🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 214
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
3ـ مون
در شمارهي يكم گفتيم آقايان عمادي و آزاد «مونه» را بمعني خاصيت (يا طبيعت يك چيزي) يادآوري كردهاند كه در فرهنگها باين معني نوشتهاند و در شعرها نيز آمده. ليكن گفتيم «خيم» كه در آدمي بمعني خصلت يا خُلق بكار ميرود خود به همان معني است ، و آيا با بودن آن بكلمهي ديگري نياز هست يا نه و از خوانندگان پاسخ خواستيم.
از خوانندگان نوشتهاي نرسيده ، ولي چون «خيم» يا «خصلت» يا «خُلق» اگرچه از ديدهي باريك بيني همان خاصيت است ، ليكن چون در انديشهها بآن معني ديگري داده ميشود و به هر حال يك جدايي در ميانه فهميده ميگردد از اينرو بكلمهي ديگري كه بمعني خاصيت باشد نياز هست و چون كلمهي «مونه» در فرهنگها و شعرها شناخته ميباشد ميبايد همان را برگزينيم و بكار بريم. تنها چيزي كه هست آنست كه هاء در آخر كلمههاي فارسي پسوند است و بايد از آن يك معني ديگري فزونتر از معني خود ريشه خواسته شود و در اينجا چنان معنايي فهميده نميگردد. از اينرو خود ريشه را كه «مون» باشد ميگيريم كه اگر در جايي نياز افتد پسوند هاء را بآخرش آورده و «مونه» هم توانيم گفت (1).
براي همين معني كلمههاي ديگري نيز يادآوري شده و از جمله آقاي ابراهيم كاويان (از لار) كلمهي «سرشت» را و آقاي ناصر روايي از (خلخال) «درايش» را بهمين معني يادآوري كردهاند.
ميگوييم : «سرشت» گذشتهی «سرشتن» است كه بمعني خمير كردن بكار ميرود. سرشت بمعني خميره آورده ميشود و معني خاصيت نيز از آن توان فهميد. ولي معني خود كلمه نيست.
«درايش» از ريشهي «درآييدن» است كه در فرهنگها بمعني تأثير كردن آمده و به هرحال از معني خاصيت جداست. از آنسوي ما چون كلمهي «درآمد» را بمعني «دخل» بكار ميبريم اگر بخواهيم جداشدهها از آن بياوريم يكي از آنها «درآيش» خواهد بود. از اينرو نيز بكار بردن آن در معني «خاصيت» بيزيان نخواهد بود.
چنانكه آقاي عمادي يادآوري كردهاند در فرهنگها ده كلمه بيشتر را بمعني طبيعت يا خاصيت آوردهاند ولي بيشتر آنها درست نيست و به هر حال چون در درست گردانيدن زبان يكي از پايهها اينست كه هر كلمهاي يك معني و هر معنايي يك كلمه دارد از اينرو بآنها نيازي نخواهيم داشت.
پابرگیها :
1ـ مثلاً يكي از معناهاي هاء كوچكيست و ما توانيم در جايي كه اين معني را ميخواهيم «مونه» بگوييم.
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
3ـ مون
در شمارهي يكم گفتيم آقايان عمادي و آزاد «مونه» را بمعني خاصيت (يا طبيعت يك چيزي) يادآوري كردهاند كه در فرهنگها باين معني نوشتهاند و در شعرها نيز آمده. ليكن گفتيم «خيم» كه در آدمي بمعني خصلت يا خُلق بكار ميرود خود به همان معني است ، و آيا با بودن آن بكلمهي ديگري نياز هست يا نه و از خوانندگان پاسخ خواستيم.
