام بمانند (چه این مخالف مذهب ایشان بود) دسته‌ی بزرگی سخن عثمان‌بن‌سعید را پذیرفتند و بآن امام ناپیدا گردن گزاردند. عثمان نیز در كار خود استاد بود و هر چندگاه یك بار «تُوقیع» (نامه) از آن امام بیرون می‌آورد و نمی‌گزاشت شیعیان دلشكسته و نومید گردند و اگر كسی پرسشی می‌كرد پاسخی برایش از «ناحیه‌ی مقدسه» می‌گرفت و می‌رسانید و پولهایی را كه می‌دادند در توی «خیك روغن!» بخانه‌ی امام می‌فرستاد.

جعفربن‌علی ، برادر حسن عسکری از این ادعای او بخشم آمد و با او طرف گردیده گفت : برادر من پسری نداشت. ولی عثمان استادانه او را از میدان بدر برد و نام او را «كذّاب» نهاد كه هزار سالست بگناه گفتن یك سخن راست با این نام خوانده می‌شود.

یك چیز شنیدنی آن بود كه كسانی از سران شیعیان از شَلمَغانی و دیگران به عثمان‌بن‌سعید حسد بردند و با او به طرفیت پرداخته هر یكی مدعی شدند كه امام مرا باب خود گردانیده. ولی عثمان «تُوقیع» از «ناحیه‌ی مقدسه» در تكذیب و تكفیر ایشان بیرون آورده و همه را از میدان دور راند.

پس از عثمان پسرش محمد جای او را گرفت. این نیز استادانه رفتار می‌كرد. پس ازو حسین نوبخت كه از ایرانیان بود جانشین گردید. پس ازو نوبت به محمد بن علی سَیمَری كه او نیز ایرانی بود رسید. در زمان اینها نیز كسانی به منازعه برخاستند و هر یكی دعوی «بابی» كردند. ولی كاری از پیش نبردند و با چماق «تُوقیع» از میدان دررفتند.

آن «نواب اربعه» یا «نایبان خاص امام» كه شنیده‌اید اینها بودند. هفتاد سال كمابیش اینها شیعیان را راه می‌بردند ، و در این هفتاد سال بوده كه از داستان مهدیگری نیز استفاده كرده‌اند. باینمعنی آن امام را مهدی نیز خوانده‌اند و اوصافی را كه مهدی بایستی داشت باو منسوب ساخته و كارهایی را كه مهدی بایستی كند بظهور او نوید داده‌اند. بلكه پیرایه‌های بسیاری بآن افزوده‌اند. مهدی در نزد دیگران آن شكوه و جلال را نمی‌داشت كه در نزد اینان داشته است.

«مهدی» یا «امام غایب» روزی كه ظهور خواهد كرد آفتاب برگشته از مغرب طلوع خواهد نمود ، صدایی از میان آسمان و زمین شنیده خواهد شد كه مهدی ظهور كرده ، یاوران امام كه سیصدوسیزده تن خواهند بود از طالقان و قم و سبزوار و دیگر جاها با «طی‌الارض» خود را به مكه خواهند رسانید ، امام شمشیر كشیده بكشتار خواهد پرداخت. از اینگونه چندانست كه اگر بشماریم بسیار دراز خواهد شد.
🔶 زبان ایرانی - 160
🔸 پرسشها و پاسخها درباره‌ي زبان (سال چهارم) ـ 11

