پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
‌ادوارد براون انگلیسی که کتاب «نقطة الکاف» را با دیباچه‌ای که محمد قزوینی بر آن نوشت (بی‌آنکه نام او را برد) چاپ گردانید.
او همچنین در 1890 با عبدالبهاء و بهاءالله در عکا دیدار میکند.
براون همچنین در 1893 «تاریخ جدید» میرزا علیمحمد باب (نوشته‌ی میرزا حسین همدانی) را به انگلیسی ترجمه میکند.
✴️ براون و بهاییگری

«داستان اینست که چون میرزا‌حسینعلی[بهاء] بدعوی برخاست و دسته‌ای بنیاد نهاد روسیان ، چه در ایران و چه در قفقاز ، پشتیبانی ازو نمودند. بهاء‌الله نیز در نوشته‌های خود گرایش بروسیان نشان داد. از آنسوی انگلیسیان بنام همچشمی در سیاست به پشتیبانی از ازلیان برخاستند. بویژه پس از گرفتن قبرس از دست عثمانیان ، که چون میرزا‌یحیا‌ صبح ‌ازل با خاندان خود در آن آبخوست[=جزیره] میزیست ، و خواه و ناخواه بسته و زیردست انگلیسیان گردید. چاپ کردن براون کتاب «نقطة‌ الکاف» حاجی‌میرزا‌جانی ‌کاشانی را و دیباچه‌ای که خود او (با خامه‌ی میرزا‌محمد ‌قزوینی) برآن کتاب نوشته ، همه از این راه است.
ازلیان در ایران کمتر میبودند و خود را سخت نهان میداشتند. زیرا در سایه‌ی این نهانی از دست و زبان مردم ایمن میماندند ، و آنگاه بهنگام فرصت بآسانی توانستندی با دست ملایان مردم را به «بهاییان» برآغالانند[تحریک و شوراندن] و از آنان کینه جویند. بسیاری از بهایی‌کشیها در ایران ، با کوشش اینان بوده.
...
در جنبش مشروطه چون دولت انگلیس هواخواه آن میبود ازلیان پا بمیان نهادند. ما تنها در اینجا نام خاندان دولت‌آبادی را میبریم. حاجی‌میرزاهادی‌ بزرگ این خاندان نماینده‌ی صبح‌ ازل در ایران میبود ، از آنسوی چون دولت امپراتوری روس دشمنی با مشروطه نشان میداد بهاییان با دستور عباس‌افندی‌عبدالبهاء خود را از مشروطه كنار گرفته از درون هواخواهان محمدعلی‌میرزا میبودند».
(تاریخ مشروطه‌ی ایران ، بخش دوم ، گفتار ششم ، تکه‌ی سوم ، «آغاز دودستگی میان علما» ، ص365 از 1057)

✴️ براون نخست از روی سیاست کشورش بسوی ازل گرایش داشت و به شناسانیدن ایشان میکوشید. لیکن چون بهاء و یارانش گرمی بیشتری از خود نشان میدادند و از آنسو ازل کوشش چندانی نمی‌کرد و با هوادارانش در ایران همبستگی کمی داشت رو به فراموشی میرفت. از اینجا براون در میانه مانده بود. در نامه‌ای به یک شرقشناس روس با زبان دیپلماسی چنین می‌نویسد :
«راستی را احساسات من درباره‌ی خاطرات یک سیاح بطور شگفت‌آوری قاطی شده. من به همه‌ی بابیها در کل احساس صمیمیت می‌کنم ولی به سختی می‌توانم میان صبح ازل و بهاء یکی را بدیگری برگزینم. ... میان بابیها و مسلمانان من هیچ شکی ندارم که احساسات من به چه سوست.[به هر سو جز آنکه با سیاست انگلیس ناسازگار باشد] ولی درمیان ازلیها و بهاییها من احساساتم در سوهای مختلف است».

✴️ براون در سال 1890 بدیدار بهاء و عبدالبهاء در عَکّا میرود. در یک هفته چند بار با بهاء گفتگو میکند. براون سپس لوحی ازو را ترجمه به انگلیسی میکند.