از خوانندگان نوشتهاي نرسيده ، ولي چون «خيم» يا «خصلت» يا «خُلق» اگرچه از ديدهي باريك بيني همان خاصيت است ، ليكن چون در انديشهها بآن معني ديگري داده ميشود و به هر حال يك جدايي در ميانه فهميده ميگردد از اينرو بكلمهي ديگري كه بمعني خاصيت باشد نياز هست و چون كلمهي «مونه» در فرهنگها و شعرها شناخته ميباشد ميبايد همان را برگزينيم و بكار بريم. تنها چيزي كه هست آنست كه هاء در آخر كلمههاي فارسي پسوند است و بايد از آن يك معني ديگري فزونتر از معني خود ريشه خواسته شود و در اينجا چنان معنايي فهميده نميگردد. از اينرو خود ريشه را كه «مون» باشد ميگيريم كه اگر در جايي نياز افتد پسوند هاء را بآخرش آورده و «مونه» هم توانيم گفت (1).
براي همين معني كلمههاي ديگري نيز يادآوري شده و از جمله آقاي ابراهيم كاويان (از لار) كلمهي «سرشت» را و آقاي ناصر روايي از (خلخال) «درايش» را بهمين معني يادآوري كردهاند.
ميگوييم : «سرشت» گذشتهی «سرشتن» است كه بمعني خمير كردن بكار ميرود. سرشت بمعني خميره آورده ميشود و معني خاصيت نيز از آن توان فهميد. ولي معني خود كلمه نيست.
«درايش» از ريشهي «درآييدن» است كه در فرهنگها بمعني تأثير كردن آمده و به هرحال از معني خاصيت جداست. از آنسوي ما چون كلمهي «درآمد» را بمعني «دخل» بكار ميبريم اگر بخواهيم جداشدهها از آن بياوريم يكي از آنها «درآيش» خواهد بود. از اينرو نيز بكار بردن آن در معني «خاصيت» بيزيان نخواهد بود.
چنانكه آقاي عمادي يادآوري كردهاند در فرهنگها ده كلمه بيشتر را بمعني طبيعت يا خاصيت آوردهاند ولي بيشتر آنها درست نيست و به هر حال چون در درست گردانيدن زبان يكي از پايهها اينست كه هر كلمهاي يك معني و هر معنايي يك كلمه دارد از اينرو بآنها نيازي نخواهيم داشت.
پابرگیها :
1ـ مثلاً يكي از معناهاي هاء كوچكيست و ما توانيم در جايي كه اين معني را ميخواهيم «مونه» بگوييم.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی هفدهم)
🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 2 از 2)
نخست باید دانست این سخنانی كه ما بنام راهنمایی بتوده مینویسیم سراپا حقایق است و این نشدنیست كه كسی یك جملهی مخالفِ حقیقت درمیان این سخنان پیدا كند و نشدنیست كه ما از گفتههای خود بازگردیم. برای آزمایش شما میتوانید این سخنان را نیك بیندیشید و بجویید كه آیا میتوانید یك چنان جملهای را پیدا كنید. اگر یك جملهای پیدا كردید ما حاضریم از همهی گفتههای خود درگذریم.
دوم ، ما این راه را بهوس نمیپیماییم. من یك نویسنده و این سخنان برای پر كردن ستونهای روزنامه نیست. ما با دلیل روشن گردانیدیم كه علت درماندگی شرقیان و این زبونی و بدبختی كه گریبانگیرشان گردیده جز نتیجهی اندیشههای پراكنده نمیباشد ، و چاره نیز همینست كه این اندیشههای گوناگون از میان برود. اینها را با دلیل روشن گردانیدیم و اینك به همان چاره میكوشیم. این كوششهای ما در آن راهست ، و اینست هرگز نخواهیم توانست از سخن خود بازگردیم. هرگز نخواهیم توانست پروای این و آن كنیم و از راه خود كنار رویم.
خداوند ما را فیروز گردانیده و علت درماندگی صدملیونها تودهها را بما بازنموده و راه چارهاش را نیز نشان داده ، و باید سپاسگزارانه این راه را بپیماییم و از هیچ رنج و سختی روگردان نباشیم. این بزرگترین و بهترین كاری در جهانست كه ما بگردن گرفتهایم. تنها شاعران و گفتههای آنها نیست. ما با هر كجی و گمراهی ، به هر نامی كه هست در نبرد میباشیم و بیاری خدا همه را از ریشه خواهیم برانداخت.
