🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی دو از چهار)
بمشهد یا کربلا رفتن در آن زمان یکی از گرفتاریهای ایرانیان میبود. در همان هُکماوار که بیشتر مردمش برزگر و رنجبر میباشند با صد سختی پول بدست میآوردندی و در خوراک و پوشاک بخود سختی دادندی و هر چند سال یک بار به کربلا و یا مشهد رفتندی و پولها را از دست داده با کیسهی تهی و دلی پر از شادی بازگشتندی ، و شبهای دراز زمستان را گرد هم نشسته هر یکی از سفرهای خود میگفتی و بخود میبالیدی. بیچارگان با بیسوادی و نادانی ساخته تنها دلخوشیشان این میبودی.
بارها شنیده بودم پدرم پندشان میدادی و چنین میگفتی : آن پول را به نیازمندانِ خویشان و همسایگان دهید. ولی این سخن او کمتر نتیجه میداد. زیرا روضهخوانان و چاووشان همه آخشیج[=ضد] گفتههای او را گفتندی. روضهخوان بالای منبر رفتی و چنین گفتی : فرشتگان بپیشوار زُوار آیند و بالهای خود را بزیر پای او گسترند ، گَرد رخت و کفش او را توتیای چشم گردانند. هر کسی هر گناهی دارد چون بزیارت رفت آمرزیده گردد. امامحسین روز رستاخیز ایستادگی خواهد کرد و تا همگی زُوار را ببهشت نرساند خودش گام در آن نخواهد گزاشت. از آنسوی چاووشان همینکه پاییز شدی یک روز میدیدی یکی سوار اسبی شده و نیزهی بلندی با پرچم سبز یا سرخ بدست گرفته و دستار بزرگی بسر بسته و با یک آواز بلندی میخواند : «بر مشامم میرسد هر لحظه بوی کربلا». در این هنگام میبود که دلهای شیعیان بلرزه افتاده و چشمها پر از اشک و دلها پر از آرزو گردیدی ، و هر کسی که توانستی پولی بدست آورد و راه افتد دیگر نایستادی. چهبسا که کسانی فرشهای خانهی خود را فروختندی و راه افتادندی. بارها رخ دادی که بقالی یا عطاری سرمایهی خود را پول گردانیده و خانوادهی خود را بیسر و سامان گزارده روانه گردیدی و پس از سه ماهی دستتهی بازگشته بیکار و سرگردان ماندی و چشم بدست این و آن دوختی. با اینحال پیداست که گفتههای پدرم نتیجه نتوانستی داد.
نیز پدرم روضه نخوانانیدی (1). من دوازده سال از زمان او را دریافتم که شش سالش را نیک بیاد میدارم. در آن شش سال روضهخوانی بخانهی ما پا نگزاشت. در اینجا نیز گفتی : بهتر است آن پول را به نیازمندان داد.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ خوانانیدن = بخواندن برانگیختن
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی دو از چهار)
بمشهد یا کربلا رفتن در آن زمان یکی از گرفتاریهای ایرانیان میبود. در همان هُکماوار که بیشتر مردمش برزگر و رنجبر میباشند با صد سختی پول بدست میآوردندی و در خوراک و پوشاک بخود سختی دادندی و هر چند سال یک بار به کربلا و یا مشهد رفتندی و پولها را از دست داده با کیسهی تهی و دلی پر از شادی بازگشتندی ، و شبهای دراز زمستان را گرد هم نشسته هر یکی از سفرهای خود میگفتی و بخود میبالیدی. بیچارگان با بیسوادی و نادانی ساخته تنها دلخوشیشان این میبودی.
