✴️ شعر و شاعری
(تکهی پانزدهم)
🔶 خراباتیان كه بودند و چه میگفتند؟..
(بخش 3 از 3)
جای گفتگو نیست كه خراباتیان یك دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میكندهاند. این بسیار نادانیست كه كسانی مردم را از كوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست پیوسته قلم ز نیك و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد غم خوردن و كوشیدن ما بیهوداست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم لكن چه چاره با بخت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشتهای من چه كنـم
یا از ارزش دانش و بینش كاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كسی نگشود و نگشاید به حكمت این معما را
یا به خرد كه گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند كرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار كاین شحنه در ولایت ما هیچ كاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در محضری كه تخت سلیمان رود بباد
چنین كسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم كسانی كه از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان كه صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر دریافتهاند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش میسرایند؟!.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن كوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یك چیز نافهمیده میكوشند؟!..
آیا این بدخواهی با كشور و توده نیست كه كسانی چنین اندیشههای كجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی كه تودهها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را میكنند آیا خیانتكاری نیست كه شما چنین بدآموزیهایی را كه همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و كشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از كجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از كجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پردهدری كنم همین اندازه مینویسم : كسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیكی برای كار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میكنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند كسی را فریب دهند و سوارش گردند آشكاره نگویند كه میخواهیم ترا فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بكار بندند. شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند كه چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیك بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار كه آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و كمكم بمارگیران نزدیك شود و یكبار خود را در درون سبد میبیند كه میگیرند و دندانش را كنند و افزار كارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میكنند. یك نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناك را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست كه همه باید بفهمند ، حقایقیست كه همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشهی خود را نكنند.
میدانم كسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. كسانی كه از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم كسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست كه بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است كه یك خیامی حق داشته است كه بخدای جهان توهین كند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر كشد ، ولی كسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیهایش را بازنماید. راستیرا مایهی افسوس است و دوباره تكرار میكنم كه ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
(تکهی پانزدهم)
🔶 خراباتیان كه بودند و چه میگفتند؟..
(بخش 3 از 3)
جای گفتگو نیست كه خراباتیان یك دسته گمراهان بیارزش بودهاند ، و اندیشههای آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیدهها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا میجنگیدهاند و باو ایرادها میگرفتهاند ، ولی در حقیقت ریشهی خود و توده را میكندهاند. این بسیار نادانیست كه كسانی مردم را از كوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست پیوسته قلم ز نیك و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد غم خوردن و كوشیدن ما بیهوداست
در گرفتاریها از چارهجویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادست
در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم لكن چه چاره با بخت گمراه
بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشتهای من چه كنـم
یا از ارزش دانش و بینش كاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كسی نگشود و نگشاید به حكمت این معما را
یا به خرد كه گرانمایهترین گوهر خدادادیست ریشخند كرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار كاین شحنه در ولایت ما هیچ كاره نیست
جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در محضری كه تخت سلیمان رود بباد
چنین كسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمیدانیم كسانی كه از اینان هواداری مینمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان كه صد ستایش از خیام مینمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند باینها چه میگویند؟!.. نمیدانم آیا مقصود خراباتیان را دریافتهاند یا نه؟.. اگر دریافتهاند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش میسرایند؟!.. اگر درنیافتهاند و مقصود آنان را نمیدانند پس آن كوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یك چیز نافهمیده میكوشند؟!..
آیا این بدخواهی با كشور و توده نیست كه كسانی چنین اندیشههای كجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجهای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی كه تودهها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را میكنند آیا خیانتكاری نیست كه شما چنین بدآموزیهایی را كه همهاش سخن از مستی و سستی میراند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و كشور شمرده نمیشود؟!..
آیا این داستان از كجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو دربارهی خیام از كجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پردهدری كنم همین اندازه مینویسم : كسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمیدارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این تودهی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیلهی نیكی برای كار خود میشناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان میكنند. اینها همه دامست همه دانه است.
اگر بخواهند كسی را فریب دهند و سوارش گردند آشكاره نگویند كه میخواهیم ترا فریب دهیم یا میخواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بكار بندند. شنیدهام در هندوستان مارگیرانی هستند كه چون بخواهند ماری را بگیرند میروند در جایی نزدیك بسوراخ آن مینشینند و نایی بلب گرفته سراییدن میآغازند. مار كه آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و كمكم بمارگیران نزدیك شود و یكبار خود را در درون سبد میبیند كه میگیرند و دندانش را كنند و افزار كارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را میكنند. یك نام «مفاخر» بگوشها میخوانند و صد بدآموزی زهرناك را در دلها جا میدهند. اینها چیزهاییست كه همه باید بفهمند ، حقایقیست كه همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشهی خود را نكنند.
میدانم كسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست میگویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. كسانی كه از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.
میدانم كسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همهی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست كه بخیام توهین شده. این مایهی افسوس است كه یك خیامی حق داشته است كه بخدای جهان توهین كند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشتهی شعر كشد ، ولی كسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیهایش را بازنماید. راستیرا مایهی افسوس است و دوباره تكرار میكنم كه ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
ما نیك میدانیم كه بیشتر مردم اینها را نمیدانند و اینست پیروی از بدخواهان مینمایند. این را بارها آزمودهایم و اینست امیدمندیم كه بسیاری از اینان از این سخنان تكانی خواهند خورد و از آن راه گمراهی بازخواهند گشت. بارها از كسانی پرسیدهام آخر این خیام چه میگوید؟!.. دیدهام پاسخی نمیتوانند. روزی بیكی گفتم : خیام چه میگوید كه اینهمه نامش بزبانها افتاده؟.. گفت فلسفهی مخصوصی دارد. گفتم : چه فلسفهای؟.. گفت : میگوید من نمیدانم از كجا آمدهام و بكجا میروم. گفتم : اگر میدانست میشد فلسفه. ندانستن كه فلسفه نیست. پیرهزنهای روستایی نیز نمیدانند كه از كجا آمدهاند و بكجا میروند. بسیار خوب ، نمیداند از كجا آمده و بكجا میرود ، چه كار باید كرد؟..گفت : میگوید : باید دم را غنیمت دانست و بخوشی گذرانید. گفتم آیا این فلسفه است؟!.. پس بگویید شما فلسفه را به چه معنی میآورید؟.. اگر فلسفه بمعنی اندیشهها یا دستورهای بخردانه است اینكه بسیار بیخردانه میباشد. این شیوهی هر بیغیرت و بیدردست كه پروای گذشته و آینده نمیكند ، تنها در اندیشهی خوشی آن دم میباشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید.
(پرچم روزانه شمارههای 145 و 146 و 147)
(پرچم روزانه شمارههای 145 و 146 و 147)
🔶 زندگانی من
🔸 33ـ چگونه از تبریز بیرون آمدم (تکهی یک از دو)
فردا دوشنبه بیستم اردیبهشت در خانهی هیئت گرد آمدیم ولی پنج تن بیشتر نبودیم. هیئت ، دکتر ، طلیعه ، سلطانزاده ، من. هیئت نتوانسته بود دستهای پدید آورد. با این کمی روانهی عالیقاپو شدیم. چنانکه در تاریخ هجدهساله نوشتهام در عالیقاپو چیزی که مایهی امید باشد ندیدیم. اینبود از رفتن پشیمان شده برخاستیم که بازگردیم. آن سه تن از در بزرگ که آمده بودیم بیرون رفتند. دکتر با من از در دیگری که بخانهی دکتر میرفت روانه شدیم. در راه چند تنی دنبالمان کردند ولی داستانی رخ نداد و ما بخانهی دکتر رسیدیم و بناهار خوردن نشستیم. درمیان ناهار یکی از دوستان از در درآمده از گرفتار شدن آن سه تن آگاهی آورد.