ویدئوی زیر از زبان براون گفته‌‌هایی می‌آورد که جز چاپلوسیها و گزافه‌گوییهای شاعرانه نتوان نامید. با چنان گفته‌هایی براون تلویحاً بهاییگری را بزرگ داشته و افسوس میخورد که چرا چنین کسانی به تبعید و زندان افتاده‌اند.
بهاءالله در اینجا میهن‌پرستی را مینکوهد : لیس الفخر لمن یحب الوطن ، بل لمن یحب العالم
https://www.youtube.com/watch?v=KcVk-s5Wjfc

اینکه گوینده در ویدئو درباره‌ی بهاء می‌گوید او از زندگی بعنوان یک فرزند وزیر چشم پوشید (تا جهان را به اصلاح درآورد ...) راست نیست. پدر ازل و بهاء ، میرزا عباس نوری شناخته شده به میرزا بزرگ ، از مستوفیان و خطاطان محمد شاه قاجار بود نه وزیر.

✴️ سالها بعد براون نیز درمی‌یابد که از ازلیان کاری ساخته نیست و اینست به عبدالبهاء میگراید. در آگهی ترحیمی که ازو یاد می‌کند مرگ او را با این جمله‌ها شرح میدهد : «ایران و شرق را از یکی از برجسته‌ترین فرزندان و شخصیتی گرانمایه» محروم کرد. «کسی که چه بسا می‌توانست بیش از هر اندیشه‌مند آسیایی و آموزگار روزگار اخیر ، نفوذ بیشتری نه تنها روی شرق بلکه بر غرب نیز بگزارد».
شنیدنی آنست که براون با همه‌ی ستایشهایش از این شریعت و کوششهایی که به شناخته شدن تاریخشان کرده ، خود هیچگاه نیاز ندیده بهایی شود.
نقطة‌الکاف کتابیست درباره‌ی تاریخچه‌ی پیدایش سید باب که محمد قزوینی بر آن دیباچه نوشت و ادوارد براون بچاپ رسانید.
چنین کوششهایی گرچه بیرونش جستجوهای تاریخی است ولی درونش پشتیبانی از کیشهایی است که به پراکندگی شرقیان انجامیده.
خوانندگان برای آنکه این را ژرفتر دریابند ، کلیپ بالا را که بهاییان با سود جستن از سخنان ستایش‌آمیز براون از بهاء ساخته‌اند ببینند.
پرفسور براون و برخی از کتابهای او
🔶 زندگانی من
🔸 6 ـ می‌بایست از درس دست بکشم

پس از مرگ پدرم می‌بایست از درس دست بکشم. زیرا تا آنجا که در درس رسیده بودم دیگر در هُکماوار آموزگاری نمی‌داشتم و می‌بایست هر روز بشهر روم و بازگردم ، و این با سال من که تازه بسیزده رسیده بودم نساختی. از این گذشته مرگ پدرم مرا افسرده گردانیده ، و چون دانسته بودم که چیزی جز همان خانه که می‌نشینیم برای ما بازنخواهد ماند ، با خود می‌گفتم : مرا امروز آن باید که پی کاری روم و بسیج[=تدارک] زندگانی برای مادر و برادران و خواهرانم کنم. از این هم گذشته کارخانه‌ی قالیبافی که می‌داشتیم و راهبرش یکی از خویشان پدرم می‌بود ، در این هنگام او نیز پی خوشگذرانی را گرفته بکارخانه نمی‌پرداخت ، و اینبود من داوطلب شدم خودم کارخانه را راه برم. زیرا در آن چند سال که بمکتب می‌رفتم ، پس از بازگشت بخانه پی بازی یا بجای دیگر نرفته در کارخانه بیاد گرفتن کارهای آنجا پرداختمی ، و از اینرو از چگونگی بافتن و نقشه گفتن و رنگ آمیختن و اینگونه چیزها نیک آگاه می‌بودم. در کارخانه هم شاگردان بزرگی که بمن یاوری کنند می‌بودند.

اینبود با حاجی‌میرمحسن‌آقا گفتگو کردم و چنین نهادیم که چندی بآن کار پردازم تا قالیهای بزرگ نیم‌بافته که می‌داشتیم پایان پذیرد ، که پس از آن کارخانه را برچینیم و بهمین دستور رفتار کردیم.