بارها شنیده بودم پدرم پندشان میدادی و چنین میگفتی : آن پول را به نیازمندانِ خویشان و همسایگان دهید. ولی این سخن او کمتر نتیجه میداد. زیرا روضهخوانان و چاووشان همه آخشیج[=ضد] گفتههای او را گفتندی. روضهخوان بالای منبر رفتی و چنین گفتی : فرشتگان بپیشوار زُوار آیند و بالهای خود را بزیر پای او گسترند ، گَرد رخت و کفش او را توتیای چشم گردانند. هر کسی هر گناهی دارد چون بزیارت رفت آمرزیده گردد. امامحسین روز رستاخیز ایستادگی خواهد کرد و تا همگی زُوار را ببهشت نرساند خودش گام در آن نخواهد گزاشت. از آنسوی چاووشان همینکه پاییز شدی یک روز میدیدی یکی سوار اسبی شده و نیزهی بلندی با پرچم سبز یا سرخ بدست گرفته و دستار بزرگی بسر بسته و با یک آواز بلندی میخواند : «بر مشامم میرسد هر لحظه بوی کربلا». در این هنگام میبود که دلهای شیعیان بلرزه افتاده و چشمها پر از اشک و دلها پر از آرزو گردیدی ، و هر کسی که توانستی پولی بدست آورد و راه افتد دیگر نایستادی. چهبسا که کسانی فرشهای خانهی خود را فروختندی و راه افتادندی. بارها رخ دادی که بقالی یا عطاری سرمایهی خود را پول گردانیده و خانوادهی خود را بیسر و سامان گزارده روانه گردیدی و پس از سه ماهی دستتهی بازگشته بیکار و سرگردان ماندی و چشم بدست این و آن دوختی. با اینحال پیداست که گفتههای پدرم نتیجه نتوانستی داد.
نیز پدرم روضه نخوانانیدی (1). من دوازده سال از زمان او را دریافتم که شش سالش را نیک بیاد میدارم. در آن شش سال روضهخوانی بخانهی ما پا نگزاشت. در اینجا نیز گفتی : بهتر است آن پول را به نیازمندان داد.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ خوانانیدن = بخواندن برانگیختن
این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که مستی شبانه میگردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثهی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و اینست که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.
شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایهی زبونی نخواهد بود.
بعبارت دیگر اندیشههاییست که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید میآورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ میگردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایهی دلیری آنان نمیباشد. اینست که اینگونه اندیشهها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمینماید.
(اکنون و آینده ما راست)
شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایهی زبونی نخواهد بود.
بعبارت دیگر اندیشههاییست که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید میآورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ میگردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایهی دلیری آنان نمیباشد. اینست که اینگونه اندیشهها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمینماید.
(اکنون و آینده ما راست)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 170
🔸 در پیرامون زبان
اينكه گفتهاند از «نوشتي» يا از «رفتي» همهي شش كس نميآمده چنانكه گفتيم اين خود لغزش ديگري از ايشانست. اگر نيك جستندي همهي شش كس را پيدا كردندي. و آنگاه آمدن شش كس از هر كاري از روي يك پايهاي (قاعده) ميباشد. در جايي كه دو كس يا بيشتر آمده بيگمان همهي شش كس ميآمده. اگرهم در كتابها پيدا نشود ما خود ميتوانيم كسهاي بازمانده را درست كنيم. هرچه هست چون در اين باره سخناني نوشتهاند و شايد برخي چگونگي شش كس اين گونه را ندانند اينست ما آنها را در اينجا ميآوريم :
نوشتمي نوشتيي نوشتي.
نوشتيمي نوشتيدي نوشتندي.
در «گذشتهي آيندگي» نيز چون نيمهي نخست آن از اين گونه است بايد گفت :
خواستمي نوشت خواستيي نوشت خواستي نوشت
خواستيمي نوشت خواستيدي نوشت خواستندي نوشت
🔸 در پیرامون زبان
اينكه گفتهاند از «نوشتي» يا از «رفتي» همهي شش كس نميآمده چنانكه گفتيم اين خود لغزش ديگري از ايشانست. اگر نيك جستندي همهي شش كس را پيدا كردندي. و آنگاه آمدن شش كس از هر كاري از روي يك پايهاي (قاعده) ميباشد. در جايي كه دو كس يا بيشتر آمده بيگمان همهي شش كس ميآمده. اگرهم در كتابها پيدا نشود ما خود ميتوانيم كسهاي بازمانده را درست كنيم. هرچه هست چون در اين باره سخناني نوشتهاند و شايد برخي چگونگي شش كس اين گونه را ندانند اينست ما آنها را در اينجا ميآوريم :
نوشتمي نوشتيي نوشتي.