خیابانی از سازش فشنگچی با هیئت و سردارعشایر آگاه میبوده و ما را همدست آنان میشمارده. اینبوده همانکه ما بدرون عالیقاپو رفتهایم بازجویان بسیار گرد آنجا را فراگرفتهاند ، و چون آن سه تن بیرون آمدهاند هر سه را دستگیر گردانیدهاند ، که همان روز هیئت را با طلیعه در درشکه نشانیده روانهی تهران گردانیدند. ولی سلطانزاده را بشهربانی فرستاده بند کردند. نیز همان روز فشنگچی و سردارعشایر و کسان دیگر را دستگیر گردانیدند.
اما من در خانهی دکتر ناهار خورده پس از بدرود با او روانهی خانهی خودمان شدم. آن روز کسی بسراغ من نیامد. هنگام شب یک دسته بدر خانه آمدند. چون کسی از شهربانی همراهشان نمیبود نخواستم خود را بدست آنان سپارم و از پشت بام بخانهی همسایه رفتم که سپس بازگشتم.
فردا دانستیم که دکتر و میرزاعلیاکبر حریری را نیز گرفته و بشهربانی برده بند کردهاند. از اینرو از همراهان ما هر که شناخته میبود گریخته یا رو نهان گردانیده.
من نیز بآن شدم از شهر بیرون روم. عصر آن روز نهانی از خانه بیرون شده و با همسرم در درشکهای سرپوشیده نشسته بکوی چوستدوزان رفتم. چند روز در آنجا در خانههای آشنایان مانده از آنجا به دیزه بخانهی یکی از خویشان رفتم و از آنجا خود را به هُکماوار بخانهی حاجیعباس رسانیدم. چند شبی در آنجا میبودیم و با شادروان حاجیعباس با آسایش و خوشی روز میگذرانیدیم تا شبی رخت خود را دیگر گردانیده همراه یکی از کشاورزان هُکماوار خود را به «یانق» سه فرسخی تبریز رسانیدم. در آنجا یک شب ماندم که شادروان حاجیعباس رخت و پول برایم آورد. فردا از آنجا تنها راه افتاده شب را به «مَمَقان» و فردا از آنجا به «اجبشیر» و پسفردا به بُناب رفتم. در همه جا آشنایان میهمانم میکردند و خوشیها رخ میداد. از بُناب که بیرون آمدم با یک ملای شیخی همراه میبودیم که گفتگوی خود را با او در جای دیگری نوشتهام. (1)
پابرگیها :
1ـ کتاب بهائیگری
🔸 33ـ چگونه از تبریز بیرون آمدم (تکهی یک از دو)
فردا دوشنبه بیستم اردیبهشت در خانهی هیئت گرد آمدیم ولی پنج تن بیشتر نبودیم. هیئت ، دکتر ، طلیعه ، سلطانزاده ، من. هیئت نتوانسته بود دستهای پدید آورد. با این کمی روانهی عالیقاپو شدیم. چنانکه در تاریخ هجدهساله نوشتهام در عالیقاپو چیزی که مایهی امید باشد ندیدیم. اینبود از رفتن پشیمان شده برخاستیم که بازگردیم. آن سه تن از در بزرگ که آمده بودیم بیرون رفتند. دکتر با من از در دیگری که بخانهی دکتر میرفت روانه شدیم. در راه چند تنی دنبالمان کردند ولی داستانی رخ نداد و ما بخانهی دکتر رسیدیم و بناهار خوردن نشستیم. درمیان ناهار یکی از دوستان از در درآمده از گرفتار شدن آن سه تن آگاهی آورد.
خیابانی از سازش فشنگچی با هیئت و سردارعشایر آگاه میبوده و ما را همدست آنان میشمارده. اینبوده همانکه ما بدرون عالیقاپو رفتهایم بازجویان بسیار گرد آنجا را فراگرفتهاند ، و چون آن سه تن بیرون آمدهاند هر سه را دستگیر گردانیدهاند ، که همان روز هیئت را با طلیعه در درشکه نشانیده روانهی تهران گردانیدند. ولی سلطانزاده را بشهربانی فرستاده بند کردند. نیز همان روز فشنگچی و سردارعشایر و کسان دیگر را دستگیر گردانیدند.
اما من در خانهی دکتر ناهار خورده پس از بدرود با او روانهی خانهی خودمان شدم. آن روز کسی بسراغ من نیامد. هنگام شب یک دسته بدر خانه آمدند. چون کسی از شهربانی همراهشان نمیبود نخواستم خود را بدست آنان سپارم و از پشت بام بخانهی همسایه رفتم که سپس بازگشتم.
فردا دانستیم که دکتر و میرزاعلیاکبر حریری را نیز گرفته و بشهربانی برده بند کردهاند. از اینرو از همراهان ما هر که شناخته میبود گریخته یا رو نهان گردانیده.
من نیز بآن شدم از شهر بیرون روم. عصر آن روز نهانی از خانه بیرون شده و با همسرم در درشکهای سرپوشیده نشسته بکوی چوستدوزان رفتم. چند روز در آنجا در خانههای آشنایان مانده از آنجا به دیزه بخانهی یکی از خویشان رفتم و از آنجا خود را به هُکماوار بخانهی حاجیعباس رسانیدم. چند شبی در آنجا میبودیم و با شادروان حاجیعباس با آسایش و خوشی روز میگذرانیدیم تا شبی رخت خود را دیگر گردانیده همراه یکی از کشاورزان هُکماوار خود را به «یانق» سه فرسخی تبریز رسانیدم. در آنجا یک شب ماندم که شادروان حاجیعباس رخت و پول برایم آورد. فردا از آنجا تنها راه افتاده شب را به «مَمَقان» و فردا از آنجا به «اجبشیر» و پسفردا به بُناب رفتم. در همه جا آشنایان میهمانم میکردند و خوشیها رخ میداد. از بُناب که بیرون آمدم با یک ملای شیخی همراه میبودیم که گفتگوی خود را با او در جای دیگری نوشتهام. (1)
پابرگیها :
1ـ کتاب بهائیگری
riweye badbaxtihã 11.pdf
309.7 KB
«ریشهی بدبختیها 11» عنوان بیستوچهارمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 213
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
2ـ همانا
اين را كساني بجاي «البته» يا «يقيناً» بكار ميبرند. ولي درست نيست. اين كلمه در پهلوي بسيار بكار ميرود ، و معني درست آن ، چه در پهلوي و چه در كتابهاي پيشين فارسي ، «چنين برميآيد» است. مثلاً گفته ميشود : «اين رفتاري كه شما با من مينماييد همانا آزردگي در دل ميداريد». ما نيز هميشه در اين معني بكار ميبريم.
در فارسي ، نزديك باين ، دو كلمهي ديگري هست : يكي «گويا» و ديگري «گويي». اين دو هم هر يكي معناي ديگري دارد. گويا بمعني «گمان ميرود» است : «فلان كس در اينجا ميبود ولي گويا رفته است.» گويي (يا تو گويي ، يا تو گفتيي) معني «مانستن» را رساند «از هر سو چراغها ميدرخشيد تو گويي روزِ روشن بود».
ميبايد جدايي ميانهي اين سه كلمه را نيك فهميد و هر كدام را جز در جاي خودش بكار نبرد. چنانكه گفتيم «همانا» در جاييست كه از كردار يا گفتار كسي يا از پیشامدهاي ديگري ، بودن يك كاري يا چيزي فهميده شود. مثلاً كسي سخنان پريشان ميگويد و رفتارش بيخردانه است. گفته شود : «همانا ديوانه شده». «گويا» در جاييست كه خود گوينده گمان ميبرد و چنان ميفهمد. گويي تنها براي مانانيدن است.
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
2ـ همانا
اين را كساني بجاي «البته» يا «يقيناً» بكار ميبرند. ولي درست نيست. اين كلمه در پهلوي بسيار بكار ميرود ، و معني درست آن ، چه در پهلوي و چه در كتابهاي پيشين فارسي ، «چنين برميآيد» است. مثلاً گفته ميشود : «اين رفتاري كه شما با من مينماييد همانا آزردگي در دل ميداريد». ما نيز هميشه در اين معني بكار ميبريم.
