پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
نمونه‌ای از شعرهای جبریگری
🔶 زندگانی من
🔸 23ـ چگونه بقفقاز رفتم (تکه‌ی یک از دو)

بدینسان سال نخستِ آموزشگاه با خوشی می‌گذشت ، و چون شاگردان آزمایش دادند درسها پایان پذیرفت. ولی ملایان در بیرون میدان را برای من بسیار تنگ گردانیده بودند. رفتن من بمدرسه‌ی آمریکایی و زبان انگلیسی خواندنم دستاویز دیگری در دست آنان شده بود و با بیشرمی چنین می‌گفتند : «رفته در آنجا درس بابی می‌خواند». این سخن که بدهان زنان و مردان افتاده بود بیش از همه مایه‌ی افسردگی مادرم می‌شد.

چون تا اینجا از مادرم چیزی نگفته‌ام چند جمله می‌نویسم : مادر من ، خدیجه خانم ، زنی بی‌سواد و از یک خانواده‌ی کشاورزی می‌بود. ولی هوش و فهم بسیار می‌داشت. سخن کم گفتی و کار بسیار کردی. در همه‌ی هُکماوار دو تن زن می‌بودند که در رخت دوختن و دستکش و عرقچین بافتن و گلدوزی کردن ، و همچنین در پختن خوراکهای بسیار ستوده بنام می‌بودند : یکی مادر من ، یکی زن حاجی گلی که نامش برده‌ایم. در خانه‌داری ماننده‌ی مادرم را تاکنون ندیده‌ام. پدر و مادرش هر دو سال یک بار به کربلا رفتندی و آن را کاری بسیار نیک شمردندی. ولی مادرم سخنان پدرم را آموخته و بآن کارها ارج نگزاردی. از پدر و مادر و برادر و خواهرانش نیز جدایی نمودی. از هنگامی که برادرانم را بدبستان می‌فرستادم او هم باین آرزو افتاده بود که در چهل و چند سالگی الفبا خوانَد. ولی گرفتاریها نمی‌گزاشت. سرگذشت من و آزارهایی که از ملایان و دیگران می‌دیدم برای او اندوه بزرگی شده بود ، و چون نام «بابی» و مانند اینها را می‌شنیدی بسیار افسرده می‌گردیدی. آن ملای هُکماواری بدخواهی را از اندازه گذرانیده کسانی را بکشتن من نیز برمی‌انگیخت.

بارها خواسته بودم که از هُکماوار بیرون آمده در کوی دیگری نشیمن گیریم. مادرم خرسندی نمی‌داد و بدینسان هم مرا و هم خود را دستخوش آزار مردم نافهم و نادان آن کوی نگه می‌داشت.

تا مدرسه می‌بود سرگرمی بدرس و دیدار شاگردان مایه‌ی دلداری برای من می‌بود. ولی چون مدرسه بسته گردید سختی جایگاه خود را دریافته بهتر دانستم سفری کنم ، و چون روسها راه قفقاز را تا تبریز رسانیده بودند که همان سال پایان یافته بود گفتم به قفقاز روم و در یکی از شهرهای آنجا بکاری پرداخته بمانم و چون پایدار گردیدم خانواده‌ی خود را نیز بخواهم. آنچه مرا در این اندیشه استوار گردانید آن بود که در نتیجه‌ی آن پیشامد بیماری و رفتن خون از دماغم بسیار بیخون و ناتوان می‌بودم و پزشکان سفر را بهترین چاره‌ها می‌ستودند.

بهمین عنوان مادرم را خرسند گردانیدم ، و چون پول نمی‌داشتم از شادروان حاجی‌عباس وامی گرفتم. در آن یک سال از پولی که از مدرسه می‌گرفتم بسیاری از وامهایم را پرداخته بودم. این هنگام ناچار شدم و دوباره وامی گرفتم و گویا روز یازدهم تیرماه 1295 (یکم رمضان 1334) بود که در ایستگاه ببرادرانم و دیگران بدرود گفته و براه‌آهن نشسته روانه گردیدم.
🔶 زندگانی من
🔸 23ـ چگونه بقفقاز رفتم (تکه‌ی دو از دو)

در این واگن دو تن از آشنایان می‌بودند : حاجی‌میرزامصطفا پسر مجتهد که برای درمان رماتیسم بآبهای کانی باکو می‌رفت ، آقامیرزاعلی هیئت که با چند تن از ملایان به مشهد می‌رفتند. (1) من نزد آنان نرفته در اتاقی تنها نشستم و یک افسر روسی با من نشست. کم‌کم با او آشنا گردیده خواستیم با هم بگفتگو پردازیم نتوانستیم. چه من از روسی بیش از چند جمله نمی‌دانستم. او نیز ترکی یا فارسی نمی‌دانست. پرسید : «فرانسه می‌دانی؟» گفتم : نه. من پرسیدم : انگلیسی می‌دانی؟. گفت : «نه». با همدیگر خندیدیم.