نوشتيمي نوشتيدي نوشتندي.
در «گذشتهي آيندگي» نيز چون نيمهي نخست آن از اين گونه است بايد گفت :
خواستمي نوشت خواستيي نوشت خواستي نوشت
خواستيمي نوشت خواستيدي نوشت خواستندي نوشت
✴️همیشه نگران آینده باید بود
🔸در جهان همهی كوششها بر آنست كه یك توده بد را بد دانسته از آن بیزاری جویند و نیك را نیك شناخته بسوی آن بگرایند و این خود باعث آنست كه بدی در آن توده كمتر گردد و توانا و ناتوان همه ایمن و آسوده زیست كنند و از خرسندی بهرهی شایان بردارند.
🔸گروهی كه ستمگران را بدینداری و دادگری ستایند ، كشندگان خود را فرستادهی خدا انگارند[1] ، چنگیزها و هلاكوها و تیمورها را بر صدر تاریخ نشانند بجای نفرین بر آن نامردان كتابها در ستایش و آفرین بپردازند ، چنین گروهی با دست خود تیشه بریشهی خود فرود آوردهاند ، چنین گروهی خویش را آماجگاه هرگونه بدبختی و تیرهروزی گردانیدهاند.
نكوهش نمیخواهیم. كسانی كه قرنها پیش از این مرده و رفتهاند چه جای نكوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان كسانی گفتهها و نگاشتههای ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید باید همه را دور انداخت.
🔸میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دورهی آزادی خود را آلودهی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!
در این زمینه سخن فراوانست و من نمیخواهم همهی گفتگو را در یكجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بودهاند از سستی خردها هر كیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی در میان نبوده و كسی جلوگیری نمیكرده این نارواییها میانهی مردم پراكنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، فلسفهی یونانی، فلسفهی هندی همه بهم درآمیخته و نیك و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست كه آخرین تیشه را بر ریشهی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.
🔸كنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست كه میگوییم ایرانیان باید دیواری میانهی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز كنند. زندگانیای كه بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.
باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلكه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد كرد و آن فرومایگان نادان را كه چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشتهاند شایستهی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.
كسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نكنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود.
🔸تودهای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.
🔸ایرانیان اگر بازماندههای قرنهای زبونی را پایمال نسازند از زبونی ایمن نخواهند گردید! كسانی كه در دور مغول برخاستهاند و در برابر آن خونخواریها همه خرسندی نمودهاند باید بازماندههای شوم آنان را پایمال ساخت! آنان كه در زمان تیمور زیسته و بر آن پلیدیها خرده نگرفتهاند باید نشان از ایشان باز نگزاشت.
🔸آن كسانی كه آن بدبختیها را با دیده دیده و یا از نزدیك شنیدهاند و خون آنان بجوش نیامده از خرد و مردمی دور بودهاند و هر آنچه گفته و نگاشتهاند و هر كیش یا فلسفهای از خود بیادگار گزاردهاند در این دورهی فیروزی باید همه را از میان برداشت.
(تاریخ و پندهایش سات 119)
[1] : یکی از این فرومایگان چنگیز را «اولیالامر» نامیده و در شعری دراز چنین آغاز سخن کرده :
ندارد گزیر از شهان روزگار بود پادشا سایهی کردگار
ولیکن سزاوار قوم و زمان فرستد شهان را خدا بیگمان
گه از سایهی لطف و گاهی ز قهر دهد خسروان را خداوند بهر ...