هشت یا نه ماه در این کار بسر می‌بردم تا کارخانه را برچیدیم ، و چون پافشاری می‌نمودم که بکاری پردازم این بار حاجی‌میرمحسن‌آقا مرا بکارخانه‌ی خودشان برد. راهبر آنجا برادرش می‌بود. ولی بیشتر کارها را من بدست گرفتم. پس از یک سال هم او بسفر رفت و من بتنهایی آنجا را راه می‌بردم ، و چون آموخته‌تر شده بودم حاجی‌میرمحسن‌آقا خشنودی می‌نمود. من نیز خرسند می‌بودم. زیرا کار و کوشش را دوست می‌داشتم.

سه سال کمتر بدینسان گذشت ، و در این میان بود که در سال 1283 (1322[ق]) وبایی در ایران پیدا شده بهمه‌ی شهرها رسید. در تبریز نیز کشتار بسیار کرد.

من پیش از آن ، وبا را شنیده ولی ندیده بودم ، و چون گفته می‌شد وبا می‌آید و مردم ترس بسیار می‌نمودند ، من اندوه آن را داشتم که مرده فراوان خواهد بود و من باید باین ختم و آن ختم بروم. پس از مرگ پدرم یکی از کارهایی که بگردنم افتاده بود عمامه بسر گزاردن و عبا بدوش انداختن و ببزمهای شادی یا سوگواری رفتن می‌بود که بمن دشوار می‌افتاد. در این هنگام نیز اندوه آن را می‌داشتم ، چون این اندوه خود را بمادرم بازنمودم ، با لبخندی گفت : «غم نخور در وبا برای کسی ختم نگزارند».

باری وبا آمد و مردم بشیوه‌ی آن زمان از کوچه‌ها قرآن آویزان گردانیدند که هر که از زیر آن گذرد در زینهار باشد و در دربندها و سر کوچه‌ها فرش گسترده روضه‌خوانیها برپا گردانیدند. یک روز هم یکی از نوه‌های آقامیرفتاح را سوار خر گردانیده بآن کوی آوردند و در کوچه‌ها گردانیدند که مردان و زنان دستش و دامنش را بوسند.

آقامیرفتاح که در داستان درآمدن روسها به آذربایجان در سال 1243 (قمری) بجلو مردم افتاده و آنان را بپیشواز روسها برده بود و بدینسان نام او در کتابها مانده ، خانه‌اش در تبریز «اجاق» می‌بود که مردم نذرها کردندی و ارمغانها بردندی ، و در وبا و دیگر پیشامدها دست بدامن بازماندگان او یازیده شدی. در سال 1284 (قمری) که باز وبا در تبریز می‌بوده مردم باز رو بآن «اجاق» آورده و یکی از پسرهای آقامیرفتاح را در کویها گردانیده بودند ، و او چون خود وبا گرفته و مرده بود مردم گفته بودند : «آقا بلا را بتن خودش پذیرفت». و بباورشان درباره‌ی آن خاندان افزوده بود.

به هر حال وبا کار خود را می‌کرد و روزانه چند صد تن را می‌کشت تا کم‌کم از سختی کاست و از میان رفت. می‌توان گفت : آخرین وبای بزرگ در ایران می‌بود. پیش از آن یک بار در سال 1310 (قمری) که من در آن زمان سه‌ساله می‌بوده‌ام پدیدار گردیده و بسیار سخت می‌بوده. پیش از آن هم در سال 1284 [ق] می‌بوده که یادش کردم. یکی از سودهای دانشهای اروپایی آنست که جلو وباهای بزرگ را گرفته است.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 176
🔸 در پیرامون زبان

6ـ اكنون همارگي : دارد. چنانكه گفتيم اين را از معني خود دربرده‌اند و بايد آن را بجاي خود برگردانيد. بايد خود را واداشت كه هميشه آن را بمعني خود فهميد و بمعني خود بكار برد. بدانسان كه ميگوييم : رود ، فهمد ، خرد ، نشيند ، خورد ، همچنان بايد گفت : دارد : «هر كسي چون بيكار ننشيند و بكوشد و پیشامد با او ياري كند توانگر گردد باغ و خانه دارد».

