پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
لودویک زامنهوف ، پدیدآورنده‌ی زبان اسپرانتو
✴️ داوری توده

ادبیات و زیان آن

آقای کسروی دارنده‌ی پیمان و پرچم ، شخص شما و عموم آزادگان میدانند که من براه پیمان و مرام آزادگان ایمان داشته و در پیشرفت آنها از بذل جان و وقت گرانبها دریغ ندارم و غیر از ساعات اداری همه‌ی وقتم صرف آموزگاری در این راه می‌شود و از طرفی چون نامه‌ی پرچم برای توده بویژه آزادگان است میل داشتم بنوبه‌ی خود از گمراهی توده و دوای آن گاهی مقاله‌ای بنویسم ولی خوشبختانه هر وقت موضوعی بخاطرم رسید و دوایی برای دردها و گمراهیهای توده بنظرم آمد همان روز یا یک روز بعد چه در نامه‌ی پرچم و چه در مجله‌ی پیمان بقلم شما به همان موضوع تصادف کرده و نوشتن خود را زائد دانستم و فقط به تبلیغ و آموزگاری دوستان و رفقای اداری و ایام تحصیلی خود قناعت کردم تا امروز در نشستی که با رفقا داشتم و مذاکراتی بعمل آمد که ناچار شدم موضوع گفتگو را که انصافاً اکثر از توده بدرد آن گرفتارند برشته‌ی تحریر کشیده و خواهش کنم در صورت موافقت در آن نامه درج نمایید. اینک خلاصه‌ی آن مذاکرات :

چند روز قبل در منزل یکی از دوستان اداری بنهار دعوت داشتم و از هر صنف در آن دعوت حضور داشتند و چون رفقا از ایمان من به پیمان اطلاع داشتند ابداً مجال صحبت بمن نداده و حتا خواندن روزنامه‌ی پرچم را بعلت اینکه منکر خرافات مذهبی است قدغن نمودند.

