پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من
🔸 9ـ دلبستگی‌ای که بمشروطه پیدا کردم

این در سال 1285 (1324 قمری) می‌بود و در همان سال در ایران جنبش مشروطه برخاست. روزی که در تبریز جنبش آغازیده مردم بازارها را بسته رو بکونسولگری انگلیس و مسجد صمصام‌خان آورده بودند آن روز یا فردایش ، من چون از هُکماوار می‌آمدم در ویجویه (1) نام «مشروطه» شنیدم. نخست بار بود که بگوشم می‌خورد و پیداست که معنایش نمی‌دانستم. چون مردم دسته بدسته بکونسولگری می‌رفتند من نیز پیروی نمودم. در آنجا کسانی را دیدم که بمردم گفتار می‌رانند و مشروطه را معنی می‌کنند : «باید قانونی باشد که مردم از روی آن زندگی کنند. پادشاه بسر خود نباشد. مجلسی برپا گردد که کارها را با سُکالش (2) بانجام رسانند ...». اینها می‌بود معنایی که بمشروطه می‌دادند.

من اینها را پسندیدم و بمشروطه دل بستم. از نویدهایی که درباره‌ی پیشرفت توده و آینده‌ی روشن کشور داده می‌شد بسیار شادمان گردیدم. چون آن جوش و جنب مردم را می‌دیدم از شادی گردن می‌کشیدم و می‌بالیدم و خدا را سپاس می‌گزاردم.

از آن هنگام هر روز در باهَمادِ ما سخن از مشروطه رفتی. حدّاد چون عموهایش (شیخ‌سلیمان و حاجی‌محمد بالا) از هواداران پافشار مشروطه می‌بودند و در خاندان ایشان مشروطه‌خواهی ریشه دوانیده بود هواداری بسیار نمودی. من با او بارها بانجمن رفتیمی ، و هر کجا که انبوهی بودی یا شور و خروش برخاستی بتماشا ایستادیمی.

چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته‌ام چند ماهی از آغاز جنبش نگذشت که ملایان دشمنی آغاز کردند و دوتیرگی درمیان مردم پدید آمد که یک دسته نیکخواه مشروطه و یک دسته بدخواه آن شدند. این دوتیرگی در باهَماد ما نیز هَنایید. (3) چه حدّاد و من خواهای مشروطه بودیم. ولی آن دو تن خواهایش نمی‌بودند. با اینحال باهَمِش [=اتحاد] ما بهم نخورد و دوستیمان سستی نپذیرفت. هر زمان که گفتگو بمیان آمدی پاسدارانه و دوستانه پایان یافتی. آقا میرمهدی داستانهای شیرین از رفتار خام مجاهدان یاد می‌کردی و متلکها می‌گفتی. حدّاد نیز از پاسخ بازنماندی.

در این میان مرا یک گرفتاری رخ داد. چگونگی آنکه ملایی در هُکماوار که از یک خاندان بی‌چیزی برخاسته و تازه بملایی پرداخته بود داماد حاجی‌میرمحسن‌آقا (قیم ما) گردید و او خانه‌ای برایش خرید و محکمه و مسجد نیای مرا باو واگزاشت. آنگاه مرا ناچار گردانید که از وی درس گیرم. من در آغاز روز درسی از کتاب صمدیه (و سپس از شرح اَلفیَّه‌ی سُیوطی) ازو می‌گرفتمی و پس از این درس می‌بود که به طالبیه می‌رفتمی. لیکن این ملا درس خواندن مرا نمی‌خواست و با من کینه می‌ورزید. از اینرو بدزبانیها می‌کردی و بهانه‌ها جسته تلخ می‌گفتی. از رفتار او بسیار دلشکسته می‌بودم و نمی‌دانستم چه کنم.

چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته‌ام حاجی‌میرمحسن‌آقا و دیگر مردان خانواده‌ی ما بدخواه مشروطه می‌بودند و این ملا که درپی آزار من می‌بود بآنان می‌گفت : «این مشروطه‌چی شده روزنامه هم می‌خواند. می‌ترسم مذهبش خراب شود». می‌گفت : «بدرس هم نمی‌کوشد و همیشه بانجمن می‌رود». این گفته‌ها نتیجه‌اش آن بود که مرا از رفتن بانجمن و از خواندن روزنامه بازداشتند. سپس چون چند ماهی گذشت و من دیگر به تلخ‌زبانیهای آن ملا تاب نیاورده از درس گرفتن از او سر باززدم ، حاجی‌میرمحسن‌آقا رنجیده رفتارش را با من دیگر گردانید. آن ملا نیز فرصت یافته بدشمنیهای بسیاری برخاست.

اینها در آن کمسالی گرفتاری برایم بود. لیکن پروایی ننموده همچنان بدرس می‌پرداختم و با دوستان سه‌گانه کوشش را دنبال می‌کردم. بدینسان دو سال کمابیش در مدرسه‌ی طالبیه بسر بردم و کتابهای صمدیه و سُیوطی و شرح جامی و مُغْنی‌اَللَبیب و مُطَوّل و مَعالِم و شرح لُمعه را درس خواندم. از این کتابها تنها صمدیه و سُیوطی را با درس تا بپایان رسانیدم. از آن دیگرها از هر یکی اندکی با درس خوانده بازمانده را خود فهمیدم.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ کویی از کویهای تبریز در شرق هکماوار. ـ و
2ـ سُکالیدن = مشورت کردن ، شور کردن ؛ سُکالش = شور ، مشورت ـ و
3ـ هناییدن (همچون خرامیدن) = اثر کردن ؛ هنایش = اثر ، تأثیر. ـ و
شادروان حاجی‌محمد بالا
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 180
🔸 در پیرامون زبان

اگرچه ، هرچند ، هرچه : اين سه كلمه نيز بهم نزديك است ولي هر يكي جا و معناي ديگري دارد.

«اگرچه» در زبان پهلوي «هگرچ» بوده و در فارسي «اگرچ» شده و اكنون بغلط آنرا «اگرچه» مي‌نويسند. آمديم بر سر معني : «چ» در پهلوي بمعني «هم» بوده و «هگرچ» يا «اگرچ» بمعني «اگرهم» ميباشد ، و اينست بايد آن را در همين معني بكار برد. باين معني كه بايد در كارهاي بگمان و براي آينده آورد. براي گذشته و در كارهاي بيگمان آوردن آن غلط است. مثلاً بايد گفت : «ميهمان را بنواز اگرچه دشمن باشد» ، و يا گفت : «دستگيري از بينوايان دريغ ندار اگرچه خود تنگدست باشي».
«هرچند» بمعني «هر اندازه» است و بايد در همين معني بكار برد. مثلاً بايد گفت : «پول هرچند خواهي من بتو دهم» و يا گفت : «سخن هرچند گويي در من كارگر نخواهد بود».

«هرچه» بمعني هر چيز است و بايد در همين معني بكار رود. مثلاً گفته شود : «هرچه پرسيدم پاسخ داد» يا گفته شود : «هرچه گفتم بگوش نگرفت».

اكنون اينها را نيز از معني خود بيرون برده‌اند و بهم مي‌آميزند. مثلاً : «اگرچه» را از معني خود كنار ساخته بجاي «با آنكه» مي‌آورند. مثلاً مي‌گويند : «اگرچه سير بودم باز چند لقمه خوردم» و اين غلط است و بايد در چنين جايي «با آنكه» آورند. مثلاً بايد بگويند : «با آنكه نمي‌خواستم با زور ميهمانم برد» و يا بگويند : «با آنكه نياز نمي‌داشتم چند كتابي خريدم» و همچنين در مانند اينها.