چون واگن آهسته می‌رفت ما می‌بایست شش ساعت باهم باشیم تا به جُلفا برسیم. من بهتر دانستم آن چند ساعت را بیاد گرفتن روسی ازو پردازم که هم بیکار نباشیم و هم من سود جویم. اینبود مداد و دفتر درآوردم و چیزهایی را باو نشان داده نامش را می‌پرسیدم و می‌نوشتم. مثلاً دستش را گرفته می‌گفتم : «ایتو اچتو؟». و او پاسخ می‌گفت. بدینسان تا جُلفا صد واژه بیشتر یاد گرفتم. برخی جمله‌ها نیز یادداشت کردم.

شب را به جُلفا رسیده خوابیدیم. در واگنِ فردا که تا الکساندراپُل می‌بایست رفت مردم انبوه می‌بودند و زبانهای گوناگون ـ از ترکی و ارمنی و گرجی و روسی ـ سخن گفته می‌شد. دلخوشی من از جمله‌های روسی می‌بود که می‌شنیدم و بیاد می‌سپاردم. در آنجا نیز آموزگاری پیدا کردم. با یک زن و یک شوهر آمریکایی که از مسیونرها[مُبّلغ مسیحی] می‌بودند و سالها در پتروگراد زیسته روسی را نیک می‌دانستند آشنا گردیدم. دانسته شد که برای «کنفرانس» به تبریز آمده بوده‌اند و بازمی‌گردند ، و چون دانستند من از آموزگاران مدرسه‌ی باهَماد ایشان بوده‌ام مهربانی کردند. گفتم خواهشمندم پرسشهایی که درباره‌ی زبان روسی می‌دارم بمن پاسخ دهید. پذیرفتند ، و من تا شب چیزهای بسیاری از ایشان یاد گرفتم.

شب نیمشب به الکساندراپل رسیدیم. در همان ساعت واگن دیگری از مرز خواستی رسید که ما می‌بایست سوار آن شویم ، و چون واگن پر از سالدات آمد همه نتوانستند سوار شوند. من با گروهی بازماندیم. یک بازرگان تبریزی پسر هشت‌ساله‌ی خود را زمین گزارده خود سوار شده بود و آن پسر می‌گریست و فریاد می‌کشید. من او را بنزد خود آورده گفتم تو را برده به پدرت رسانم. چند تن از ملایان و دیگران نیز که می‌بودند بسر من گرد آمدند. من رفته گفتگو کردم. گفتند : نزدیک بامداد واگن دیگر خواهد آمد. شما را سوار آن کنیم. هنگام بامداد این واگن آمد و ما همه سوار شدیم. واگن آهسته می‌رفت و من بتماشای آن کوهها و دره‌های دلکش می‌پرداختم و لذت می‌بردم. ولی در هر ایستگاهی مرا برای پرسش درباره‌ی آن پسر بازرگان که بلیت و گذرنامه نمی‌داشت پیاده می‌گردانیدند و این مرا فرصتی بود که جمله‌های روسی را که یاد گرفته بودم بکار برم ، و چون گاهی نیز واژه‌ها را عوضی می‌گفتم مایه‌ی خنده و شوخی می‌شد.

آن شب یا شب فردایش به تفلیس رسیدیم. من در آنجا خودآموزی (ساما اوچیتل) خریده درس روسی را دنبال کردم. در اینجا دو روز مانده به باکو رفتیم. در باکو آشنایان بسیار داشتم. ولی کاری پیدا نکردم. از آنجا بکشتی نشسته به عشق‌آباد رفتم. در آنجا آشنایی نیافتم. می‌خواستم به سَرَخس بروم. کسانی گفتند جای کوچکیست. بهتر دانستم به مشهد روم و آنجا را نیز دیده بازگردم. با آقامیرزاعلی همراهی نموده از راه «خاکستر» روانه‌ی مشهد شدیم. چهار روز با استر از جنگلها و کوهها می‌گذشتیم. در مشهد یک ماه مانده بازگشتم. این بار نیز در باکو چند روزی جستجوی کار کردم. ولی فیروز نگردیده آهنگ تفلیس کردم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ امروز برای ما شگفت‌آورست که کسانی برای مشهد رفتن بجای آنکه از تبریز از راه زمینی مثلاً از تهران گذشته به مشهد بروند ، از راه قفقاز به مشهد می‌رفته‌اند. لیکن در آن زمان که راهها بس ناهموار و ناامن بوده ، راه دریایی از قفقاز به کرانه‌ی جنوب شرقی دریای مازندران راه نیکی بشمار می‌آمده. در این کتاب به راههای دیگری نیز خواهیم برخورد که آنها نیز امروز شگفت‌آور می‌نماید.
Zendeganiye Man 5-10.pdf
1.2 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای پنج تا ده

