🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامهی پیمان) - 199
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 3)
باین ده مثل بس میکنیم. از اینجا میتوان دانست که بیکبار رشتهی این سه گونه از هم گسیخته است و کمتر یکی از آنها در جا و معنی خود بکار میرود. این نمونهای از نابسامانی زبان میباشد و یک زبان بدینسان چه کار تواند کرد؟!.. این در سایهی سامانست که یک زبان کار خود انجام کند و چون سامانش بهم خورد ناچار از کار بازماند و ناتوان گردد. زبان از این باره مانند لشکر است. اینکه یک لشکر کار بزرگی را انجام دهد در سایهی سامان او باشد ولی چون نابسامان بود و سپاهیان از جاهای خود بیرون رفتند از آنان هیچ کاری برنیاید. کنون شما آن را ببینید که گروهی نادان از داشتن چنین زبان بیمار و ناتوان بخود میبالیدند و ما که میگفتیم زبان بیمار است و باید بچاره کوشید با ما دشمنی مینمودند. نیز آن را ببینید که همانان میخواهند زبان را درست گردانند.
باری ما این پایه را از امسال روان خواهیم گردانید و در نوشتههای خود گونههای سهگانه را هر یکی را در جا و معنی خود بکار خواهیم برد و این را مینویسیم تا خوانندگان آگاه باشند.
چنانکه دیدیم نابسامانی از دو راه است : یکی اینکه گاهی این گونه را در جای آن بکار میبرند. مثلاً میگویند : من توانای این کار نیستم که غلط است و باید گفت : من توانندهی این کار نیستم. زیرا نگاه بیک کار شناخته است. دیگری آنکه گاهی معنی ریشه را بدیده نمیگیرند. مثلاً میگویند : فلان از سفر بازنگشته نگرانم ، در جایی که باید گویند بیمناکم ، و نگران را که از نگریدنست در این معنی نیاورند. یا میگویند : روی زیبا ، در حالی که زیبا از زیبیدن است و آن بمعنی شایستن و سازگار آمدن میباشد. میگوییم : این رفتار زیبندهی شما نیست. در روی زیبیدن و نازیبیدن درست نیاید. آنان زیبا را بمعنی خوب و قشنگ میآورند و از معنی ریشهی آن چشم میپوشند. از این رشته بسیار است و این خود جستاریست که در بسیاری از کلمهها معنی ریشه فراموش گردیده و ما از این جداگانه در جای دیگری سخن خواهیم راند.
از آن رشتهی نخست غلطها باید شمرد نامهای چرنده و پرنده و درنده و گزنده و خزنده که بجانوران میگویند. بجای آنها باید چرا و پرا و درا و گزا و خزا آورد. زیرا این کارها در جانوران برای یک بار و دو بار نیست و چریدن و پریدن شناختهای را نمیخواهند.
اینها که ما دربارهی زبان مینویسیم باید بهمینسان بماند و در دستورها جای گیرد و اگر کسانی چیزهای دیگری در همین باره باندیشهشان میرسد و یا ایرادی میاندیشند بنویسند که اگر ما براست داشتیم بآن هم درمیان این گفتهها جا دهیم و اگر براست نشناختیم پاسخ نویسیم. بسیاری هستند که اینها را هیچ نیندیشیدهاند و هیچ نمیدانند. ولی چون در پیمان میخوانند بهوس افتاده آهنگ آن میکنند که ایشان نیز چیزهایی نویسند و هر یکی بنام خود بیرون دهند و اینست نوشتههای ما را زیر و رو گردانیده و دست در آنها برده یک چیزهایی پدید میآورند. بارها گفتهایم این کار بسیار زشت است. آن کسان از مردمی بسیار دورند. چنین کاری راه هر پیشرفت را از میان برد و هر کوشش را بینتیجه گرداند. اینها همه از خوی پلید خودخواهی و جداسریست که ما بارها از آن نکوهش نوشتهایم و باز خواهیم نوشت.
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 3)
باین ده مثل بس میکنیم. از اینجا میتوان دانست که بیکبار رشتهی این سه گونه از هم گسیخته است و کمتر یکی از آنها در جا و معنی خود بکار میرود. این نمونهای از نابسامانی زبان میباشد و یک زبان بدینسان چه کار تواند کرد؟!.. این در سایهی سامانست که یک زبان کار خود انجام کند و چون سامانش بهم خورد ناچار از کار بازماند و ناتوان گردد. زبان از این باره مانند لشکر است. اینکه یک لشکر کار بزرگی را انجام دهد در سایهی سامان او باشد ولی چون نابسامان بود و سپاهیان از جاهای خود بیرون رفتند از آنان هیچ کاری برنیاید. کنون شما آن را ببینید که گروهی نادان از داشتن چنین زبان بیمار و ناتوان بخود میبالیدند و ما که میگفتیم زبان بیمار است و باید بچاره کوشید با ما دشمنی مینمودند. نیز آن را ببینید که همانان میخواهند زبان را درست گردانند.
باری ما این پایه را از امسال روان خواهیم گردانید و در نوشتههای خود گونههای سهگانه را هر یکی را در جا و معنی خود بکار خواهیم برد و این را مینویسیم تا خوانندگان آگاه باشند.
چنانکه دیدیم نابسامانی از دو راه است : یکی اینکه گاهی این گونه را در جای آن بکار میبرند. مثلاً میگویند : من توانای این کار نیستم که غلط است و باید گفت : من توانندهی این کار نیستم. زیرا نگاه بیک کار شناخته است. دیگری آنکه گاهی معنی ریشه را بدیده نمیگیرند. مثلاً میگویند : فلان از سفر بازنگشته نگرانم ، در جایی که باید گویند بیمناکم ، و نگران را که از نگریدنست در این معنی نیاورند. یا میگویند : روی زیبا ، در حالی که زیبا از زیبیدن است و آن بمعنی شایستن و سازگار آمدن میباشد. میگوییم : این رفتار زیبندهی شما نیست. در روی زیبیدن و نازیبیدن درست نیاید. آنان زیبا را بمعنی خوب و قشنگ میآورند و از معنی ریشهی آن چشم میپوشند. از این رشته بسیار است و این خود جستاریست که در بسیاری از کلمهها معنی ریشه فراموش گردیده و ما از این جداگانه در جای دیگری سخن خواهیم راند.