از «بودن» و «بايستن» و مانند آن در گفتار ديگري سخن خواهيم راند. كساني كه ميخواهند با زبان درستي سخن گويند و چيز نويسند ناگزيرند اينها را نيك بينديشند و بياد سپارند. نيز خوانندگان پيمان اگر خواهند زبان آن را نيك فهمند بايد اين رشته گفتارها را كه بعنوان «درباره‌ی زبان» مينگاريم نيك خوانند و شيوه‌ي نگارش ما را دريابند.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی شصت‌وسوم)

🔶 تلگراف از مراغه یا پاسخ یك كس بیفرهنگ (بخش یک از یک)

نامه‌ی دانشوران كپیه پرچم از قبولی نامه‌هایی كه مایه و پایه‌اش فحش ، یاوه ، زورگویی است بیزارم شكسته باد دهانی كه به پاكی ناسزا گوید.
ضیایی

🔸پرچم : این تلگراف را بخواهش برخی از یاران تهران بچاپ می‌رسانیم و مقصود آنست كه این بیفرهنگان پستنهاد كه خود را بجلو ما انداخته‌اند و بیخردانه می‌خواهند با سخنان زشت خود ما را از پیشرفت بازدارند بفهمند كه هستند مردان نیكنهاد بسیاری كه از این پستیهای آنان بیزارند و بهنگام خود سزای آن پستیها را در دامنهاشان خواهند گزاشت. وگرنه ما دوست می‌داریم كه كمترین یادی از آن بیفرهنگان كه بتازگی فزونی یافته‌اند نكنیم و آنان را بحال خودشان گزاریم تا هنگامی كه سزاشان یابند. و چون برخی از یاران دلتنگی از این پستیها می‌نمایند و گاهی تاب نیاورده دست بكیفر باز می‌كنند (چنانكه دیروز یكی از آنان به یك جوانك ناپاكی كیفر بسزایی داده) این برای كاستن از دلتنگی ایشانست كه می‌خواهم چند جمله‌ای بنویسم :

نخست : آن كسانی كه چه در تهران و چه در تبریز و چه در شیراز و چه در دیگر جاها زبان بسخنان ناپاك باز می‌كنند اگر نیك سنجید جز این نتوانستندی كرد. زیرا
🔸آنان كه می‌شنوند كه ما به یك رشته سخنانی برخاسته‌ایم یا بایستی فهم و خرد درستی داشته این گفتگوهای ما را بپذیرند و در كوشش با ما همراهی نمایند كه ندارند ، و یا بایستی جُربزه‌ی گویندگی و نویسندگی داشته بپاسخهایی اگرچه از روی مغالطه باشد بپردازند كه ندارند ، و یا بایستی بهره‌ای از شرافت داشته بخاموشی گرایند كه ندارند و اینست هیچ كاری نتوانسته زبان بزشتگویی باز می‌كنند و الواطی خود را بهمه نشان می‌دهند.

دوم : بگفته‌ی آقای محیط ما از روز نخست كه باین راه برخاستیم می‌دانستیم كه در این توده چه آلودگیهایی هست. می‌دانستیم كه یك دسته از الواط افزاركارشان دشنام خواهد بود. ولی آیا می‌توانستیم بهمین دستاویز از كوشش بازایستیم؟ می‌توانستیم از ترس بدزبانی یك گروهِ بیفرهنگ از یك كار بسیار ورجاوندِ[=مقدس] بزرگی بازمانیم؟!.

سوم : كسانی می‌گویند : در پرچم پاسخ نویسید. می‌گویم مگر ما می‌توانیم باین نادانان پردازیم و از راه خود بازمانیم؟! ما اگر باینها پاسخ نویسیم خود و خوانندگان را سرگرم آن گفتگو گردانیده از مقصود دورشان ساخته‌ایم. ما به هیچ پاسخی نباید پردازیم اگر گاهی كسانی از یاران همچون آقای ضیاء‌مقدم (در تلگراف بالایی) بیزاری آشكار كنند و یا همچون آقای جلال‌الدین جزایری (در پاسخی كه بیاوه‌گوییهای بهمنی داده و در روزنامه‌ی استوار بچاپ رسیده) پاسخی نویسند زیانی ندارد و من اینك فرصت را از دست نداده بآقای جزایری و آقای مقدم سپاس می‌گزارم.