5ـ یک روز دشواری در زندگی من
6ـ می‌بایست از درس دست بکشم
7ـ بار دیگر بدرس پرداختم
8ـ دوستانی که در مدرسه پیدا کردم
9ـ دلبستگی‌ای که بمشروطه پیدا کردم
10ـ چهار ماه خانه‌نشینی و بیکاری
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
این سخنان سخنگوی وزارت بهداشت حکومت ملایانست. بشنوید نگرانیهای او را.
«كيش شيعي كه يك بنيادگزاري سياسي بسيار استادانه‌اي مي‌بوده ، پندارهاي آن مغز پيروان را چندان پر ميگرداند كه جاي بازي بهيچ چيز ديگر نمي‌گزارد ، و او را از زمان خود بيرون برده بهزاروسيصد سال پيش مي‌كشاند. يك شيعي كه در اين زمانست و درميان ماست اگر نيك بجوييم در هزاروسيصد سال پيش است ، در مدينه است ، در كربلاست ، در كوفه است ، در شام است. آنچه در برابر چشمش دفيله مي‌دهد كشاكشهاي خلافت و داستان كربلا و جنگهاي سليمان‌بن‌صرد و مختار ثقفيست.

راست گفته شده كه اينان مردگان هزاروسيصدساله‌اند كه سر از گور درآورده بميان مردم درآمده‌اند. راست گفته شده كه اينان بجهان جز از ديده‌ی شيعيگري (از ديده‌ی تولّا و تبرّا) نمي‌نگرند.
شما اگر پيش يك شيعي سخن از پيشامدهاي اين زمان برانيد ... لذتي نخواهد برد. ولي اگر بازگرديد و سخن از جنگ خيبر و كشته شدن مرحب جهودي و مانند آن برانيد خواهيد ديد چهره‌اش شكفت و با يك لذتي بگفتگو درآمد.»
(دولت بما پاسخ دهد ، احمد کسروی)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 195
🔸 «است» و «هست»

كساني پيمان را ميخوانند تنها براي آنكه خرده گيرند ، و چون چيزي نمي‌يابند كلمه‌هايي را پيدا كرده با خرده‌گيري بآنها دل خود را شاد ميكنند. اين بيچارگان بيمارند و خود نمي‌دانند. اينان ميخواهند هيچ كس بكاري برنخيزد و بدنهادانه چشم ديدن هيچ نيكي را نمي‌دارند.

اگرچه اينان خرده‌هايي كه ميگيرند نمي‌نويسند و در روبرو نمي‌گويند و باين بسنده ميكنند كه در پشت سر سخناني رانند ولي ما چون مي‌خواهيم بهانه‌اي براي كسي بازنگزاريم اينست آنچه از خرده‌گيريهاي ايشان شنيده‌ايم نگاشته و بپاسخ مي‌پردازيم :

ما چون گاهي بجاي «درست نيست» و «چنان نيست» جمله‌هاي «نه درست است» و «نه چنانست» مي‌آوريم خرده‌گيران پنداشته‌اند اين از راه هوس است و آن را دستاويز براي خود شمارده‌اند. ولي ما اين جمله‌ها را از پيشينيان گرفته‌ايم و چون بنيادي بهر خود دارد اينست آن را پذيرفته‌ايم و گاهي بكار مي‌بريم و اينك بنياد و انگيزه‌ي آن را روشن ميگردانيم.

اين درخور افسوس است كه زبان بحالي افتاده كه مردمش آن را نمي‌دانند و چون ما بجمله‌هاي درستتر و استوارتري برميخيزيم از ناداني آن را نادرست مي‌انگارند.

ما در فارسي دو كلمه‌ي «است» و «هست» را داريم كه بهم نزديك است ولي يكي نيست و نتوان آنها را بجاي يكديگر آورد. چنانكه ميگوييم : «كاغذ سفيد است» و «كاغذ هست». اين در بودن (مثبت) است ولي اگر بخواهيم آنها را در نبودن (منفي) بياوريم خواهيم گفت : «كاغذ سفيد نيست» و «كاغذ نيست» كه در هر دو كلمه‌ «نيست» را مي‌آوريم و جدايي در ميانه نمي‌گزاريم.

ولي گذشتگان اين دو معني را در نبودن نيز جدا ميگرفته‌اند. و بجاي جمله‌ي يكم «كاغذ نه سفيد است» ميگفته‌اند. اگر كسي در كتابهاي پيش از مغول جستجو كند اين گونه جمله‌بنديها را بسيار فراوان خواهد يافت. و چون در بيشتر زبانهاي ديگر نيز اين دو معني را جدا از هم ميگيرند ، چنانكه در تركي معني يكم را با «دگل» و معني دوم را با «يوخدي» ميرسانند و در عربي و انگليسي نيز جداييهايي ميگزارند از اينرو بايد گفت آن كار پيشينيان بهتر و پايه‌دارتر بوده و از اينرو است كه گاهي ما نيز پيروي از آنها ميكنيم.