این راز كار ماست ، و خود از این راهست كه بخراباتیان ایراد میگیریم و كجیهای آنان را روشن میگردانیم. وگرنه ما را با فلان شاعر چه كینه درمیانست؟!.. فلان خیامی یا حافظی كه صدها سال پیش مرده و از این جهان درگذشته ما را با آنان چه برخوردی بوده كه دشمنی درمیان باشد؟!..
من در گفتارهای خود اندیشهی اینها را شرح دادم كه میگویند جهان هیچ و پوچست ، و باید بآن ارزش نداد ، و باید دربند گذشته و آینده نبود ، و باید تنها درپی خوشی بود. شرح دادم كه اینان عقیدهی جبریگری داشتهاند و شعرهاشان پر از اینست كه بودنیها بوده است و كوشش سودی ندارد. اینها را شرح دادم و از شعرهاشان دلیل آوردم. كنون شما بگویید كه با اینها چه باید كرد؟!.. آیا این گفتهها بدآموزی نیست؟!.. آیا اینها غیرت و مردانگی را نمیكشد؟!. اینها یك توده را پستنهاد و بیدرد بار نمیآورد؟!.. آیا سزاست كه ما ببینیم بدخواهان شرق با یك كوشش و پافشاری بسیاری این بدآموزیهای زهرآلود را درمیان تودههای شرقی رواج میدهند و پیاپی رباعیهای خیام و كتاب حافظ را چاپ كرده بدست جوانان میدهند ، و پیاپی گفتارهای گزافهآمیز دربارهی این دو شاعر مینویسند و مقصودشان جز فریب مردم نیست ـ اینها را ببینیم و خاموش بنشینیم؟!.. چنین كاری از ما سزاست؟!..
كسانی كه با ما طرف میشوند یا باید بگویند : آن دستورهایی كه خیام و حافظ و دیگر خراباتیان در زمینهی زندگی میدهند ـ مثلاً مردم را از تلاش و كوشش بازداشته میگویند :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت ،
یا بر كوشندگان و رنجكشان ریشخند نموده چنین میگویند :
ما باده میخوریم و حریفان غم جهان روزی بقدر همت هر كس مقدر است ،
یا دستگاه آفرینش را باین شگفتی و مغزداری هیچ و پوچ پنداشته میگویند :
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچست
هزار بار من این نكته كردهام تحقیق ،
یا از جستجو و اندیشه دربارهی رازهای جهان بازداشته چنین میگویند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كه كس نگشود و نگشاید بحكمت این معما را ،
یا از مستی و بیخودی ستایشهای بیاندازه نموده میگویند :
خوشوقت رند و مست كه دنیا و آخرت
بر باد داد و هیچ غمش بیش و كم نداشت ،
یا شكیبایی در برابر حوادث را كه جز كار درماندگان و بیدردان نیست ستوده میگویند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند در اثر صبر نوبت ظفر آید
اینها و مانند اینها كه بسیار است ـ بگویند : زیانآور نیست و پایهی زندگانی را باین دستورهای آنان گزارند ، و یا اگر این بدآموزیها را زیانمند میشناسند در آن حال باید گفتههای ما را بیچون و چرا بپذیرند و با ما همراهی نمایند كه اینها را از میان برداریم. كوتاه مطلب آنكه عقیدهی خود را یكرویه[=قطعی] گردانند [1] : اگر این دستورهای خراباتیگری و اینگونه زندگانی رندی و مستی كه آنان دستور میدهند نیكست آشكاره بگویند و ما را آگاه گردانند ، اگر بد است در آن حال دیگر چه جایی برای هواداری از آن شاعران باز میماند؟!.. یك جمله بگویم باید بدلیل گردن گزارند.
(پرچم روزانه شمارههای 152 و 153)
(تکهی هفدهم)
🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 2 از 2)
نخست باید دانست این سخنانی كه ما بنام راهنمایی بتوده مینویسیم سراپا حقایق است و این نشدنیست كه كسی یك جملهی مخالفِ حقیقت درمیان این سخنان پیدا كند و نشدنیست كه ما از گفتههای خود بازگردیم. برای آزمایش شما میتوانید این سخنان را نیك بیندیشید و بجویید كه آیا میتوانید یك چنان جملهای را پیدا كنید. اگر یك جملهای پیدا كردید ما حاضریم از همهی گفتههای خود درگذریم.