نيز «هرچند» را از معني خود بكنار برده و آن را بجاي «اگرچه» يا «با آنكه» مي‌آورند. مثلاً مي‌گويند : «هرچند نمي‌خواستم با زور ميهمانم برد» و يا ميگويند : «ميهمان را بنواز هرچند دشمن باشد» و اينها نيز همگي غلط است.

نيز «هرچه» را از معني خود بيرون آورده بجاي بسيار بكار ميزنند. مثلاً ميگويند : «هرچه خواهش كردم با من بيايد نيامد». اين هم غلط است و بايد بگويند : «بسيار درخواستم با من بيايد نيامد».
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی شصت‌وهشتم)

🔶 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (بخش دو از دو)

اما اینكه درویشان خود را بامام علی‌ابن‌ابیطالب منسوب می‌كنند پذیرفتنی نیست صوفیگری صدوپنجاه سال پس از مرگ آن امام پیدا شده. از آنسوی علی كجا و صوفیگری كجا؟! علی كی بچله نشست؟!. كی بذكر خفی یا جلی پرداخت؟!. كی دعوی پیوستن بخدا كرد؟!. كی طامات بافت؟ در مدینه خانقاه كجا بود؟!.

آن جمله‌ای كه بامام علی نسبت داده‌اند : «اَسعَ لِدُنْیاکَ کَاَنَّکَ تَعیشُ اَبَدا و اَسعَ لآخِرَتِکَ کَاَنَّکَ تَمُوتُ غَداً» [1] از ریشه دروغست. این سخن دارای گزافه است. در زنجان می‌گویند : از قزوینی‌ای پرسیدند در پانزدهم جوزا جو به درو می‌رسد؟. گفت : خیر آ .. مگر چه خبر است؟! گفتند : در بیستم چطور؟. گفت البته كه می‌رسد. مگر می‌خواستید در بیستم هم نرسد! آن جمله‌ها نیز چنینست و گزافه‌آمیز می‌باشد. برای فهمانیدن یك حقیقتی چه نیاز بگزافه است؟!. (كانك تعیش ابدا ، كانك تموت غدا)

🔸از این گذشته اساساً اینجهان و آنجهان را از هم جدا گرفتن نافهمی و گمراهیست. اینجهان و آنجهان دنباله‌ی همست و كسانی كه می‌خواهند در جهان دیگر آسوده و خرسند باشند باید در این جهان نیك زیند و بآیین خرد راه روند. كسانی كه در اینجهان پست و آلوده می‌زیند و معنی درست زندگی را ندانسته با كارهای بیهوده‌ای بسر می‌برند در آنجهان نیز پست و شرمنده خواهند بود.

🔸مثلاً امروز ایرانیان كه با این پستی و پراكندگی بسر می‌برند و بجای كوشیدن بآبادی كشور و آسایش زندگانی و بهره بردن از نعمتهای خدایی ، خود را با كارهای بیهوده‌ای از صوفیگری و خراباتیگری و ادبیات‌بازی و فلسفه‌بافی و كشاكشهای مذهبی و نمایشهای محرم و صفر و مانند اینها سرگرم گردانیده‌اند ، این چنین مردم نادان و گمراهی كه مقصود خدا را از آفرینش درنیافته‌اند در آنجهان روسیاه و شرمنده خواهند بود. خدا بچنین مردم بیخردی كه با داشتن یك سرزمینی باین بزرگی و باردهی روزی خود و بچگان خود آماده نمی‌توانند گردانند نخواهد بخشایید.

🔸اینكه در كیشها پنداشته‌اند كه باید اینجهان را خوار داشت ، و برای خوشی در جهان دیگر نیز بكارهای بیهوده‌ای از لب جنبانیدن و سبحه گردانیدن و امامزاده‌بازی و ریاضت و چله‌نشینی و مانند اینها پرداخت ، بسیار بیخردانه است.

به هر حال آن دو جمله بسیار بیمعنی است و از امام علی‌بن‌ابیطالب نباید شمرد. از آنسوی این سخن چه ربط بصوفیگری دارد؟! ما مگر كتابهای صوفیان را در دست نداریم و نمی‌دانیم بنیاد كار آنها بخوار داشتن اینجهان بوده؟! مگر ما آگاه نیستیم كه كتابهای صوفیان پر از نكوهش «دنیا» است.