از آن رشتهی نخست غلطها باید شمرد نامهای چرنده و پرنده و درنده و گزنده و خزنده که بجانوران میگویند. بجای آنها باید چرا و پرا و درا و گزا و خزا آورد. زیرا این کارها در جانوران برای یک بار و دو بار نیست و چریدن و پریدن شناختهای را نمیخواهند.
اینها که ما دربارهی زبان مینویسیم باید بهمینسان بماند و در دستورها جای گیرد و اگر کسانی چیزهای دیگری در همین باره باندیشهشان میرسد و یا ایرادی میاندیشند بنویسند که اگر ما براست داشتیم بآن هم درمیان این گفتهها جا دهیم و اگر براست نشناختیم پاسخ نویسیم. بسیاری هستند که اینها را هیچ نیندیشیدهاند و هیچ نمیدانند. ولی چون در پیمان میخوانند بهوس افتاده آهنگ آن میکنند که ایشان نیز چیزهایی نویسند و هر یکی بنام خود بیرون دهند و اینست نوشتههای ما را زیر و رو گردانیده و دست در آنها برده یک چیزهایی پدید میآورند. بارها گفتهایم این کار بسیار زشت است. آن کسان از مردمی بسیار دورند. چنین کاری راه هر پیشرفت را از میان برد و هر کوشش را بینتیجه گرداند. اینها همه از خوی پلید خودخواهی و جداسریست که ما بارها از آن نکوهش نوشتهایم و باز خواهیم نوشت.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی دوم)
🔶 در پیرامون شعر
(بخش 2 از 3)
برای آنكه موضوع نیك روشن گردد یك مثلی یاد میكنم ـ مثلی كه خود شاعرانه است و باریكی مطلب ، مرا بیاد كردن آن وامیدارد : شما اگر از جلو یك مغازهی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازهدار یكسو كره را در ظرفی تودهوار ریخته و گزارده و یكسو هم كرههای قالبی را رویهم چیده. شما میتوانید آن كرهی تودهوار را به نثر و این كرهی قالبی را بشعر تشبیه كنید. پیداست كه كرهی قالبی همان كره است ، نهایت با وزن و شكل خاصی. نیز پیداست كه كرهی قالبی خوشنماتر از كرهی تودهوار میباشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.
ولی در اینجا چند نكته ای هست : نخست اینكه كرهی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بكار نمیبرند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراك آن را بكار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پارهای جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود میخوانند ، در موسیقی آواز میخوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیكن چیزی كه هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر كشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها كه شعر بسیار بیجهت است.
نكتهی دوم اینكه در كرهی قالبی ارزش مال كره است. نهایت قالب هم اندكی بآن افزوده. مثلاً فرض كنید كره سیری یك ریال است ، كرهی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یك پنجیك ببهای كره افزوده خواهد شد.
در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود ، نهایت وزن و قافیه اندكی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید بیك مطلب لازم و سودمندی پرداخت كه خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین میپندارند كه ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینكه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نكردهاند ، و اینست هرچه باندیشهشان رسیده برشتهی شعر كشیده و در دیوانها یادگار گزاردهاند ، و این داستان آن كسیست كه چنین داند در كرهی قالبی همهی ارزش مال قالب است و اینست یك قالبی بدست گیرد و خاك و خاكستر و پهن و گچ و آهك و هرچه پیدا كرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار كشد كه خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.
اینكه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یك چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یكی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلكه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اكنون شاعری را كار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.
مثلاً میگویند سحابی استرآبادی 70000 رباعی ساخته. اگر این راست است باید گفت كاری جز این نمیكرده. صائب شاعر اسپهان 100000 شعر سروده. پیداست كه پیشهاش جز همین نبوده. امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطانحسین بایقرا چهار دیوان بزرگی (بتركی جغتایی) پرداخته و شعرهای دیگری نیز بسیار دارد. یقین است که از وزارت جز نام آن را نمیداشته. محمدعلی حزین در زمان استیلای افغان باسپهان ، از آن شهر بیرون آمده و در شهرهای ایران میگردیده و بگفتهی خودش در همان هنگام آشوب ، همه چیز را فراموش ساخته پیاپی شعر میسروده و دیوان میپرداخته.
در نظر آنان همینكه شعر دارای وزن و قافیهی درستی بود و شرایط شعری را داشت كافیست و جای ایراد نمیباشد ، و اگر دارای یك مضمونی بود دیگر بهتر است. اینان بمضمون اهمیت بسیار میدهند. مثلاً همان شعری كه دیروز نوشتیم :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت كه نقل مجلسشان دانههای زنجیر است
از نظر ما یك سخن بیهودهای بیش نیست ، و از آنسوی معنایش بسیار ركیك است. یك كسی چقدر سبكمغز باشد كه بحال زندانیان حسرت برد و آن را آرزو كند. ولی از دیدهی یك شاعر چون دارای یك مضمونیست و دانههای زنجیر به نقل تشبیه شده ، یك شعر خوبی میباشد.
این داستان مضمون در نزد شاعران اهمیت بیاندازه دارد. چنانكه اگر بزیان خودشان هم باشد از آن نمیگذرند. یك شاعر شیرازی بنام میرزاتقیخان ضیاءلشگر كه در سالهای نخست مشروطه در تهران بوده و شعرهایی میسروده و بروزنامهها میفرستاده در یك جا دیدم چنین شعری سروده :
بر شاعر و سگ تا بتوانی مگذر هیچ ور میگذری بر دمشان پا نگذاری
شعری باین زشتی را ساخته و در روزنامه بچاپ رسانیده تنها برای آنكه یك مضمونی را دربر دارد.