(17)
1ـ آرايش و پيرايش هر دو داراي يك معني هستند يا نه؟. و اگر داراي يك معني هستند نیستند؟! فرقشان باهم چيست؟
2ـ اجحاف و اعتساف بمعني چيست و اين دو لغت آيا عربي است يا فارسي و اگر عربي باشد معني صحيح فارسي كنوني آن چيست؟
3ـ سماط بمعني چيست؟ ثانياً عربيست يا فارسي؟ كردستان ـ ن. ف
⭐⭐⭐
1ـ درباره‌ی آرايش و پيرايش پارسال نوشته‌ايم كه از هم جدايي دارند. آراستن و پيراستن هر دو از بهر نيك گردانيدن است ليكن آن از راه افزودن چيزهايي و اين از راه كاستن چيزهايي. مثلاً كسي كه رنگي يا روغني بروي خود مي‌مالد آن آرايش ميباشد ولي ستردن مو پيرايش است. اينست پيراستن را هميشه بمعني پاك كردن مي‌آورند : «كشور از بدكرداران پيراست». اينكه كساني كلمه‌ي «پيرايه» بكار برده‌اند : «پيرايه بست» پايه‌ي درستي ندارد.
2ـ اجحاف و اعتساف هر دو عربي است. آن يكي بمعني بيدادگري بر زيردست و دستورهاي بيرون از اندازه‌ي توانايي دادن و اين يكي بمعني كنار رفتن از راه ميباشد.
3ـ سماط گويا عربيست و معني آن رده (صف) است.
(18)
برزگر به چه معني است آيا صحيح آن بذرگر نيست كه از بذر باشد بمعني تخم؟.. خراسان ا. ح.
⭐⭐⭐
بذر بمعني تخم عربيست و كلمه‌ي برزگر از كلمه‌هاي فارسي بسيار كهن ميباشد و اگر ريشه‌ي آن را بخواهيم از «ورز» بمعني كوشش است و اينست در پهلوي آن را «ورزگر» ميگفته‌اند.
(19)
آيا صراط در عربي بمعني پل آمده است؟... ميگويند در اصل فارسي بوده معرب ساخته‌اند تفصيل آن چيست؟. نيشابور ـ احمد
⭐⭐⭐
صراط در زبان عربي بمعني راه است و در همه جا جز بآن معني نيامده و من در جايي صراط بمعني پل در ياد ندارم. شايد شما داستان «پل چنرت» را كه در پاره‌اي از كتابهاي كهن زردشتي آورده شده شنيده‌ايد. بدينسان كه پلي بر روي دوزخ باريكتر از مو و تيزتر از تيغ است كه بايد همگي از آن بگذرند تا ببهشت برسند و نام آن چنرت ميباشد كه همان را «صراط» گردانيده‌اند و در كتابهاي فارسي و عربي نيز نوشته‌اند. گويا اين صراط را گفته‌اند بمعني پل و خود معرب از فارسي است. ليكن اين يك افسانه‌ي عاميانه است و ارج چنداني ندارد تا گفته شود صراط در عربي بمعني پل آمده است.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌ونهم)

🔶 خواهران گرامی (بخش یک از یک)

نوشته‌ی یک بانو

در این هنگام كه خامه‌ی توانای نویسنده‌ی پرچم و پیمان با بیهوده‌گویی شاعران نبرد می‌كند بر ما بانوان نیز لازم است كه اظهار قدردانی نماییم برای اینكه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان كه نامردیهای دیگری دربر دارد بازمی‌دارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری می‌كند. دوم آنكه شعرا با كمال بی‌پروایی و بدون اینكه از روی خواهر و مادر خود شرم كنند عنوانهای قبیح دیگری درباره‌ی زنان نموده‌اند.

مثلاً یكی از آنان می‌گوید : «زن و اژدها هر دو در خاك به» و گوینده‌ی بیخرد این اندازه ندانسته كه اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمی‌كرد كه نان مفت بخورد و چنین یاوه‌ای بگوید و دیگری از آنان می‌گوید :

مرد دانا نكند خود بجهان میل سه كار تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یكی از آن كارها را نگرفتن زن دانسته كه می‌گوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند

و این گفتار بیهوده تا چندی پیش كه آقای كسروی معنی شعر و شاعری را باز نكرده بودند یك ابتكار ادبی شمرده می‌شد و كسی پیدا نشدی كه بگوید اگر همه‌ی مردان پیروی از این بیهوده‌گوها كنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بی‌شرمی را بجایی رسانیده كه خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش می‌كند كه :

زنی نو كن ای خواجه هر نوبهار كه تقویم پارینه ناید بكار

ببینید بیشرمی را بكجا رسانیده‌اند كه زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی می‌كنند و از اینگونه اشعار كه اهانت بعالم زنان است در كتب بیشتری از این یاوه‌گویان دیده می‌شود و من عقیده دارم كه باید یك صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای كسروی تشكیل دهیم.
لار ـ احترام

🔸پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیده‌اند. ما چنانكه بارها نوشته‌ایم برآنیم كه باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و كوشش به برانداختن بدیها و ناپاكیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بكوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بكشاند و خشنودیم كه آقای آگاه باین كار برخاسته‌اند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست كه بنوشتن مبادرت می‌نماید. راستی آنست كه در نبرد با شاعرانِ تردامن بانوان باید بیش از مردان بكوشند زیرا آن ناپاكیها كه شاعران برواجش كوشیده‌اند بیش از همه بی‌احترامی ببانوان می‌باشد و من امیدمندم نوشته‌هایی از دیگر بانوان نیز برسد.

در كشوری كه باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده می‌شود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 187)