روزنامه‌های دیگری قرائت می‌شد و مخصوصاً یک روزنامه بیشتر طرف توجه و در اطراف آن بحث می‌شد و یکی از دوستان با یک حرارت و آب و تابی با صدای بلند آن را قرائت میکرد و همه با کمال دقت و در نهایت علاقه‌مندی گوش میدادند و پی در پی خودِ خواننده و سایر رفقا به «چقدر قشنگ گفته» و یا «شاهکار ادبی بخرج داده» دلخوش بودند و گاهی هم خواندن روزنامه را قطع کرده و از شخص نویسنده ستایش می‌نمودند تا اینکه خواندن سرمقاله‌ی آن بپایان رسید و در اطراف نویسنده و قلم آتشین و بیدادگرش بحثها شد و نویسنده را گاهی «خداوند قلم» و گاهی «نماینده و پیشوای مطبوعات» دانسته و گاهی بهترین و بالاترین و مشهورترین نویسندگان ایران می‌نامیدند. در این بین یکی از دوستان که خوابش برده بود از خواب بیدار شد و بدون درنگ رفیقی که روزنامه قرائت میکرد خطاب بشخص خواب‌آلود کرده و گفت حیف که خواب بودی و محروم شدی. روزنامه‌ی ... فلان می‌خواندیم واقعاً محشر کرده بی‌نهایت قشنگ گفته. رفیق خواب‌آلوده با شتاب و اشتیاق فوق‌العاده گفت استدعا میکنم بفرمایید ما هم استفاده کنیم پاسخی که شنید این بود با گفتن نمی‌شود برای اینکه همه‌اش را ادبی نوشته و از طرفی سر مقالات این روزنامه طوری ادبی است که باید خواند و استفاده کرد نمی‌شود شرح داد وانگهی هر کسی از خواندن آن یک جور می‌فهمد : «هر کس بقدر فهمش فهمید مدعا را» و مخصوصاً من آنچه فهمیدم و کیف کردم نمیتوانم بیان کنم و شرح دهم.
در اینجا من دیگر طاقت نیاورده گفتم : آقا شما که بقول خودتان لیسانسیه هستید و از سایر رفقا بیشتر تحصیل کرده‌اید ، نمی‌توانید آنچه فهمیده‌اید به رفیق خودتان بگویید؟!. جواب داد آقا معلوم است شما از ادبیات بویی نبرده‌اید و مثل مربی خودتان آقای کسروی بنظرم مخالف ادبیات هستید از موضوع ادبی نمیتوان استفاده‌ای کرد که بشود شرح داد باید هر کسی خود بخواند و استفاده کند و از آن لذت برد. من دیگر حوصله‌ام تنگ شد و بیاد گفته‌های شما و طرز ادبیات افتادم و یقین کردم همه‌ی این جمع از خواندن این روزنامه که زبان و رهنمای توده است جز چند کلمه‌ی گل و بلبل و نسیم سحرگاهی و قلم آتشین و بهار سبزپوش و تمجید خامه چیزی نفهمیده و حتا خود نویسنده هم جز فخرفروشی و شهرت ادبی منظوری ندارد و مختصراً برفقا گفتم دوستان ارجمند روزنامه یا کتاب و یا مجله برای فهمانیدن درد اجتماعی و درمان آن و رفع بردگی توده و راهنمایی آن میباشد و آن هم اینهمه آب و تاب و لاله و شبنم سحرگاهی لازم ندارد منظور اصلی روزنامه هدایت و [به]یک راه آوردن توده است نه اینکه از ده نفر شما که سرمقاله‌ی این روزنامه را خوانده‌اید جز تعریف نویسنده و قشنگی جملات آن چیزی نفهمیده و حتا قادر نباشید نتیجه‌ی آن را بیان کنید اگر منظور نویسنده جز خودفروشی و روزنامه‌فروشی است چه لزوم دارد سرمقاله‌ی روزنامه‌ی خود را که عمده منظور نویسنده است به بهار سبزپوش و تعریف خامه پر نماید و از طرفی با تصدیق همه‌ی شماها هیچکدام از شنیدن اینهمه جملات نغز و دلکش جز اینکه بگویید چقدر قشنگ گفته و یا محشر کرده چیزی نفهمیده‌اید. دست از این عوام‌فریبی خود بردارید شماها که در ادبیات در دنیا ترقی فاحش کرده‌اید و هنوز کشوری در شعر و ادبیات به پایه‌ی ایران و یا عربستان و فرانسه نرسیده چرا اینقدر بیچاره‌اید؟ چرا ادبیات و شعر آن هم با اینهمه ترقی روزافزون ما را مطابق سند تاریخ از عظمت به بردگی انداخته و امروز با داشتن زمین حاصلخیز و پهناوری مثل ایران و جمعیت شاید پانزده ملیون مجبوریم از دیگران خواربار بخواهیم؟ با داشتن شعرا و نویسندگانِ ادبی نامی چه در گذشته و چه در امروز نمی‌توانستیم اقلاً حکومت مشروطه را که با خون هزارها نفوسِ ارجمند بدست آمده نگهداری کنیم و یا اصلاً معنی مشروطه را بتوده بفهمانیم؟. باری چون مذاکرات بطول انجامید و ستون روزنامه گنجایش آن را ندارد فقط خلاصه‌ی نشست را که بعد از صحبتهای اینجانب شده می‌نویسم. همینقدر خوانندگان گرامی بدانید جز آقای لیسانسیه که قدری هم بقول خودش ادبی‌نویس قابلی است مابقی عرایضم را تصدیق و قبول کردند و فهمیدند که تاکنون راه را به اشتباه رفته‌اند و ادبیات بدرد تعریف و تمجید میخورد.
م ـ یزدانی
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 216
🔸 درباره‌ی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکه‌ی یک از شش)

اگر كساني در روزنامه‌هاي كهن فارسي از «اختر» استانبول و «حكمت» مصر و «حبل‌المتين» كلكته جستجو كنند خواهند ديد آرزوي پيراستن زبان فارسي در دلهاي ايرانيان از پنجاه سال پيش پيدا شده و هنوز در آن زمانها كساني ميخواسته‌اند در نوشته‌هاي خود جز كلمه‌هاي خود فارسي را بكار نبرند.