فراموش نمیكنم در سالهایی كه تازه بتهران آمده بودم این را در مجلسی بگفتگو گزارده میگفتم : چرا باید كسی باین زشتیها تنزل نماید؟.. یكی از خود شاعران پاسخ داده گفت : «به هر حال یك مضمون تازهای را بكار برده».
(تکهی دوم)
🔶 در پیرامون شعر
(بخش 2 از 3)
برای آنكه موضوع نیك روشن گردد یك مثلی یاد میكنم ـ مثلی كه خود شاعرانه است و باریكی مطلب ، مرا بیاد كردن آن وامیدارد : شما اگر از جلو یك مغازهی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازهدار یكسو كره را در ظرفی تودهوار ریخته و گزارده و یكسو هم كرههای قالبی را رویهم چیده. شما میتوانید آن كرهی تودهوار را به نثر و این كرهی قالبی را بشعر تشبیه كنید. پیداست كه كرهی قالبی همان كره است ، نهایت با وزن و شكل خاصی. نیز پیداست كه كرهی قالبی خوشنماتر از كرهی تودهوار میباشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.
ولی در اینجا چند نكته ای هست : نخست اینكه كرهی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بكار نمیبرند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراك آن را بكار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پارهای جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود میخوانند ، در موسیقی آواز میخوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیكن چیزی كه هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر كشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها كه شعر بسیار بیجهت است.
نكتهی دوم اینكه در كرهی قالبی ارزش مال كره است. نهایت قالب هم اندكی بآن افزوده. مثلاً فرض كنید كره سیری یك ریال است ، كرهی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یك پنجیك ببهای كره افزوده خواهد شد.
در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود ، نهایت وزن و قافیه اندكی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید بیك مطلب لازم و سودمندی پرداخت كه خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین میپندارند كه ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینكه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نكردهاند ، و اینست هرچه باندیشهشان رسیده برشتهی شعر كشیده و در دیوانها یادگار گزاردهاند ، و این داستان آن كسیست كه چنین داند در كرهی قالبی همهی ارزش مال قالب است و اینست یك قالبی بدست گیرد و خاك و خاكستر و پهن و گچ و آهك و هرچه پیدا كرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار كشد كه خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.
اینكه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یك چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یكی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلكه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اكنون شاعری را كار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.
مثلاً میگویند سحابی استرآبادی 70000 رباعی ساخته. اگر این راست است باید گفت كاری جز این نمیكرده. صائب شاعر اسپهان 100000 شعر سروده. پیداست كه پیشهاش جز همین نبوده. امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطانحسین بایقرا چهار دیوان بزرگی (بتركی جغتایی) پرداخته و شعرهای دیگری نیز بسیار دارد. یقین است که از وزارت جز نام آن را نمیداشته. محمدعلی حزین در زمان استیلای افغان باسپهان ، از آن شهر بیرون آمده و در شهرهای ایران میگردیده و بگفتهی خودش در همان هنگام آشوب ، همه چیز را فراموش ساخته پیاپی شعر میسروده و دیوان میپرداخته.
در نظر آنان همینكه شعر دارای وزن و قافیهی درستی بود و شرایط شعری را داشت كافیست و جای ایراد نمیباشد ، و اگر دارای یك مضمونی بود دیگر بهتر است. اینان بمضمون اهمیت بسیار میدهند. مثلاً همان شعری كه دیروز نوشتیم :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت كه نقل مجلسشان دانههای زنجیر است
از نظر ما یك سخن بیهودهای بیش نیست ، و از آنسوی معنایش بسیار ركیك است. یك كسی چقدر سبكمغز باشد كه بحال زندانیان حسرت برد و آن را آرزو كند. ولی از دیدهی یك شاعر چون دارای یك مضمونیست و دانههای زنجیر به نقل تشبیه شده ، یك شعر خوبی میباشد.
این داستان مضمون در نزد شاعران اهمیت بیاندازه دارد. چنانكه اگر بزیان خودشان هم باشد از آن نمیگذرند. یك شاعر شیرازی بنام میرزاتقیخان ضیاءلشگر كه در سالهای نخست مشروطه در تهران بوده و شعرهایی میسروده و بروزنامهها میفرستاده در یك جا دیدم چنین شعری سروده :
بر شاعر و سگ تا بتوانی مگذر هیچ ور میگذری بر دمشان پا نگذاری
شعری باین زشتی را ساخته و در روزنامه بچاپ رسانیده تنها برای آنكه یك مضمونی را دربر دارد.
فراموش نمیكنم در سالهایی كه تازه بتهران آمده بودم این را در مجلسی بگفتگو گزارده میگفتم : چرا باید كسی باین زشتیها تنزل نماید؟.. یكی از خود شاعران پاسخ داده گفت : «به هر حال یك مضمون تازهای را بكار برده».
در هنگامی كه ما از شعر گفتگو میكردیم و این سخنان خود را مینوشتیم دیدیم كسانی از شعرای تهران شعرها در نكوهش شعر (بلكه در هجو شاعران) نوشتند و آوردند و از ما درمیخواستند كه آنها را بچاپ رسانیم.
روزی یكی از یاران گفت : مضمونهای تازهای بدست شعرا دادید. دیگری گفت : یك زمینهی نوینی پدید آوردید.
روزی یكی از یاران گفت : مضمونهای تازهای بدست شعرا دادید. دیگری گفت : یك زمینهی نوینی پدید آوردید.
«اینكه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یك چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یكی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلكه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اكنون شاعری را كار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.»
نمونههایی از کوششهایی که در راه شعر و شاعری و کشانیدن جوانان به این میدان انجام میگیرد.
«اینكه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یك چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یكی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلكه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اكنون شاعری را كار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.»
«اینكه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یك چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یكی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلكه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اكنون شاعری را كار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.»
