پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامه‌ی پیمان) - 206
🔸 کلمه‌هایی که می‌خواهیم

3) شَدسیدن ، سَهیدن ، سَتَرسیدن ، هَناییدن

در شماره‌ی سوم امسال زیر عنوان «پیشنهاد و درخواست» نوشتیم : «کلمه‌ی حس که در فارسی بکار می‌برند بچند معنی می‌آید. از جمله بدو معنی می‌آید که اگرچه نزدیک بهم است یکی نیست و ما باید آنها را جدا گیریم و برای هر کدام نام دیگری آوریم» سپس مثل آورده گفتیم : «شما یک جانور سهمگین را می‌بینید و از آن می‌ترسید ، و یک سخن درشتی را از کسی می‌شنوید خشمناک میگردید و خوراک خوشمزه‌ای را میخورید و لذت می‌برید. در این مثلها هم دیدن و شنیدن و چشیدن را حس میخوانند و هم خشم و ترس و لذت را ، در حالی که دو رشته از هم جداست و میتوان گفت اینها نتیجه‌ی آنهاست» ، و گفتیم برای آن رشته «دریافت» را میداریم و برای رشته‌ی دوم هر کس نامی که باندیشه‌اش میرسد پیشنهاد کند.

کسانی چیزهایی نوشتند. از جمله دکتر رشدی کلمه‌ی «چشا» را پیشنهاد کرد. آقای محمود عمادی از رضاییه یادآوری کرد که کلمه‌های 1) پودات 2) پولاب ، 3) دشس ، 4) سترسا در فرهنگها بمعنی حس آورده شده.

ولی ما خود به نکته‌ی دیگری برخوردیم ، و آن اینکه چه کلمه‌ی حس در عربی و چه کلمه‌ی دریافت در فارسی بغلط بکار میرود. زیرا حس که آن را نام دیدن و شنیدن و سودن و چشیدن و بوییدن گردانیده‌اند و هنگامی که میگویند فلان چیز از محسوساتست خواستشان آنست که با یکی از آن پنج چیز دریافته شود ، و چون گویندگان فلان چیز را از محسوسات نیست خواستشان اینست که با یکی از پنج راه دریافته نشود ـ این را بدینسان بکار می‌برند در جایی که حس در زبان عربی (و همچنین دریافت در فارسی) معنایش همگانی‌تر از این میباشد و مثلاً توان گفت : «دردی در دلم حس میکنم» (احس بوجع فی قلبی). نیز بفارسی توان گفت : «دردی در دلم درمی‌یابم». پس درد و مانند اینها که با چشم و گوش و دیگر افزارها دریافت نشود نیز از «محسوسات» است.

از این گذشته ، یک غلط دیگری درمیانست ، و آن اینکه دیدن و شنیدن و بوییدن و سودن و چشیدن جز از دریافت می‌باشد. اینها خود هر یکی کاریست و دریافت از پی آن می‌آید. میگویند : دیدم و شناختم ، آوازش شنیدم و دانستم کیست.

پس بکار بردن کلمه‌ی «حس» در این کارها درست نبوده و ما هم در فارسی کلمه‌ی دریافت را بآنها نتوانیم نام گزارد و چنانکه برای ترس و خشم و خوشی و مانند اینها که رشته‌ی دوم است بنامی نیازمندیم که پیدا کنیم برای اینها که رشته‌ی یکم بودند نیز بنامی نیاز میداریم.

اینبود جستیم و پیدا کردیم بدینسان :

1ـ شَدسیدن : دیدن و شنیدن و چشیدن و سودن و بوییدن. فلان چیز را توان شَدسید.

2ـ سَهیدن : خشم ، خشنودی ، لذت ، اندوه ، شور ، دودلی ، گمان ، بیگمانی و مانند اینها. «سهه» بمعنی احساس.

3ـ سَتَرسیدن : محسوس گردیدن ، ماه در پشت ابر است و سَتَرسَنده (یا سَتَرسا) نیست و نتوان آن را شَدسید. ماه از پشت ابر درآمد و سترسید و میتوان آن را شدسید.