در فارسي ، نزديك باين ، دو كلمهي ديگري هست : يكي «گويا» و ديگري «گويي». اين دو هم هر يكي معناي ديگري دارد. گويا بمعني «گمان ميرود» است : «فلان كس در اينجا ميبود ولي گويا رفته است.» گويي (يا تو گويي ، يا تو گفتيي) معني «مانستن» را رساند «از هر سو چراغها ميدرخشيد تو گويي روزِ روشن بود».
ميبايد جدايي ميانهي اين سه كلمه را نيك فهميد و هر كدام را جز در جاي خودش بكار نبرد. چنانكه گفتيم «همانا» در جاييست كه از كردار يا گفتار كسي يا از پیشامدهاي ديگري ، بودن يك كاري يا چيزي فهميده شود. مثلاً كسي سخنان پريشان ميگويد و رفتارش بيخردانه است. گفته شود : «همانا ديوانه شده». «گويا» در جاييست كه خود گوينده گمان ميبرد و چنان ميفهمد. گويي تنها براي مانانيدن است.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی شانزدهم)
🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 1 از 2)
چند روز پیش كسی تلفن كرده بیآنكه خود را بشناساند چنین میگوید : «آیا میتوانیم بنام یك جمع ایرانی از شما خواهش كنیم كه بیش از این موضوع شعر را تعقیب نكنید». گفتم یك جمعی نباشد و یك تن ایرانی باشد پیش ما گرامی است. ولی در این مورد بهتر است ما از آنان خواهش كنیم كه سخنانی را كه با دلیل مینویسیم بپذیرند. ما كه بشاعران دشنام نمیدهیم ، دروغ نمیبندیم ، سخنانی را با دلیل مینویسیم ، و این برای رهایی ایرانیان از این آلودگیهاست و ما خود هیچ غرضی نداریم. پس آن كسان بگویند كه چرا نمیپذیرند؟!. گفت : سخن شما راستست. ولی یك دسته هستند كه علاقه بچند شاعری دارند ، و اینست نوشتههای شما همچون نیشتر در دلهای ایشان ریش ایجاد میكند. گفتم : بهتر است بیایند باهم بنشینیم و گفتگو كنیم. با یك تأثّر گوشی را گزاشت و رفت.
راستی را من متأثر گردیدم. این چه گرفتاری است که دامنگیر ایرانیان گردیده؟!. این چه ناتوانیست كه روانها دچار شدهاند؟!.. یك گفتگویی را با دلیل چرا نمیتوانند پذیرفت؟! یك راهنماییهای دلسوزانه چرا در دلها ریش پدید میآورد؟!.. خدایا باین مردم ببخشای! خدایا بما یاوری كن!
فریبكاران پستنهادی از بس سالها بفریب مردم کوشیدهاند ، از بس ستایشهای خائنانه از شاعران نمودهاند ، از بس نام «مفاخر» بردهاند ، از بس نوشتههای فریبآمیز شرقشناسان را (كه خود نابودكنندگان شرقند) بگوشها رسانیدهاند ، امروز نتیجه آن شده كه ما چون میگوییم : بیهودهگویی هنر كسی نیست ، میگوییم : این شاعران صدها بدآموزی بنظم كشیدهاند و آنها را یكایك نشان میدهیم ، میگوییم : این بدآموزیها و مانند اینهاست كه ارادهها را سست ، خردها را بیكاره گردانیده ، چنین سخنانی را با دلیلهای آشكار نمیتوانند پذیرفت ، و چون پاسخی هم نمیتوانند داد اینست یك دسته بسخنان زشت و بیادبانه برمیخیزند و یك دسته بدینسان از در خواهش درمیآیند.
چند روز پیش كسی بنزد من آمده میگوید : آخر خیام نیكیهایی هم دارد چنان نیست كه همهی گفتههایش بد باشد. پس شما چرا آنها را در نظر نمیگیرید؟!.. گفتم : شعرهایی كه بنام خیام خوانده میشود در چند زمینه است :
1ـ ایراد بآفرینش و زباندرازی بآفریدگار جهان و كاستن از ارزش آفرینش.
2ـ دعوت بجبریگری و پافشاری بروی اینكه «بودنیها بوده است» و كوشش سودی ندارد.
3ـ راهنمایی بآنكه باید دمی را كه هست غنیمت شمرد و بگذشته و آینده پروایی نداشت.
4ـ ستایش از باده و برانگیختن مردم ببادهخواری و مستی و بیخودی.
5ـ نشان دادن آنكه این جهان پیاپی در گذر است و باید بآن اعتمادی ننمود و «باید با عاریتی ، عاریتی زیست».
6ـ توهین بدین اسلام و ریشخند نمودن بوعدهی بهشتی كه آن دین به پیروان خود داده و گفتن اینكه آن نسیه است و ما در اینجهان در میخانه بهشت نقدی داریم.
اینهاست فشارهی رباعیات خیام. شما بگویید كدام یكی نیكست؟! كدام یكی درخور ارزشست؟!. گفت : پس چرا اروپاییها اینهمه ستایش ازو میكنند؟!. گفتم داستان شما داستان آن مرد سادهدلی است كه میپرسیده : این راهزنان كه مال مردم را از دستشان میگیرند پس نمیفهمند كه حرامست؟!.. پس از همهی این سخنان دیدم چنین میگوید : من كه ماندهام متحیر ، نمیدانم چه بگویم!
این نتیجهای بود كه از آنهمه گفتگوها گرفتیم. یك چیزهایی در دلها نشسته و بآسانی نمیتوانند آنها را بیرون گردانند.
كسانی كه از سخنان ما دربارهی خیام و دیگران میرنجند شاید چنین میپندارند كه اینها نیز گفتههاییست از جنس گفتههای دیگران. در ایران نویسندگی برای یك مقصودی نیست. یك نویسنده میتواند هرچه باندیشهاش رسید از راست و كج برشتهی نوشتن كشد و دیگری هم میتواند ضد آن را نویسد و باهم بمجادله پردازند. یك بار هم میبینی همان نویسنده از سخن خود برگشت و این بار ضد آنها را نوشت. این شیوهایست كه نویسندگان دارند. [1]
كسانی میپندارند این سخنان ما نیز از آنگونه است و اینست گاهی میبینی بپاسخنویسی برمیخیزند و گاهی درخواست مینمایند كه ما از سخنان خود بازگردیم. ولی این یك اشتباهی از ایشانست و ما باید آنان را از اشتباه بیرون آوریم :
[1] : یادداشت زیر خوانده شود. 👇👇
(تکهی شانزدهم)
🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 1 از 2)
چند روز پیش كسی تلفن كرده بیآنكه خود را بشناساند چنین میگوید : «آیا میتوانیم بنام یك جمع ایرانی از شما خواهش كنیم كه بیش از این موضوع شعر را تعقیب نكنید». گفتم یك جمعی نباشد و یك تن ایرانی باشد پیش ما گرامی است. ولی در این مورد بهتر است ما از آنان خواهش كنیم كه سخنانی را كه با دلیل مینویسیم بپذیرند. ما كه بشاعران دشنام نمیدهیم ، دروغ نمیبندیم ، سخنانی را با دلیل مینویسیم ، و این برای رهایی ایرانیان از این آلودگیهاست و ما خود هیچ غرضی نداریم. پس آن كسان بگویند كه چرا نمیپذیرند؟!. گفت : سخن شما راستست. ولی یك دسته هستند كه علاقه بچند شاعری دارند ، و اینست نوشتههای شما همچون نیشتر در دلهای ایشان ریش ایجاد میكند. گفتم : بهتر است بیایند باهم بنشینیم و گفتگو كنیم. با یك تأثّر گوشی را گزاشت و رفت.