🔶 زندگانی من
🔸 27ـ خشکسالی و گرسنگی (تکهی یک از دو)
ما هنوز در هُکماوار مینشستیم ، مادرم خرسندی نمیداد که از آنجا بیرون آییم. من ناچار شده بودم پس از آنهمه بدیها که از مردم آنجا دیده بودم بکارهاشان پردازم و بآسایش ایشان کوشم. آزار شیخیان بیش از اندازه شده بود. یکی از ایشان چند تنی تفنگچی بسر خود گرد آورده کینههای گذشته را میجست. روزی ناچار شدم یکی از تفنگچیان را در میدان با دست خود کتک زنم. سپس نیز به میرزامحمودآقا برادر ثقةالاسلام پیام فرستادم که جلو پیروان خود را گیرد. او پیام مرا پذیرفت و یک شب رمضان نیز بخانهی ما بمیهمانی آمد.
در همان روزها در تبریز وبایی نیز رخ داد و من چون گرفتار شدم در اینجا بیادش میپردازم : این وبا را به تبریز سپاهیان روس آوردند ، و چون از راه دوری رسیده بود بیش از یک ماه نکشید و از میان رفت.
روزی من بخانهی میرزانصراللهخان که نامش بردهام رفته بودم ، و چون از وبا میترسیدم ازو پرسشهایی کردم. او نشانههای بیماری را میشمرد ، ولی چنین گفت : «تا تشنج نیامده نباید ترسید. لیکن اگر تشنج آمد جای بیمست». شبانه چون بخانه بازگشتم و پس از شام خوابیدم نیمه شب بیدار شده دیدم حالم سخت بهم خورده وبای سختی گرفتهام. قی و دیگر نشانیها آغاز یافت. در آن دل شب خود را در چنگال آن بیماری هراسگین دیدم. میدانستم در آن ساعت دسترس بپزشک و دارو ـ بویژه در هکماوار ـ نخواهد بود. ولی میگفتم : بهتر است مادرم و دیگران را بیدار گردانم و «وصیت» کنم باز میگفتم : هنوز «تشنج» نیامده و جای بیم نیست. بهتر است آنان را به ترس نیندازم. بدینسان نزدیک بسه ساعت با حال سخت میگذرانیدم. سرانجام قی و اسهال کمی بریده شد و من که بسیار ناتوان شده بودم با سختی خود را بکنار رختخواب رسانیده افتادم. هنگام بامداد بآواز مادرم بیدار شدم که بالا سرم نشسته مرا میخواند و چون چشم باز کردم دانستم که از چنگال مرگ رهیدهام. خدا را سپاس گزارده بمادرم دلداری دادم. باآنکه سه ساعت بیشتر گرفتار بیماری نبودم تا یک ماه در تن خود ناتوانی آشکار درمییافتم. این دوم بیماری من بود.
در این میان خشکسالی و نایابی تاریخی سال 1296 (1336) آغاز میشد. چنانکه در تاریخ هجدهساله نوشتهام در این هنگام در تبریز دمکراتها شایندگی از خود نشان دادند و با همدستی دولت به یاوری مردم برخاستند. دولت غله میداد. دمکراتها از توانگران پول (اعانه) میگرفتند. در کویها بینوایان و کمچیزان را سرشماری کرده بودند. باندازهی نیاز آنها آرد بنانواییها میدادند. در هر کویی کمیسیونی از خود مردم برپا گردیده پته بدست بینوایان داده بودند که از روی آن نان گیرند.
سامان نیکی داده شده از درماندگان و کمچیزان نگهداری نیکی میرفت. تنها در کوی هُکماوار این سامان سر نگرفته بینوایان بهره از آن یاوریها نمییافتند. مردم بیسواد و نادان این کوی که اختیارشان در دست ملایان میبود درمیانشان کسی که بچنان کارهایی تواند برخاست یافت نمیشد. ملایان که نان دولت را «حرام» میدانستند و خود را کنار کشیده بودند از دیگران نیز جلو میگرفتند. از اینرو آردی که دولت میداد چون سامانی درمیان نمیبود زورمندان میگرفتند و میبردند و دیگران گرسنه میماندند.
🔸 27ـ خشکسالی و گرسنگی (تکهی یک از دو)
ما هنوز در هُکماوار مینشستیم ، مادرم خرسندی نمیداد که از آنجا بیرون آییم. من ناچار شده بودم پس از آنهمه بدیها که از مردم آنجا دیده بودم بکارهاشان پردازم و بآسایش ایشان کوشم. آزار شیخیان بیش از اندازه شده بود. یکی از ایشان چند تنی تفنگچی بسر خود گرد آورده کینههای گذشته را میجست. روزی ناچار شدم یکی از تفنگچیان را در میدان با دست خود کتک زنم. سپس نیز به میرزامحمودآقا برادر ثقةالاسلام پیام فرستادم که جلو پیروان خود را گیرد. او پیام مرا پذیرفت و یک شب رمضان نیز بخانهی ما بمیهمانی آمد.
در همان روزها در تبریز وبایی نیز رخ داد و من چون گرفتار شدم در اینجا بیادش میپردازم : این وبا را به تبریز سپاهیان روس آوردند ، و چون از راه دوری رسیده بود بیش از یک ماه نکشید و از میان رفت.