چهارم : این خود نشانی از درماندگی این توده است كه نُه سالست ما باین كوشش برخاسته‌ایم و در این دیرگاه به هر زمینه‌ای از مسائل زندگانی (از دین و آیین زندگانی و دانشها و روان و خرد و مانند اینها) درآمده ، و با هر یكی از گمراهیها (از فلسفه و شعر و كیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها) پرداخته ، و در همگی اینها شیوه‌ی خود را این قرار داده‌ایم كه موضوع را با روشنترین زبانی شرح كنیم و سپس دانسته‌ی خود را با دلیلهایی ساده و آسان بنویسیم و در این نه سال شاید بیش از چند بار رخ نداده كه كسی با سخن و دلیل بجلو ما بیاید و هر زمان كه چنان كسی پیدا شده من خشنودی نشان داده‌ام و آن را فرصت شمرده‌ام كه بگفتگو پردازم (یكی از این كسان آقای منوچهر عدل است كه گذشته از آنكه گفتاری بنزد ما فرستاده شرحی نیز در اختر شمال نوشته كه ما بسیار خشنودیم و من پاسخهایی خواهم نوشت) دیگران همگی یا‌ هایهوی می‌كنند و یا زبان ببدگویی باز می‌نمایند ، اینست حال این توده‌ی بدبخت درمانده.

👇
ما باید از اینها بجای رنجش و دلتنگی نتیجه‌ی بهتر دیگری بگیریم و آن اینكه بدانیم این كسان تباه گردیده‌اند و بدانیم كه این توده بسیار بیچاره گردیده و بدانیم كه باید كوشش بسیار كنیم تا این آلودگیها را از میان برداریم. این داستان را برای گواهی نوشته سخن را بپایان می‌رسانم : در هفت سال پیش كه من تازه گفتارهایی درباره‌ی فلسفه‌ی یونان می‌نوشتم و كسانی‌ هایهوی می‌كردند روزی یكی از آشنایان كه من او را دانشمند می‌شماردم در خیابان بمن رسیده چنین گفت : «من شما را بسیار دوست می‌دارم ولی آنچه را كه درباره‌ی فلسفه نوشته‌اید نمی‌توانم پذیرفت». من گفتم : آنچه ما درباره‌ی فلسفه نوشته‌ایم نه چیزیست كه كسی نپذیرد. گفت : من هنوز نخوانده ام و نمی‌دانم چه نوشته‌اید. من از این گفته‌ی او سخت در شگفت شدم ولی سپس بخود آمده دیدم این سخن دلیل آنست كه این مرد كه من او را دانشمند می‌دانستم فهم و خردش را باخته است و من بجای شگفتی نمودن باید ماهیت او را بشناسم و دیگر ارزشی باو ندهم و همین رفتار را كردم كه دیگر با او آمیزش نمی‌نمودم و چون دو سال پیش بدرود زندگی گفته نامش را نمی‌برم.

مقصودم اینست كه ما باید بجای دلتنگی باین حقایق پی بریم و تكلیف خود را هرچه بهتر و روشنتر بدانیم. آن سخنانی كه آنها می‌نویسند از حیث دشنامی هیچ معنایی یا اثری ندارد ولی ما باید بفهمیم و بدانیم در توده چه آلودگی‌هایی هست و بدانیم كه باید كوششهای بیشتر از این كنیم تا این ناپاكیها را از میان برداریم. دیروز در روزنامه‌ای دیدم كه می‌نویسد مرا باین كوششها «جنون شهرت‌طلبی» واداشته. با خود گفتم یك مرد نادان درمانده‌ای كه حاضر شود نوشته‌های مرا نخوانده و نفهمیده و نیندیشیده و از خواست من و یارانم آگاهی نیافته داوری كند بهتر از این چه تواند نوشت؟! بجای رنجش از سخنان پوچ او به بیچارگی و درماندگیش بخشایش آوردم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 212)
🔶 زندگانی من
🔸 7ـ بار دیگر بدرس پرداختم (تکه‌ی یک از دو)

در آن سه سال و کمتر که من بکار پرداختم همیشه گفتگو از درس خواندن من درمیان می‌بود. دوستان پدرم و برخی از خویشان و بسیاری از مردم همیشه درس نخواندن مرا ایراد می‌گرفتند. روزی حاجی‌میرمحسن‌آقا مرا پیش خود خواند و چنین گفت : «مردم در کوچه و میدان جلو مرا می‌گیرند که چرا پسر آقا را نمی‌فرستید درس بخواند. شما باید بروید درس بخوانید ...». گفتم : پس از درس خواندن باید بملایی پردازم ، و من گذشته از «وصیت» پدرم خودم از ملایی بیزارم. آنگاه در این کوی بملایان سخت می‌گذرد. ملامحمد فاضل ، ملای این کویست و از گرسنگی همیشه در ناله و گله است. گفت : «ملایی شما جز از داستان ملامحمد فاضل یا دیگران خواهد بود. ما خود خاندان بزرگی هستیم و از نخست مردم چشمشان باین خاندان باز شده است ...».