كساني هم جمله‌هاي «ميدارد» و «مي‌بايد» و مانند اينها را خرده ميگيرند. پاسخ اينان را بگفتارهاي «درباره‌ي زبان» كه در شماره‌هاي امسال پيمان خواهد بود و يكي از آنها در شماره‌ي يكم بوده بازگشت ميدهيم. اگر آنها را بخوانند و بفهمند خواهند ديد كه حال كنوني زبان فارسي بدترين حال است و چنين زباني براي فهمانيدن معنيها يارا نتواند بود.

گونه‌هاي سيزده‌گانه‌ي گذشته (ماضي) كه شمرده‌ايم و گونه‌هاي سه‌گانه‌ي كنون (مضارع) كه خواهيم شمرد درباره‌ي داشتن و بايستن و بودن نيز مي‌آيد و چون اينها بيش از همه بهم خورده ما از اينها جداگانه گفتگو خواهيم داشت و خوانندگان خواهند ديد كه اينها را ديگران همه غلط مي‌آورند و اگر خرده بايد گرفت بر نگارشهاي ديگران بايد گرفت.

كسان ديگري كلمه‌ها يا جمله‌هايي را كه ما مي‌نگاريم و با فرهنگها راست نمي‌آيد بزبان مي‌آورند و اينها را لغزشي از ما مي‌شمارند. در اين چند سال اينان درنيافته‌اند كه ما امروز بآگاهيها و دانشهايي دسترس داريم كه فرهنگ‌نويسان نداشته‌اند و اگر يك كلمه يا جمله‌اي از ما با نگارشهاي فرهنگها نمي‌سازد بايد آنها را نادرست دانست نه نگارشهاي ما را.

آنچه در پايان بايد گفت اينست : كسي كه دو سه بار بر گفته‌ها يا نگارشهاي يكي خرده گرفت و پاسخ شنيد و دانست كه لغزش از سوي خود او بوده بايد بخود آيد و بآن كس دلگرمي پيدا كند و ديگر درپي خرده‌گيري نباشد. اين معني آدميگري و راستي‌پرستي است. ولي اين خرده‌گيران از روزي كه ما بنگارش پيمان آغاز كرده‌ايم همواره زبانشان بخرده‌گيري باز است و هميشه نيز لغزش از سوي ايشان بوده و پاسخ از ما شنيده‌اند با اينهمه بخود نمي‌آيند و اين نمي‌كنند كه نگارشهاي ما را با ديده‌ي بدبيني نخوانند ـ اينست ميگوييم : اين بيچارگان بيمارانند ، بيماراني كه دردشان چاره نمي‌پذيرد.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هشتادویکم)

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن (بخش سه از چهار)

افسوس‌آورتر از همه آن جمله‌هاییست كه می‌نویسید : «از این راه دل هموطنان خود را كه جریحه‌دار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرّم فرمایید» من نمیدانم در برابر آن چه بنویسم. معنای این سخن آنست كه ما با نكوهشی كه از شاعران میكنیم نمك بزخم دلهای ایرانیان می‌پاشیم. دریغ و صد دریغ! ما در كجاییم و هم‌میهنان ما در كجایند؟!.

خوب آقای حقیقی یك دسته از شاعرانی كه صدها شعر در جبریگری سروده و با صد اصرار بمردم میگویند : «كوشش نتیجه ندارد» ، «اختیار در دست شما نیست» ، «باده بخورید همیشه مست باشید» ، «این جهان هیچ و پوچست نكوشید» ، این زهرهای كشنده را در لفافه‌ی شعرهای شیوای خود در دلها جا می‌دهند و خونها را از جوشش می‌اندازند و عزمها را می‌كشند آیا ما ایراد نگیریم چرا كه کسانی هوادار آنهایند؟!. نگوییم این دسته شاعران خود مردان پستنهاد بوده‌اند که به این بدآموزیها زبان گشاده‌اند ، چرا که بكسانی گران می‌افتد و نمك بزخمشان پاشیده می‌شود؟!.. گویا شما می‌خواهید یك توده‌ی بیست‌ملیونی در نتیجه‌ی این بدآموزیها و مانند آنها لگدمال گردند و نابود شوند ، تنها برای آنكه یكمشت هواداران آن شاعران تاب شنیدن بدگویی از آنها را ندارند؟!..

آیا این سخن بخردانه است؟!..