تاريخچه‌ي اين كار از آن زمان آغاز شده بود و سپس در زمان مشروطه چون روزنامه‌ها بسيار شدند و نويسندگي رواج بيشتر يافت ، يكي از زمينه‌ها كه هر چندگاه يك بار بميان آمدي همين مي‌بود. ولي در آن زمان اين را جز يك آرزوي دوري نمي‌شمردند و گفتارنويسان تنها بيك يا دو گفتار بس مي‌كردند و پافشاري نموده نمي‌شد. تا پس از هنگامي آقاي ابوالقاسم آزاد كه از هندوستان بازگشته بود آن را دنبال كرد و با نوشتن گفتارهاي پياپي پافشاري در اين باره نمود.

از اين زمان كار بيشتر گرديد و كسان بسياري از جوانان و ديگران بهواداري از آن برخاستند ولي از آنسوي يك دسته هم ايستادگي در برابر آن نمودند و ناهمداستاني نشان دادند.

تا اين هنگام گفتگو رويه‌ی دانشي بخود نگرفته بود. سخناني ميرفت ولي از هيچ سو دليل درستي ياد نمي‌شد ، هوداران پيراستن زبان بيش از همه ايراندوستي را پيش ميكشيدند و خواستشان بيش از همه زنده گردانيدن كلمه‌هاي باستان ايراني مي‌بود. از اينسوي اينان هم تنها بناخشنودي بس ميكردند و يا زبانهاي فرانسه و انگليسي را كه با زبان لاتين آميخته ميباشد پيش ميكشيدند و آميخته بودن يك زبان را با كلمه‌هاي بيگانه عيب آن زبان نمي‌دانستند.

بدينسان گفتگو ناانجام مي‌ماند. در نوزده سال پيش كه من بتهران آمدم در بيشتر انجمنها اين زمينه بميان مي‌آمد و سخناني از دو سو گفته مي‌شد. من چون از آن زمان زبانشناسي را دنبال ميكردم يكي هم باين زمينه پرداختم و از جستجوي خود باين نتيجه رسيدم كه زبان فارسي دچار چند گونه نابسامانيست :

نخست در نتيجه‌ي آميختگي با كلمه‌هاي بيگانه آزادي و جداسري خود را از دست داده. زيرا در سايه‌ي آن آميختگي كساني كه بخواهند فارسي را ياد بگيرند بايد زبان عربي را نيز ياد بگيرند و چون عربي زبان بسيار سختيست همين جلوگير بزرگي ميگردد.

در ايران كه درسخوانان همگي عربي ميخوانند پس از سالها رنج بردن ، باز در نوشتن زبان خود دچار لغزشها مي‌شوند و بجاي «كافي» ، «مكفي» و بجاي «منجي» ، «ناجي» مي‌نويسند و بسيار مانند اينها رو ميدهد.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی بیستم)

🔶 دفاع از فردوسی
(بخش 1 از 1)

آقای كسروی ،
اعتراض بانو احترام به بیت معروف :
زن و اژدها هر دو بر خاك به از این هر دو ناپاك جهان پاك به
در شماره‌ی 187 و پاسخ آقای علی كاظم بهبهانی و داوری شما در شماره‌ی 200 نامه‌ی گرامی پرچم ، اینجانب را بنوشتن این مختصر وادار نمود. گرچه آنچه بخامه‌ی توانای دارنده‌ی پرچم نوشته می‌شود عین حقیقت و شایسته‌ی پذیرفتن است ولی اشتباهی درباره‌ی شادروان فردوسی شده كه روا ندیدم این بزرگوار زیر تهمت لغزش واقع گردد چه این پاكمرد ایرانی خدمات شایانی انجام داده كه قابل تقدیس است از جمله تزریق شجاعت است بمردم ایران. شادروان محمدتقی‌خان پسیان در ضمن یك نامه بیكی از دوستان خود راجع به نبردی كه در جنگ جهانگیر گذشته در بیدسرخِ همدان با سپاه تزار نموده و آنان را درهم شكسته بود می‌نویسد :

