پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
یکی از خوانندگان هنرور ما این را نگاشته و چنین نوشته :
«كمترين كاريست كه توانستم چند سال قبل انجام دهم به پاس تلاشهای اين مرد بزرگ در اشاعه آگاهی در اين خاك غم زده !»
با سپاس ازو این نگاره را در اینجا می‌آوریم.
🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکه‌ی یک از چهار)

چنانکه نوشتم پدر من درس خوانده بود ولی ملایی نکرده ببازرگانی می‌پرداختی و با آنحال بپارسایی نیز می‌کوشیدی. شبهای زمستان پس از نیمه‌ی شب برخاسته تا دمیدن آفتاب با نماز و دعا و خواندن قرآن گذرانیدی. در همان حال بدستگیری بینوایان و ناتوانان نیز بسیار کوشیدی. در آن کوی ما که از شهر دور و مردمش کشاورزان و رنجکشانند و بسیاری از خاندانها کمچیز باشند ، به بسیاری از آنها پول دادی و برای بچه‌ها و زنهاشان کفش و رخت خریدی و آوردی. هر روز هنگام شام با یک دستمالی پر از کفش و رخت بخانه بازگشتی. در این باره رفتار او کم‌ مانند داشته و من بیش از این نستوده درمی‌گذرم.

کیش او شیعی می‌بود. ولی از بسیار چیزها دوری می‌جست. در آن زمان کینه‌ی سنی و شیعی بسیار سخت می‌بود. بویژه در آذربایجان که در سایه‌ی جنگهای ایران و عثمانی در زمان صفویان و کشتارها و تاراجهایی که شهرهای آذربایجان در آن پیشامدها دیده بودند دلها پر از کینه‌های سنیان می‌بود و از برخی رفتار بسیار زشتی نیز سر زدی. مثلاً روز نهم ربیع‌الاولی را بگمان آنکه روز کشته شدن خلیفه‌ی دوم بوده جشن گرفتندی و به یک رشته کارهای خنک و سبکمغزانه برخاستندی. بیش از همه طلبه‌های مدرسه‌ها و ملایان ، لگام‌گسیختگی کردندی. بنوشته‌ی مجلسی : «تا سه روز خامه برداشته می‌بود و گناهی ننوشتندی».

از آنسوی در تبریز لعنتچیان می‌بودند که کارشان گردیدن در بازار و نامهای مردگان هزارساله را بردن و نفرین فرستادن می‌بود ، و از این راه نان خوردندی. این لعنتچیان بازماندگان «تبرّائیان» زمان صفوی می‌بودند. در زمان صفوی که آتش کینه درمیان شیعی و سنی فروزان می‌بود یک دسته از درویشان پیدا شده بودند که جلو اسب امیران و وزیران افتادندی و نام خلیفگان سه‌گانه و دیگران را بزشتی بردندی.

اینگونه نادانیها را از ایران جنبش مشروطه پاک کرده است ، و اینست ایرانیان باید پاس آن جنبش را دارند.

به هر حال پدر من از این رفتار بیخردانه‌ی مردم بیزار می‌بود. بارها می‌گفتی : «قضیه‌ی شیخ عبیدالله نتیجه‌ی این کار زشت بود». شیخ عبیداللهِ کُرد در زمان ناصرالدین‌شاه برخاسته و به ساوُجبُلاغ[=مهاباد] و میاندوآب و ارومی[=ارومیه] تاخت آورده و کردان در دیهها (1) و آبادیها آنچه می‌توانستند دریغ نگفته بودند. پستانهای زنان را بریده بودند ، و من در یاد می‌دارم که هنگامی که هفت یا هشت ساله می‌بودم زنان بینوایی به دریوزه به در خانه‌ها آمدندی و پستانهای بریده‌ی خود را نشان دادندی. این داستانست که پدرم یاد می‌کردی و می‌گفتی نتیجه‌ی کارهای زشت شیعیان بوده.

نیز پدرم بکربلا و مشهد نرفتی. یک بار به مشهد برای یک کار بازرگانی و یک بار به کربلا بآهنگ دیدن برادرش و بازآوردن او رفته بود و بس.

در این باره نیز می‌گفتی : تا درمیان خویشان و همسایگان کس نیازمندی هست بزیارت نباید رفت ، در این باره بدیگران نیز پندها می‌دادی.

پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ دیه = دِه ، ده سبک شده‌ی دیه است.
گفته‌ایم که ایران یک دوره‌ی زبونی را گذرانیده است و آن دوره‌ایست که با حمله‌ی مغول و پادشاهی آنان در این کشور به پست‌ترین حال رسید. این دوره از ننگ‌آورترین و سیاهترین دوره‌های تاریخ ایران بشمار است. در این دوره پستی خویها و اندیشه‌ها و نیز بیغیرتی و بیخردی به اوج خود رسید. اینست از متنهای آن دوره هم ایرانیان جز ناستوده‌خویی و پست‌اندیشی و کوتاه خردی بهره‌ی دیگری نمی‌برند.
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیده‌ی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانش‌آموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیده‌اید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه می‌آیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
آیا این دستور با مردمی و گردنفرازی سازگار است؟!.. این خود شیوه‌ی مردم زبون و پستنهاد است كه چون كسی را چیره دیدند در برابر او بخاموشی و فروتنی گرایند و بستمهایش گردن گزارند و چاپلوسی و ستایشگری كنند. ولی چون روزی رسید و او گرفتاری پیدا كرد آنزمانست كه شمشیر ناتوانكشی را از غلاف درآورده پیاپی بر سرش نوازند. كنون شما ببینید كه آقای شاعر این زبونی و پستی را یك فلسفه‌ی اخلاقی گردانیده و با یك زبان شیوایی بمردم یاد میدهد.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونه‌ی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی می‌نماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوان‌كشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمه‌اش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونه‌ی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفته‌ی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانه‌ی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره می‌بینند : بیكبار گردن می‌گزارند و بنده‌وار فرمانبری میكنند ، بی‌آنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز می‌كنند.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 169
🔸 در پیرامون زبان

درباره‌ی همانزماني و همارگي ، گذشته از آنكه امروز اين دو را باهم درآميخته‌اند و براي هر دو معني همانزماني را مي‌آورند ، در دستورها بلغزشهاي ديگري دچار شده‌اند. زيرا جدايي بس روشني كه در كتابهاي پيشين ميان اين دو معني ميگزارده‌اند و هيچگاه بجاي «نوشتي» «مي‌نوشت» نمي‌آورده‌اند اينان آن جدايي را نفهميده و پنداشته‌اند اينكه در كتابهاي پيشين دو گونه مي‌آورده‌اند هر دوي آنها نيز بيك معني بوده. نيز پنداشته‌اند كه از «نوشتي» يا «رفتي» هم شش كس نمي‌آمده.

ببينيد چندين كجي را بهم درآميخته‌اند؟!. از اينجا پيداست كه اينان زماني كه كتابهاي پيشين را ميخوانند معني آنها را نمي‌فهمند وگرنه در آنها جدايي ميانه‌ي اين دو گونه بسيار روشن است. مثلاً مي‌گويد : «مرا حاجب محمد گفتندي هر روز بامداد بر در خانقاه شيخ بوسعيد بوالخير برگذشتمي و بدانجا درنگريستمي و او را بديدمي آن روز بر من مبارك آمدي ....» پيداست كه در اين جمله‌ها هموارگي را مي‌خواهد. (اسرارالتوحيد)

در جاي ديگري ميگويد : «روزي جماعتي درويشان از مريدان شيخ ، ببازار ميگذشتند و جماعتي قوالان از طوس آمده بودند و در بازار سماع ميكردند ...» پيداست كه در اينها همانزماني را ميخواهد. (اسرارالتوحيد)

گاهي هر دو گونه در يك رشته پهلوي هم آيد ولي هر يكي معني خود را دهد. چنانكه ميگويد : «پدرم رييس طوس بود و مريد شيخ هر روز بخانقاه استاد ابواحمد آمدي بمجلس شيخ و مرا با خويشتن آوردي و من در پيش پدر از پاي ننشستمي و مرا چنانكه باشد جوانان را دل بسر پوشيده باز مي‌نگريست ...»