دوم ، ما این راه را بهوس نمیپیماییم. من یك نویسنده و این سخنان برای پر كردن ستونهای روزنامه نیست. ما با دلیل روشن گردانیدیم كه علت درماندگی شرقیان و این زبونی و بدبختی كه گریبانگیرشان گردیده جز نتیجهی اندیشههای پراكنده نمیباشد ، و چاره نیز همینست كه این اندیشههای گوناگون از میان برود. اینها را با دلیل روشن گردانیدیم و اینك به همان چاره میكوشیم. این كوششهای ما در آن راهست ، و اینست هرگز نخواهیم توانست از سخن خود بازگردیم. هرگز نخواهیم توانست پروای این و آن كنیم و از راه خود كنار رویم.
خداوند ما را فیروز گردانیده و علت درماندگی صدملیونها تودهها را بما بازنموده و راه چارهاش را نیز نشان داده ، و باید سپاسگزارانه این راه را بپیماییم و از هیچ رنج و سختی روگردان نباشیم. این بزرگترین و بهترین كاری در جهانست كه ما بگردن گرفتهایم. تنها شاعران و گفتههای آنها نیست. ما با هر كجی و گمراهی ، به هر نامی كه هست در نبرد میباشیم و بیاری خدا همه را از ریشه خواهیم برانداخت.
این راز كار ماست ، و خود از این راهست كه بخراباتیان ایراد میگیریم و كجیهای آنان را روشن میگردانیم. وگرنه ما را با فلان شاعر چه كینه درمیانست؟!.. فلان خیامی یا حافظی كه صدها سال پیش مرده و از این جهان درگذشته ما را با آنان چه برخوردی بوده كه دشمنی درمیان باشد؟!..
من در گفتارهای خود اندیشهی اینها را شرح دادم كه میگویند جهان هیچ و پوچست ، و باید بآن ارزش نداد ، و باید دربند گذشته و آینده نبود ، و باید تنها درپی خوشی بود. شرح دادم كه اینان عقیدهی جبریگری داشتهاند و شعرهاشان پر از اینست كه بودنیها بوده است و كوشش سودی ندارد. اینها را شرح دادم و از شعرهاشان دلیل آوردم. كنون شما بگویید كه با اینها چه باید كرد؟!.. آیا این گفتهها بدآموزی نیست؟!.. آیا اینها غیرت و مردانگی را نمیكشد؟!. اینها یك توده را پستنهاد و بیدرد بار نمیآورد؟!.. آیا سزاست كه ما ببینیم بدخواهان شرق با یك كوشش و پافشاری بسیاری این بدآموزیهای زهرآلود را درمیان تودههای شرقی رواج میدهند و پیاپی رباعیهای خیام و كتاب حافظ را چاپ كرده بدست جوانان میدهند ، و پیاپی گفتارهای گزافهآمیز دربارهی این دو شاعر مینویسند و مقصودشان جز فریب مردم نیست ـ اینها را ببینیم و خاموش بنشینیم؟!.. چنین كاری از ما سزاست؟!..