«محسوس» بودن و «نامحسوس بودن» یک چیزی خودکاریست از سوی آن چیز و بیک نامی نیازمند است و چنانکه آقای عمادی نیز یادآوری کرده در فارسی هم «سترسا» باین معنی بکار می‌رفته و اینجهان را «جهان سترسا» می‌گفته‌اند. چیزی که هست باید این گونه کلمه‌ها را چنان گردانیم که همه‌ گونه‌ جداشده‌ها از آن بیاید. اینست ما ریشه‌ی آن را که «سترسیدن» باشد نوشتیم و خودمان آن را بکار برده و جداشده‌ها را خواهیم آورد.

4ـ هَناییدن : اثر کردن. چون گفتگو از خشم و خشنودی و گمان و مانند اینها میرفت و من میگفتم اینها «تأثر» است و باید کلمه‌ای که باین معنی باشد بگیریم و نام اینها گردانیم ، و میگفتیم «سَهیدن» بهمین معنی است آقای کیوان‌پور یادآوری کرد که «هَنایش» بمعنی اثر و تأثیر است. گفتم : بآن در جای خود نیازمندیم و نتیجه‌ی این یادآوری شما آنست که آن را هم در نوشته‌های خود بکار بریم و رواجش دهیم. آن را در همه گونه تأثیر بکار بریم : «پزشک دارو داده ولی نهناییده» و «سهیدن» را تنها در تأثیرهای دلی آوریم.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی نهم)

🔶 بیهوده‌گویان را بخود بازگزارید
(بخش 1 از 3)

سخنانی را كه در گفتارهای گذشته‌ی پرچم درباره‌ی شعر یا در پیرامون پراكندگی ‌اندیشه‌ها نوشتیم برخی روزنامه‌های كوچك آنها را عنوان نموده بسخنان خنكِ بی‌ادبانه برخاسته‌اند ، و كسانی از یاران می‌گویند : «چرا بآنها پاسخ نمی‌نویسید؟!..» می‌گویم : شگفت از شماست كه می‌خواهید بآنها پاسخی نویسیم. چه پاسخی بآنها خواهیم نوشت؟.. آنها اگر منطق‌فهم و دلیل‌پذیر بودند آن نوشته‌های ما سراپا منطق است و به هر سخنی دلیلهای روشن یاد كرده‌ایم. در جایی كه منطق نمی‌فهمند چه جای گفتگو با ایشانست؟!..

نافهمی‌ نگرید : ما می‌نویسیم «شعر بخشی از سخنست و سخن باید تابع نیاز باشد». آنان ‌هایهوی برمی‌انگیزند كه بشعرا توهین شده. ما می‌گوییم : یكی از علل درماندگی‌های ایرانیان عقیده بجبریگریست و شعرهایی را كه شعرای نافهم در جبریگری سروده‌اند یادآوری می‌كنیم آنان یخه می‌درند كه بافتخارات ایران توهین كرده‌اید. با چنین كسان بی‌بهره ـ ازـ خرد ما چه گفتگو توانیم داشت؟!..

آن شنیده‌اید كه هنگامی كه در ایران تازه گفتگوی مشروطه می‌رفت و یك دسته در آن راه می‌كوشیدند یك روز در دربار هم گفتگوی آن می‌رفته و امیربهادر بهایهوی برخاسته كه اگر سخن از مشروطه بگویید من شكم خود را خواهم درید. شما می‌خواهید اختیارات پادشاه مرا از دستش بگیرید. این داستان اگر از امیربهادر ساختگی باشد اینها آن را راست گردانیدند. یك دسته دهان‌دریده می‌گویند : شما همینكه نام شاعر بردید ما دست از خرد برداشته‌ هایهوی و بی‌ادبی دریغ نخواهیم گفت. بچنین كسانی بپاسخ چه نیازی هست؟!..

اما اینكه سخنان بی‌ادبانه می‌نویسند و از سبكسری مرا هماورد خود پنداشته خطابها می‌كنند این هم از نافهمی و درماندگی ایشانست. باید بجای خشم و دلتنگی بحالشان رحم آورد. باید افسوس خورد كه در نادانی تا باین درجه‌ی پستی افتاده‌اند. باید اندوهناك گردید كه در یك توده چنین كسانی بفراوانی پیدا می‌شوند.