در كتابهايي كه پيش از زمان مغول پرداخته شده شما هيچگاه جمله‌هايي پيدا نخواهيد كرد كه ميان اين دو گونه جدايي نگزارد ، و بسيار شگفت است كه كساني فارسي‌زبان باشند و آن كتابها را بخوانند و اين جدايي را درنيابند. اين نمونه‌اي از اندازه‌ي درماندگي فهمهاست. اين بدتر كه همين كسان مي‌خواهند هيچ كسي هم چيزي ننويسد و خطاي ايشان را باز نكند و زبان را بنيكي نياورد. و اگر كسي بچنين كاري برخاست از بس خشم و رشك پيدا مي‌كنند ميخواهند او را نابود سازند!
✴️ یكی از بزرگترین گرفتاریهای ایرانیهاست كه از بس خودخواه و خودنمایند آلودگیهای خود را كه علت این بدبختی و درماندگی ایشان شده بگردن نمی‌گیرند و نقص بخود گمان نمی‌برند ، و چنین وامی‌نمایند كه این بدبختی و درماندگی نتیجه‌ی حوادث جهان و معلول تصادفاتست و اینست رهایی خود را نیز جز در نتیجه‌ی حوادث و تصادفات نمی‌شمارند و همیشه چشم براه این پیشامد و آن حادثه می‌دوزند.

🔸این بایرانیان بسیار سخت است كه بآلودگیهای خود پی برند و ریاضت بخود داده بچاره‌ی آنها پردازند بلكه بسیار دوست میدارند كه همیشه گناه را بگردن دیگران بیندازند.

از اینرو ما كه همیشه می‌نویسیم علت این بدبختیها آلودگیهای خودتانست ، می‌نویسیم اگر دشمن هم بشما دست یافته از راه آن آلودگیها دست یافته ، می‌نویسیم باید آن آلودگیها را از خود دور گردانید این نوشته‌های ما بایشان خوش نمی‌افتد و بسیاری از آنان چون پرچم را می‌خوانند رو ترش می‌كنند. ولی فلان روزنامه‌ی شیاد كه ‌هایهوی راه می‌اندازد : «جان من فدای ایران باد» «ایران جاویدانست» «ایران لایزالست» ... از این جمله‌های پوچ كه هیچ معنایی ندارد خوشدل می‌شوند و آن را از دست هم می‌ربایند.

🔸كوتاهسخن ، بآلودگیها خود گردن گزاردن نمی‌توانند.

در كشوری كه شمرده‌ایم چهارده كیش مختلف هست ، چندین مسلك سیاسی رواج یافته ، ده تن با یكدیگر هم‌اندیش نمی‌باشند ، یك بخش بزرگی از مردم آن عشایر تاراجگرند كه هنوز باصول قرون وسطا زندگی میكنند ، در چنین كشوری كه این یك شمه‌ای از آلودگیهای آن می‌باشد هیچ نقص نمی‌پندارند و بتكانی نیاز نمی‌بینند و ما به هر چیزی كه دست میزنیم در برابر ما بهیاهو می‌پردازند. بلكه بسیاری از مردم همین گرفتاریها را سرمایه‌ای برای خود می‌پندارند. مثلاً عشایر تاراجگر را «مردان رشید» نامیده ذخیره‌ای برای روز مبادا [مقصود : بهنگام جنگ] می‌شمارند.

🔸این كیشهای گوناگون را كه سراپا آلودگی است و سراپا بیدینی است دین نامیده برواجش میكوشند ، یاوه‌بافیهای پست زمان مغول را ادبیات نامیده بخود می‌بالند. جوانان درسهایی را كه در دبیرستانها و دانشكده‌ها خوانده‌اند و بخش بزرگی از آنها جز مایه‌ی فرسودگی مغز نیست سرمایه‌ی زندگانی می‌شناسند.

🔸بهر حال چون نقصی در خود نمی‌شناسند اینست گناه را بگردن حوادث می‌اندازند و برای رهایی نیز چشم براه حوادث می‌نشینند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 179)
✴️ همان یادگارهای زمان مغول كه شما هواداری از آنها می‌نمایید از هرباره با اندیشه‌ی دمكراسی مخالفست. زیرا از یكسو بنای همه‌ی آنها بشاه‌پرستی و زیردستی و زبونیست. همان گلستان سعدی ، همان بوستانش برای دوره‌ی دمكراسی زهر است ، همان خمسه‌ی نظامی با اندیشه‌ی مشروطه مخالفست ، همان پندها و اندرزها كه آنان سروده‌اند برای این دوره بسیار زیان‌آور است :

پادشاهان از برای مصلحت صد خون كنند ، صلاح مملكت خویش خسروان دانند ، رخنه‌گرِ ملك سرافكنده به ، پادشه سایه‌ی خدا باشد
هر عیب كه سلطان بپسندد هنر است.
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیك انگشتری