پس چرا شما دلتان بآن بچه‌های بیگناه كه امروز گرسنگی می‌كشند نمی‌سوزد؟!.. پس چرا بآن زنان ناآگاه كه با دلهای پردرد زندگی بسر می‌برند رحم نمی‌آورید؟!. پس چرا بآن روستاییان كه دسته‌ی رنجبر و كوشنده‌ی این كشورند و همیشه با بدبختی و تیره‌روزی روبرو می‌باشند دریغ نمی‌گویید؟!..

میدانم خواهید گفت : آنها چه ربطی باین موضوع دارد؟!.. می‌گویم : بسیار ربط دارد!!. اگر میخواهید ربطش را بدانید یك شب و دو شب چند ساعتی با خود نشسته بیندیشید كه مایه‌ی بدبختی این توده چیست؟!. آیا خدا این مردم را برای بدبختی آفریده؟!.. آیا ساختمان تنی یا مغزی ایرانیان با اروپاییان و دیگران تفاوت دارد؟!.. آیا زمینهای ایران بارده نیست؟!.. آیا در ایران باران و آب باندازه‌ی كفایت نیست؟!.. بالاخره چه علتی درمیان است كه ایرانیان با داشتن یك سرزمینی باین باردهی (كه حساب كرده‌ایم باید دست كم بدوازده برابر مردم كنونی ایران نان بدهد) گرسنه و بی‌نان می‌باشند؟!..

چه علتی درمیانست كه ایرانیان از هر حادثه شكست‌خورده و سرافكنده بیرون می‌آیند؟!.. یك شب و دو شبی اینها را بیندیشید كه اگر علتش را پیدا كردید و جز از آنست كه ما می‌گوییم بما نیز آگاهی دهید.

دیگر چیزها بماند. شما این را بیندیشید كه برای چه در ایران جنبش مشروطه ناانجام ماند؟!. برای چه مشروطه باین صورت ننگینی افتاد؟!.. این چون یک پیشامد تاریخیست و تازه رخ داده شما تنها درباره‌ی این بیندیشید. تنها این بجویید که چه شده که از آن جوش و خروش بزرگی که در ایران بنام مشروطه‌خواهی برخاست و هزارها مرد گرامی کشته شدند نتیجه‌ی درستی بدست نیامد. شاید شما در این باره آگاهی چندانی ندارید ولی ما داریم و علت آن را پیدا كرده‌ایم و اینك باختصار برای شما می‌نویسم :

1) مشروطه یا حكومت دمكراسی با كیش ایرانیان مخالفست. زیرا مشروطه میگوید حكومت حق توده است و آنها باید نمایندگانی از میان خود برگزینند و سررشته‌ی كارها را بدست آنها سپارند ولی كیش‌شان میگوید : حكومت حق ملایان است و مردم باید اختیار بدست آنها سپارند و هر كس دیگری یا هر مجلسی كه بحكومت برخاست جائر است ، نخستین مانع مشروطه اینست. مردم مانده‌اند دودل ، از یكسو می‌شنوند كه باید میهن خود را دوست داشت ، بقانون وفادار بود ، بدولت و مجلس فرمانبرداری كرد ، و از یكسو كیششان میگوید میهن‌پرستی كفر است ، قانون اساسی برخلاف شریعت می‌باشد ، مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن گناه است.

2) دسته‌هایی در ایران كه اگر نامهاشان ببریم دشمن خواهند گردید هر یكی برای خود آرمان و سیاست دیگری دارند كه نه تنها در پیشرفت ایران هم‌اندیشه نمی‌باشند سود خود را در بدبختی ایرانیان و نابودی آنها می‌بینند و اینها همیشه مانع كارند. مثلاً همان كُردهای رضاییه همیشه منتظرند كه دولت گرفتار گردد و آنها بمیان افتند و تاراج كنند و پستان بُرند و دم از استقلال زنند. [1] مثلاً بهائیها آشكاره میگویند : «لیس الفخر لمن یحب الوطن لمن یحب العالم» [2] و همیشه خود را از ایرانیان كنار میگیرند. دیگران را خودتان میدانید.

[1] : در هرج و مرجهای پیش آمده پس از شهریور 1320 یکی از گرفتاریها تاراج شهرهایی مانند خلخال و رضائیه و بانه بود که بدست ایلها یا برخی اشرار انجام می‌شد. در روزنامه‌ها پیاپی اینها را می‌نوشتند. پرچم نیز بارها گفتار در آن باره نوشت.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.