هرچه هست آیا ما می‌توانستیم از ترس این بی‌ادبیها مقصد خود را دنبال نكنیم؟!.. آیا كنون می‌توانیم این نادانیها را سنگ راه خود شناخته بازپس گردیم؟!.. مگر ما از پیش نمی‌دانستیم در این توده‌ی بدبخت همه گونه آلودگی هست و ما با زشتیهای بسیاری روبرو خواهیم گردید؟!..

از آنسوی مگر تنها داستان شعر است؟!.. شما امروز به هر گروهی از بدكرداران ایراد گیرید با همین نادانیها و بدزبانیها روبرو خواهید گردید. همان اشرارِ كُرد و آسوری كه در رضاییه[=ارومیه] آن پستیها را می‌كنند و ما در روزنامه بدكرداریهای آنان را می‌نویسیم كنون اگر روزنامه بدست آنان بیفتد و بخوانند مگر بی‌ادبی و زباندرازی نخواهند نمود؟!.. مگر به بدكرداریهای خود اذعان خواهند كرد یا با منطق پاسخ خواهند داد؟!..

مگر فراموش گردیده كه چند ماه پیش از این یك دسته از هوسبازان پستنهاد در تبریز زبان تركی را بهانه ساخته می‌كوشیدند كه جدایی میانه‌ی آذربایجان و ایران بیندازند و بیباكانه بیك چنین خیانتی برخاسته بودند و ما چون دیدیم كسی پاسخ نمی‌دهد بپاسخگویی برخاستیم و در شماره‌های نخست پرچم گفتارها نوشتیم و از آنسوی بدكرداران چون پاسخی نداشتند از در بی‌ادبی و پستی درآمدند و سخنان بی‌معنی بسیار نوشتند؟!.. ما گفتیم داستان زبان در آذربایجان تاریخچه دارد. این خود آذربایجانیان بودند كه بارها گفتگو بمیان آورده تصمیم گرفتند كه برواج فارسی كوشند و تركی را هرچه كمتر گردانند ، و پرسیدیم پس چرا شما در آن گفتگوها عقیده‌ی خود را بمیان نیاوردید و امروز در این هنگام گرفتاری ایران بچنان موضوعی برخاسته‌اید؟ در برابر این سخنان بیك رشته بی‌ادبیهایی پرداختند و سخنان خنك بسیار نوشتند.

این خود شیوه‌ی بدكردارانست و در هر كاری رفتارشان اینست. ما باید بدانیم كه در این توده‌ی بدبخت صدگونه آلودگی هست و یكی از آنها نیز بدزبانی و بی‌ادبیشانست. هم باید بدانیم كه از ترس این بدزبانیها از راه بازنخواهیم ماند و باین نادانیها كمترین پروایی نخواهیم داشت. ما به رها گردانیدن ملیونها و صدملیونها مردان و زنان و بچگان بیگناه می‌كوشیم و در چنان راهی و با چنان مقصودی به بیهوده‌گوییها كمترین ارزشی نخواهیم داد.

امروز در جهان سختترین نبردها میرود و توده‌ها در راه پیشرفت مقصدهای خود ملیونها كشته میدهند و رو برنمی‌گردانند و شما با چند سخن پستی می‌خواهید سستی نمایید و رو برگردانید. آنان كه باین سخنان می‌پردازند از دو حال بیرون نیستند : یا كسانیند كه هنوز بهره‌ای از فهم و خرد دارند كه بیگمان پشیمان گردیده از در توبه خواهند درآمد ، و یا كسانی كه بیكبار فهم و خرد را از دست داده‌اند و برای اینان یك روز بازخواستی در پیش است.
«سنتکام» ، یکی از ستادهای فرماندهی ارتش کشور آمریکا ، همچون بی‌بی‌سی دلش برای ایران و «ادبیات» ایرانی می‌تپد و برای رباعیات خیام دلتنگی می‌کند. سنتکام در پایگاه اینترنتی خود چنین نوشته :
«روز بزرگداشت خیام را تبریک میگوییم – البته با عرض پوزش و با کمی تاخیر
اگر مایل هستید اشعار زیبای خیام را با ما و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید
با آرزوی سلامتی. سنتکام»
🔶 زندگانی من
🔸 30ـ چگونه بعدلیه رفتم (تکه‌ی یک از دو)

