کتابهایی که مارگارت اسمیث شرقشناس انگلیسی نوشته.
یکی از آنها را ترجمانهای ایرانی به فارسی به مردم این کشور ارمغان گردانیدهاند.
یکی از آنها را ترجمانهای ایرانی به فارسی به مردم این کشور ارمغان گردانیدهاند.
هانری کُربن و میوهی رنجهایی که برای زنده گردانیدن صوفیگری و ادبیات دورهی مغول کشیده.
✴️ چگونه پاكدین شدم
نوشتهی مریم صمصامی (ارومیه)
من مانند بسیاری از هممیهنان در یك خانوادهی دانشپژوه پرورش یافته و خانوادهی ما همواره مردان نیك و میهندوست پرورده و از اینسو خوشبینی مردم اورمیه را جلب نموده است. پدرم شادروان آقای حسین جهانگیری افشار (بیگلربیگی افشار اورمیه) نیز از مردان بنام و دانشمند بوده و در محیط خانه و زندگی یك نوع مهر و شادی برپا و در نیك بار آوردن فرزندان خود كوشش فراوان مینمود. پندارهای نادرستی كه بوسیلهی افراد خرافاتی خانه بمغزها راه مییافت با گفتارها و آگاهیهای شاینده آنها را از مغز ما دور مینمود ـ چنانكه از بدیهایی كه كیش شیعه بعمر و كسان دیگر نسبت میدهد سخت [بر]میآشفت و ما را از پذیرفتن آن سخنان زشت و ناستوده بازمیداشت. از اینرو برخی پدرم را سنی و هوادار خلفای سه گانه دانسته و برخی نیز نسبت (ذهبی بودن) بپدرم میدادند. ولی او از همهی اینها دور بوده و خدا را با خرد آزاد شناخته بود. به هر سان با اینكه من در زیر راهنمایی چنین پدر فهمیدهای بار آمدم باز از آلودگیها و نابخردیها بركنار نبودم.
روزی سرگذشت یك دختر ایرانی را كه سرانجام چراغ دودانگیز زندگیش در خانهی بدكنشان خاموش میگردد بدست آورده از خواندن آن بسیار آزرده شده و اشكهای فراوان ریختم. چون پدرم مرا اندوهگین یافت چگونگی را خواستار شد و چون آگاهی یافت ، از خواندن اینگونه كتابها بازم داشته از روی میز خود دفتری را كه در روی جلد آن خورشید تابناكی نور افشانی مینمود و كلمهی «پیمان» را در زیر پرتو فروزان خود پرورش میداد بدستم داده بخواندن و فهمیدنش وادارم نمود و من از این راه بخواندن مهنامهی پیمان راهنمایی شده همواره آن را خوانده و چیزهایی را كه فهمیدنش دشوار میبود از پدرم میپرسیدم.
از آن پس در دلم روشناییهایی پدید آمده جسته جسته براه رستگاری آشنا میشدم تا هنگام آن گردید كه بخانه شوهرم بروم. سالها سپری گردید تا روزنامهی پرچم پراكنده شد. من و شوهرم با شادیهای فراوان آن را خریده و خوانده و نگاه میداشتیم. با اینهمه آنچه را كه میجستیم نمییافتیم و معنی دین را بدرستی ندانسته و در شناسایی خدا و راه پرستش او همواره راه كج میپیمودیم. با اینكه آگاهی داشتیم كه این راهها ناستوده و بیخردانه است و بگفتار علمای مذهب شیعه نیز خرد ما اجازه پذیرش نمیداد. اینبود كه از اینجا مانده و از آنجا رانده روز بروز درماندگی ما در كار دین و زندگی افزونتر میگردید. تا آن هنگامی كه كتابهای آقای كسروی ـ مهین پیشوای ارجمند ما ـ مانند خورشید تابان بتابیدن آغاز نموده و تكانهای سختی در ما پدیدار نموده چیزهایی را كه در جستجویش بودیم یافتیم.