(فردا بازپسین بخش این گفتار را خواهید خواند.)
🔶 زندگانی من
🔸 24ـ چگونه در تفلیس درنگ کردم (تکه‌ی یک از دو)

در تفلیس این بار زمینه‌ی نیکی پیش آمد. چگونگی آنکه اسماعیل حقی که از آزادیخواهان بسیار تندرو می‌بود مغازه‌ای برای کتابفروشی می‌داشت. من یکی دو بار برای کتاب خریدن بمغازه‌اش رفتم. چون از سخنان من مرا آزادیخواه شناخت از در دوستی درآمده و در زمان کمی مرا با آزادیخواهان آنجا آشنا گردانید. در قفقاز در آن هنگام با همه‌ی سختگیریهای دولت تزاری ، آزادیخواهان از مسلمان و گرجی و روس با یکدیگر همدست و همراز می‌بودند. در آن روزها یک دسته از خانهای اوجارا در تفلیس می‌زیستند. اینان که خاکشان نزدیک بسرحد عثمانی می‌بود بیاری آن دولت برخاسته با روسیان جنگیده و کاری نتوانسته دستگیر افتاده به تفلیس آورده شده بودند که برخی آزاد و برخی هنوز در بند می‌زیستند. کسانی از اینها نیز با من همبستگی یافتند و همه‌گونه دلبستگی نشان می‌دادند.

با این همبستگیها بآن شدم که در تفلیس بمانم و در یکی از آموزشگاههای روسی یا ایرانی درس گفته زندگانی کرده در آن میان کوششهای آزادیخواهانه را دنبال کنم. از تفلیس و از مردمش بسیار خوشم می‌آمد. از مردم مهربانی و خونگرمی بسیار می‌دیدم. از آنسو از رشته‌ی دانشها بازنایستاده گذشته از زبان روسی که دنبال می‌کردم روزی چند ساعت به باغ گیاهشناسی (ژاردن بوتانیک) که جایی بسیار بزرگ و بسیار دلکش می‌بود رفته با گردش و جستجو درباره‌ی درختها و گیاهها بسر می‌بردم. شبها نیز بنشستهای آزادیخواهان رفته برای شام خوردن و خوابیدن بمیهمانخانه بازمی‌گشتم. در تندرستی نیز بسیار پیش رفته بودم که هر کسی می‌دید از خشنودی بازنمی‌ایستاد.

از داستانهایی که در آنجا رخ داده و می‌باید نویسم آنست که روزی در مغازه‌ی اسماعیل حقی نشسته بودم جوانی شاپو بسر و رخت پاکیزه بتن از در درآمد. اسماعیل او را چنین شناسانید : «محمدافندی خواهرزاده‌ی عمرفائق است (عمرفائق از نویسندگان بنام ملانصرالدین (1) می‌بود). در استانبول فقه خوانده ، از قضات عدلیه است ، همچون شما قرآن را ازبر می‌دارد ...». اینها را گفت و مرا با او آشنا گردانید ، و چون نشیمنگاه من در میهمانخانه نزدیک بود هر دو بآنجا رفتیم که بنشینیم و گفتگو کنیم. سه ساعت بیشتر باهم نشسته سخن از اسلام و از تاریخ و از بدبختی مسلمانان راندیم. در همه‌ی زمینه‌ها همداستان می‌بودیم. چون برخاستیم محمدافندی با یک شگفتی چنین پرسید : «سیدافندی پس من شنیده بودم ایرانیان رافضی (2) هستند؟!». گفتم : «من نیز شنیده بودم شماها ناصبی(۳) هستید. رافضی و ناصبی برای من و شما نیست. برای کسانیست که خردهای خود را داور نمی‌گردانند». این را گفته از هم جدا شدیم.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ ملانصرالدین روزنامه‌ی شوخی‌آمیز قفقازی که با گفتارهایش درباره‌ی مشروطه و مشروطه‌خواهانِ ایرانی میان ایرانیان شناخته و جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده بود. ـ و
۲ـ در آخرهای امویان پانزده‌هزار تن از شیعیان با زید نوه‌ی امام‌‌حسین بیعت کردند که بشورد و خلافت را بدست آورد. لیکن پیش از جنگ دسته‌ی انبوهی از شیعه (که همان تُندروان می‌بودند) بنزدش آمده چنین پرسیدند : «شما درباره‌ی ابوبکر و عمر چه می‌گویید؟!..» زید از آنان خشنودی نمود و ستایش سرود. شیعیان همین را دستاویز گرفته زید را رها کرده پراکنده شدند. زید گفت : «مرا در سختترین هنگامِ نیاز رها کردید». از اینجا آن دسته «رافضه» (رها کنندگان) نامیده شدند ، و به سبب این نامردی آنان بود که زید کاری از پیش نبرده کشته گردید. (از کتاب داوری) از آنجا سنیان ، شیعیان را رافضی خوانده‌ و می‌خوانند.
۳- كساني كه دشمن امام علي بودند. (واژه‌نامه‌ی معین)
🔶 زندگانی من
🔸 24ـ چگونه در تفلیس درنگ کردم (تکه‌ی دو از دو)

جای افسوس بود که شهریور پایان یافت و آموزشگاهها گشاده شد و من کاری برای خود پیدا نکردم. این مرا سخت می‌آزرد. چند تن از بازرگانان می‌گفتند : «ما دررفت[=خرج] تو را بگردن گیریم». می‌گفتم من از مفتخوری گریخته‌ام و همیشه خواهم گریخت.