🔸در جهان همهی كوششها بر آنست كه یك توده بد را بد دانسته از آن بیزاری جویند و نیك را نیك شناخته بسوی آن بگرایند و این خود باعث آنست كه بدی در آن توده كمتر گردد و توانا و ناتوان همه ایمن و آسوده زیست كنند و از خرسندی بهرهی شایان بردارند.
🔸گروهی كه ستمگران را بدینداری و دادگری ستایند ، كشندگان خود را فرستادهی خدا انگارند[1] ، چنگیزها و هلاكوها و تیمورها را بر صدر تاریخ نشانند بجای نفرین بر آن نامردان كتابها در ستایش و آفرین بپردازند ، چنین گروهی با دست خود تیشه بریشهی خود فرود آوردهاند ، چنین گروهی خویش را آماجگاه هرگونه بدبختی و تیرهروزی گردانیدهاند.
نكوهش نمیخواهیم. كسانی كه قرنها پیش از این مرده و رفتهاند چه جای نكوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان كسانی گفتهها و نگاشتههای ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید باید همه را دور انداخت.
🔸میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دورهی آزادی خود را آلودهی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!
در این زمینه سخن فراوانست و من نمیخواهم همهی گفتگو را در یكجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بودهاند از سستی خردها هر كیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی در میان نبوده و كسی جلوگیری نمیكرده این نارواییها میانهی مردم پراكنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، فلسفهی یونانی، فلسفهی هندی همه بهم درآمیخته و نیك و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست كه آخرین تیشه را بر ریشهی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.
🔸كنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست كه میگوییم ایرانیان باید دیواری میانهی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز كنند. زندگانیای كه بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.
باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلكه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد كرد و آن فرومایگان نادان را كه چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشتهاند شایستهی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.
كسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نكنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود.
🔸تودهای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.
🔸ایرانیان اگر بازماندههای قرنهای زبونی را پایمال نسازند از زبونی ایمن نخواهند گردید! كسانی كه در دور مغول برخاستهاند و در برابر آن خونخواریها همه خرسندی نمودهاند باید بازماندههای شوم آنان را پایمال ساخت! آنان كه در زمان تیمور زیسته و بر آن پلیدیها خرده نگرفتهاند باید نشان از ایشان باز نگزاشت.
🔸آن كسانی كه آن بدبختیها را با دیده دیده و یا از نزدیك شنیدهاند و خون آنان بجوش نیامده از خرد و مردمی دور بودهاند و هر آنچه گفته و نگاشتهاند و هر كیش یا فلسفهای از خود بیادگار گزاردهاند در این دورهی فیروزی باید همه را از میان برداشت.
(تاریخ و پندهایش سات 119)
[1] : یکی از این فرومایگان چنگیز را «اولیالامر» نامیده و در شعری دراز چنین آغاز سخن کرده :
ندارد گزیر از شهان روزگار بود پادشا سایهی کردگار
ولیکن سزاوار قوم و زمان فرستد شهان را خدا بیگمان
گه از سایهی لطف و گاهی ز قهر دهد خسروان را خداوند بهر ...
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
اگر این کشور مثال یک ده و دو کدخدا یا بهتر گوییم یک ده و دهها کدخدا نبود ، اکنون باید دادگستری همهی این نافهمان را به محاکمه میکشید.
ستاد مقابله با کرونا درپی آنست که زنجیرهی همهگیری بیماری را پاره کند و از گرفتاران بکاهد ، ولی از آنسو یک دسته نادان یک پارچهی «تبرک یافتهای» را از مشهد درمیان بیمارستان میگردانند و بدینسان میکوشند آن زنجیره را هرچه استوارتر و درازتر گردانند.
شنیده بودیم (هشتاد سال پیش) پزشکی بوده آمپول تزریق دارو را پس از گندزدایی با الکل بنام آنکه نجاست الکل را بزداید با آب حوض آبکشی میکرده ، ولی گمان نداشتیم در این روزگار دانشها ، پس از اینهمه راهنماییهای ستاد کرونا و دیگر پزشکان ، کارکنان بیمارستان بجای آنکه از ورود اینگونه کسان به بیمارستان جلو گیرند به چنین نادانیهایی برخیزند. افسوس از این نادانی. افسوس که کسانی در این توده هستند که با سخنان زهرآلودشان همهی رشتههای آموزش دانش در کشور را پنبه میگردانند.