كسانی كه با ما طرف میشوند یا باید بگویند : آن دستورهایی كه خیام و حافظ و دیگر خراباتیان در زمینهی زندگی میدهند ـ مثلاً مردم را از تلاش و كوشش بازداشته میگویند :
بر عمل تكیه مكن خواجه كه در روز ازل تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت ،
یا بر كوشندگان و رنجكشان ریشخند نموده چنین میگویند :
ما باده میخوریم و حریفان غم جهان روزی بقدر همت هر كس مقدر است ،
یا دستگاه آفرینش را باین شگفتی و مغزداری هیچ و پوچ پنداشته میگویند :
جهان و كار جهان جمله هیچ در هیچست
هزار بار من این نكته كردهام تحقیق ،
یا از جستجو و اندیشه دربارهی رازهای جهان بازداشته چنین میگویند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كه كس نگشود و نگشاید بحكمت این معما را ،
یا از مستی و بیخودی ستایشهای بیاندازه نموده میگویند :
خوشوقت رند و مست كه دنیا و آخرت
بر باد داد و هیچ غمش بیش و كم نداشت ،
یا شكیبایی در برابر حوادث را كه جز كار درماندگان و بیدردان نیست ستوده میگویند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند در اثر صبر نوبت ظفر آید
اینها و مانند اینها كه بسیار است ـ بگویند : زیانآور نیست و پایهی زندگانی را باین دستورهای آنان گزارند ، و یا اگر این بدآموزیها را زیانمند میشناسند در آن حال باید گفتههای ما را بیچون و چرا بپذیرند و با ما همراهی نمایند كه اینها را از میان برداریم. كوتاه مطلب آنكه عقیدهی خود را یكرویه[=قطعی] گردانند [1] : اگر این دستورهای خراباتیگری و اینگونه زندگانی رندی و مستی كه آنان دستور میدهند نیكست آشكاره بگویند و ما را آگاه گردانند ، اگر بد است در آن حال دیگر چه جایی برای هواداری از آن شاعران باز میماند؟!.. یك جمله بگویم باید بدلیل گردن گزارند.
(پرچم روزانه شمارههای 152 و 153)
کوشاد تلگرام (یادداشت یکم بر گفتار بالا) : بیشتری از خردهگیران راه رندی میپیمایند و اندیشهی خود را یكرویه (روشن و بیابهام) نمیگردانند. یك سخن كلی میگویند و آن را خردهگیری میشمارند. مثلاً چنین ایراد میگیرند :
«در ادبیات وارد نبوده» ، «نوشتههایش بزیان ادبیات ما سرآمده» ، «دربارهی مسائل سادهانگارانه سخن گفته» ، «تعصب بسیاری بخرج میداده و آنچه را میاندیشیده آیهی مُنزل میدانسته و از آن بازنمیگردیده» ، «برخی اشتباهاتش بكنار ، حرفهای خوب هم دارد» ... اینهاست نمونههایی از شیوهی خردهگیری روشناندیشان ما !. آیا اینگونه داوری کردن ایراد گرفتن است؟! چنین خردهگیری را خرد میپذیرد؟! چرا به دلیلهای نویسنده نپرداخته به جای آن به یکمشت کلیگویی دست مییازند؟!
یكی بپرسد شما كه در ادبیات واردید بگویید : 1ـ آیا این شعرها و مانندگان آنها برای یك توده زیانمند است یا نه؟ 2ـ اگر آنها را زیانمند میدانید هواداری از آنها چه معنایی دارد؟ اگر سودمند است سودش چیست؟!
كدام نوشتههایش بزیان ادبیات سرآمده؟ از كدام «ادبیات» سخن میرانید ـ «ادبیاتی» كه برای گیج گردانیدن و بیكاره گردانیدن جوانان برنامهریزی شده؟ با اینهمه تأكید كه او در هر چند گفتاری یك بار بزبان آورده كه ایرادهای خود را بنویسید ، شما كه همدورهی او بودید چرا ده سال پس از درگذشتش یك رشته سخنان كلی و ناروشن مینویسید؟! مگر در زمان او «ممنوع القلم» بودید؟! شما در آن روزگاری كه صدها بدخواهَش منتظر یك پاسخ خردپسند به او بودند ـ كه اگر كسی میتوانست قهرمانی میگردید ـ دست به قلم نبردید و ده سال كه از مرگ او گذشت بیاد پاسخگویی افتادید؟!
از آن کسی كه راه برتریفروشی میپوید بپرسید : گرفتیم سادهانگار بوده ، شما كه نیستید و غم توده میخورید چرا خود یک راه چارهی «واقعبینانه» ارائه نمیدهید؟! آیا باید ده بیست تا ایسم را به رشته میکشید و چندان پیچیده مینوشت كه بسختی فهمیده میشد تا نوشتهاش سادهانگارانه نمینمود؟! تنها آنگاه بود كه «نهایت» حكمت و تدبیر بشمار میآمد؟!