خیابانی پاس مرا بسیار داشتی و در همان روزها داستانی رخ داده بود که پاسداری او را بیشتر می‌گردانید ، و آن اینکه گروهی از دمکراتها مرا هم درمیان کاندیدها بدیده گرفته بودند که بنویسند و شبی نشستی برپا کرده بودند. من چون شنیدم خودم رفته بآنان چنین گفتم : «من سالم بیست‌ونه است و یک سال کم می‌دارم تا نماینده‌ی مجلس توانم بود. خواهشمندم نامی از من نبرید». آگاهی این را به خیابانی رسانیده بودند. از اینرو چند بار در گفتارهایش یاد آن کرد و بخود بالید و با من پاسداری فزونتر گردانید.

من نیز او را دوست می‌داشتم و مردی جانفشان و توانا می‌شناختم و با آن رنجشها در دل خود می‌گفتم : «اگر خواست ما از این حزبسازی کاری کردنست بچنین مردی نیازمندیم و باید ارجش دانیم». آنچه هیچگاه از اندیشه‌ی من نمی‌گذشت جدایی از خیابانی و دشمنی با او می‌بود. هنوز فراموش نکرده بودم که سه سال و چهار سال پیش از آن نیمه‌نهان نشستها برپا کردیمی و درد دل باهم گفته آرزوی روزی را می‌کشیدیم که آزاد باشیم و در راه کشور و توده بکوشش پردازیم. فراموش نکرده بودم که روزی در خانه‌ی فیوضات می‌بودیم و سخن از فشار روسها و دُژخوییهای صمدخان و بدنهادی ملایان می‌رفت و من بیشتر از دیگران بیتابی می‌نمودم. خیابانی بسخن پرداخته چنین گفت : «عربی را شتری گم شده بود و در بیابانها و کوهها پی آن می‌گشت و باآنکه دار و ندارش همان شتر می‌بود شکیب و خونسردی بسیار از خود می‌نمود. یکی خرده گرفته گفت : هیچ اندوه نمی‌خوری؟!... عرب گفت : بپشت این کوه نیز امیدی می‌دارم و بآنجا خواهم رفت که اگر پیدا نکردم نشسته و بیکبارگی گریه را سر خواهم داد». گفت : «ما در بدبختی بزرگی افتاده‌ایم. دشمنی همچون دولت روس می‌داریم. ولی مرا بپایان این جنگ امیدی هست که راهی بروی ما باز شود که اگر آن هم نبود باید بنشینیم و یکبارگی هرچه خواهیم کرد بکنیم».

من می‌خواستم خیابانی گوش بسخنان ما دهد و باهم بکنار آییم. اینبود روزی در حیاط تجدد با او فراهم نشستیم و من چنین گفتم : «آقا شیخ ، یک ایرادی که بشما می‌گیرند و من نیز آن را بد می‌شمارم آنست که مردانی را که از آغاز جنبش مشروطه در این راه کوشیده‌اند شما دور می‌رانید و بجای آنان کسان بدنام و دشمنان دیروزی آزادی را می‌آورید‌». گفت : «آن کسانی که شما می‌گویید می‌آیند و در جلو آدم ایستاده اندیشه‌ی خود را پیش می‌کشند. لیکن این کسان هرچه ما بگوییم بیچون و چرا پیروی خواهند کرد». گفتم ‌: «ولی اگر روز سختی برسد آن کسان چون خود اندیشه و باور می‌دارند ایستادگی نمایند و جان فشانند. ولی این کسان دربند هیچی نیستند و همانکه دشمن را تواناتر از شما دیدند بسوی او شتابند». گفت : «شما هنوز جوانید و ناآزموده می‌باشید». من دیگر سخنی نگفته برخاستم.