روزی من بخانهی میرزانصراللهخان که نامش بردهام رفته بودم ، و چون از وبا میترسیدم ازو پرسشهایی کردم. او نشانههای بیماری را میشمرد ، ولی چنین گفت : «تا تشنج نیامده نباید ترسید. لیکن اگر تشنج آمد جای بیمست». شبانه چون بخانه بازگشتم و پس از شام خوابیدم نیمه شب بیدار شده دیدم حالم سخت بهم خورده وبای سختی گرفتهام. قی و دیگر نشانیها آغاز یافت. در آن دل شب خود را در چنگال آن بیماری هراسگین دیدم. میدانستم در آن ساعت دسترس بپزشک و دارو ـ بویژه در هکماوار ـ نخواهد بود. ولی میگفتم : بهتر است مادرم و دیگران را بیدار گردانم و «وصیت» کنم باز میگفتم : هنوز «تشنج» نیامده و جای بیم نیست. بهتر است آنان را به ترس نیندازم. بدینسان نزدیک بسه ساعت با حال سخت میگذرانیدم. سرانجام قی و اسهال کمی بریده شد و من که بسیار ناتوان شده بودم با سختی خود را بکنار رختخواب رسانیده افتادم. هنگام بامداد بآواز مادرم بیدار شدم که بالا سرم نشسته مرا میخواند و چون چشم باز کردم دانستم که از چنگال مرگ رهیدهام. خدا را سپاس گزارده بمادرم دلداری دادم. باآنکه سه ساعت بیشتر گرفتار بیماری نبودم تا یک ماه در تن خود ناتوانی آشکار درمییافتم. این دوم بیماری من بود.
در این میان خشکسالی و نایابی تاریخی سال 1296 (1336) آغاز میشد. چنانکه در تاریخ هجدهساله نوشتهام در این هنگام در تبریز دمکراتها شایندگی از خود نشان دادند و با همدستی دولت به یاوری مردم برخاستند. دولت غله میداد. دمکراتها از توانگران پول (اعانه) میگرفتند. در کویها بینوایان و کمچیزان را سرشماری کرده بودند. باندازهی نیاز آنها آرد بنانواییها میدادند. در هر کویی کمیسیونی از خود مردم برپا گردیده پته بدست بینوایان داده بودند که از روی آن نان گیرند.
سامان نیکی داده شده از درماندگان و کمچیزان نگهداری نیکی میرفت. تنها در کوی هُکماوار این سامان سر نگرفته بینوایان بهره از آن یاوریها نمییافتند. مردم بیسواد و نادان این کوی که اختیارشان در دست ملایان میبود درمیانشان کسی که بچنان کارهایی تواند برخاست یافت نمیشد. ملایان که نان دولت را «حرام» میدانستند و خود را کنار کشیده بودند از دیگران نیز جلو میگرفتند. از اینرو آردی که دولت میداد چون سامانی درمیان نمیبود زورمندان میگرفتند و میبردند و دیگران گرسنه میماندند.
Zendeganiye Man 22-26.pdf
1 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای بیست و دو تا بیست و شش
22ـ گفتگوهایی که با بهائیان میداشتیم
23ـ چگونه به قفقاز رفتم
24ـ چگونه در تفلیس درنگ کردم
25ـ بازگشت به تبریز
26ـ چگونه بدموکراتها پیوستم
🔸 گفتارهای بیست و دو تا بیست و شش
22ـ گفتگوهایی که با بهائیان میداشتیم
23ـ چگونه به قفقاز رفتم
24ـ چگونه در تفلیس درنگ کردم
25ـ بازگشت به تبریز
26ـ چگونه بدموکراتها پیوستم
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامهی پیمان) - 200
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 4)
چنانکه خوانندگان میدانند پیمان از روزی که پیدا شده بزبان فارسی دلبستگی نشان داده و در پیرامون درست گردانیدن و پیراستن آن کوششهای پیاپی کرده. همیشه در این باره پرسشها شده و هواخواهان مهنامه این دلبستگی و کوشش ما را بزبان چندان ارجدار که پیمان بآن پردازد نشناخته و زبان بخردهگیری باز کردهاند. ولی ما ناگزیر از چنان کاری بودهایم. زیرا ما برای پیش بردن کار خود بزبان نیاز بسیار داشتیم و میداریم و چون زبان آلوده [و] بیماری که میبود خواست ما را انجام نتوانستی داد چاره نداشتیم جز آنکه خود به پیراستن زبان برخیزیم و درمیان کوششهای خود گام بگام در آن راه نیز پیش رویم ، و خشنودیم ما همینکه باین کار برخاستیم آرزوی درست گردانیدن زبان که از سالهای بسیار پیش در دلها پدید آمده بود نیرو گرفت و رویهی یک جنبشی پیدا کرد و نتیجه آن شد که تکانی بمردم داد.
این پیشامد بسود ما بود. زیرا زبان پیمان را از بیگانگی بیرون آورد و جلو زباندرازیهایی را که از این راه میشد گرفت. ولی باید گفت نتیجهای که خواسته میشد بدست نیامد. زیرا کسانی که پا بمیان گزاردند خواستی را که بود درنیافتند وانگاه راه را نشناختند. انبوهی چنین پنداشتهاند که عیب زبان فارسی تنها آمیخته بودن کلمههای بیگانه است و اینست در کوشش بچارهی عیبها هم تنها باین بس میکنند که کلمههای عربی یا اروپایی را برداشته بجای آن یک کلمهای از فرهنگها پیدا کرده و بنام آنکه فارسی است بکار برند. در جایی که عیب زبان تنها آن نبود و آشفتگیهای دیگری در آن پیدا شده بود و اینبود در چاره کردن هم بایستی تنها به بیرون کردن کلمههای بیگانه بس نشود و بآشفتگیهای دیگر نیز پرداخته و بچارهی آنها کوشیده شود. برای آنکه خواستمان از این سخن روشن گردد بیک مثلی بس میکنیم :
اینکه ما میگفتیم (و کنون هم میگوییم) باید از کلمههای بیگانه پرهیز جست و آنها را بکار نبرد این پرهیز کردن از روی دشمنی با آن کلمهها یا از راه یک هوسی نبود بلکه یک چیزهایی ما را باین سخن وامیداشت و نتیجههایی را از آن کار در پیش چشم میداشتیم. یکی از انگیزههای این سخن آنست که ما چون یک کلمهی بیگانه را بیاوریم در پدید آوردن کلمههای دیگر از آن دچار دشواری خواهیم گردید ولی در کلمهی خودی آن دشواریها نیست. مثلاً کلمه «فرهیدن» را که بجای «وحی» عربی میآوریم نه برای آنست که با آن کلمهی عربی کینه درمیانست بلکه از اینرویست که ما توانیم از «فرهیدن» کلمههای بسیار دیگری همچون «فرهش» و «فرهنده» و «فرهیده» و «بفرهید» و بسیار مانند اینها را بیاوریم ولی از «وحی» اینها نشدنیست.