ما از همه چیز آگاهیم. تاریخچه‌ی آن عبارت عربی (یا حدیث) اینست : چنانكه گفتیم ملایان همیشه در منبر و در پایین از «دنیا» نكوهش می‌نمودند و صد حدیث در بدی «دنیا» ازبر می‌داشتند : «الدنیا جیفة و طلابها كلاب» [2] ، «حب الدنیا رأس كل خطیئه» [3] و مانند اینها. سپس چون در ایران جنبش مشروطه برخاست یكی از ایرادها بملایان همین را می‌گرفتند و می‌گفتند : ما اگر بدنیا نپردازیم چگونه می‌توانیم آزادی و استقلال خود را نگه داریم. چگونه می‌توانیم كارخانه‌ها بیاوریم و صنعت را رواج دهیم. در برابر این ایراد بود كه كسانی از ملایان رفتند و آن عبارت عربی را پیدا كردند و به رخ آزادیخواهان كشیدند كه ما نیز بآبادی دنیا علاقه‌مندیم و با یك عبارتی خواستند بخطاهای هزارساله‌ی خود پرده كشند. این كاری بود كه ملایان كردند. اكنون نوبت رسیده كه صوفیها آن كار را كنند. آقای سلطانی[ضیائی درست است] این عبارت را به رخ ما كشیده و می‌خواهد بگوید صوفیان هم آبادی این جهان را می‌خواهند ولی یك رفتار بیجاییست زیرا ما نیك می‌دانیم كه صوفیان كه بوده‌اند و هستند و در چه گمراهیهایی غرقند و چه آتشی باین كشور زده‌اند. دیروز زبانزد همگیشان بود :
اهل دنیا از كهین و از مهین لعنت‌الله علیهم اجمعین
امروز می‌خواهند «متجدد» بشوند و آنان نیز هوادار آبادی كشور شناخته گردند. اینست مقصود از یاد كردن آن جمله‌های عربی (یا ترجمه‌ی آنها). اینها میخواهند هر زمان خود را برنگ آن زمان اندازند.

اما عنوان اینكه صوفیها در زمان صفویان ایران را نگه داشته‌اند پاسخش را در جای دیگری داده‌ایم. ایران را ایلهای ترك نگاه داشتند. در آن زمان در آذربایجان هفت ایل ترك می‌نشستند كه مرید خاندان صفوی ، ولی صوفی نبودند و هیچ اثری از صوفیگری درمیان ایشان نبود. بلكه معنی آن را نیز نمی‌دانستند. اینان بودند كه خاندان صفوی را بپادشاهی رسانیدند نه درویشان. از آنسوی اگر یك مرشدی چون آرزوی پادشاهی می‌داشته مریدان خود را جنگجو بار آورده آیا این دلیل است كه ما كارهای كشورـ برباد ـ ده و آموزاكهای غیرت‌كش صدها و هزارها مرشد دیگر را فراموش كنیم؟!.. [4]

👇
اینكه كتاب پند صالح را فرستاده‌اید بسیار نابجاست. یك دفترچه‌ای كه برای فریب مردم نوشته شده و مقصود آنست كه یك رنگ تجددی به مریدبازی و درویش‌پروری داده شود من از دیدن آن فریب نخواهم خورد. ما كتابهای صوفیان را در دست داریم و می‌دانیم كه پایه و بنیاد صوفیگری چیست.