راستی را من متأثر گردیدم. این چه گرفتاری است که دامنگیر ایرانیان گردیده؟!. این چه ناتوانیست كه روانها دچار شدهاند؟!.. یك گفتگویی را با دلیل چرا نمیتوانند پذیرفت؟! یك راهنماییهای دلسوزانه چرا در دلها ریش پدید میآورد؟!.. خدایا باین مردم ببخشای! خدایا بما یاوری كن!
فریبكاران پستنهادی از بس سالها بفریب مردم کوشیدهاند ، از بس ستایشهای خائنانه از شاعران نمودهاند ، از بس نام «مفاخر» بردهاند ، از بس نوشتههای فریبآمیز شرقشناسان را (كه خود نابودكنندگان شرقند) بگوشها رسانیدهاند ، امروز نتیجه آن شده كه ما چون میگوییم : بیهودهگویی هنر كسی نیست ، میگوییم : این شاعران صدها بدآموزی بنظم كشیدهاند و آنها را یكایك نشان میدهیم ، میگوییم : این بدآموزیها و مانند اینهاست كه ارادهها را سست ، خردها را بیكاره گردانیده ، چنین سخنانی را با دلیلهای آشكار نمیتوانند پذیرفت ، و چون پاسخی هم نمیتوانند داد اینست یك دسته بسخنان زشت و بیادبانه برمیخیزند و یك دسته بدینسان از در خواهش درمیآیند.
چند روز پیش كسی بنزد من آمده میگوید : آخر خیام نیكیهایی هم دارد چنان نیست كه همهی گفتههایش بد باشد. پس شما چرا آنها را در نظر نمیگیرید؟!.. گفتم : شعرهایی كه بنام خیام خوانده میشود در چند زمینه است :
1ـ ایراد بآفرینش و زباندرازی بآفریدگار جهان و كاستن از ارزش آفرینش.
2ـ دعوت بجبریگری و پافشاری بروی اینكه «بودنیها بوده است» و كوشش سودی ندارد.
3ـ راهنمایی بآنكه باید دمی را كه هست غنیمت شمرد و بگذشته و آینده پروایی نداشت.
4ـ ستایش از باده و برانگیختن مردم ببادهخواری و مستی و بیخودی.
5ـ نشان دادن آنكه این جهان پیاپی در گذر است و باید بآن اعتمادی ننمود و «باید با عاریتی ، عاریتی زیست».
6ـ توهین بدین اسلام و ریشخند نمودن بوعدهی بهشتی كه آن دین به پیروان خود داده و گفتن اینكه آن نسیه است و ما در اینجهان در میخانه بهشت نقدی داریم.
اینهاست فشارهی رباعیات خیام. شما بگویید كدام یكی نیكست؟! كدام یكی درخور ارزشست؟!. گفت : پس چرا اروپاییها اینهمه ستایش ازو میكنند؟!. گفتم داستان شما داستان آن مرد سادهدلی است كه میپرسیده : این راهزنان كه مال مردم را از دستشان میگیرند پس نمیفهمند كه حرامست؟!.. پس از همهی این سخنان دیدم چنین میگوید : من كه ماندهام متحیر ، نمیدانم چه بگویم!
این نتیجهای بود كه از آنهمه گفتگوها گرفتیم. یك چیزهایی در دلها نشسته و بآسانی نمیتوانند آنها را بیرون گردانند.
كسانی كه از سخنان ما دربارهی خیام و دیگران میرنجند شاید چنین میپندارند كه اینها نیز گفتههاییست از جنس گفتههای دیگران. در ایران نویسندگی برای یك مقصودی نیست. یك نویسنده میتواند هرچه باندیشهاش رسید از راست و كج برشتهی نوشتن كشد و دیگری هم میتواند ضد آن را نویسد و باهم بمجادله پردازند. یك بار هم میبینی همان نویسنده از سخن خود برگشت و این بار ضد آنها را نوشت. این شیوهایست كه نویسندگان دارند. [1]
كسانی میپندارند این سخنان ما نیز از آنگونه است و اینست گاهی میبینی بپاسخنویسی برمیخیزند و گاهی درخواست مینمایند كه ما از سخنان خود بازگردیم. ولی این یك اشتباهی از ایشانست و ما باید آنان را از اشتباه بیرون آوریم :
[1] : یادداشت زیر خوانده شود. 👇👇
کوشاد تلگرام (یادداشت یکم بر گفتار بالا) : یك نمونه از آنان نویسندهی نامداری است كه پیاپی از حالی بحال دیگر درمیآمده :
نخست نوشتههایش رنگ بیدینی داشته ، پس از چندی به مادّیگری تاخته از اسلام هواداری كرده و صوفیگری را باورهایی دانسته كه مردمان را به «ذلت و نكبت و اسارت سوق» میدهد. زمانی دیگر اشراف و توانگران را نكوهیده و هواداری از سوسیالیزم نموده. (تو گویی این او نبوده كه به مادّیگری كه پایهی سوسیالیزم است میتاخته).
هنگامی كه كسروی به پیروی چشم و گوش بستهی شرقیان از اروپاییان (اروپاییگری) خرده میگرفت (1311) ، او كه خود سالها پیش از آن به «تمدن جدید» تاخته آن را «نه تنها برای آدمیان سعادتآمیز» ندانسته «بلكه مایهی هلاكت و بدبختی» شمرده بود ، در روزنامهی «شفق سرخ» پیاپی گفتارهایی در نكوهش اندیشهی كسروی نوشت و از اینكه از «تمدن جدید» انتقاد شده دلتنگی مینمود و در روزگاری كه یك نسبت «بلشویكی» یا «مخالفت با ارادهی اعلیحضرت» (رضاشاه) میتوانست زندگی كسی را دگرگون و تباه سازد ، در یكی از آنها حتا قلم خود را بدینسان بكار گرفته : «اینها مطالب كارل ماركس است ... شما با این مقالههای خود زحمتهای چند سالهی اعلیحضرت را هدر میگردانید». لیكن با پاسخهایی كه او (همچون منتقد دیگر در آن روزنامه) از کسروی دریافت ، زبان دركشیده خاموش گردید.
با آنكه زمانی قلم و روزنامهاش را در راه جمهوریخواهی رضاشاه ، زمانی دیگر بشورانیدن مردم برای بازگردانیدن او از رودهن (كه به حال قهر به آنجا رفته بود) و سپس در راه برچیده شدن پادشاهی قاجار و بتخت نشستن رضاشاه بكار برد و سرانجام در جرگهی پیرامونیانِ نزدیك او درآمد و به همهی كارهایی كه او كرد همچون برداشتن چادر ، گزاشتن قانون رخت یکسان (لباس متحدالشكل) ، برچیدن محكمههای شرعی و برپایی دادگستری و دفترهای اسناد رسمی و برپا كردن مدرسهها و دانشكدهها و حتا آنها كه میخواست بكند و نشد (همچون اصلاح خط) مهر تأیید زد (همانها كه میدان را از ملایان میگرفت و دشمنی سخت ایشان را برمیانگیخت) و شش هفت دوره نمایندهی مجلس گردیده و زمانی نیز ریاست «ادارهی سانسور» را بعهده داشت ، پس از برافتادن رضاشاه ، توگویی بیگانهای در آن دستگاه و از دیكتاتوری ناخشنود بوده و همیشه میخواسته از نمایندگی مجلس و جایگاههای دولتی کناره گیرد و تنها از بیم مرگ بوده كه بر سر كار مانده ، این بار در نقشی تازه به بازی شگفتی برخاست : نخستین نمایندهای بود كه در مجلس سخن از جواهرات سلطنتی بمیان آورد و اینكه باید مراقب بود شاه آنها را با خود نبرده باشد!
داستان در اینجا پایان نمییابد و نكوهشها و سرزنشهای او از رضاشاه در نوشتههایی كه به روزنامهها میفرستاد برای پاك كردن گذشتهی خود و «وجیهالمله» شدن ادامه داشت تا اینكه حزبی را بنیاد گزاشته پس از زمان درازی بدگویی از پدر ، این بار به دربار پسر (محمدرضاشاه) نزدیك گردید و حتا در آشوب 17 آذر 21 همدست او بود.