مهرماه از نیمه گذشت و در همان روزها نامه‌ای از مستر جسپ رئیس مدرسه‌ی آمریکایی از تبریز رسید که می‌نوشت چون شاگردان پارسال در درسهای شما خوب پیش رفته بودند آموزشگاه از شما ارجشناسی می‌کند و یک‌چهارم بماهانه‌ی شما افزوده خواهد شد ، و چون شاگردان شما را می‌خواهند کسی بجایتان گزارده نشده یا زود بازگردید یا با تلگراف آگاهی دهید.

این نامه مرا بیاد تبریز انداخت. نه می‌توانستم از تفلیس دل برکنم و نه می‌توانستم تبریز را فراموش کنم. دو روز با دودلی گذرانیدم ولی روز سوم تلگرافی از مادرم مرا از دودلی بیرون آورد. مادرم پس از من بیتابی بسیار می‌نموده و کم‌کم کارش به بیماری کشیده بوده. در این تلگراف می‌گفت : «اگر زود نیایید مرا نخواهید دید». تلگراف را چون باز کردم و در پای آن نام مادرم را خواندم چندان بیتاب شدم که تلگراف از دستم افتاد ، و چون برداشتم خواندن نتوانستم. میرزاآقا نام از جوانان درسخوانده و نیک تبریز که با من می‌بود آن را گرفته برایم خواند. جمله‌های آن مرا چندان سَهانید (1) که از همان ساعت باندیشه‌ی بازگشت افتادم.

ولی هیچ پول نمی‌داشتم. روزی که به تفلیس رسیده بودم پول کمی می‌داشتم که پایان پذیرفته بود. همان روزهای نخست که تهیدستی آینده‌ی خود را پیش‌بینی می‌کردم به میرزاجعفرآقا خامنه‌ای که این زمان در قفقاز می‌بود نامه نوشته بیست مَنات پول خواسته بودم. ولی یک ماه بیشتر گذشته و پاسخ نرسیده و من نومید شده بودم. اکنون می‌اندیشیدم چه کنم و از که وام خواهم. صدها آشنا از بازرگانان و دیگران می‌داشتم. ولی سزا نمی‌شماردم از آنان وام خواهم. با این اندیشه از پله‌ها پایین می‌رفتم دیدم مردی بالا می‌آید و نام مرا می‌پرسد و چون رسید چنین گفت : «دو هفته است پی شما می‌گردم. همه‌ی مهمانخانه‌ها را گردیده‌ام. از قفقاز صد منات بَرات[=حواله] بنام شما رسیده ...». از گفتن بی‌نیاز است که این سخن چه سَهشی در من پدید آورد.

صد منات را گرفتم و دوباره بمهمانخانه بازگشتم و چون 45 روز در آنجا بوده و شام و ناهار و چایی خورده پولی نپرداخته بودم نخست حساب آنجا را پرداختم. رویهم‌رفته روزی نیم منات دررفت زندگانیم شده بود. سپس بایستگاه شتافته با هر سختی بود بلیتی خریدم. از آنجا بمغازه‌ی اسماعیل رفته مقداری کتاب خریدم. (از جمله ده جلد هوپ‌هوپ‌نامه خریدم که بدوستان در تبریز ارمغان گردانم).

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ سهیدن (همچون پریدن) = برانگیخته شدن احساسات ، سهانیدن = برانگیختن احساسات.
2ـ یکی از نویسندگان بنام روزنامه‌ی ملانصرالدین میرزاعلی‌اکبر صابر بود که شعرهای نکوهش‌آمیز و روشنگرانه می‌سرود. هوپ‌هوپ‌نامه کتاب شعر اوست.
Zendeganiye Man 11-16.pdf
1.4 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای یازده تا شانزده

11ـ چگونه از دامهای منطق و اصول جستم
12ـ بیماری سختی که گرفتار شدم
13ـ چگونه مرا بمسجد بردند
14ـ چگونه بدانشهای نوین راه یافتم
15ـ چگونه از ملایی رها گردیدم
16ـ دوستان آزادیخواه که پیدا کردم
✴️ ملایان و خردمندان