اینكه خواسته‌اید من تحقیقات كاملتری كنم ، من تحقیقاتم را كرده‌ام و از روی بینش می‌نویسم. شما تحقیقات كاملتری كنید كه «وحدت وجود» چیست؟!.. چله‌نشینی چه سودی تواند داشت؟!.. از ذكر خفی یا جلی چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر اینها سودی توانستی داشت پس چرا خود پیران و پیشروان صوفیگری بی‌سودترین مردم بوده‌اند؟!. چرا در داستان مغول از صدها پیر و مرشد كه زنده بودند یكی كمترین دستگیری از مردم نتوانست؟!.. چرا ابوبكر رازی با صد بیغیرتی زنان و فرزندان خود را گزاشت و بگریخت؟!.. چرا پیران صوفیگری بدروغگوئی آن اندازه گستاخ بوده‌اند؟!. چرا شیخ عطار در تذكرة‌الاولیاء و جامی در نفحات و درویش توكلی در صفوة‌الصفا آنهمه داستانهای سراپا دروغ را برشته كشیده‌اند؟!.. چرا چند تن از سرشناسان صوفیگری همچون اوحدی كرمانی و عراقی و مؤلف بستان‌السیاحة آشكاره دم از بچه‌بازی زده‌اند و بیشرمانه و خیره‌رویانه باین كار ناپاك خود رخت خداپرستی پوشانیده «المجاز قنطرة‌الحقیقه»[5] سروده‌اند؟!.. اینها را بیندیشید تا مگر از گمراهی بیرون آیید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 215)

[1] : این همانست كه پاسخ‌دهنده معنیش را درون ناخنكها آورده : (بكوش برای دنیای خود ...). برخی نیز آن را به امام حسن‌بن‌علی نسبت داده‌اند.
[2] : معنی : دنیا مردار و خواهندگان آن ، سگانند.
[3] : معنی : دنیا- دوستی سرآغاز همه‌ی گناهان است.
[4] : این هم بهانه‌ای شده كه كسانی ده‌ها كتاب را جستجو كنند و یكی دو صوفی را بیابند كه گدایی نمی‌كرده یا زن و پیشه‌ای داشته و بگویند همگی چنان نبوده‌اند و این را رخنه‌ای در ایرادهای ما به صوفیان نشان دهند. اینها چشمداشت خامی دارند : ما باید تأثیری را كه صوفیگری بر غیرت و اراده‌ی ایرانیان در گذشته (بویژه در رخداد مغول) داشته و اكنون دارد نادیده گیریم و از نبرد با این «سرطان توده» چشم پوشیم چرا كه یك عده نمی‌خواهند دست از صوفی‌بازی بردارند ، نمی‌خواهند این مردم همدوش توده‌های پیشرفته‌ی جهان باشند. زهی خامی و كوتاه‌بینی! در نزد این تیره‌مغزان هوسها بر سود توده پیشی دارد ، بهتر گوییم به چیزی كه نمی‌اندیشند سرفرازی مردمان و رستگاری ایشان است.
[5] : معنی : مجاز پل حقیقت است.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
مراسم سیخ بتن کردن صوفیان

یکی از خوانندگانمان نوشته پس از خواندن کتابهای کسروی به زیانمندی صوفیگری پی برده و این کلیپ را برای آشنایی خوانندگان دیگر با مراسم بیخردانه‌ی ایشان فرستاده.
کلیپ را ما کوتاه گردانیدیم.
به نوشته‌ی او : مراسم سيخ بتن کردن درويشان قادري است که در آن «مستورعليشاه» كرج «رضاعليشاه» و «منيرعليشاه» و مریدانشان (دراويش خاكسار) شرکت دارند.
🔶 زندگانی من
🔸 10ـ چهار ماه خانه‌نشینی و بیکاری (تکه‌ی یک از دو)

در سال 1287 (1326 قمری) که محمدعلی‌میرزا در تهران مجلس را بتوپ بست و در تبریز حاجی‌میرزا حسن مجتهد با دیگران بکار برخاستند و در دَوَچی (1) در انجمن اسلامیه گرد آمده آماده‌ی جنگ شدند و از اینسوی مجاهدان و آزادیخواهان بایستادگی برخاسته بسیج افزار کردند ، این پیشامد باهَماد چهار تنی ما را نیز بهم زد.