نیرنگ وجیهالمله شدن در آن روزها علیه رضاشاه سخن گفتن و به بدخواهان او (همچون ملایان) نزدیك شدن و هوادار درآمدن بود. او که نمایندهی مجلس دورهی چهاردهم هم بود با «باهماد آزادگان» كه با شیعیگری نبرد سختی میكرد ، طرف گردیده از شیعیگری و مولوی هواداری مینمود ـ بیآنکه اندکشرمی از آن کند که همو بود که زمانی بضد دین و صوفیگری گفتار مینوشت.
پس از این چرخشها ، در حكومت محمدرضاشاه به سفیری و یك بار به وزیری رسید و كوتاهزمانی پس از آغاز بكار مجلس سنا تا سال 57 همچنان سناتور بود و سخنرانیهای بسیار چاپلوسانهای از او دربارهی پهلوی دوم نیز در دست هست. در اواخرِ حكومت شاه سرانجام ستایشگریهایش را با عنوان «پنجاه و پنج سال» برویهی كتاب درآورد.
آن به چند رنگ درآمدنش در مسلک و باورها بود و این نیز نان به نرخ روز خوردنش در سیاست.
هنوز سخن دربارهی رنگهایی که او در زندگانی دیگر گردانیده بپایان نرسیده. خوانندگان برای آگاهیهای بیشتر از حالهای گوناگونی که او در مسلک و سیاست یافته ، میتوانند گفتاری را که بنام «بوقلمونصفتی در نویسندگی و سیاست» نوشته و پیشتر هم در این کانال آوردهایم بخوانند.
نخست نوشتههایش رنگ بیدینی داشته ، پس از چندی به مادّیگری تاخته از اسلام هواداری كرده و صوفیگری را باورهایی دانسته كه مردمان را به «ذلت و نكبت و اسارت سوق» میدهد. زمانی دیگر اشراف و توانگران را نكوهیده و هواداری از سوسیالیزم نموده. (تو گویی این او نبوده كه به مادّیگری كه پایهی سوسیالیزم است میتاخته).
هنگامی كه كسروی به پیروی چشم و گوش بستهی شرقیان از اروپاییان (اروپاییگری) خرده میگرفت (1311) ، او كه خود سالها پیش از آن به «تمدن جدید» تاخته آن را «نه تنها برای آدمیان سعادتآمیز» ندانسته «بلكه مایهی هلاكت و بدبختی» شمرده بود ، در روزنامهی «شفق سرخ» پیاپی گفتارهایی در نكوهش اندیشهی كسروی نوشت و از اینكه از «تمدن جدید» انتقاد شده دلتنگی مینمود و در روزگاری كه یك نسبت «بلشویكی» یا «مخالفت با ارادهی اعلیحضرت» (رضاشاه) میتوانست زندگی كسی را دگرگون و تباه سازد ، در یكی از آنها حتا قلم خود را بدینسان بكار گرفته : «اینها مطالب كارل ماركس است ... شما با این مقالههای خود زحمتهای چند سالهی اعلیحضرت را هدر میگردانید». لیكن با پاسخهایی كه او (همچون منتقد دیگر در آن روزنامه) از کسروی دریافت ، زبان دركشیده خاموش گردید.
با آنكه زمانی قلم و روزنامهاش را در راه جمهوریخواهی رضاشاه ، زمانی دیگر بشورانیدن مردم برای بازگردانیدن او از رودهن (كه به حال قهر به آنجا رفته بود) و سپس در راه برچیده شدن پادشاهی قاجار و بتخت نشستن رضاشاه بكار برد و سرانجام در جرگهی پیرامونیانِ نزدیك او درآمد و به همهی كارهایی كه او كرد همچون برداشتن چادر ، گزاشتن قانون رخت یکسان (لباس متحدالشكل) ، برچیدن محكمههای شرعی و برپایی دادگستری و دفترهای اسناد رسمی و برپا كردن مدرسهها و دانشكدهها و حتا آنها كه میخواست بكند و نشد (همچون اصلاح خط) مهر تأیید زد (همانها كه میدان را از ملایان میگرفت و دشمنی سخت ایشان را برمیانگیخت) و شش هفت دوره نمایندهی مجلس گردیده و زمانی نیز ریاست «ادارهی سانسور» را بعهده داشت ، پس از برافتادن رضاشاه ، توگویی بیگانهای در آن دستگاه و از دیكتاتوری ناخشنود بوده و همیشه میخواسته از نمایندگی مجلس و جایگاههای دولتی کناره گیرد و تنها از بیم مرگ بوده كه بر سر كار مانده ، این بار در نقشی تازه به بازی شگفتی برخاست : نخستین نمایندهای بود كه در مجلس سخن از جواهرات سلطنتی بمیان آورد و اینكه باید مراقب بود شاه آنها را با خود نبرده باشد!
داستان در اینجا پایان نمییابد و نكوهشها و سرزنشهای او از رضاشاه در نوشتههایی كه به روزنامهها میفرستاد برای پاك كردن گذشتهی خود و «وجیهالمله» شدن ادامه داشت تا اینكه حزبی را بنیاد گزاشته پس از زمان درازی بدگویی از پدر ، این بار به دربار پسر (محمدرضاشاه) نزدیك گردید و حتا در آشوب 17 آذر 21 همدست او بود.
نیرنگ وجیهالمله شدن در آن روزها علیه رضاشاه سخن گفتن و به بدخواهان او (همچون ملایان) نزدیك شدن و هوادار درآمدن بود. او که نمایندهی مجلس دورهی چهاردهم هم بود با «باهماد آزادگان» كه با شیعیگری نبرد سختی میكرد ، طرف گردیده از شیعیگری و مولوی هواداری مینمود ـ بیآنکه اندکشرمی از آن کند که همو بود که زمانی بضد دین و صوفیگری گفتار مینوشت.
پس از این چرخشها ، در حكومت محمدرضاشاه به سفیری و یك بار به وزیری رسید و كوتاهزمانی پس از آغاز بكار مجلس سنا تا سال 57 همچنان سناتور بود و سخنرانیهای بسیار چاپلوسانهای از او دربارهی پهلوی دوم نیز در دست هست. در اواخرِ حكومت شاه سرانجام ستایشگریهایش را با عنوان «پنجاه و پنج سال» برویهی كتاب درآورد.
آن به چند رنگ درآمدنش در مسلک و باورها بود و این نیز نان به نرخ روز خوردنش در سیاست.
هنوز سخن دربارهی رنگهایی که او در زندگانی دیگر گردانیده بپایان نرسیده. خوانندگان برای آگاهیهای بیشتر از حالهای گوناگونی که او در مسلک و سیاست یافته ، میتوانند گفتاری را که بنام «بوقلمونصفتی در نویسندگی و سیاست» نوشته و پیشتر هم در این کانال آوردهایم بخوانند.
🔶 زندگانی من
🔸 33ـ چگونه از تبریز بیرون آمدم (تکهی دو از دو)
دوشنبه دهم خرداد (11 رمضان) به صاینقلعه (که اکنون شاهیندژ خوانده میشود) رسیدم و آن روز را در آنجا ماندم که بیاسایم. عصر آن روز بدیدن حاجیبیک (حاجیمیرزاآقا بلوری که در تاریخ مشروطه نامش بارها برده شده) و اکنون حکمران افشار میبود رفتم.