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 4)
چنانکه خوانندگان میدانند پیمان از روزی که پیدا شده بزبان فارسی دلبستگی نشان داده و در پیرامون درست گردانیدن و پیراستن آن کوششهای پیاپی کرده. همیشه در این باره پرسشها شده و هواخواهان مهنامه این دلبستگی و کوشش ما را بزبان چندان ارجدار که پیمان بآن پردازد نشناخته و زبان بخردهگیری باز کردهاند. ولی ما ناگزیر از چنان کاری بودهایم. زیرا ما برای پیش بردن کار خود بزبان نیاز بسیار داشتیم و میداریم و چون زبان آلوده [و] بیماری که میبود خواست ما را انجام نتوانستی داد چاره نداشتیم جز آنکه خود به پیراستن زبان برخیزیم و درمیان کوششهای خود گام بگام در آن راه نیز پیش رویم ، و خشنودیم ما همینکه باین کار برخاستیم آرزوی درست گردانیدن زبان که از سالهای بسیار پیش در دلها پدید آمده بود نیرو گرفت و رویهی یک جنبشی پیدا کرد و نتیجه آن شد که تکانی بمردم داد.
این پیشامد بسود ما بود. زیرا زبان پیمان را از بیگانگی بیرون آورد و جلو زباندرازیهایی را که از این راه میشد گرفت. ولی باید گفت نتیجهای که خواسته میشد بدست نیامد. زیرا کسانی که پا بمیان گزاردند خواستی را که بود درنیافتند وانگاه راه را نشناختند. انبوهی چنین پنداشتهاند که عیب زبان فارسی تنها آمیخته بودن کلمههای بیگانه است و اینست در کوشش بچارهی عیبها هم تنها باین بس میکنند که کلمههای عربی یا اروپایی را برداشته بجای آن یک کلمهای از فرهنگها پیدا کرده و بنام آنکه فارسی است بکار برند. در جایی که عیب زبان تنها آن نبود و آشفتگیهای دیگری در آن پیدا شده بود و اینبود در چاره کردن هم بایستی تنها به بیرون کردن کلمههای بیگانه بس نشود و بآشفتگیهای دیگر نیز پرداخته و بچارهی آنها کوشیده شود. برای آنکه خواستمان از این سخن روشن گردد بیک مثلی بس میکنیم :
اینکه ما میگفتیم (و کنون هم میگوییم) باید از کلمههای بیگانه پرهیز جست و آنها را بکار نبرد این پرهیز کردن از روی دشمنی با آن کلمهها یا از راه یک هوسی نبود بلکه یک چیزهایی ما را باین سخن وامیداشت و نتیجههایی را از آن کار در پیش چشم میداشتیم. یکی از انگیزههای این سخن آنست که ما چون یک کلمهی بیگانه را بیاوریم در پدید آوردن کلمههای دیگر از آن دچار دشواری خواهیم گردید ولی در کلمهی خودی آن دشواریها نیست. مثلاً کلمه «فرهیدن» را که بجای «وحی» عربی میآوریم نه برای آنست که با آن کلمهی عربی کینه درمیانست بلکه از اینرویست که ما توانیم از «فرهیدن» کلمههای بسیار دیگری همچون «فرهش» و «فرهنده» و «فرهیده» و «بفرهید» و بسیار مانند اینها را بیاوریم ولی از «وحی» اینها نشدنیست.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی سوم)
🔶 در پیرامون شعر
(بخش 3 از 3)
در سال 1313 كه ما در پیمان از شعرا بنكوهش پرداختیم در ایران شعرگویی و علاقمندی بشعر تا باندازهی دیوانگی رسیده بود. زیرا گذشته از آنكه داستان شعر و شاعری در ایران ریشه دارد و از زمان سلجوقیان باین طرف از این كشور دهها هزار شاعر برخاسته و چنانكه گفته میشود دیوانهای ششهزار بیشتر از شاعران ، امروز در دست است دخالت شرقشناسان اروپا باین موضوع و كتابهایی كه مستر براون و دیگران در این زمینه نوشتند تأثیر بسیار بزرگی را دربر داشته بود. در نتیجهی آنها در دبیرستانها «تاریخالشعرا» از دروس شمرده میشد. وزارت فرهنگ اهتمام بیاندازهای باین كار نشان داده كسان بسیاری را بتألیف كتاب دربارهی شعر و شاعران وامیداشت . روزنامهها ستونهای خود را با شعرهای تازه میآراستند. برخی روزنامهها تنها برای چاپ كردن شعر برپا شده بود. چند مجله برای همین كار چاپ مییافت.
پس از همهی اینها در همان سال چون جشن فردوسی گرفته شد و نمایندگان بسیاری از روس و انگلیس و فرانسه و آلمان و مصر و هندوستان و تركیه و افغان[ستان] و دیگر جاها برای یادآوری از یك شاعر هزار سال پیش ایرانی بتهران آمدند و از اینجا با شكوه و پذیرایی بسیار بمشهد رفتند ، خود این محرك سختی گردید و رواج شعر و شاعری را در ایران چند برابر بالا برد. در بیشتری از شهرهای ایران از جمله در خود تهران ـ انجمن ادبی برپا گردید كه كسان بسیاری در آنها شركت میكردند و هفتهای یك شب كه گرد میآمدند هر كسی یك غزلی یا قصیدهای یا قطعهای كه ساخته بود میخواند و این نتیجه آن را میداد كه هر كس از اینان در هر هفته یك یا چند غزلی یا قصیدهای بسازد كه در شب جلسه تهیدست نباشد. از آنسوی با پولهای وزارت فرهنگ و با تشویقهای آن ، دیوانهای شعرای گذشته را پیاپی بیرون آورده بچاپ میرسانیدند. هر شهری به بزرگ گردانیدن شعرای خود كوشیده بروی قبرهای آنان گنبد و بارگاه میافراشتند.