یک روز دیگری کسانی از شناختگان دمکراتها بنزد من آمدند. چون مرا بی‌یکسو می‌شناختند از خیابانی و همراهانش گله‌ی بسیار کردند. گفتم : شما ایرادهاتان بنویسید که من بآقا شیخ بدهم و پاسخ خواهم. آنان این کار را کردند و یک رشته ایرادهایی نوشتند. ولی خیابانی بجای آنکه از میانجیگری من خشنودی نماید آزردگی نشان داد و بآن پاسخی نداد. از اینجا من نومید شده با کسانی که با من می‌بودند خود را کنار گرفتم.

یکی از ایرادهایی که بخیابانی گرفته شد این بود که دو سال پیش دمکراتها دشمنی آشکاری با وثوق‌الدوله نموده و بودن او را در کابینه‌ی عین‌الدوله نپذیرفته بودند. ولی اکنون که خود او نخست‌وزیر شده و با یک بیباکی پیمان 1919 را با انگلیسیان بسته بود خیابانی خاموش شده بسخنی نمی‌پرداخت. در تهران آزادیخواهان با آن پیمان دشمنی آشکار می‌نمودند و هیاهو درمیان می‌بود. دمکراتها در آذربایجان بیکبار خاموش می‌نشستند و روزنامه‌ی تجدد کمترین ایرادی بآن پیمان نمی‌گرفت.

این ایراد که گرفته می‌شد خود خیابانی پاسخ نمی‌داد. یارانش چنین می‌گفتند : «شناختن آنکه این پیمان بسود یا بزیان ماست کار آسانی نیست».
میرزاحسن‌خان وثوق‌السلطنه
Zendeganiye Man 27-29.pdf
1.1 MB
🔶 زندگانی من
🔸 تکه‌های 27 تا 29

۲۷- خشکسالی و گرسنگی
۲۸- نمونه‌ای از رفتار ملایان
۲۹- آغاز رنجش با خیابانی
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامه‌ی پیمان) - 207
🔸 کلمه‌هایی که می‌خواهیم

4) گستراک ، داراک ، خواناک
در شماره‌ی هشتم معنی پسوند «آک» را روشن گردانیده و گفتیم «خوراک» بمعنی «چیزهایی که میخورند» و «پوشاک» بمعنی «چیزهایی که می‌پوشند» می‌آید و ما «آموزاک» را بِهمان معنی (چیزهایی که می‌آموزند) بکار می‌بریم. هم گفتیم باید باین پسوند رواج بیشتر داد و از آن کلمه‌های دیگر نیز پدید آورد. اینک چند کلمه را که در نوشته‌های خود بکار برده‌ایم در اینجا یاد میکنیم :

1) گستراک : از گستردن ، «آنچه می‌گسترند» (فرش [و قالی و گلیم و ...])

2) داراک : از داشتن «آنچه می‌دارند» (مال)

3) خواناک : از خواندن ، «آنچه می‌خوانند» (کتاب و روزنامه و مهنامه).
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی دهم)

🔶 بیهوده‌گویان را بخود بازگزارید
(بخش 2 از 3)

آنان هیچ نمی‌دانند كه در این جهانِ زندگانی نیكها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یك نیرویی داده كه بوسیله‌ی آن نیكها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمی‌دانند كه یك سخنی كه می‌شنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ،‏ و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی كنند.

اینها چیزهاییست كه شاید هیچ نشنیده‌اند و اگر برخی از ایشان شنیده‌اند نفهمیده‌اند. زیرا از روزی كه سر برآورده‌اند در توی سخنان بیهوده و پوچی بوده‌اند و اینست مغزهاشان بیكاره گردیده و یا بیكبار تیره شده. شما اگر بیكی از آنان همین سخنان را بگویید آشكاره خواهید دید نمی‌فهمند ،‌‏ وسیله‌ی فهمش را ندارند.

دوباره تكرار می‌كنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان می‌كنیم و سخن از چاره‌ی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله می‌گوییم : یكی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده كه یك چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و كتابها پر از آن می‌باشد. آنگاه شعرهایی را كه شعرای نافهم درباره‌ی جبریگری سروده و آشكاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت كرده‌اند برای مثل می‌آوریم ، می‌بینیم : ناگهان كسانی یخه می‌درند كه بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، كه ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را كه سراپا زهر است بمردم یادآوری نكنیم. توقع دارند كه یك توده‌ی بیست ملیونی را فدای یاوه‌بافیهای زمان مغول گردانیم.