این حاجیبیک که یکی از پیشگامان مشروطه میبود پس از جنگ با روسیان به استانبول رفته در درآمدن نخست عثمانیان همپای ایشان به تبریز آمده بود و این نام «حاجیبیک» از استانبول بروی او مانده. در تبریز میانهی او که سردستهی مجاهدان میبود با دمکراتها کشاکشها رفته بود. من بدگمان میبودم که خود او یا «نایبالحکومه»اش در تکانتپه بآزار من برخیزد. اینبود بهتر دانستم خود او را ببینم. رفتم در اندرون میبود. کارت دادم بیرون آمد. پس از سخنانی گفت : «گویا شما از آزادیخواهانید که از تبریز بیرون آمدهاید». گفتم : از کجا میگویید؟.. گفت : «شما که بکربلا نمیروید. اینجا هم که راه راست تهران نیست ...». گفتم : همانست که دانستهاید. گفت : «اگر چنانست شما باید میهمان من باشید و بهیچ جا نروید تا کارهای تبریز بسامان شود و باهم بآنجا بازگردیم».
پس از گفتگوی بسیار چنین نهادیم که دو روز میهمان ایشان باشم و روانه گردم. ولی از فردای آن روز تب نوبهی بسیار سختی گریبان مرا گرفت که ناچار شدم یک ماه و نیم در آنجا ماندم. آشنایی من با آقای بلوری از همانجا آغاز یافته. پذیراییها و نوازشهای او در آن یک ماه و نیم خود داستان جدایی میدارد.
پس از یک ماه و نیم چون تب رهایم نمیکرد و در آنجا پزشکی نمیبود از حاجیبیک خواهش کردم مرا به تهران روانه گرداند. در آن چندگاه با امیرمکرم افشار که به صاینقلعه آمده بود دوستی پیدا کرده بودم. چنین نهادیم کسان او مرا به زنجان رسانند. سوارههایش به صاینقلعه آمدند و شبانه به حاجیبیک بدرود گفته روانه شدیم.
در راه با همهی ناتوانی خوش میبودم. از راه کاروان کناره گرفته از دیههایی که پاکیزهتر و مردمانش بسیار مهربان میبودند راه میپیمودیم. در همه جا نوازشهای بسیار میکردند. با این روش به تکانتپه رسیده فردا از آنجا به «قِرخلو» که خانهی امیرمکرم میبود رسیدیم. زندگانی بسیار نیک و پاکیزهای میداشتند. یک هفته در آن دیهها میهمان امیرمکرم و پسرعموهایش میبودم و چون تب نیز بریده بود بسیار خوش میگذشت.
پس از یک هفته با سوارانی راه زنجان را پیش گرفته روانه شدیم. چون تب باز میگرفت حال بدی میداشتم و نمیدانم چند شب در راه میبودیم که به زنجان رسیدیم.
در زنجان به یک کاروان بزرگی برخوردم. عینالدوله و خانوادهی ولیعهد (1) و کارمندان تهرانی ادارههای تبریز از آن شهر بیرون آمده و کاروان بزرگی بسته رو به تهران میرفتند. من نیز درشکهای گرفته با آنان روانه شدم. همراه من جوانی بنام غلامعلیخان میبود. با این جوان دوست شدیم و در راه آسوده و خوش میبودیم.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ محمدحسنمیرزا برادر احمدشاه
🔸 33ـ چگونه از تبریز بیرون آمدم (تکهی دو از دو)
دوشنبه دهم خرداد (11 رمضان) به صاینقلعه (که اکنون شاهیندژ خوانده میشود) رسیدم و آن روز را در آنجا ماندم که بیاسایم. عصر آن روز بدیدن حاجیبیک (حاجیمیرزاآقا بلوری که در تاریخ مشروطه نامش بارها برده شده) و اکنون حکمران افشار میبود رفتم.
این حاجیبیک که یکی از پیشگامان مشروطه میبود پس از جنگ با روسیان به استانبول رفته در درآمدن نخست عثمانیان همپای ایشان به تبریز آمده بود و این نام «حاجیبیک» از استانبول بروی او مانده. در تبریز میانهی او که سردستهی مجاهدان میبود با دمکراتها کشاکشها رفته بود. من بدگمان میبودم که خود او یا «نایبالحکومه»اش در تکانتپه بآزار من برخیزد. اینبود بهتر دانستم خود او را ببینم. رفتم در اندرون میبود. کارت دادم بیرون آمد. پس از سخنانی گفت : «گویا شما از آزادیخواهانید که از تبریز بیرون آمدهاید». گفتم : از کجا میگویید؟.. گفت : «شما که بکربلا نمیروید. اینجا هم که راه راست تهران نیست ...». گفتم : همانست که دانستهاید. گفت : «اگر چنانست شما باید میهمان من باشید و بهیچ جا نروید تا کارهای تبریز بسامان شود و باهم بآنجا بازگردیم».
پس از گفتگوی بسیار چنین نهادیم که دو روز میهمان ایشان باشم و روانه گردم. ولی از فردای آن روز تب نوبهی بسیار سختی گریبان مرا گرفت که ناچار شدم یک ماه و نیم در آنجا ماندم. آشنایی من با آقای بلوری از همانجا آغاز یافته. پذیراییها و نوازشهای او در آن یک ماه و نیم خود داستان جدایی میدارد.
پس از یک ماه و نیم چون تب رهایم نمیکرد و در آنجا پزشکی نمیبود از حاجیبیک خواهش کردم مرا به تهران روانه گرداند. در آن چندگاه با امیرمکرم افشار که به صاینقلعه آمده بود دوستی پیدا کرده بودم. چنین نهادیم کسان او مرا به زنجان رسانند. سوارههایش به صاینقلعه آمدند و شبانه به حاجیبیک بدرود گفته روانه شدیم.
در راه با همهی ناتوانی خوش میبودم. از راه کاروان کناره گرفته از دیههایی که پاکیزهتر و مردمانش بسیار مهربان میبودند راه میپیمودیم. در همه جا نوازشهای بسیار میکردند. با این روش به تکانتپه رسیده فردا از آنجا به «قِرخلو» که خانهی امیرمکرم میبود رسیدیم. زندگانی بسیار نیک و پاکیزهای میداشتند. یک هفته در آن دیهها میهمان امیرمکرم و پسرعموهایش میبودم و چون تب نیز بریده بود بسیار خوش میگذشت.
پس از یک هفته با سوارانی راه زنجان را پیش گرفته روانه شدیم. چون تب باز میگرفت حال بدی میداشتم و نمیدانم چند شب در راه میبودیم که به زنجان رسیدیم.
در زنجان به یک کاروان بزرگی برخوردم. عینالدوله و خانوادهی ولیعهد (1) و کارمندان تهرانی ادارههای تبریز از آن شهر بیرون آمده و کاروان بزرگی بسته رو به تهران میرفتند. من نیز درشکهای گرفته با آنان روانه شدم. همراه من جوانی بنام غلامعلیخان میبود. با این جوان دوست شدیم و در راه آسوده و خوش میبودیم.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ محمدحسنمیرزا برادر احمدشاه
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 214
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
3ـ مون
در شمارهي يكم گفتيم آقايان عمادي و آزاد «مونه» را بمعني خاصيت (يا طبيعت يك چيزي) يادآوري كردهاند كه در فرهنگها باين معني نوشتهاند و در شعرها نيز آمده. ليكن گفتيم «خيم» كه در آدمي بمعني خصلت يا خُلق بكار ميرود خود به همان معني است ، و آيا با بودن آن بكلمهي ديگري نياز هست يا نه و از خوانندگان پاسخ خواستيم.
از خوانندگان نوشتهاي نرسيده ، ولي چون «خيم» يا «خصلت» يا «خُلق» اگرچه از ديدهي باريك بيني همان خاصيت است ، ليكن چون در انديشهها بآن معني ديگري داده ميشود و به هر حال يك جدايي در ميانه فهميده ميگردد از اينرو بكلمهي ديگري كه بمعني خاصيت باشد نياز هست و چون كلمهي «مونه» در فرهنگها و شعرها شناخته ميباشد ميبايد همان را برگزينيم و بكار بريم. تنها چيزي كه هست آنست كه هاء در آخر كلمههاي فارسي پسوند است و بايد از آن يك معني ديگري فزونتر از معني خود ريشه خواسته شود و در اينجا چنان معنايي فهميده نميگردد. از اينرو خود ريشه را كه «مون» باشد ميگيريم كه اگر در جايي نياز افتد پسوند هاء را بآخرش آورده و «مونه» هم توانيم گفت (1).