اینك خدا را سپاس كه دورهی گمراهی ما پایان یافته هر دو بهنگام جوانی براه پاكدینی آشنا شدیم. اكنون روان من آسایش یافته و در درون دلم فروغ امید بآینده پدید آمده و خود را مانند پرندگان سبكبار میبینم و این هودهی پذیرفتن راه پاكدینی و آمیغهای آن است ـ من و شوهرم پیمان بستهایم كه در راه پراكندن آمیغهای پاكدینی آنچه شایندهی دو همسر پاكدین است اگرچه فرجامش با ریختن خون خودمان هم باشد از هیچ چیز دریغ نداریم ، زیرا مرگ در راه پاكدینی برای ما بسی سزاوارتر و گواراتر خواهد بود ـ پاکدینی جداییها را بهم پیوندد و آلودگیها و خرافات و بتپرستیها را از میان مردمان پاک گرداند و خدای بزرگ و یكتای مهربان را بنیكی شناساند ـ سپاس خدای را كه میهن ما ایران شایستهی این بوده كه خورشید تابناك پاكدینی از این سرزمین بجهان نورافشانی كند.
زنده باد راهنمای پاكدینان! پاینده باد پاكدینی!.
(مهنامهی آذرماه 24)
نوشتهی مریم صمصامی (ارومیه)
من مانند بسیاری از هممیهنان در یك خانوادهی دانشپژوه پرورش یافته و خانوادهی ما همواره مردان نیك و میهندوست پرورده و از اینسو خوشبینی مردم اورمیه را جلب نموده است. پدرم شادروان آقای حسین جهانگیری افشار (بیگلربیگی افشار اورمیه) نیز از مردان بنام و دانشمند بوده و در محیط خانه و زندگی یك نوع مهر و شادی برپا و در نیك بار آوردن فرزندان خود كوشش فراوان مینمود. پندارهای نادرستی كه بوسیلهی افراد خرافاتی خانه بمغزها راه مییافت با گفتارها و آگاهیهای شاینده آنها را از مغز ما دور مینمود ـ چنانكه از بدیهایی كه كیش شیعه بعمر و كسان دیگر نسبت میدهد سخت [بر]میآشفت و ما را از پذیرفتن آن سخنان زشت و ناستوده بازمیداشت. از اینرو برخی پدرم را سنی و هوادار خلفای سه گانه دانسته و برخی نیز نسبت (ذهبی بودن) بپدرم میدادند. ولی او از همهی اینها دور بوده و خدا را با خرد آزاد شناخته بود. به هر سان با اینكه من در زیر راهنمایی چنین پدر فهمیدهای بار آمدم باز از آلودگیها و نابخردیها بركنار نبودم.
روزی سرگذشت یك دختر ایرانی را كه سرانجام چراغ دودانگیز زندگیش در خانهی بدكنشان خاموش میگردد بدست آورده از خواندن آن بسیار آزرده شده و اشكهای فراوان ریختم. چون پدرم مرا اندوهگین یافت چگونگی را خواستار شد و چون آگاهی یافت ، از خواندن اینگونه كتابها بازم داشته از روی میز خود دفتری را كه در روی جلد آن خورشید تابناكی نور افشانی مینمود و كلمهی «پیمان» را در زیر پرتو فروزان خود پرورش میداد بدستم داده بخواندن و فهمیدنش وادارم نمود و من از این راه بخواندن مهنامهی پیمان راهنمایی شده همواره آن را خوانده و چیزهایی را كه فهمیدنش دشوار میبود از پدرم میپرسیدم.
از آن پس در دلم روشناییهایی پدید آمده جسته جسته براه رستگاری آشنا میشدم تا هنگام آن گردید كه بخانه شوهرم بروم. سالها سپری گردید تا روزنامهی پرچم پراكنده شد. من و شوهرم با شادیهای فراوان آن را خریده و خوانده و نگاه میداشتیم. با اینهمه آنچه را كه میجستیم نمییافتیم و معنی دین را بدرستی ندانسته و در شناسایی خدا و راه پرستش او همواره راه كج میپیمودیم. با اینكه آگاهی داشتیم كه این راهها ناستوده و بیخردانه است و بگفتار علمای مذهب شیعه نیز خرد ما اجازه پذیرش نمیداد. اینبود كه از اینجا مانده و از آنجا رانده روز بروز درماندگی ما در كار دین و زندگی افزونتر میگردید. تا آن هنگامی كه كتابهای آقای كسروی ـ مهین پیشوای ارجمند ما ـ مانند خورشید تابان بتابیدن آغاز نموده و تكانهای سختی در ما پدیدار نموده چیزهایی را كه در جستجویش بودیم یافتیم.