همه مثالهایی از آباد و سپس ویران گردانیدن یا رشتن و پنبه گردانیدن را شنیده‌اند. اکنون میخواهیم هنگامی را نشان دهیم که این دو کار ساختن و بهم‌زدن همزمان رخ می‌دهد. مثلاً جایی آتش گرفته و آتش‌نشانان سرگرم فرونشانیدن آتشند ولی از آنسو کسانی نفت بروی آن می‌ریزند. یا بوجار سراسر روز کوشیده گندم را از خاک جدا کرده ،‌ پسر نادانش مشت مشت خاک برداشته به توده‌ی گندم بیخته میریزد. داستان خردمندان با بیخردان و سودجویان در یک توده نیز چنینست. خردمندان و دانشمندان میکوشند توده را بسامان آورند و برای آن راستیهایی را به مردم یاد مي‌دهند تا مغزها در برابر ناراستیها مصونیت یابد و به آنها نگراید. ولی از دیگر سو سودجویان می‌کوشند مردم را در پندارپرستی و نادانی نگاه دارند. بیخردان نیز از اینان پیروی کرده رنجهای خردمندان و دانشوران را تباه می‌کنند.

درست داستان ملایان با دانشمندان و نیکخواهان ایرانست. مثلاً در زمینه‌ی زمین‌لرزه ، دانشمندان چه می‌گویند و ملایان چه؟ خردمندان و دانشمندان مردم را به دانشها راه می‌نمایند و می‌فهمانند که هر کاری علتی دارد و هیچ چیز بی‌علت نیست ، دانش وظیفه‌اش یافتن علت کارها و پیشامدهاست. رویدادها میوه‌ی همبستگی «علت و معلول» است. می‌فهمانند که فعلاً جلو زلزله را نمی‌توان گرفت ولی با چاره‌اندیشیهایی میتوان از آسیبهای آن کاست. می‌فهمانند که باید ساختمانها را از روی دانش روز پایدار به زمین‌لرزه ساخت ، یاد می‌دهند برای کاهش آسیبهای زمین‌لرزه چه باید کرد ... می‌فهمانند که دعا را در اینگونه کارها هیچ تأثیری نیست. از التماس و زاریدن به خدا آیین جهان (از جمله اینکه هر کاری علتی دارد) دیگر نمی‌شود.
می‌فهمانند که معجزه نشدنیست. پندارست. هر چیزی هرچند شگفت علتی دارد که باید جستجو کرد و یافت و آن بیرون آیین جهان نیست.

آن کوششهاییست که دانشمندان می‌کنند و خردمندان نیز همانها را پی می‌گیرند. ولی ملایان و دیگر نادانان میگویند ما باور به این نداریم که «هر چیزی علتی دارد». شاید چیزهایی پیش آید که هیچ علتی برایش نتوان یافت. شاید خواست خدا بوده. پس بهنگام پیشامدهای پرآسیب میتوان با زاریدن به خدا و خواندن دعا او را بر سر «لطف» آورد و از «تصمیمش» بازگردانید.
آنها که پیروی از خرد و دانشها میکنند تنها چیزهایی را باور می‌کنند که از آیین جهانش می‌دانند ـ همانها که دانشها نشان داده و با خرد می‌توان دریافت. لیکن ملایان و دیگر نادانان گاهی چیزهایی بیرون آیین جهان (خارق‌العاده) را پیش می‌کشند و پافشاری دارند که راستی اینست و دیگران نمی‌فهمند.

در گفتارهای کانال ما نشان داده شده که اینان اگرچه دمادم نام خدا را می‌برند ولی خود خداناشناسند. زیرا خدایی که آنان می‌شناسانند همچون یک پادشاه دمدمی مزاجست که یک بار تصمیم میگیرد کسی را که به او بدگمانست بکشد ولی چون وزیران و نزدیکان بپایش می‌افتند و می‌زارند و ازو آمرزش می‌طلبند ، دلش نرم گردیده از تصمیمش بازمی‌ایستد. اینست خدایی که اینان می‌شناسند.

در هر حال اینانند که مانند آن پسر بوجار رنجهای دانشمندان و خردمندان را تباه می‌کنند. دخالتهای ملایان در کارهای پزشکی و بهداشت توده را در ماههای گذشته دیدیم. در چهل سال گذشته اینان در هر کار کشور دخالت کرده‌اند. نتیجه نیز در پیش چشمانست و همه می‌دانند. از کوزه همان برون تراود که دروست.

دو کلیپ زیر درباره‌ی یک نمونه از این نادانیهاست. نکته‌ی درخور پروا آنست که حکومت کانالی پدید آورده بنام سپاه سایبری پاسداران. اکنون جای پرسش است : آیا این کانال را برای پیشبرد دانشها و حقایق جهان و زندگی بنیاد گزارده‌اند یا برای نادان و نافهم نگاه داشتن مردم؟
👇👇
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎥 آیت الله مجتهدی(ره): زلزله اومد نمیخواد فرار کنی تو حیاط، شب تو خیابون بخوابی، این دعا را بخوان.

☑️ @sepahcybery | سپاه سایبری پاسداران