آن دیگر خردهگیرها هم همین سان را دارند و هیچ یك به مطلب نزدیك نشده ، از آن دور میخواهند خودی بنمایند و بزبان حال بگویند : «ما هم دانشی داریم و ادبیات میفهمیم و اینچنین نیست كه همهی سخنانش درست باشد» و «البته» ایرادهایی هم دارد.
در هر حال نویسنده پافشاری دارد كه سخنانش را نیك خوانده نیك بیندیشند و آنگاه اگر ایرادی دیدند بروشنی (نه با گُنگی ، نه با كلیگویی) بگویند. آیا این انتظار بیجاییست؟!
«در ادبیات وارد نبوده» ، «نوشتههایش بزیان ادبیات ما سرآمده» ، «دربارهی مسائل سادهانگارانه سخن گفته» ، «تعصب بسیاری بخرج میداده و آنچه را میاندیشیده آیهی مُنزل میدانسته و از آن بازنمیگردیده» ، «برخی اشتباهاتش بكنار ، حرفهای خوب هم دارد» ... اینهاست نمونههایی از شیوهی خردهگیری روشناندیشان ما !. آیا اینگونه داوری کردن ایراد گرفتن است؟! چنین خردهگیری را خرد میپذیرد؟! چرا به دلیلهای نویسنده نپرداخته به جای آن به یکمشت کلیگویی دست مییازند؟!
یكی بپرسد شما كه در ادبیات واردید بگویید : 1ـ آیا این شعرها و مانندگان آنها برای یك توده زیانمند است یا نه؟ 2ـ اگر آنها را زیانمند میدانید هواداری از آنها چه معنایی دارد؟ اگر سودمند است سودش چیست؟!
كدام نوشتههایش بزیان ادبیات سرآمده؟ از كدام «ادبیات» سخن میرانید ـ «ادبیاتی» كه برای گیج گردانیدن و بیكاره گردانیدن جوانان برنامهریزی شده؟ با اینهمه تأكید كه او در هر چند گفتاری یك بار بزبان آورده كه ایرادهای خود را بنویسید ، شما كه همدورهی او بودید چرا ده سال پس از درگذشتش یك رشته سخنان كلی و ناروشن مینویسید؟! مگر در زمان او «ممنوع القلم» بودید؟! شما در آن روزگاری كه صدها بدخواهَش منتظر یك پاسخ خردپسند به او بودند ـ كه اگر كسی میتوانست قهرمانی میگردید ـ دست به قلم نبردید و ده سال كه از مرگ او گذشت بیاد پاسخگویی افتادید؟!
از آن کسی كه راه برتریفروشی میپوید بپرسید : گرفتیم سادهانگار بوده ، شما كه نیستید و غم توده میخورید چرا خود یک راه چارهی «واقعبینانه» ارائه نمیدهید؟! آیا باید ده بیست تا ایسم را به رشته میکشید و چندان پیچیده مینوشت كه بسختی فهمیده میشد تا نوشتهاش سادهانگارانه نمینمود؟! تنها آنگاه بود كه «نهایت» حكمت و تدبیر بشمار میآمد؟!
آن دیگر خردهگیرها هم همین سان را دارند و هیچ یك به مطلب نزدیك نشده ، از آن دور میخواهند خودی بنمایند و بزبان حال بگویند : «ما هم دانشی داریم و ادبیات میفهمیم و اینچنین نیست كه همهی سخنانش درست باشد» و «البته» ایرادهایی هم دارد.
در هر حال نویسنده پافشاری دارد كه سخنانش را نیك خوانده نیك بیندیشند و آنگاه اگر ایرادی دیدند بروشنی (نه با گُنگی ، نه با كلیگویی) بگویند. آیا این انتظار بیجاییست؟!
برخی از بزرگان ایران (که پیکرههای درخور اعتماد آنها در دسترس میباشد)
برخی دیگر از بزرگان ایران (که پیکرههای درخور اعتماد آنها در دسترس میباشد)