اینك خدا را سپاس كه دورهی گمراهی ما پایان یافته هر دو بهنگام جوانی براه پاكدینی آشنا شدیم. اكنون روان من آسایش یافته و در درون دلم فروغ امید بآینده پدید آمده و خود را مانند پرندگان سبكبار میبینم و این هودهی پذیرفتن راه پاكدینی و آمیغهای آن است ـ من و شوهرم پیمان بستهایم كه در راه پراكندن آمیغهای پاكدینی آنچه شایندهی دو همسر پاكدین است اگرچه فرجامش با ریختن خون خودمان هم باشد از هیچ چیز دریغ نداریم ، زیرا مرگ در راه پاكدینی برای ما بسی سزاوارتر و گواراتر خواهد بود ـ پاکدینی جداییها را بهم پیوندد و آلودگیها و خرافات و بتپرستیها را از میان مردمان پاک گرداند و خدای بزرگ و یكتای مهربان را بنیكی شناساند ـ سپاس خدای را كه میهن ما ایران شایستهی این بوده كه خورشید تابناك پاكدینی از این سرزمین بجهان نورافشانی كند.
زنده باد راهنمای پاكدینان! پاینده باد پاكدینی!.
(مهنامهی آذرماه 24)
🔶 زندگانی من
🔸 5ـ یک روز دشواری در زندگی من
من در زندگی کمتر زمانی بیاندوه بودهام ، با اینحال کمتر گریه کردهام. اکنون سال من از پنجاه میگذرد ، ولی اگر گریههایم را بشمارم ـ گریههایی که از روی اندوه خودم گریستهام ـ بیش از چهار یا پنج بار نبوده. یکی از این گریهها بلکه سختترین همهی آنها ، در روز مرگ پدرم بوده. آن روز من چون از خواب برخاستم حال پدرم اندکی آرامش یافته و بخواب رفته بود ، و من چون گمان دیگری نمیبردم روانهی مکتب گردیدم. لیکن روز به نیمه نرسیده بود که آمدند و گفتند : «آقا شما را میخواهد». با خود گفتم : باشد که میخواهند مرا پی پزشک یا درمان فرستند. ولی چون بجلو مسجد نیایم (مسجد میراحمد) رسیدم از آنجا آواز گریه و شیونی بگوشم خورد و درمیان آنها آواز خواهر بزرگم را شنیدم. من دلم بتکان آمد ولی گفتند : «آمدهاند بمسجد شفای آقا را میخواهند». بدینسان آرامم گردانیدند. ولی چون بدر خانهمان نزدیک میشدم دیدم مردم در آنجا انبوه شدهاند و در همان هنگام دیدم جنازهای را بیرون آوردند.
دانستم چه رخ داده ولی ندانستم که به چه حالی افتادم. همین اندازه بیاد میدارم که اندکبرفی از آسمان میبارید و بادی نیز میوزید. جنازه را میبردند و من چنان میگریستم که از خود بدر میبودم و پیرامونیان خود را نمیشناختم. یک تن میرحاجی نام که اکنون در تبریز است بازوی مرا گرفته از افتادنم بازمیداشت و پیاپی دلداری میداد.
نمیدانم آن روز چگونه گذشت. شب در مسجد بزرگ هُکماوار «شام غریبان» گرفتند. مسجد پر شد و جای پا گزاردن نمیبود. حاجیملا احمد نامی که روضهخوان بزرگ آن کویها میبود بمنبر رفت و چنین آغاز سخن کرد :
«منتظرید من برای شما از مصیبتهای کربلا بگویم؟!. امشب اینجا کربلاست. من وقتی که بمسجد وارد شدم و آواز گریهی پسر این مرحوم بگوشم رسید چنان از خودم بدر شدهام که حال روضه خواندن ندارم. همه آواز بهم انداخته گریه خواهیم کرد». این را گفت و بیاختیار بگریه پرداخت و از سراسر مسجد شیون بلند گردید و پیداست که در این میان مرا چه حالی بوده.