براي همين معني كلمههاي ديگري نيز يادآوري شده و از جمله آقاي ابراهيم كاويان (از لار) كلمهي «سرشت» را و آقاي ناصر روايي از (خلخال) «درايش» را بهمين معني يادآوري كردهاند.
ميگوييم : «سرشت» گذشتهی «سرشتن» است كه بمعني خمير كردن بكار ميرود. سرشت بمعني خميره آورده ميشود و معني خاصيت نيز از آن توان فهميد. ولي معني خود كلمه نيست.
«درايش» از ريشهي «درآييدن» است كه در فرهنگها بمعني تأثير كردن آمده و به هرحال از معني خاصيت جداست. از آنسوي ما چون كلمهي «درآمد» را بمعني «دخل» بكار ميبريم اگر بخواهيم جداشدهها از آن بياوريم يكي از آنها «درآيش» خواهد بود. از اينرو نيز بكار بردن آن در معني «خاصيت» بيزيان نخواهد بود.
چنانكه آقاي عمادي يادآوري كردهاند در فرهنگها ده كلمه بيشتر را بمعني طبيعت يا خاصيت آوردهاند ولي بيشتر آنها درست نيست و به هر حال چون در درست گردانيدن زبان يكي از پايهها اينست كه هر كلمهاي يك معني و هر معنايي يك كلمه دارد از اينرو بآنها نيازي نخواهيم داشت.
پابرگیها :
1ـ مثلاً يكي از معناهاي هاء كوچكيست و ما توانيم در جايي كه اين معني را ميخواهيم «مونه» بگوييم.
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
3ـ مون
در شمارهي يكم گفتيم آقايان عمادي و آزاد «مونه» را بمعني خاصيت (يا طبيعت يك چيزي) يادآوري كردهاند كه در فرهنگها باين معني نوشتهاند و در شعرها نيز آمده. ليكن گفتيم «خيم» كه در آدمي بمعني خصلت يا خُلق بكار ميرود خود به همان معني است ، و آيا با بودن آن بكلمهي ديگري نياز هست يا نه و از خوانندگان پاسخ خواستيم.
از خوانندگان نوشتهاي نرسيده ، ولي چون «خيم» يا «خصلت» يا «خُلق» اگرچه از ديدهي باريك بيني همان خاصيت است ، ليكن چون در انديشهها بآن معني ديگري داده ميشود و به هر حال يك جدايي در ميانه فهميده ميگردد از اينرو بكلمهي ديگري كه بمعني خاصيت باشد نياز هست و چون كلمهي «مونه» در فرهنگها و شعرها شناخته ميباشد ميبايد همان را برگزينيم و بكار بريم. تنها چيزي كه هست آنست كه هاء در آخر كلمههاي فارسي پسوند است و بايد از آن يك معني ديگري فزونتر از معني خود ريشه خواسته شود و در اينجا چنان معنايي فهميده نميگردد. از اينرو خود ريشه را كه «مون» باشد ميگيريم كه اگر در جايي نياز افتد پسوند هاء را بآخرش آورده و «مونه» هم توانيم گفت (1).
براي همين معني كلمههاي ديگري نيز يادآوري شده و از جمله آقاي ابراهيم كاويان (از لار) كلمهي «سرشت» را و آقاي ناصر روايي از (خلخال) «درايش» را بهمين معني يادآوري كردهاند.
ميگوييم : «سرشت» گذشتهی «سرشتن» است كه بمعني خمير كردن بكار ميرود. سرشت بمعني خميره آورده ميشود و معني خاصيت نيز از آن توان فهميد. ولي معني خود كلمه نيست.
«درايش» از ريشهي «درآييدن» است كه در فرهنگها بمعني تأثير كردن آمده و به هرحال از معني خاصيت جداست. از آنسوي ما چون كلمهي «درآمد» را بمعني «دخل» بكار ميبريم اگر بخواهيم جداشدهها از آن بياوريم يكي از آنها «درآيش» خواهد بود. از اينرو نيز بكار بردن آن در معني «خاصيت» بيزيان نخواهد بود.
چنانكه آقاي عمادي يادآوري كردهاند در فرهنگها ده كلمه بيشتر را بمعني طبيعت يا خاصيت آوردهاند ولي بيشتر آنها درست نيست و به هر حال چون در درست گردانيدن زبان يكي از پايهها اينست كه هر كلمهاي يك معني و هر معنايي يك كلمه دارد از اينرو بآنها نيازي نخواهيم داشت.
پابرگیها :
1ـ مثلاً يكي از معناهاي هاء كوچكيست و ما توانيم در جايي كه اين معني را ميخواهيم «مونه» بگوييم.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی هفدهم)
🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 2 از 2)
نخست باید دانست این سخنانی كه ما بنام راهنمایی بتوده مینویسیم سراپا حقایق است و این نشدنیست كه كسی یك جملهی مخالفِ حقیقت درمیان این سخنان پیدا كند و نشدنیست كه ما از گفتههای خود بازگردیم. برای آزمایش شما میتوانید این سخنان را نیك بیندیشید و بجویید كه آیا میتوانید یك چنان جملهای را پیدا كنید. اگر یك جملهای پیدا كردید ما حاضریم از همهی گفتههای خود درگذریم.
دوم ، ما این راه را بهوس نمیپیماییم. من یك نویسنده و این سخنان برای پر كردن ستونهای روزنامه نیست. ما با دلیل روشن گردانیدیم كه علت درماندگی شرقیان و این زبونی و بدبختی كه گریبانگیرشان گردیده جز نتیجهی اندیشههای پراكنده نمیباشد ، و چاره نیز همینست كه این اندیشههای گوناگون از میان برود. اینها را با دلیل روشن گردانیدیم و اینك به همان چاره میكوشیم. این كوششهای ما در آن راهست ، و اینست هرگز نخواهیم توانست از سخن خود بازگردیم. هرگز نخواهیم توانست پروای این و آن كنیم و از راه خود كنار رویم.
خداوند ما را فیروز گردانیده و علت درماندگی صدملیونها تودهها را بما بازنموده و راه چارهاش را نیز نشان داده ، و باید سپاسگزارانه این راه را بپیماییم و از هیچ رنج و سختی روگردان نباشیم. این بزرگترین و بهترین كاری در جهانست كه ما بگردن گرفتهایم. تنها شاعران و گفتههای آنها نیست. ما با هر كجی و گمراهی ، به هر نامی كه هست در نبرد میباشیم و بیاری خدا همه را از ریشه خواهیم برانداخت.
این راز كار ماست ، و خود از این راهست كه بخراباتیان ایراد میگیریم و كجیهای آنان را روشن میگردانیم. وگرنه ما را با فلان شاعر چه كینه درمیانست؟!.. فلان خیامی یا حافظی كه صدها سال پیش مرده و از این جهان درگذشته ما را با آنان چه برخوردی بوده كه دشمنی درمیان باشد؟!..
من در گفتارهای خود اندیشهی اینها را شرح دادم كه میگویند جهان هیچ و پوچست ، و باید بآن ارزش نداد ، و باید دربند گذشته و آینده نبود ، و باید تنها درپی خوشی بود. شرح دادم كه اینان عقیدهی جبریگری داشتهاند و شعرهاشان پر از اینست كه بودنیها بوده است و كوشش سودی ندارد. اینها را شرح دادم و از شعرهاشان دلیل آوردم. كنون شما بگویید كه با اینها چه باید كرد؟!.. آیا این گفتهها بدآموزی نیست؟!.. آیا اینها غیرت و مردانگی را نمیكشد؟!. اینها یك توده را پستنهاد و بیدرد بار نمیآورد؟!.. آیا سزاست كه ما ببینیم بدخواهان شرق با یك كوشش و پافشاری بسیاری این بدآموزیهای زهرآلود را درمیان تودههای شرقی رواج میدهند و پیاپی رباعیهای خیام و كتاب حافظ را چاپ كرده بدست جوانان میدهند ، و پیاپی گفتارهای گزافهآمیز دربارهی این دو شاعر مینویسند و مقصودشان جز فریب مردم نیست ـ اینها را ببینیم و خاموش بنشینیم؟!.. چنین كاری از ما سزاست؟!..