در این جنگ نیروی من عبارت از سیصد (یا پانصد) سوار و اسلحه‌ی من شاهنامه بود. ببینید شاهنامه برای مردان جنگی چه تأثیری دارد. خود داوری فرمایید بگفته‌ی آقای علی كاظم بهبهانی شهامت ایلات نتیجه‌ی نفوذ شاهنامه است. تنها باید آنان را فهماند كه شهامت در راه حفظ میهن و هم‌میهنان مستحسن است نه درباره‌ی برادركشی و غارت هم‌میهنان و این اصل مسلم هم وظیفه‌ی بزرگان قوم و رجال كشور است كه متأسفانه بدیده‌ی لاقیدی می‌نگرند. اما اشتباه این است كه شعر بالا كه مورد اعتراض بانو احترام واقع شده از عقیده‌ی فردوسی نیست بلكه نقل قول كرده میگوید :
چنین گفت شاه جهان كیقباد كه نفرینِ بد بر زن نیك باد
زن و اژدها هر دو در خاك به جهان پاك از این هر دو ناپاك به

پس دانسته شد نقل قول از دیگری است اما باور خودش درباره‌ی زنان با این بیت دانسته می‌شود :
زنان را بس است این هنر(؟) نشینند و زایند شیران نر

بنابراین درباره‌ی زنان لغزشی از او سر نزده است و نسبت بزنان بدبین نبوده و بمقام آنان توهین ننموده است. باری این مرد بزرگ قابل تقدیس است كه برخلاف شعرای دیگر كه مردم را بتنبلی و بیغیرتی دعوت نموده‌اند او بشجاعت ، پاكدامنی ، عزت نفس ، خداپرستی ، دانش‌آموزی ترغیب نموده است. از یادآوری این اشتباه پوزش می‌خواهم.
اهواز ـ ی فرید

پرچم : این دفاع آقای فرید از فردوسی بجاست و رنجیدگی بانوان را از فردوسی كم تواند گردانید ولی چنانكه گفته‌ایم باید از هر گونه شعر یا جمله‌ای كه بعربی یا بفارسی در نكوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 205)

🔶 پرسش و پاسخ

آقای بهشتی از مازندران می‌پرسند : شما به شاعران نكوهش می‌كنید كه گفته‌اند : پروای گذشته و آینده نكنید و دمی را كه در آنید غنیمت شمارید ، در حالی كه امام‌علی‌بن‌ابیطالب نیز فرموده :
مافات مضی و ماسیأتیك فاین قم فاغتنم الفرصة بین العدمین
اگر كسانی ایراد گرفتند پاسخ این چیست؟.

می‌گوییم : دلیلی نیست كه این شعر از امام‌علی‌بن‌ابیطالب باشد. آن دیوانی كه بنام آن امام پراكنده شده ساخته است. زیرا بسیاری از شعرهای آن در دیوانهای دیگران دیده شده و آنگاه برخی شعرهای ركیك و بی‌معنایی نیز در آن هست از قبیل :
افلح من كان[ت] له مزخه یزخها ثم ینام الفخه

از این گذشته آن شعر بالایی معنایش با گفته‌های شاعران یكی نیست. این می‌گوید : گذشته از دستت رفته و آینده نیز نیامده پس دمی را كه در آنی فرصت شمار و نمی‌گوید كه پروای گذشته و آینده نكن. نمی‌گوید دمی را كه در آنی با مستی و خوشی بگذران ، فرق درمیانه بسیار است.

اینكه كسی بگوید : «پروای گذشته و آینده نكن و دم را غنیمت دانسته با مستی و خوشی بگذران» یك سخنی بسیار بیمعنی و یك بدآموزی بسیار زیانمندیست و چنین گفته‌ای را با هیچ بهانه‌ای نیك نتوان شمرد و با هیچ دستاویزی از بدیش چشم نتوان پوشید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 210)
شادروان کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان
🔶 زندگانی من
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکه‌ی دو از سه)

آن شب گذشت و میرزا جلالخان دوباره خواهش کرد که یکشنبه‌ی دیگر نیز بروم. شب یکشنبه‌ی دیگر که رفتم باز آیتی (1) و سیدشهاب می‌بودند. شام خوردیم و بگفتگو نشستیم. من گفتم : بهتر است گفتگو را از راهش کنیم و در یک زمینه سخن رانیم. بهتر است در این زمینه سخن رانیم که نشانه‌ی راستگویی یک برخاسته چیست و من این پرسش را از شما می‌کنم.