با این گفته‌ها مرا ناچار گردانید که بار دیگر بدرس پردازم. در آن زمان مدرسه‌های بزرگی در شهرهای ایران ساخته شده بود که کسانی که خواستندی درس ملایی خوانند بآنجاها رفتندی. ولی من چون سالَم کم می‌بود حاجی‌میرمحسن‌آقا نگزاشت بآن مدرسه‌ها روم و باز مرا بمکتب برد. در مدرسه‌ی طالبیه‌ ملاحسن نامی مکتب می‌داشت که چون خود او باسواد و درسخوانده می‌بود شاگردان بزرگی در آنجا عربی خواندندی و من چون بآنجا رفتم یک دسته تا «النموذج» پیش رفته بودند.

در آن زمانها بیش از همه بیاد گرفتن زبان عربی (یا بهتر گوییم : بیاد گرفتن صرف و نحو آن) ارج بسیار گزارده شدی و سرچشمه‌ی دانشها شمرده گردیدی. صرف میر ، تصریف ، (در صرف) ، عوامل جرجانی ، النموذج ، صمدیه ، سُیوطی (شرح سُیوطی به الفیه‌ی ابن مالک) ، جامی (شرح جامی به کافیه) ، مغنی‌اللبیب (در نحو) کتابهایی می‌بود که یکی پس از دیگری درس خوانده شدی و ملایی بیش از همه اینها بودی.

من بار دیگر از صرف میر آغاز کردم و یک داستان شیرین این بود که در همان روزها ملاحسن بمکه رفت و ما را بدیگری سپرد و تا چهار ماه دیگر که او بازگشت من صرف میر و تصریف و عوامل را خوانده و به «النموذج» رسیده بودم که با دیگران همدرس شدم. حاجی ملاحسن در شگفت شده چند بار پرسید : «چه زود به النموذج رسیدید؟!...». شیوه‌ی او در درس دادن این می‌بود که کتاب یکی از شاگردان را گرفتی و درمیان درس گفتن «اِعراب» (زیر و زبر و پیش) بروی کلمه‌ها گزاشتی ، و این را کردی تا شاگردان کلمه‌ها را بغلط نخوانند.

من یک روز بکتاب خود «اعراب» گزاردم ، و چون بهنگام درس دادن ، او خواست کتابی را بگیرد من کتاب خود را پیش داشتم. پرسید : «این اِعرابها را که گزارده است؟...». گفتم ‌: من خودم گزارده‌ام. گفت : «پس شما اینجاها را خوانده بودید؟!...». گفتم : نخوانده بودم. گفت :

«پس چگونه می‌توانید «اعراب» گزارید؟!...». گفتم : من «عوامل» را که خوانده‌ام از روی آن می‌دانم که هر کلمه‌ای را چگونه باید خواند. گفت : «چطور؟‌! پس شما هرچه می‌خوانید می‌فهمید؟!..». من دیگر پاسخی ندادم. ولی می‌دیدم از آن روز رفتارش با من بد شد. روزی هم بدخطی را بهانه گرفته چوبی بدستم زد. من در مکتب ملا بخشعلی درس خوانده ولی بخط نپرداخته بودم. مشق که با خامه‌های ستبر بایستی نوشت من نمی‌توانستم. بآن بهانه چوبی بمن زد که بسیار افسرده گردیدم ، و دیری نگذشت که برخی بدرفتاریهای دیگری رخ داد ، و من از مکتب پا کشیدم ، که چندگاهی در مدرسه‌ی صادقیه در حجره‌ی یکی از طلبه‌ها بدرس می‌پرداختم ولی در آنجا نیز بدرفتاریها می‌دیدم.
مدرسه‌ی طالبیه‌ی تبریز
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 177
🔸 در پیرامون زبان