تا چند روزی که هنوز خونریزی آغاز نیافته درمیانه آمد و رفت می‌بود من با حداد بانجمن و دیگر جاها می‌رفتیم و بتماشا می‌ایستادیم. روزی هم بدیدن اسلامیه رفتیم که داستانش را در تاریخ مشروطه یاد کرده‌ام. ملایان در اتاق بزرگی نشسته پیاپی مشروطه را می‌نکوهیدند. یکی از ایشان آیه می‌خواند. دیگری حدیث یاد می‌کرد. سومی خوابی که دیده بود بازمی‌گفت. چهارمی سوگند یاد می‌کرد که مشروطه‌خواهان بابی‌‌اند و آرزویی جز آشکار گردانیدن کیش خود نمی‌دارند. سپس از قرآن «استخاره» گرفتند و این آیه درآمد : «أُذِنَ لِلَّذِینَ یقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ» (2). از این آیه بسیار خشنود گردیدند و بخود مژده‌ی فیروزی می‌دادند.

چون از اسلامیه بازمی‌گشتیم در میان راه لوتیان دَوَچی و دیگر تفنگچیان را در سر راهها و در سنگرها آماده‌ی جنگ یافتیم و همان روز رشته گسیخته گردیده خونریزی آغاز یافت که تا چهار ماه کمابیش برپا می‌بود ، و با شکست ملایان و دَوَچیان پایان پذیرفت و اسلامیه از میان برخاست.
در این چهار ماه من ناچار بودم در خانه نشینم و با خواندن کتابهایی (که کم می‌داشتم) روز گزارم. یک چیزی که مایه‌ی دل‌آزردگی می‌شد این می‌بود که چنانکه نوشته‌ام مردان خانواده‌ی ما بدخواه مشروطه می‌بودند. مردم کوی نیز بیشتر همین حال را می‌داشتند. اینان گرد می‌آمدندی و بسخن می‌پرداختندی و همه بد مشروطه را می‌گفتندی و هر روز دروغهای بسیاری درباره‌ی شکست آزادیخواهان در آن کوی پراکنده گردیدی. من از کمسالی که هفده‌ساله می‌بودم بسخنی نپرداختمی و سَهِشهای [احساسات] خود را پنهان داشتمی.
چون کار مشروطه‌خواهان پس از بدی رو بنیکی گزارده و در سایه‌ی مردانگیهای ستارخان و دیگران روزبروز مشروطه‌خواهی به نیرو می‌افزود ، این آگاهیها که بمن رسیدی بسیار خشنود گردانیدی. نیک بیاد می‌دارم که از شنیدن نامهای ستارخان و حسین باغبان و دیگران دلخوشی بسیار می‌یافتمی.
یکی از روزهایی که هنوز پس از سی‌وهفت سال یاد آن در دل من زنده است روز پرآشوب آدینه‌ی شهریور 1287 (1326) می‌باشد. در این روز از هر سو بشهر هجوم می‌شد و از سوی غرب که ما می‌بودیم سپاه ماکو تاخت می‌آورد. چگونگی را در تاریخ مشروطه (بخش سوم) نوشته‌ام. آنچه در اینجا باید بنویسم سرگذشتیست که خود مرا بوده : در آغاز روز که جنگ تازه آغاز شده بود در میدان هُکماوار ایستاده حال هراسناکی مردم را تماشا می‌کردم. در این کوی هنوز سنگر بسته نشده و امروز در اینجا جنگی درمیان نمی‌بود. ولی توپهای سپاه ماکو که بالای سر گامیشاوان می‌ترکید آوایش چنان در همه جا می‌پیچید که مردم می‌پنداشتند کُردان نزدیک شده‌اند و اینک فرامی‌رسند. اینبود گروه انبوهی که حاجی‌میرمحسن‌آقا پیشرو آنان می‌بود فراهم شدند و چنین خواستند که از راه باغها پیش روند و خود را بکردان رسانند و از برای کوی زینهار خواهند ، و مرا نیز با خود گردانیده راه افتادند. هایهوی شگفتی می‌بود. ولی چون بباغها رسیدیم چندی نرفته بودیم که نایب‌یوسف با تفنگچیان خود که آگاهی یافته بودند از پشت سر رسیدند و ناگهان بشلیک پرداختند. بآواز شلیک مردم پراکنده شدند و هر چند تنی بسویی گریختند. حاجی‌میرمحسن‌آقا با من که در جلو می‌بودیم تنها مانده از راه دیگری بکوی بازگشتیم.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ دوچی به معنی شتربان است. کوی دوچی در شمال تبریز می‌باشد که شتربان نیز گویند. در نقشه‌ی شهر تبریز (صفحه‌ی 6) همان شتربان نوشته شده.
2ـ سوره‌ي حج (22) ، آيه‌ي 39 : به کسانی [از دینداران] که [بیدینان] با آنان جنگ کرده‌اند ، اجازه‌ی جهاد داده شده است ، زیرا ستم دیده‌اند ، و خدا بر یاری دادن بآنان تواناست‌.
به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی
ستارخان و باقرخان
جوان شیردل حسینخان باغبان
🔶 زندگانی من
🔸 10ـ چهار ماه خانه‌نشینی و بیکاری (تکه‌ی دو از دو)