آواره گفت : «بسیار خوبست» ، و آنگاه بسخن درازی پرداخت در این زمینه که نشانه‌ی راستگویی یک برخاسته چهار چیز است : 1) ادعا ، 2) شریعت‌گزاری ، 3) پایداری (استقامت) ، 4) هَناییدن سخن (نفوذ). گفت این چهار چیز چون در کسی گرد آمد ما باید او را راستگو شناسیم.

گفتم اینها را در کتاب میرزاابوالفضل خوانده‌ام. اینها دلیل نتواند بود. من از یکایک آنها بگفتگو می‌پردازم : «ادعا» را هر کسی تواند کرد. شریعت‌گزاری نیز همان حال را می‌دارد و هر کس تواند شریعتی را نیک و بد بگزارد. پایداری هم بتنهایی دلیل نتواند بود. زیرا گاهی دیده شده که کسان فریبکار پایداری نشان داده‌اند. من در تاریخ عثمانی خوانده‌ام در زمان سلطان‌مراد چهارم مردی خود را مهدی می‌خواند و پیروانی می‌داشت. سلطان‌مراد سپاه بجنگ او فرستاد که رفتند و پس از خونریزی او را شکستند و چون او را گرفتند و آوردند و سلطان‌مراد دستور داد زنده زنده پوستش بکنند او شکیبایی شگفتی از خود نشان می‌داد و در حال پوست کندن بجلاد پندها می‌داد.

آنگاه اگر پایداری شرط راستگوییست پس باب دروغگو می‌بوده. زیرا همه می‌دانیم که پایداری ننمود و بارها پشیمانی نشان داد.

آمدیم بر سر نفوذ یا هَنایش سخن : راستست که ما چون دیدیم گروهی به یک برخاسته گرویده‌اند در پیش خود خواهیم گفت : «اگر گفته‌هایش راست نبودی اینان باو نگرویدندی». ولی این در جاییست که بدانیم انگیزه‌ی دیگری درمیان نبوده. درباره‌ی باب ما نیک می‌دانیم که آن تکان مردم نتیجه‌ی باوری بوده که بامام‌زمان داشته و چشم براه پیدایش او می‌دوخته‌اند. وگرنه سید باب سخنانی نگفته که بمردم تکانی دهد.

آنگاه «نفوذ» دلیلی ناروشنست. من از شما می‌پرسم : اگر چند تن به یک برخاسته بگروند نفوذ شمرده خواهد شد؟.. آیا صد تن بسست؟... هزار تن بسست؟.. آنگاه در چند زمان؟.. ، در ده سال ، در صد سال؟.

پس از همه‌ی اینها ، «نفوذ» چیزیست که سپس دانسته خواهد شد. یک برخاسته در روز نخست چه دلیل می‌دارد؟.. کسی برخاسته دعوی فرستادگی می‌کند و مردم نمی‌دانند که آیا «نفوذ» پیدا خواهد کرد یا نه؟.. چه کنند؟. آیا بایستند تا ببینند چه خواهد بود؟!

پابرگیها :
1ـ میرزاعبدالحسین آیتی (همان آواره)
میرزاعبدالحسین آیتی (آواره)
✴️ شما امروز بر سر یك دو راهی ایستاده‌اید كه اختیار دارید هر کدام را بپذیرید.

یكی آنكه بهمین حال كه هستید باشید : این اندیشه‌های پراكنده همچنان در مغزها باشد. از شعر و شاعری دست برندارید ، كتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ كرده بیرون ریزید ، چهارده مذهب همچنانكه هست باشد ، اخلاق پست بحال خود بماند ، از هر كسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ، و اگر او رفت بیكبار زبان بزشتگویی باز كنید ، ... پیاپی حزبها سازید ، و دسته‌ها ببندید ، ‌و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید. یك جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و كردار خود ندهید.