آن شب نیز گذشت. یکی از دوستان پدرم حاجیگلی نام میبود که در نزدیکی ما عمارت بزرگ و باشکوهی میداشت. فردا در آنجا ختم آغاز کردند. در آن زمان چون در تبریز برای مردگان یک روز و نیم ختم گزاردندی که ملایانی «عشر» (1) خواندندی و مردم دسته دسته آمدندی و فاتحه یا قرآن خوانده رفتندی ، و اگر مرده جوان میبوده گاهی نیز عشرخوان بجای «عشر» روضه خواندی. ولی دربارهی پدرم هیچ کدام از اینها نبود و نیازی بروضهخوان نیفتاد. زیرا هر کدام از دوستان پدرم که شنیده بود و میرسید با گریه و شیون بدرون درمیآمد و دیگران آواز بآواز او میانداختند ، چون اندکی میگذشت ناگهان همان حاجیگلی که یک مرد سترگاندام و تناوری میبود بپا برمیخاست و بیاختیار فریاد میزد : «آهای حاجیمیرقاسم هارداسان؟» (2) ، این را میگفت و بسر و روی خود میکوفت و همه را بگریه میانداخت. سپس که اندکی میگذشت آقامیررضا (پدر حاجی میرمحسنآقا) با آن ریش دراز انبوه و عمامهی سترگ خود برمیخاست و فریاد برمیداشت : «وای جوان بالا ...» (3). بدینسان یک روز و نیم با سوگواری گذشت. سپس پس از چند هفته که حاجی میرمحسنآقا از سفر بازمیگشت یک دور سوگواری در آن زمان رخ داد. سپس نیز برخی از دوستان پدرم که در سفر میبودند هر کدام که بازمیگشت نخست با همراهان و پیشوازیان بدر خانهی ما میآمدند و سوگواریها کرده سپس بخانهی خود میرفتند.
اینها را مینویسم تا اندازهی دلبستگیای که میانهی پدرم با دوستانش بوده دانسته گردد. پس از درگذشتن پدرم بسیاری از خویشان مادری از ما دوری گزیدند. اینها کسانی میبودند که هر دو سال و سه سال یک بار به کربلا رفتندی و روضهخوانیها کردندی. پدرم به هر یکی پشتیبانیها و نیکیهای بسیار کرده بود. با اینحال در این هنگام با ما رفتار بدی آغاز کردند و کار بجایی رسید که مادرم بیکبار از ایشان برید. لیکن این دوستان پدرم همچنان با ما مهربانی مینمودند ، و هر زمان که یکی مرا در کوچه دیدی ایستادی و حال پرسیدی و یاد پدرم کردی و دلداری دادی. آن حاجیگلی چون همسایهی ما میبود بارها فرستادی مرا بنزد خود خواندی و همینکه چشمش بمن افتادی اشک ریختی و چنین گفتی : «من هم بزودی بنزد او خواهم رفت». راستی هم دو سال بیشتر نگذشت که او نیز مرد و چنین «وصیت» کرده بود که زیر پای پدرم بخاکش سپارند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ هر ده آيه از قرآن (با یاری واژهنامهی معین)
2ـ معنی : ای حاجیمیرقاسم کجایی؟
3ـ معنی : وای فرزند جوان!
🔸 5ـ یک روز دشواری در زندگی من
من در زندگی کمتر زمانی بیاندوه بودهام ، با اینحال کمتر گریه کردهام. اکنون سال من از پنجاه میگذرد ، ولی اگر گریههایم را بشمارم ـ گریههایی که از روی اندوه خودم گریستهام ـ بیش از چهار یا پنج بار نبوده. یکی از این گریهها بلکه سختترین همهی آنها ، در روز مرگ پدرم بوده. آن روز من چون از خواب برخاستم حال پدرم اندکی آرامش یافته و بخواب رفته بود ، و من چون گمان دیگری نمیبردم روانهی مکتب گردیدم. لیکن روز به نیمه نرسیده بود که آمدند و گفتند : «آقا شما را میخواهد». با خود گفتم : باشد که میخواهند مرا پی پزشک یا درمان فرستند. ولی چون بجلو مسجد نیایم (مسجد میراحمد) رسیدم از آنجا آواز گریه و شیونی بگوشم خورد و درمیان آنها آواز خواهر بزرگم را شنیدم. من دلم بتکان آمد ولی گفتند : «آمدهاند بمسجد شفای آقا را میخواهند». بدینسان آرامم گردانیدند. ولی چون بدر خانهمان نزدیک میشدم دیدم مردم در آنجا انبوه شدهاند و در همان هنگام دیدم جنازهای را بیرون آوردند.