كسانی كه با ما طرف میشوند یا باید بگویند : آن دستورهایی كه خیام و حافظ و دیگر خراباتیان در زمینهی زندگی میدهند ـ مثلاً مردم را از تلاش و كوشش بازداشته میگویند :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت ،
یا بر كوشندگان و رنجكشان ریشخند نموده چنین میگویند :
ما باده میخوریم و حریفان غم جهان روزی بقدر همت هر كس مقدر است ،
یا دستگاه آفرینش را باین شگفتی و مغزداری هیچ و پوچ پنداشته میگویند :
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچست
هزار بار من این نكته كردهام تحقیق ،
یا از جستجو و اندیشه دربارهی رازهای جهان بازداشته چنین میگویند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كه كس نگشود و نگشاید بحكمت این معما را ،
یا از مستی و بیخودی ستایشهای بیاندازه نموده میگویند :
خوشوقت رند و مست كه دنیا و آخرت
بر باد داد و هیچ غمش بیش و كم نداشت ،
یا شكیبایی در برابر حوادث را كه جز كار درماندگان و بیدردان نیست ستوده میگویند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند در اثر صبر نوبت ظفر آید
اینها و مانند اینها كه بسیار است ـ بگویند : زیانآور نیست و پایهی زندگانی را باین دستورهای آنان گزارند ، و یا اگر این بدآموزیها را زیانمند میشناسند در آن حال باید گفتههای ما را بیچون و چرا بپذیرند و با ما همراهی نمایند كه اینها را از میان برداریم. كوتاه مطلب آنكه عقیدهی خود را یكرویه[=قطعی] گردانند [1] : اگر این دستورهای خراباتیگری و اینگونه زندگانی رندی و مستی كه آنان دستور میدهند نیكست آشكاره بگویند و ما را آگاه گردانند ، اگر بد است در آن حال دیگر چه جایی برای هواداری از آن شاعران باز میماند؟!.. یك جمله بگویم باید بدلیل گردن گزارند.
(پرچم روزانه شمارههای 152 و 153)
(تکهی هفدهم)
🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 2 از 2)
نخست باید دانست این سخنانی كه ما بنام راهنمایی بتوده مینویسیم سراپا حقایق است و این نشدنیست كه كسی یك جملهی مخالفِ حقیقت درمیان این سخنان پیدا كند و نشدنیست كه ما از گفتههای خود بازگردیم. برای آزمایش شما میتوانید این سخنان را نیك بیندیشید و بجویید كه آیا میتوانید یك چنان جملهای را پیدا كنید. اگر یك جملهای پیدا كردید ما حاضریم از همهی گفتههای خود درگذریم.
دوم ، ما این راه را بهوس نمیپیماییم. من یك نویسنده و این سخنان برای پر كردن ستونهای روزنامه نیست. ما با دلیل روشن گردانیدیم كه علت درماندگی شرقیان و این زبونی و بدبختی كه گریبانگیرشان گردیده جز نتیجهی اندیشههای پراكنده نمیباشد ، و چاره نیز همینست كه این اندیشههای گوناگون از میان برود. اینها را با دلیل روشن گردانیدیم و اینك به همان چاره میكوشیم. این كوششهای ما در آن راهست ، و اینست هرگز نخواهیم توانست از سخن خود بازگردیم. هرگز نخواهیم توانست پروای این و آن كنیم و از راه خود كنار رویم.
خداوند ما را فیروز گردانیده و علت درماندگی صدملیونها تودهها را بما بازنموده و راه چارهاش را نیز نشان داده ، و باید سپاسگزارانه این راه را بپیماییم و از هیچ رنج و سختی روگردان نباشیم. این بزرگترین و بهترین كاری در جهانست كه ما بگردن گرفتهایم. تنها شاعران و گفتههای آنها نیست. ما با هر كجی و گمراهی ، به هر نامی كه هست در نبرد میباشیم و بیاری خدا همه را از ریشه خواهیم برانداخت.
این راز كار ماست ، و خود از این راهست كه بخراباتیان ایراد میگیریم و كجیهای آنان را روشن میگردانیم. وگرنه ما را با فلان شاعر چه كینه درمیانست؟!.. فلان خیامی یا حافظی كه صدها سال پیش مرده و از این جهان درگذشته ما را با آنان چه برخوردی بوده كه دشمنی درمیان باشد؟!..
من در گفتارهای خود اندیشهی اینها را شرح دادم كه میگویند جهان هیچ و پوچست ، و باید بآن ارزش نداد ، و باید دربند گذشته و آینده نبود ، و باید تنها درپی خوشی بود. شرح دادم كه اینان عقیدهی جبریگری داشتهاند و شعرهاشان پر از اینست كه بودنیها بوده است و كوشش سودی ندارد. اینها را شرح دادم و از شعرهاشان دلیل آوردم. كنون شما بگویید كه با اینها چه باید كرد؟!.. آیا این گفتهها بدآموزی نیست؟!.. آیا اینها غیرت و مردانگی را نمیكشد؟!. اینها یك توده را پستنهاد و بیدرد بار نمیآورد؟!.. آیا سزاست كه ما ببینیم بدخواهان شرق با یك كوشش و پافشاری بسیاری این بدآموزیهای زهرآلود را درمیان تودههای شرقی رواج میدهند و پیاپی رباعیهای خیام و كتاب حافظ را چاپ كرده بدست جوانان میدهند ، و پیاپی گفتارهای گزافهآمیز دربارهی این دو شاعر مینویسند و مقصودشان جز فریب مردم نیست ـ اینها را ببینیم و خاموش بنشینیم؟!.. چنین كاری از ما سزاست؟!..
كسانی كه با ما طرف میشوند یا باید بگویند : آن دستورهایی كه خیام و حافظ و دیگر خراباتیان در زمینهی زندگی میدهند ـ مثلاً مردم را از تلاش و كوشش بازداشته میگویند :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت ،
یا بر كوشندگان و رنجكشان ریشخند نموده چنین میگویند :
ما باده میخوریم و حریفان غم جهان روزی بقدر همت هر كس مقدر است ،
یا دستگاه آفرینش را باین شگفتی و مغزداری هیچ و پوچ پنداشته میگویند :
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچست
هزار بار من این نكته كردهام تحقیق ،
یا از جستجو و اندیشه دربارهی رازهای جهان بازداشته چنین میگویند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كه كس نگشود و نگشاید بحكمت این معما را ،
یا از مستی و بیخودی ستایشهای بیاندازه نموده میگویند :
خوشوقت رند و مست كه دنیا و آخرت
بر باد داد و هیچ غمش بیش و كم نداشت ،
یا شكیبایی در برابر حوادث را كه جز كار درماندگان و بیدردان نیست ستوده میگویند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند در اثر صبر نوبت ظفر آید
اینها و مانند اینها كه بسیار است ـ بگویند : زیانآور نیست و پایهی زندگانی را باین دستورهای آنان گزارند ، و یا اگر این بدآموزیها را زیانمند میشناسند در آن حال باید گفتههای ما را بیچون و چرا بپذیرند و با ما همراهی نمایند كه اینها را از میان برداریم. كوتاه مطلب آنكه عقیدهی خود را یكرویه[=قطعی] گردانند [1] : اگر این دستورهای خراباتیگری و اینگونه زندگانی رندی و مستی كه آنان دستور میدهند نیكست آشكاره بگویند و ما را آگاه گردانند ، اگر بد است در آن حال دیگر چه جایی برای هواداری از آن شاعران باز میماند؟!.. یك جمله بگویم باید بدلیل گردن گزارند.
(پرچم روزانه شمارههای 152 و 153)