این یك راه است و می‌توانید آن را پیش گیرید. ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود كه هست. گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید. اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشد. یك جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلكه روز بروز سخت‌تر گردیده كم‌كم نوبت نابودی خواهد رسید.

یك راه دیگر آنست كه این حقایق را كه ما یاد می‌كنیم و یكایك روشن می‌گردانیم بپذیرید و هر كسی در سهم خود بكار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یك تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد. یك راه هم اینست.

اختیار با شماست كه كدام یكی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید. اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانكه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود كه هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید زیرا این گرفتاریها یك حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست بلكه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست كه دارید ، و می‌خواهید دست برندارید.

یك بیچارگی كه من در شما می‌بینم آنست كه نمی‌خواهید نیك بشوید ولی می‌خواهید از روزگار نیكی بینید. می‌خواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ كم نكنید. ولی نتیجه‌ی آنها را كه زبونی و زیردستیست درنیابید. در اینجاست كه باید گفت : معنی زندگی را نمی‌دانید. در اینجاست كه باید گفت : یك دسته كودكان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اید.

این كار كودكانست كه دست بآتش دراز می‌كنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو كندوی عسل به بازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.

شما بخودتان بسیار مغرورید. من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانیِ شما از اندازه گذشته. زیرا امروز در حال آنكه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درك نمی‌كنید. شما هر یكی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : « مگر ما این را نمی‌دانستیم» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.

شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمی‌دانید كه در این جهان هر چیزی از یك علتی برمی‌خیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند. این نمی‌دانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا توده‌ای رخ می‌دهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت. این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند ولی یك اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یك علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.

این یك قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمی‌دانید و اعتنا ندارید. بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یك طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.

شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را می‌كشید و هم بیهوده ناله و فریاد می‌كنید كه این خود زیان دیگری می‌باشد. شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری می‌گزارید. شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ، كهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ، به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام می‌دهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد می‌كنید ، گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ... بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری می‌دهید و ما هر یكی را كه دنبال می‌كنیم بهایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.

دوباره می‌گویم : شما یا چنانكه هستید باشید و تن باین خواری و زبونی دهید و یا اگر رهایی می‌خواهید این حقایق را از ما بپذیرید و هر كسی تكانی بخود دهید و هر كسی این آلودگیها را از خود دور گردانید.

(پرچم روزانه ش 102)
we'r o wãeri 01.pdf
548.6 KB
«شعر و شاعری 01» عنوان بیست‌وپنجمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 217
🔸 درباره‌ی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکه‌ی دو از شش)

دوم توده‌ي انبوه چون اين كلمه‌هاي بيگانه را ياد گرفتن نمي‌توانند ميانه‌ي ايشان با درسخوانندگان در زبان دوري بسيار پديد مي‌آيد و آنان از گفته‌ها و نوشته‌هاي اينان بي‌بهره مي‌مانند. راست است در بسيار جاها زبان نوشتن از زبان توده جداست ولي هيچ جا دوري تا باين اندازه نيست.

سوم زبان گوهر خود را از دست ميدهد. زيرا زبان براي اينست كه گوينده بميانجيگري آن انديشه‌ي خود را بشنونده بفهماند ، و اين در جاييست كه زبان يا ميانجي ، خود شناخته باشد وگرنه نتيجه بدست نخواهد آمد. سخن همچون آيينه است كه بايد بنمايد ولي خود نمايان نباشد. بايد كلمه‌ها چندان آشنا باشد كه شنونده بخود آنها نپردازد و يكسر با معني روبرو گردد.

از اينروست كه هر زباني بايد مرز دارد و كلمه‌هاي بيگانه‌ي ناشناس بآساني بآن راه نيايد ، وگرنه جمله‌ها خود ناشناخته گرديده و نتيجه‌اي را كه بايستي دهد نخواهد داد.