دانستم چه رخ داده ولی ندانستم که به چه حالی افتادم. همین اندازه بیاد میدارم که اندکبرفی از آسمان میبارید و بادی نیز میوزید. جنازه را میبردند و من چنان میگریستم که از خود بدر میبودم و پیرامونیان خود را نمیشناختم. یک تن میرحاجی نام که اکنون در تبریز است بازوی مرا گرفته از افتادنم بازمیداشت و پیاپی دلداری میداد.
نمیدانم آن روز چگونه گذشت. شب در مسجد بزرگ هُکماوار «شام غریبان» گرفتند. مسجد پر شد و جای پا گزاردن نمیبود. حاجیملا احمد نامی که روضهخوان بزرگ آن کویها میبود بمنبر رفت و چنین آغاز سخن کرد :
«منتظرید من برای شما از مصیبتهای کربلا بگویم؟!. امشب اینجا کربلاست. من وقتی که بمسجد وارد شدم و آواز گریهی پسر این مرحوم بگوشم رسید چنان از خودم بدر شدهام که حال روضه خواندن ندارم. همه آواز بهم انداخته گریه خواهیم کرد». این را گفت و بیاختیار بگریه پرداخت و از سراسر مسجد شیون بلند گردید و پیداست که در این میان مرا چه حالی بوده.
آن شب نیز گذشت. یکی از دوستان پدرم حاجیگلی نام میبود که در نزدیکی ما عمارت بزرگ و باشکوهی میداشت. فردا در آنجا ختم آغاز کردند. در آن زمان چون در تبریز برای مردگان یک روز و نیم ختم گزاردندی که ملایانی «عشر» (1) خواندندی و مردم دسته دسته آمدندی و فاتحه یا قرآن خوانده رفتندی ، و اگر مرده جوان میبوده گاهی نیز عشرخوان بجای «عشر» روضه خواندی. ولی دربارهی پدرم هیچ کدام از اینها نبود و نیازی بروضهخوان نیفتاد. زیرا هر کدام از دوستان پدرم که شنیده بود و میرسید با گریه و شیون بدرون درمیآمد و دیگران آواز بآواز او میانداختند ، چون اندکی میگذشت ناگهان همان حاجیگلی که یک مرد سترگاندام و تناوری میبود بپا برمیخاست و بیاختیار فریاد میزد : «آهای حاجیمیرقاسم هارداسان؟» (2) ، این را میگفت و بسر و روی خود میکوفت و همه را بگریه میانداخت. سپس که اندکی میگذشت آقامیررضا (پدر حاجی میرمحسنآقا) با آن ریش دراز انبوه و عمامهی سترگ خود برمیخاست و فریاد برمیداشت : «وای جوان بالا ...» (3). بدینسان یک روز و نیم با سوگواری گذشت. سپس پس از چند هفته که حاجی میرمحسنآقا از سفر بازمیگشت یک دور سوگواری در آن زمان رخ داد. سپس نیز برخی از دوستان پدرم که در سفر میبودند هر کدام که بازمیگشت نخست با همراهان و پیشوازیان بدر خانهی ما میآمدند و سوگواریها کرده سپس بخانهی خود میرفتند.
اینها را مینویسم تا اندازهی دلبستگیای که میانهی پدرم با دوستانش بوده دانسته گردد. پس از درگذشتن پدرم بسیاری از خویشان مادری از ما دوری گزیدند. اینها کسانی میبودند که هر دو سال و سه سال یک بار به کربلا رفتندی و روضهخوانیها کردندی. پدرم به هر یکی پشتیبانیها و نیکیهای بسیار کرده بود. با اینحال در این هنگام با ما رفتار بدی آغاز کردند و کار بجایی رسید که مادرم بیکبار از ایشان برید. لیکن این دوستان پدرم همچنان با ما مهربانی مینمودند ، و هر زمان که یکی مرا در کوچه دیدی ایستادی و حال پرسیدی و یاد پدرم کردی و دلداری دادی. آن حاجیگلی چون همسایهی ما میبود بارها فرستادی مرا بنزد خود خواندی و همینکه چشمش بمن افتادی اشک ریختی و چنین گفتی : «من هم بزودی بنزد او خواهم رفت». راستی هم دو سال بیشتر نگذشت که او نیز مرد و چنین «وصیت» کرده بود که زیر پای پدرم بخاکش سپارند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ هر ده آيه از قرآن (با یاری واژهنامهی معین)
2ـ معنی : ای حاجیمیرقاسم کجایی؟
3ـ معنی : وای فرزند جوان!