نمونهای دیگر از کوششهای «ادیبان» در هواداری از صوفیگری پس از جنبش مشروطه در ایران
باز هم نمونهای دیگر از کوششهای «ادیبان» در هواداری از صوفیگری پس از جنبش مشروطه در ایران
🔶 زندگانی من
🔸 15ـ چگونه از ملایی رها گردیدم
تابستان و پاییز (1) بپایان رسید. محمدعلیمیرزا پس از کوششهایی که هودهای[نتیجه] ندید پس گردیده گمنام شد. دمدار هالی پس از چرخیدن بگرد خورشید ما از راهی که آمده بود بازگشت و ناپیدا شد. صمدخان به تبریز دست یافتن نتوانسته در باسمِنج بخاموشی نشست.
ولی التماتومی که روسها دادند دنباله پیدا کرد و در آخرهای آذرماه در تبریز میانهی سالداتها (2) با مجاهدان جنگ برخاست.
این داستان از هنایندهترین پیشامدها در زندگانی من بوده. نامردیهای بسیاری از وزیران و دیگران پدیدار گردید. از آنسوی ایستادگی یک دسته از ایرانیان در برابر دولتِ آهنینمشتی همچون دولتِ تزاری روس یکی از شگفتترین داستانهاست. این خود نمونهایست که جنبش مشروطهخواهی یک دسته را تا به چه اندازه بالا برده و دارای چه سَهِشهای مردانهی بسیار گرانبها گردانیده بود.
من داستان این را در کتابهای خود نوشتهام (3) و در اینجا بآن نمیپردازم. در اینجا همین اندازه میگویم که این پیشامد در من تکان سختی پدید آورد.
روز 29 آذر که جنگ آغاز یافت و چگونگی دانسته گردید من در هُکماوار از جنگ بسیار دور میبودم با اینحال نمیتوانستم آسوده باشم. نیک میدانستم که چند هزار تن از مجاهدان تبریز با دولتی همچون دولت تزاری جنگ نتوانند کرد و پایان آن جز نابودی نتواند بود. ولی اینها جلو سهشهای مرا نمیگرفت و مرا بحال خود بازنمیگردانید. فردا نیز همچنان میبودم ، و چون داستان دلیری مجاهدان را میشنیدم بشور و تکانم میافزود. چون محرم فرارسیده بود و شبها در چند مسجد بمنبر میرفتم خودداری نتوانسته بشورانیدن مردم میپرداختم.
حاجیعباس نامی یکی از کشاورزان توانگر هُکماوار و خود مرد بسیار نیکی میبود ، و من در آن کوی تنها او را همراه خود میداشتم. با او گفتگو کرده چند تنی را با خود همداستان گردانیدیم. چنین میخواستیم که بشهر رفته تفنگ گرفته ما نیز در جنگ همراهی نماییم. ولی جنگ چهار روز بیشتر نکشید که چنانکه در کتابهایم نوشتهام مجاهدان با همهی فیروزی ناچار گردیده از شهر بیرون رفتند و سپاه دیگری از روسها از تفلیس رسید و از فردای آن روز دُژخوییها (4) آغاز گردید و دشمنان مشروطه که از چند سال باز دل از کینهی آزادیخواهان پر میداشتند فرصت یافته بکینهجوییهای وحشیانه پرداختند. تبریز اگر در تاریخ مشروطه نام نیکی از خود بیادگار گزارده است این وحشیگریهای ملایان و پیروان ایشان آن نام نیک را لکهدار گردانید. تبریز همچون گلستانی میبود که ناگهان سرمای سختی بآن زند و گلها و سبزیها را بسوزاند و از میان برد و گلستان را جایگاه زاغان شوم گرداند. برای من روزهای سختی میبود. ناچار میبودم آن وحشیگریها را از نزدیک تماشا کنم. روزی هم هُکماواریان با فشار حاجیمیرمحسنآقا مرا نیز بجلو خود انداختند بباغ امیر که نشیمنگاه صمدخان میبود بردند که روی ناپاک و سبیلهای وحشیانهی آن مرد خونخوار را از نزدیک دیدم. اینها را در تاریخ نوشتهام.
در اینجا آنچه باید بنویسم اینست که یکی از کسانی که زندگانیش بسختی افتاد من بودم ، زیرا در سایهی شور و سهشهای آن چند روزه در شمار آزادیخواهان درآمده بودم ، و اینبود ملایان زبان به تکفیرم میگشادند و مردم را به روگردانی از من بلکه ببدگویی وامیداشتند. (5) در هر نشستی نیشهای زبانی میزدند ، تلخگویی دریغ نمیگفتند. بلکه آن ملای بدخواه میکوشید اوباش هُکماوار و قَرامَلِک را بگزند رسانیدن وادارد.
اینها داستان درازی میدارد. دلخستگیهای آن روزها از چیزهاییست که من فراموش نکردهام و نخواهم کرد. ولی در برابر همهی این بدیها یک نیکی درمیان بود و آن اینکه بشُوند همین پیشامدها از یکسو مردم نیز از من نومید شده دست از گریبانم برداشتند و بدینسان زنجیر ملایی از گردنم برداشته شد.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ 1290خورشیدی.
2 ـ سالدات = (به روسی) سرباز
3 ـ برای آگاهی از داستان التیماتوم و جنگ بخش یکم و دوم «تاریخ هجدهسالهي آذربایجان» دیده شود.