فارسي را قرنها جز در سخنبازي (شعر و سجع و قافيه و جناس و مانند اينها) بكار نبرده‌اند و اينست كساني كه يك كتابي را ميخوانند بيشتر با كلمه‌ها و جمله‌ها كار ميدارند و بآنها مي‌پردازند و اينست عيب را درنمي‌يابند. ولي ما اگر زبان را براي معني خواهيم اين عيب را در آن پديدار خواهيم ديد. چون كلمه‌هاي بيگانه راهش بسوي زبان باز است و هر گوينده و يا نويسنده‌اي تواند هر زمان كه خواست كلمه‌هاي تازه‌ي ديگري بكار برد نتيجه‌ي اين ، آن شده كه هر شنونده نخست بايد بخود سخن پردازد و كلمه‌هاي آن را بفهمد و پس از آن بر سر معني رود و اينست آنچه ميگوييم «زبان گوهر خود را از دست ميدهد».

زبان نه ، هر چيز ديگري ، هنگامي آن چيز است كه مرز دارد و درش بروي چيزهاي بيگانه باز نباشد. مثلاً شما يك من شير خريده و در شيشه‌اي بخانه آورده‌ايد. آن تا هنگامي شير است كه در شيشه بسته باشد و كسي آزاد نباشد چيزهاي ديگري بآن بياميزد. ولي اگر در شيشه باز است و بچگان آزادانه يكي يك كاسه آب بآن وارونه ميكند و دیگري چند مشت خاك ميريزد و سومي سركه بآن مي‌آميزد ديگر آن را شير نتوان ناميد و گوهر شيري از آن نتوان چشم داشت.

يك زباني كه درهاي آن بروي كلمه‌هاي بيگانه باز است نتوان آن را يك زبان دانست. زيرا هر نويسنده‌اي تواند آن را برنگ ديگري اندازد. چنانكه شما اگر كتابهاي فارسي را باهم سنجيد جدايي بي‌اندازه در زبان آنها خواهيد يافت. مثلاً شاهنامه با كليله و دمنه ، آيا ميتوان آن دو را در يك زبان شمرد؟! آيا كسي كه فارسي را از روي يكي از آنها ياد گيرد تواند كه آن ديگري را هم بخواند و بفهمد؟!..

اما آميخته بودن كلمه‌هاي لاتيني با زبانهاي فرانسه و انگليسي و ديگر زبانهاي اروپايي كه دليل مي‌آورند آنها داستان ديگري داشته‌اند. زيرا آن زبانها خود از لاتين و از ريشه‌هاي ديگري پديد آمده‌اند نه اينكه كلمه‌هاي لاتيني سپس آميخته شده باشد. مثلاً زبان فرانسه از سه ريشه‌ي گال و لاتين و فرانك پديد آمده. هنگامي كه روميان لشكر به گال برده و آنجا را گشاده و سربازان خود را نشيمن داده‌اند و سپس هم تيره‌هاي فرانك بآنجا درآمده‌اند ، از بهم آميختن اين سه نژاد مردم فرانسه و از بهم آميختن زبانهاي آنان زبان فرانسه پديد آمده. اين جز از داستان فارسي است كه خود زبان درست و جداگانه بوده و بي‌آنكه نيازي باشد كلمه‌هاي عربي بآن راه يافته‌‌اند.

آنگاه در زبانهاي اروپايي هرچه شده در هزار سال پيش شده و بپايان رسيده و گذشته ، كه ديگر امروز درهاي آن زبانها باز و بي‌پاسبان نمي‌باشد و چه در انگليس و چه در فرانسه و چه در ديگر جاها هيچ كس اين نتواند كرد كه يك ديكسيونر لاتيني را بجلو خود گزارد و هرچه كلمه‌هاي تازه‌اي خواست بردارد و بزبان خود درآميزد. ولي در فارسي بآنچه تا كنون آميخته شده بس نمي‌كنند. بلكه نويسندگان هنر خود مي‌شمارند كه هر زمان كلمه‌هاي تازه‌ي ديگري از زبانهاي بيگانه گرفته بفارسي بياورند. هر معناي نوي كه پيدا مي‌شود نامي براي آن جز از زبانهاي بيگانه نمي‌جويند. تنها عربي هم نيست. چون خواندن زبانهاي اروپايي رواج گرفته كساني از آنها نيز كلمه‌ها ميگيرند و بفارسي مي‌آميزند و هيچ جا ندارد كه ما كه از عربي‌دانان آن كار را سزا مي‌شماريم از فرانسه‌دانان و انگليسي‌دانان سزا نشماريم.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی بیست‌ویکم)