تودهی نادان گمان دارد دانشها جدا و باورهای کیشی جداست. بلکه باورهای کیشی به همهی یافتههای دانش برتری دارد.
دراین میان بجاست به ثانیهی 13 هم پروای جداگانه کنید!
ستاد مقابله با کرونا درپی آنست که زنجیرهی همهگیری بیماری را پاره کند و از گرفتاران بکاهد ، ولی از آنسو یک دسته نادان یک پارچهی «تبرک یافتهای» را از مشهد درمیان بیمارستان میگردانند و بدینسان میکوشند آن زنجیره را هرچه استوارتر و درازتر گردانند.
شنیده بودیم (هشتاد سال پیش) پزشکی بوده آمپول تزریق دارو را پس از گندزدایی با الکل بنام آنکه نجاست الکل را بزداید با آب حوض آبکشی میکرده ، ولی گمان نداشتیم در این روزگار دانشها ، پس از اینهمه راهنماییهای ستاد کرونا و دیگر پزشکان ، کارکنان بیمارستان بجای آنکه از ورود اینگونه کسان به بیمارستان جلو گیرند به چنین نادانیهایی برخیزند. افسوس از این نادانی. افسوس که کسانی در این توده هستند که با سخنان زهرآلودشان همهی رشتههای آموزش دانش در کشور را پنبه میگردانند.
تودهی نادان گمان دارد دانشها جدا و باورهای کیشی جداست. بلکه باورهای کیشی به همهی یافتههای دانش برتری دارد.
دراین میان بجاست به ثانیهی 13 هم پروای جداگانه کنید!
riweye badbaxtihã 5.pdf
407.8 KB
«ریشهی بدبختیها 5» عنوان هجدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی سه از چهار)
در آن زمان یکی از گرفتاریها در ایران کشاکش شیخی و کریمخانی و متشرع میبود. این کشاکش از زمان فتحعلیشاه برخاسته و در تبریز کار بخونریزی انجامیده و این زمان هر گروهی جدا از دیگران زیستندی و ملا و مسجد و کتابهاشان جدا میبود. شیخی با متشرع یا کریمخانی آمد و رفت نکردی. دختر بآنان ندادی. تا توانستی کینه و دشمنی نشان دادی. پدرم در این باره هم رفتار دیگری میداشت. زیرا باآنکه از گروه متشرعان بلکه پیشوای آنان میبود ، با شیخیان و کریمخانیان مهربانی کردی و بهمگی آنان سلام دادی و حال پرسیدی. یکی از خوشبختیهای پدرم داشتن دوستان پاکدل و نیکنهاد میبود. ده بیست تن دوستانی میداشت که بپدرم دلبستگی بیاندازه نشان دادندی و او را «آقا» خوانده پاس بسیار داشتندی. پدرم بآنها «داداش» گفتی و رفتار برادرانه کردی. این دوستان پدرم و رفتارشان خود داستان جداییست ، و در اینجا خواستم آنست که چند تنی از آن دوستانش از شیخیان میبودند.
یکی از آنان حاجیجواد دیزَجی میبود که همچون پدرم فرشفروشی کردی و تا ده سال پیش در تبریز زنده میبود و تبریزیان او را میشناسند. دیگری حاجیزینالعابدین دیزَجی میبود که در باتوم بازرگانی میداشتی و هر چند سال یک بار به تبریز میآمدی و خود یکی از شیخیان بسیار کینهانبار[=کینهتوز] میبود و با اینحال با پدرم برادری میداشت.