4ـ دُژ پيشوندي است كه معني «بدي توأم با درشتي» ميدهد. دُژخوی = ناتراشیده و بدعادت
5ـ اصل : «بازمیداشتند».
🔸 15ـ چگونه از ملایی رها گردیدم
تابستان و پاییز (1) بپایان رسید. محمدعلیمیرزا پس از کوششهایی که هودهای[نتیجه] ندید پس گردیده گمنام شد. دمدار هالی پس از چرخیدن بگرد خورشید ما از راهی که آمده بود بازگشت و ناپیدا شد. صمدخان به تبریز دست یافتن نتوانسته در باسمِنج بخاموشی نشست.
ولی التماتومی که روسها دادند دنباله پیدا کرد و در آخرهای آذرماه در تبریز میانهی سالداتها (2) با مجاهدان جنگ برخاست.
این داستان از هنایندهترین پیشامدها در زندگانی من بوده. نامردیهای بسیاری از وزیران و دیگران پدیدار گردید. از آنسوی ایستادگی یک دسته از ایرانیان در برابر دولتِ آهنینمشتی همچون دولتِ تزاری روس یکی از شگفتترین داستانهاست. این خود نمونهایست که جنبش مشروطهخواهی یک دسته را تا به چه اندازه بالا برده و دارای چه سَهِشهای مردانهی بسیار گرانبها گردانیده بود.
من داستان این را در کتابهای خود نوشتهام (3) و در اینجا بآن نمیپردازم. در اینجا همین اندازه میگویم که این پیشامد در من تکان سختی پدید آورد.
روز 29 آذر که جنگ آغاز یافت و چگونگی دانسته گردید من در هُکماوار از جنگ بسیار دور میبودم با اینحال نمیتوانستم آسوده باشم. نیک میدانستم که چند هزار تن از مجاهدان تبریز با دولتی همچون دولت تزاری جنگ نتوانند کرد و پایان آن جز نابودی نتواند بود. ولی اینها جلو سهشهای مرا نمیگرفت و مرا بحال خود بازنمیگردانید. فردا نیز همچنان میبودم ، و چون داستان دلیری مجاهدان را میشنیدم بشور و تکانم میافزود. چون محرم فرارسیده بود و شبها در چند مسجد بمنبر میرفتم خودداری نتوانسته بشورانیدن مردم میپرداختم.
حاجیعباس نامی یکی از کشاورزان توانگر هُکماوار و خود مرد بسیار نیکی میبود ، و من در آن کوی تنها او را همراه خود میداشتم. با او گفتگو کرده چند تنی را با خود همداستان گردانیدیم. چنین میخواستیم که بشهر رفته تفنگ گرفته ما نیز در جنگ همراهی نماییم. ولی جنگ چهار روز بیشتر نکشید که چنانکه در کتابهایم نوشتهام مجاهدان با همهی فیروزی ناچار گردیده از شهر بیرون رفتند و سپاه دیگری از روسها از تفلیس رسید و از فردای آن روز دُژخوییها (4) آغاز گردید و دشمنان مشروطه که از چند سال باز دل از کینهی آزادیخواهان پر میداشتند فرصت یافته بکینهجوییهای وحشیانه پرداختند. تبریز اگر در تاریخ مشروطه نام نیکی از خود بیادگار گزارده است این وحشیگریهای ملایان و پیروان ایشان آن نام نیک را لکهدار گردانید. تبریز همچون گلستانی میبود که ناگهان سرمای سختی بآن زند و گلها و سبزیها را بسوزاند و از میان برد و گلستان را جایگاه زاغان شوم گرداند. برای من روزهای سختی میبود. ناچار میبودم آن وحشیگریها را از نزدیک تماشا کنم. روزی هم هُکماواریان با فشار حاجیمیرمحسنآقا مرا نیز بجلو خود انداختند بباغ امیر که نشیمنگاه صمدخان میبود بردند که روی ناپاک و سبیلهای وحشیانهی آن مرد خونخوار را از نزدیک دیدم. اینها را در تاریخ نوشتهام.
در اینجا آنچه باید بنویسم اینست که یکی از کسانی که زندگانیش بسختی افتاد من بودم ، زیرا در سایهی شور و سهشهای آن چند روزه در شمار آزادیخواهان درآمده بودم ، و اینبود ملایان زبان به تکفیرم میگشادند و مردم را به روگردانی از من بلکه ببدگویی وامیداشتند. (5) در هر نشستی نیشهای زبانی میزدند ، تلخگویی دریغ نمیگفتند. بلکه آن ملای بدخواه میکوشید اوباش هُکماوار و قَرامَلِک را بگزند رسانیدن وادارد.
اینها داستان درازی میدارد. دلخستگیهای آن روزها از چیزهاییست که من فراموش نکردهام و نخواهم کرد. ولی در برابر همهی این بدیها یک نیکی درمیان بود و آن اینکه بشُوند همین پیشامدها از یکسو مردم نیز از من نومید شده دست از گریبانم برداشتند و بدینسان زنجیر ملایی از گردنم برداشته شد.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ 1290خورشیدی.
2 ـ سالدات = (به روسی) سرباز
3 ـ برای آگاهی از داستان التیماتوم و جنگ بخش یکم و دوم «تاریخ هجدهسالهي آذربایجان» دیده شود.
4ـ دُژ پيشوندي است كه معني «بدي توأم با درشتي» ميدهد. دُژخوی = ناتراشیده و بدعادت
5ـ اصل : «بازمیداشتند».