🔶خواهشمندیم جلو یاوه‌گویان را بگیرید
(بخش 1 از 1)

در این چند روز نامه‌هایی از شهرستانها رسیده و از من می‌پرسند : بهر چه اداره‌ی تبلیغات اجازه میدهد كه در رادیو تعرض به پرچم و نوشته‌هایش كنند و كنایه بزنند؟!. از یك اداره‌ی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و كنایه یعنی چه؟!.. همه می‌دانند كه ما با شاعران بیهوده‌گو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشكاره نوشته‌ایم. همین امسال بود كه چند گفتاری درباره‌ی شعر و نیك و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی درباره‌ی خراباتیان ـ كه خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند می‌گوییم : اینها از كوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشته‌اند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفته‌اند ، از بیخردی چنین دستور داده‌اند كه باید اندیشه‌ی گذشته نكرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بی‌پروایی بسر برد. اینها چیزهاییست كه خودشان پیاپی در شعرهاشان تكرار می‌كنند و درخور انكار یا تأویل هم نیست.

باز هم با آواز بلند می‌گویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار درباره‌ی جبریگری نموده‌اند و سراپای اشعارشان پر است از اینكه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از كوشش و تلاش هیچ نتیجه‌ای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.

باز هم با آواز بلند می‌گوییم : یكی از انگیزه‌های درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده كه در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.

ما اینها را با آواز بلند می‌گوییم ، و اگر كسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد كه این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری كه باین شاعران نسبت می‌دهیم دروغ است ، ‌یا دروغ نیست ولی اینها بد نمی‌باشد. یك چنین پاسخی نویسد نه آنكه بتعرض و كنایه بجمله‌های بیفرهنگانه پردازد.

چنانكه می‌نویسند ، گویا شب سه‌شنبه دهم شهریور گوینده‌ای در رادیو كه نمی‌دانیم كیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «كسانی كه گستاخانه بشعرا حمله می‌كنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشم‌پوشی از كه بودن گوینده‌اش ـ من بپاسخ نمی‌پردازم ، وگرنه معنی نادان را باو می‌فهمانیدم ، می‌فهمانیدم كه نادان كسیست كه زیان این شعرها را نداند ، نادان كسیست كه تنها یك عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان كسیست كه زیان آشكار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان كسیست كه در برابر آن دلیلها بچنین جمله‌ی دم بریده‌ای پردازد.

به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با اداره‌ی تبلیغات رابطه‌ی نیكی داشته‌ایم و همیشه از آن اداره كمك و پشتیبانی دیده‌ایم ، نمی‌خواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم كه جلو این یاوه‌گویان را بگیرند. رادیو جای یاوه‌گویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یك تغییری در شعرهایی كه در رادیو خوانده می‌شود بدهند ، كه دیگر شعرهای غیرتكش همچون :
بیا كه قصر امل سخت سست‌بنیاد است
بیار باده كه بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر كه در بحر قلزم است غریق چه تفاوت بود ز توفانش

و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است كه دفاع قهرمانانه‌ی استالینگراد می‌رود كه باید هر كس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانی‌های سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبهه‌ها شرح دهد.

امروز هر توده‌ای نیاز دارد كه مردان و زنان آن را بغیرت و كوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینكه با خواندن شعرهای قلندرانه‌ی غیرتكشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازمانده‌ی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز كسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه می‌خواهید نمی‌دانم اداره‌ی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجه‌ای از این شعرها منظور است كه بدینسان پافشاری بخواندن آنها می‌رود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی كنند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 200)