چند بار این را از پدرم شنیده بودم : «این اختلاف را بمیان ما دیگران انداختهاند». پدرم مرد سادهای میبود و از سیاست بیگانگان کمترین آگاهی نمیداشت. با آنحال در این باره این سخن را گفتی. آن سالی که آقامیرزاعلی ثقةالاسلام (آنکه روسیان بدارش زدند) بجای پدرش نشسته بود یک شب رمضانی در نزد پدرم گفته شد کسانی از شیخیان به پیش او رفته «مناسک حج» خواستهاند ، و او گفته است : «به همان مناسک علمای نجف عمل کنید ، من نیز درس از آنها خواندهام». از این سخن پدرم شادمان گردیده و به ثقةالاسلام دعا گفت.
با اینحال شنیدنیست که پدرم ناچار شد در یک کشاکش شیخی و متشرع پا بمیان گزارد که میتوانم گفت همیشه افسوس آن پیشامد را خوردی. چگونگی آنکه در هُکماوار سردستهی شیخیان حاجیمحمود نام پیرمرد ریشسفیدی میبود و او را خواهرزادگانی بنام جلیل و عباس و یوسف میبودند. این یوسف همانست که در تاریخ مشروطه نیز دیده میشود و صمدخان او را «دو شقه» گردانیده و داستانش را براون و دیگران نوشتهاند.
این یوسف در آن روزها تازه سر برآورده به لوتیگری آغاز کرده و چون جوان بیباک و دلیری میبود در اندکزمانی نام یافته بود. پدرم با حاجیمحمود و این خواهرزادگانش نیز مهربانی کردی و بهمهی ایشان پیشسلام شدی. در آن روزها این یوسف در سر راه هُکماوار که ببازار میروند جلو زنی را گرفته بود. متشرعان این را بهانه گرفته به دستهبندی پرداخته و شامگاهان که پدرم همراه حاجیمیرمحسنآقا از بازار بازمیگشت جلو او را گرفته بدادخواهی پرداختند ، و فردا بخانهی ما ریخته با زور پدرم را جلو انداخته با خود به عالیقاپو بردند که از ولیعهد (محمدعلیمیرزا) داد خواهند. از آنسو شیخیان دسته بدسته بخانهی ثقةالاسلام رفتند ، و چون ثقةالاسلام پا بمیان گزاشت از اینسو نیز حاجیمیرزاحسن مجتهد1 به همچشمی او هواداری از متشرعان کرد. این داستان بدرازی افتاد و از تهران تلگرافها رسید و سرانجامِ دو سه ماه کشاکش ، یوسف را که در زندان میبود به اردبیل فرستاده در «نارینقلعه» که جایگاه گناهکارانِ سخت میبود بند کردند. این پیشامد تخم دشمنی را میانهی خاندان ما با حاجیمحمود و یوسف کاشت که نتیجهاش گزند بسیاری در زمان مشروطه گردید.
1ـ این از پیشوایان بزرگ شیعیان در تبریز و خود از دیهداران و انبارداران بود که چون بدشمنی با مشروطهخواهان برخاست ، مشروطهخواهان او را از شهر بیرون کردند.
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی سه از چهار)
در آن زمان یکی از گرفتاریها در ایران کشاکش شیخی و کریمخانی و متشرع میبود. این کشاکش از زمان فتحعلیشاه برخاسته و در تبریز کار بخونریزی انجامیده و این زمان هر گروهی جدا از دیگران زیستندی و ملا و مسجد و کتابهاشان جدا میبود. شیخی با متشرع یا کریمخانی آمد و رفت نکردی. دختر بآنان ندادی. تا توانستی کینه و دشمنی نشان دادی. پدرم در این باره هم رفتار دیگری میداشت. زیرا باآنکه از گروه متشرعان بلکه پیشوای آنان میبود ، با شیخیان و کریمخانیان مهربانی کردی و بهمگی آنان سلام دادی و حال پرسیدی. یکی از خوشبختیهای پدرم داشتن دوستان پاکدل و نیکنهاد میبود. ده بیست تن دوستانی میداشت که بپدرم دلبستگی بیاندازه نشان دادندی و او را «آقا» خوانده پاس بسیار داشتندی. پدرم بآنها «داداش» گفتی و رفتار برادرانه کردی. این دوستان پدرم و رفتارشان خود داستان جداییست ، و در اینجا خواستم آنست که چند تنی از آن دوستانش از شیخیان میبودند.