در چنان هنگامی ما بگفتارهایی دربارهی شعر پرداخته این موضوع را بمیان كشیدیم كه سخن چه نثر باشد و چه نظم برای معنیست ، باید نخست معنایی باشد تا گوینده آنها را با نثر یا بنظم بزبان آورد ، این شعرها كه برای معنی نیست بیهودهگوییست ، و باید از آنها جلو گرفت ـ اینها را كه نوشتیم یك هیاهوی بزرگی برخاست. یك دسته به زباندرازیها پرداختند و برخی از آنان گفتارهای لوسی در مجلهها یا در روزنامهها نوشتند. سپس در انجمن ادبی تهران سخنرانیهایی شد كه آقایان اورنگ و نفیسی و دكتر شفق ـ بگمان خود پاسخهایی بنوشتههای ما دادند.
شگفت این بود كه دیدیم بسیاری از آنان (بلكه همهشان) این معنی را كه ما میگوییم نمیفهمند. كسانی تعجب میكردند كه ما چگونه به غزلهای شیوای فلان شاعر كه دارای همهی مزایای شعریست و مضمونهای قشنگی دارد ایراد میگیریم. چون علت دیگری پیدا نمیكردند میگفتند : «ذوق شعری ندارد». برخی از آنان بنزد من آمده چنین میگفتند : «حق با شماست باید بعضی شعرهای بد را كنار گزاشت. ولی شعرهای خوب را كه باید نگه داشت». از پیش خود بگفتههای ما این معنی را میدادند.
ناچار میشدم بگویم : «آقا مقصود ما این نیست. همان شعرهای خوبی كه شما میگویید ، چون برای معنی گفته نشده و نیازی بچنان سخنی درمیان نبوده بیهودهگوییست و اینست خرد از آن بیزار است». میدیدم باز نمیفهمند. ناگزیر میشدم مثل آورده بگویم : یك معمار خانههای بسیار خوبی میسازد و در معماریش استاد است. ولی بیآنكه دربند نیازمندی خود یا مردم باشد پیاپی خانهها برپا میكند. آیا این كار سفیهانه نخواهد بود؟!.. یا آن مثل كرهی قالبی را كه دیروز نوشتیم یاد میكردم.
ما چون بغزلهای بیهوده كه دیوانها را پركرده ایراد میگرفتیم كسانی میآمدند و میگفتند : «پس شما منكر عشق هستید؟!» ناگزیر میشدم بگویم : «آقا شما معنی عشق را هم نفهمیدهاید. اینكه یك مرد پنجاهساله و شصتساله با دل بیدردی بنشیند و بنام یك یار پنداری شعرها بسازد و زلفهای او را به مار و مژگانهایش را به تیر و ابرویش را به شمشیر تشبیه كند و یك رشته مضامین لوسی را مكرر گرداند عشق نیست. این كار كجا و عشق كجا؟!. عشق یك چیز اختیاری نیست. عشق آنست كه مردی بیك زن زیبایی دل بازد و در آرزوی رسیدن باو باشد و از جدایی بیتابیها نماید و سوز و گداز نشان دهد. ما با این كاری نداریم. ولی بسیار غلطست كسی كه چنین دردی ندارد بیهوده غزلها سازد و بیرون ریزد.
(تکهی سوم)
🔶 در پیرامون شعر
(بخش 3 از 3)
در سال 1313 كه ما در پیمان از شعرا بنكوهش پرداختیم در ایران شعرگویی و علاقمندی بشعر تا باندازهی دیوانگی رسیده بود. زیرا گذشته از آنكه داستان شعر و شاعری در ایران ریشه دارد و از زمان سلجوقیان باین طرف از این كشور دهها هزار شاعر برخاسته و چنانكه گفته میشود دیوانهای ششهزار بیشتر از شاعران ، امروز در دست است دخالت شرقشناسان اروپا باین موضوع و كتابهایی كه مستر براون و دیگران در این زمینه نوشتند تأثیر بسیار بزرگی را دربر داشته بود. در نتیجهی آنها در دبیرستانها «تاریخالشعرا» از دروس شمرده میشد. وزارت فرهنگ اهتمام بیاندازهای باین كار نشان داده كسان بسیاری را بتألیف كتاب دربارهی شعر و شاعران وامیداشت . روزنامهها ستونهای خود را با شعرهای تازه میآراستند. برخی روزنامهها تنها برای چاپ كردن شعر برپا شده بود. چند مجله برای همین كار چاپ مییافت.
پس از همهی اینها در همان سال چون جشن فردوسی گرفته شد و نمایندگان بسیاری از روس و انگلیس و فرانسه و آلمان و مصر و هندوستان و تركیه و افغان[ستان] و دیگر جاها برای یادآوری از یك شاعر هزار سال پیش ایرانی بتهران آمدند و از اینجا با شكوه و پذیرایی بسیار بمشهد رفتند ، خود این محرك سختی گردید و رواج شعر و شاعری را در ایران چند برابر بالا برد. در بیشتری از شهرهای ایران از جمله در خود تهران ـ انجمن ادبی برپا گردید كه كسان بسیاری در آنها شركت میكردند و هفتهای یك شب كه گرد میآمدند هر كسی یك غزلی یا قصیدهای یا قطعهای كه ساخته بود میخواند و این نتیجه آن را میداد كه هر كس از اینان در هر هفته یك یا چند غزلی یا قصیدهای بسازد كه در شب جلسه تهیدست نباشد. از آنسوی با پولهای وزارت فرهنگ و با تشویقهای آن ، دیوانهای شعرای گذشته را پیاپی بیرون آورده بچاپ میرسانیدند. هر شهری به بزرگ گردانیدن شعرای خود كوشیده بروی قبرهای آنان گنبد و بارگاه میافراشتند.