پیشامدهای جنگی را در تاریخ مشروطه (بخش سوم) نوشته‌ام. این پیشامدها باآنکه با ترس و بیم بلکه با هراس توأم می‌بودی من از تماشای آنها لذت می‌بردمی.

این را هم نوشته‌ام که روزهایی که با کوی قَرامَلِک جنگ می‌رفت و مجاهدان از هُکماوار گذشته می‌رفتند ، در یکی از آن روزها من ایستاده بودم و بتماشا می‌پرداختم. حسین باغبان با دسته‌ی خود آمد و گذشت. مرا از چهره‌ی مردانه‌ی او و از آن گامهای استواری که برمی‌داشت خوشدلی بسیار رخ داد. بیاد می‌دارم یکی از مجاهدانش چنین گفت : «خان : شما همه‌اش نُه فشنگ در کمر می‌دارید!» ، و او با یک سنگینی پاسخ داد : «مگر من بیش از نه تن خواهم کشت؟!». پس از وی اسدآقاخان ، آن جوان دلیر ، بروی اسب سفیدی گذشت که از همان هنگام مهری ازو در دل من نشست.

پس از بهم خوردن اسلامیه که شهر ایمنی یافت و بازارها باز شد من نیز دوباره درس را دنبال کردم. این بار باهَماد چهار تنی ما بهم خورده بود. زیرا حداد از مدرسه پا کشیده بدرس فیزیک و دانشهای نوین پرداخت و پس از چندی به بهائیان پیوسته در همه‌ی شهر شناخته گردید. آقامیرجواد در یکی از دبستانها بآموزگاری پرداخت و سپس به کربلا رفته در راه مرد. تنها من و آقا میرمهدی ماندیم.
مشهدی‌محمدعلی‌خان و اسدآقاخان - سال ۱۲۸۷
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 181
🔸 در پیرامون زبان

چندان ، چندين : اين دو كلمه براي شمار و اندازه است. «چندان» بمعني آن اندازه ، و «چندين» بمعني اين اندازه ميباشد. مثلاً بايد گفت : «آب چندان آمد كه همه‌ي باغ سيراب شد» و «چندين پول را براي چه ميخواهي؟!..».

اينها را نيز اكنون از معني خويش بيرون ساخته‌اند. زيرا «چندان» را بمعني بسيار آورند. مثلاً مي‌گويند : «اين دوست ما چندان خوب نيست» ، نيز «چندين» را با خود «چند» بيك معني گرفته جدايي ميان آنها نمي‌گزارند و ميگويند : «چندين بار آمده‌ام و شما را نديده‌ام». بايد گفت اينها غلط است.