ما هميشه افسوس اين را داريم كه زبان مهنامه آسان نيست. ولي اين نه گناه ما ، بلكه گناه بهم‌خوردگي زبان ميباشد. ما ناگزيريم براي نگارش خود تا ميتوانيم زبان درستي را بكار بريم ، و اگر اين بر خوانندگان سخت مي‌افتد نبايد دلتنگي نمايند ، بلكه بايد بكوشند و در اين راهي كه ما براي نيكي زبان پيش گرفته‌ايم با ما همراهي نمايند. اگر كسي اين سختي را بخود هموار گرداند كه اين دو گفتار را كه امسال درباره‌ی زبان نوشته‌ايم نيك بخواند و بانديشه سپارد و پس از آن دو سه شماره را از روي باريك‌انديشي بخواند زبان پيمان بر او آسان خواهد گرديد و ديگري سختي نخواهد داشت.

ما خرسنديم كه تاريخ هجده ساله بما ياري بسيار ميرساند. زيرا خوانندگان آن را بهتر و به دلخواه‌تر ميخوانند و اينست بزبان نگارشهاي ما خواه و ناخواه آشنا ميگردند. كساني هميشه بما خرده ميگيرند كه چرا بكار زبان مي‌پردازيم. بتازگي يكي از قم چنان نامه‌اي فرستاده ولي ما اينها را جز از روي رشک و ناداني نمي‌شناسيم و هيچگاه از كار خود بازنخواهيم ماند.

ما همه‌ي كارمان با زبان است و ما امروز پيش از هر چيزي بيك زبان درستي نياز ميداريم و مي‌بايد هميشه آن را در پيش چشم داريم و به پيشرفت آن كوشيم.

زبان همه چيز يك توده و نمونه‌ي فهم و دريافت مردم است. توده‌اي كه زبانش درست نيست بايد گفت فهم و دريافت درستي هم نداشته است.

خرده‌گير مي‌نويسد : اين كار را بفرهنگ‌نويسان واگزاريد. ميگويم : اينها را كه ما مي‌نويسيم اگر فرهنگ‌نويسان دانسته بودندي تاكنون نوشته بودندي. اين بدان مي‌ماند كه كسي بيك اتومبيل‌سازي بگويد : اين چه كاريست شما ميكنيد؟! چرا آن را بآهنگران روستا وا نمي‌گزاريد؟!.. درباره‌ی همين گونه‌هاي سيزده‌گانه‌ي گذشته و سه‌گانه‌ي اكنون ما نوشتيم كه بيشتر اينها پاك فراموش شده و از ميان رفته و دليل آورديم كه در دستورهايي كه از سي و اند سال پيش [1] براي فارسي نوشته‌اند و در دستهاست اينها را نشناخته‌اند. ديگر چه جاي آنست كه كسي بگويد آنها را بفرهنگ‌نويسان واگزاريد؟!.

در اينجاست كه ما مي‌گوييم : بهتر است هر كسي نخست خود را درست گرداند. نخست چيزهايي را بفهمد. نخست هر چيزي را بانديشه سپارد. در جايي كه كساني با اندك مايه چيزهايي كه از اينجا و از آنجا فراگرفته‌اند سر از ميان سرها درآورند و در هر زمينه‌اي سخن رانند و خودنمايي كنند نتيجه‌ي آن اين سخنان بيهوده شود كه فراوان مي‌شنويم. چندين سالست كه جنبش پيراستن زبان پيش ميرود و اينهمه نتيجه از آن پديد آمده يك دسته همه بر آن مي‌پردازند كه هر زمان يك ايراد ديگري پيش آورند و سخني گويند و خود را نمايند. و با آنكه بارها پاسخ شنيده‌اند باز از راه خود برنمي‌گردند.

ميگويند : مگر با زباني كه بود كار نمي‌گذشت؟!.. ميگويم : بيابانيان آفريقا نيز هر گروهي زبان نارسايي دارند و با آن كارهاي خود را انجام دهند. ولي اگر يك دانايي خواهد با آن زبان سخناني رانده و يا يك راهنمايي از ميان آنان برخاسته بخواهد تكاني بفهم و خرد آن مردم دهد ناگزير درماند و نارسايي زبان جلو كار را گيرد.

پابرگی :
1ـ تاريخ اين گفتار اسفند 1317 است. (حسین یزدانیان)