یکی از آنان حاجیجواد دیزَجی میبود که همچون پدرم فرشفروشی کردی و تا ده سال پیش در تبریز زنده میبود و تبریزیان او را میشناسند. دیگری حاجیزینالعابدین دیزَجی میبود که در باتوم بازرگانی میداشتی و هر چند سال یک بار به تبریز میآمدی و خود یکی از شیخیان بسیار کینهانبار[=کینهتوز] میبود و با اینحال با پدرم برادری میداشت.
چند بار این را از پدرم شنیده بودم : «این اختلاف را بمیان ما دیگران انداختهاند». پدرم مرد سادهای میبود و از سیاست بیگانگان کمترین آگاهی نمیداشت. با آنحال در این باره این سخن را گفتی. آن سالی که آقامیرزاعلی ثقةالاسلام (آنکه روسیان بدارش زدند) بجای پدرش نشسته بود یک شب رمضانی در نزد پدرم گفته شد کسانی از شیخیان به پیش او رفته «مناسک حج» خواستهاند ، و او گفته است : «به همان مناسک علمای نجف عمل کنید ، من نیز درس از آنها خواندهام». از این سخن پدرم شادمان گردیده و به ثقةالاسلام دعا گفت.
با اینحال شنیدنیست که پدرم ناچار شد در یک کشاکش شیخی و متشرع پا بمیان گزارد که میتوانم گفت همیشه افسوس آن پیشامد را خوردی. چگونگی آنکه در هُکماوار سردستهی شیخیان حاجیمحمود نام پیرمرد ریشسفیدی میبود و او را خواهرزادگانی بنام جلیل و عباس و یوسف میبودند. این یوسف همانست که در تاریخ مشروطه نیز دیده میشود و صمدخان او را «دو شقه» گردانیده و داستانش را براون و دیگران نوشتهاند.
این یوسف در آن روزها تازه سر برآورده به لوتیگری آغاز کرده و چون جوان بیباک و دلیری میبود در اندکزمانی نام یافته بود. پدرم با حاجیمحمود و این خواهرزادگانش نیز مهربانی کردی و بهمهی ایشان پیشسلام شدی. در آن روزها این یوسف در سر راه هُکماوار که ببازار میروند جلو زنی را گرفته بود. متشرعان این را بهانه گرفته به دستهبندی پرداخته و شامگاهان که پدرم همراه حاجیمیرمحسنآقا از بازار بازمیگشت جلو او را گرفته بدادخواهی پرداختند ، و فردا بخانهی ما ریخته با زور پدرم را جلو انداخته با خود به عالیقاپو بردند که از ولیعهد (محمدعلیمیرزا) داد خواهند. از آنسو شیخیان دسته بدسته بخانهی ثقةالاسلام رفتند ، و چون ثقةالاسلام پا بمیان گزاشت از اینسو نیز حاجیمیرزاحسن مجتهد1 به همچشمی او هواداری از متشرعان کرد. این داستان بدرازی افتاد و از تهران تلگرافها رسید و سرانجامِ دو سه ماه کشاکش ، یوسف را که در زندان میبود به اردبیل فرستاده در «نارینقلعه» که جایگاه گناهکارانِ سخت میبود بند کردند. این پیشامد تخم دشمنی را میانهی خاندان ما با حاجیمحمود و یوسف کاشت که نتیجهاش گزند بسیاری در زمان مشروطه گردید.
1ـ این از پیشوایان بزرگ شیعیان در تبریز و خود از دیهداران و انبارداران بود که چون بدشمنی با مشروطهخواهان برخاست ، مشروطهخواهان او را از شهر بیرون کردند.