در چنان هنگامی ما بگفتارهایی دربارهی شعر پرداخته این موضوع را بمیان كشیدیم كه سخن چه نثر باشد و چه نظم برای معنیست ، باید نخست معنایی باشد تا گوینده آنها را با نثر یا بنظم بزبان آورد ، این شعرها كه برای معنی نیست بیهودهگوییست ، و باید از آنها جلو گرفت ـ اینها را كه نوشتیم یك هیاهوی بزرگی برخاست. یك دسته به زباندرازیها پرداختند و برخی از آنان گفتارهای لوسی در مجلهها یا در روزنامهها نوشتند. سپس در انجمن ادبی تهران سخنرانیهایی شد كه آقایان اورنگ و نفیسی و دكتر شفق ـ بگمان خود پاسخهایی بنوشتههای ما دادند.
شگفت این بود كه دیدیم بسیاری از آنان (بلكه همهشان) این معنی را كه ما میگوییم نمیفهمند. كسانی تعجب میكردند كه ما چگونه به غزلهای شیوای فلان شاعر كه دارای همهی مزایای شعریست و مضمونهای قشنگی دارد ایراد میگیریم. چون علت دیگری پیدا نمیكردند میگفتند : «ذوق شعری ندارد». برخی از آنان بنزد من آمده چنین میگفتند : «حق با شماست باید بعضی شعرهای بد را كنار گزاشت. ولی شعرهای خوب را كه باید نگه داشت». از پیش خود بگفتههای ما این معنی را میدادند.
ناچار میشدم بگویم : «آقا مقصود ما این نیست. همان شعرهای خوبی كه شما میگویید ، چون برای معنی گفته نشده و نیازی بچنان سخنی درمیان نبوده بیهودهگوییست و اینست خرد از آن بیزار است». میدیدم باز نمیفهمند. ناگزیر میشدم مثل آورده بگویم : یك معمار خانههای بسیار خوبی میسازد و در معماریش استاد است. ولی بیآنكه دربند نیازمندی خود یا مردم باشد پیاپی خانهها برپا میكند. آیا این كار سفیهانه نخواهد بود؟!.. یا آن مثل كرهی قالبی را كه دیروز نوشتیم یاد میكردم.
ما چون بغزلهای بیهوده كه دیوانها را پركرده ایراد میگرفتیم كسانی میآمدند و میگفتند : «پس شما منكر عشق هستید؟!» ناگزیر میشدم بگویم : «آقا شما معنی عشق را هم نفهمیدهاید. اینكه یك مرد پنجاهساله و شصتساله با دل بیدردی بنشیند و بنام یك یار پنداری شعرها بسازد و زلفهای او را به مار و مژگانهایش را به تیر و ابرویش را به شمشیر تشبیه كند و یك رشته مضامین لوسی را مكرر گرداند عشق نیست. این كار كجا و عشق كجا؟!. عشق یك چیز اختیاری نیست. عشق آنست كه مردی بیك زن زیبایی دل بازد و در آرزوی رسیدن باو باشد و از جدایی بیتابیها نماید و سوز و گداز نشان دهد. ما با این كاری نداریم. ولی بسیار غلطست كسی كه چنین دردی ندارد بیهوده غزلها سازد و بیرون ریزد.
امروز پس از نُه سال ، باز هم كسانی مقصود ما را نفهمیدهاند. اینكه «خدا در آدمیان نیرویی بنام خرد آفریده و آن نیرو داور نیك و بد سود و زیانست و هر چیزی را كه آن بد شناخت باید پرهیز جست» چیزیست كه اینان بآسانی نمیتوانند پذیرفت.
چون سالها با اینگونه شعرها بسر بردهاند و همیشه ستایش شعرا شنیدهاند و همیشه نام «ادبیات» (كه همان شعرها مقصود است) با تجلیل بگوششان برخورده ، اكنون كه ما میگوییم : آنها بیهودهگوییست این را بخود هموار نمیتوانند گردانید و ناگزیر نزدیك نیامده از دور ایستاده بهیاهو میپردازند.
داستان اینان داستان آن راهروانیست كه مسافت بسیاری را پیموده و خود را در نزدیكی سر منزل میپندارند. ولی ناگهان شما از جلو درآمده میگویید : «این راه كه آمدهاید عوضی بوده نه تنها بسر منزل نرسیدهاید بلكه از آن بسیار دورتر شدهاید باید بازگردید و دوباره مسافتی را بپیمایید». پیداست كه این گفتهی شما بآنان بسیار گران خواهد افتاد و بآسانی سخنتان را نخواهند پذیرفت. مگر آنان كه خردهاشان نیرومند باشد و حقیقت را با همهی تلخیش بپذیرند.
(پرچم روزانه شمارههای 72 و 73)
چون سالها با اینگونه شعرها بسر بردهاند و همیشه ستایش شعرا شنیدهاند و همیشه نام «ادبیات» (كه همان شعرها مقصود است) با تجلیل بگوششان برخورده ، اكنون كه ما میگوییم : آنها بیهودهگوییست این را بخود هموار نمیتوانند گردانید و ناگزیر نزدیك نیامده از دور ایستاده بهیاهو میپردازند.
داستان اینان داستان آن راهروانیست كه مسافت بسیاری را پیموده و خود را در نزدیكی سر منزل میپندارند. ولی ناگهان شما از جلو درآمده میگویید : «این راه كه آمدهاید عوضی بوده نه تنها بسر منزل نرسیدهاید بلكه از آن بسیار دورتر شدهاید باید بازگردید و دوباره مسافتی را بپیمایید». پیداست كه این گفتهی شما بآنان بسیار گران خواهد افتاد و بآسانی سخنتان را نخواهند پذیرفت. مگر آنان كه خردهاشان نیرومند باشد و حقیقت را با همهی تلخیش بپذیرند.
(پرچم روزانه شمارههای 72 و 73)