درست داستان گفتگوی مشروطه است و شكم دریدن امیربهادر. چیزی كه هست امیربهادر باز نجابت داشته كه شكم خود را می‌دریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمی‌خیزند.

یك زمانی بدسته‌بازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند كه كسی نمی‌توانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمه‌زن ، یا تخته‌زن ، یا از شمر و یزید درست كردن ، ‌بمیان می‌آوردی در حال [1] از چند جا جلوت را می‌گرفتند و نهیب می‌زدند كه بدستگاه امام‌حسین توهین نكن. فراموش نمی‌كنم آن روزهایی را كه چون گفتاری در یكی از روزنامه‌های تبریز درباره‌ی قمه‌زنان نوشته بودم یك ‌هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.

از آنسوی من می‌گویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده می‌گیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاكنهاد و جوانان نیك‌سرشت را ببینید كه از دور و نزدیك این حقایق را پذیرفته‌اند و هر یكی در جایی كه هست در راه رواج نوشته‌ها و كتابهای ما كوششهای بهادار می‌كنند.

اكنون كه این گفتار را می‌نویسم بیش از چهل نامه در كیف منست كه از همان نیكمردان رسیده و من فرصت پاسخ‌نویسی پیدا نكرده‌ام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان می‌كوشند و نامه‌ها می‌نویسند.

همین اكنون یك نامه‌ای در جلوم باز است كه جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح می‌دهد كه چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس كتاب «راه رستگاری» را بیكی از ایشان داده كه بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهركرد كسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یك جوان دیگری در همان شهركرد سالهاست در راه این حقایق می‌كوشد و امسال در محرم بهنگامی كه چند هزار از روستاییان در پیرامون یك امامزاده‌ای گرد بوده‌اند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنكه یك جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان كاری بازنایستاده.

در تابستان گذشته جوانی از تهران با یكی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یك كیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی كه رسید پاكدلانه بكوشش برخاست و كنون نامه‌هایی از آن در نزد منست كه نمونه‌ها‌ی نیكی از تأثیر حقایق در دلهای پاكست.

از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شماره‌ی هفتم پیمان كه چند روز پیش درآمد نامه‌ای را چاپ كردیم كه آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد كرده كه ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل كس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی درباره‌ی پرچم كرده. ایشان هم خواسته‌اند پولی بفرستند كه ما پرچم را ببهای ارزانی بكسانی بفرستیم.

اینها هر یكی دلیل دیگر است بآنكه تأثیر حقایق در دلهای پاك ناگزیریست ، و اگر كسانی آلوده‌اند و نمی‌توانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این كسان اگر بسیار هم باشند كمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.

[1] : در حال = بیدرنگ
اگر میوه‌ی این هیاهوها و بزرگداشتها تشویق و سرگرم گردانیدن جوانان با شعر و شاعری نیست ، پس چیست؟!..
آیا ده یک این کوششها و بزرگداشتها برای دانشمندان و پژوهشگران و مخترعان بکار می‌رود؟!..
«ما كه نخواهیم توانست در برابر دیگران با قوه و قدرت عرض اندام كنیم. برای ما یك راه باز است ، و آن اینكه ادبیات و تمدن قدیم خودمان را بگوش دنیا برسانیم و جلب احترام برای خود كنیم. در اروپا ما را با سعدی و حافظ و خیام و فردوسی می‌شناسند. باید ما نیز هرچه می‌توانیم باینها اهمیت دهیم».
اینها سخنانی بوده كه پرفسور صدیق بیست و چند سال پیش هنگامی كه از اروپا بازمیگشت در تبریز در سالن دبیرستان دولتی بزبان آورده و چنین گفته بود : «بهمین جهت من در اروپا با پرفسور براون همدست می‌بودم و بنشر ادبیات ایران میكوشیدیم». یك بار هم من این سخن را از زبان فروغی شنیدم.
(در پیرامون «ادبیات» ، نشست یکم)