🔸اینها سخنان نیك آن زمانست ولی برای این زمان سراپا زیان می‌باشد و بودن اینها ناگزیر است كه جلو پیشرفت اندیشه‌ی دمكراسی را بگیرد. از یكسو هم ، مبنای مشروطه بآنست كه مردم كشور را خانه‌ی خود بدانند و در راه آبادی آن از هیچ كوششی بازنایستند و برای نگهداریش از سر و جان بگذرند. در حالی كه سراپای گفته‌های آن شاعران بر اینست كه كوشش سودی ندارد :

«بودنیها بوده است».
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست
خون خوری گر طلب روزی ننهاده كنی
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست.
اگر روزی بدانش درفزودی ز نادان تنگ روزی‌تر ندیدی
خوش باش ندانی ز كجا آمده‌ای می خور كه ندانی بكجا خواهی رفت
فلك بمردم نادان دهد زمام مراد
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند

🔸اینها و صد مانند اینها كه فلسفه‌ی بیغیرتی و تنبلی است دیوانهای شاعران را پر كرده است و شما می‌بینید كه پیاپی آنها را بچاپ رسانیده بدست جوانان میدهند و بدینسان اندیشه‌ی كوشش و میهن‌پرستی را در دلهای آنان سست میگردانند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 252)
نمونه‌های دیگری از بدآموزیهای یادگار دوره‌ی مغول
نمونه‌‌های دیگری از بدآموزیهای یادگار دوره‌‌ی مغول
🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکه‌ی دو از چهار)

بمشهد یا کربلا رفتن در آن زمان یکی از گرفتاریهای ایرانیان می‌بود. در همان هُکماوار که بیشتر مردمش برزگر و رنجبر می‌باشند با صد سختی پول بدست می‌آوردندی و در خوراک و پوشاک بخود سختی دادندی و هر چند سال یک بار به کربلا و یا مشهد رفتندی و پولها را از دست داده با کیسه‌ی تهی و دلی پر از شادی بازگشتندی ، و شبهای دراز زمستان را گرد هم نشسته هر یکی از سفرهای خود می‌گفتی و بخود می‌بالیدی. بیچارگان با بیسوادی و نادانی ساخته تنها دلخوشیشان این می‌بودی.

بارها شنیده بودم پدرم پندشان می‌دادی و چنین می‌گفتی : آن پول را به نیازمندانِ خویشان و همسایگان دهید. ولی این سخن او کمتر نتیجه می‌داد. زیرا روضه‌خوانان و چاووشان همه آخشیج[=ضد] گفته‌های او را گفتندی. روضه‌خوان بالای منبر رفتی و چنین گفتی : فرشتگان بپیشوار زُوار آیند و بالهای خود را بزیر پای او گسترند ، گَرد رخت و کفش او را توتیای چشم گردانند. هر کسی هر گناهی دارد چون بزیارت رفت آمرزیده گردد. امام‌حسین روز رستاخیز ایستادگی خواهد کرد و تا همگی زُوار را ببهشت نرساند خودش گام در آن نخواهد گزاشت. از آنسوی چاووشان همینکه پاییز شدی یک روز می‌دیدی یکی سوار اسبی شده و نیزه‌ی بلندی با پرچم سبز یا سرخ بدست گرفته و دستار بزرگی بسر بسته و با یک آواز بلندی می‌خواند : «بر مشامم می‌رسد هر لحظه بوی کربلا». در این هنگام می‌بود که دلهای شیعیان بلرزه افتاده و چشمها پر از اشک و دلها پر از آرزو گردیدی ، و هر کسی که توانستی پولی بدست آورد و راه افتد دیگر نایستادی. چه‌بسا که کسانی فرشهای خانه‌ی خود را فروختندی و راه افتادندی. بارها رخ دادی که بقالی یا عطاری سرمایه‌ی خود را پول گردانیده و خانواده‌ی خود را بی‌سر و سامان گزارده روانه گردیدی و پس از سه ماهی دست‌تهی بازگشته بیکار و سرگردان ماندی و چشم بدست این و آن دوختی. با اینحال پیداست که گفته‌های پدرم نتیجه نتوانستی داد.

نیز پدرم روضه نخوانانیدی (1). من دوازده سال از زمان او را دریافتم که شش سالش را نیک بیاد می‌دارم. در آن شش سال روضه‌خوانی بخانه‌ی ما پا نگزاشت. در اینجا نیز گفتی : بهتر است آن پول را به نیازمندان داد.

پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ خوانانیدن = بخواندن برانگیختن